ԵԴ1/2672/01/25


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր
իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր՝ Ջ.Հայրապետյան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)` հետևյալ կազմով,

նախագահությամբ դատավոր` Ա.Ղուկասյանի
դատավորներ՝ Ա.Բեկթաշյանի
Մ.Հարությունյանի

քարտուղարությամբ՝ Ք.Բադալյանի
պաշտպան՝ Լ.Ավետիսյանի
մեղադրյալ՝ Մ.Փիրումյանի
տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ՝ Ա.Սահակյանի
տուժող՝ Մ.Հարությունյանի

2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ին ք. Երևանում
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Մհեր Արսենի Փիրումյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 14-ի դատավճռի դեմ տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Արթուր Սահակյանի և մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանի վերաքննիչ բողոքները,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական ընթացքը.
2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննչական բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60748124 քրեական վարույթը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննչական բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60748424 քրեական վարույթը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 60748424 քրեական վարույթը թիվ 60748124 քրեական վարույթին միացնելու և նախաքննությունը թիվ 60748124 քրեական վարույթի ներքո շարունակելու մասին։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 18-ի որոշմամբ Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոցներ են կիրառվել տնային կալանքը համակցված գրավի (2.000.000 ՀՀ դրամ) և բացակայելու արգելքի հետ:
2024 թվականի դեկտեմբերի 16-ին որոշում է կայացվել Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին և նույն օրը վերջինիս մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով:
2025 թվականի ապրիլի 4-ին որոշում է կայացվել Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի 3-րդ մասի հիմքով 4 ամսով կասեցնելու, իսկ 2025 թվականի հուլիսի 4-ին կասեցված քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսելու մասին։
2025 թվականի հուլիսի 9-ին որոշում է կայացվել Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու մասին՝ նրա կողմից իրեն մեղսագրվող արարքը կատարած չլինելու հիմքով։
2025 թվականի հուլիսի 10-ին որոշում է կայացվել Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ նոր հանրային քրեական հետապնդում հարուցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
2025 թվականի հուլիսի 18-ին քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանը 2025 թվականի օգոստոսի 14-ին վճռել է․
«Մհեր Արսենի Փիրումյանին մեղավոր ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Մ.Փիրումյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատության սահմանափակում` 1 (մեկ) տարի ժամկետով, իսկ 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով՝ պատիժ նշանակել ազատազրկում` 5 (հինգ) տարի ժամկետով՝ զրկելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով։
Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի հիման վրա Մ.Փիրումյանի նկատմամբ նշանակված 1 (մեկ) տարի ժամկետով ազատության սահմանափակում պատիժը փոխակերպել 6 ամիս ժամկետով ազատազրկման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի հիման վրա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես պատիժ նշանակված 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկմանը՝ լրիվ գումարել 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, նշանակված պատիժը՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով ազատազրկում և Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ սահմանել ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝՝ զրկելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով։
Մհեր Փիրումյանը պետք է պատիժը կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Պատժի կրման սկիզբը հաշվել 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ից:
Տուժող Մ.Հարությունյանի գույքային հայցը բավարարել մասնակի և գույքային պատասխանող, մեղադրյալ Մհեր Արսենի Փիրումյանից հօգուտ տուժող Մարիամիկ Հարությունյանի բռնագանձել 4․000․000 (չորս միլիոն) ՀՀ դրամ: Գույքային հայցը մնացած մասով թողնել առանց քննարկման՝ իրավունք վերապահելով հայցը ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով:
(...)
Մ.Փիրումյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցները՝ տնային կալանքը համակցված 2.000.000 ՀՀ դրամ գրավի և բացակայելու արգելքի հետ, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
(...)»։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք են ներկայացրել տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Արթուր Սահակյանը և մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանը:
2025 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության:
2․ Վերաքննիչ բողոքների քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մհեր Փիրումյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով այն բանի համար, որ «[Ն]ա չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը, որի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացրել է Արմեն Սուրենի Գասպարյանի մահ, որպիսի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում.
Մհեր Արսենի Փիրումյանը, իրեն տրված GB002599 սերիա և համարի վարորդական վկայականը «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի հիմքով 04.12.2013թ.-ից ուժը կորցրած լինելուց հետո, չունենալով համապատասխան տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք և դրանով խախտելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 18-րդ հոդվածի 1-րդ մասի գ) կետի պահանջը, 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին՝ ժամը 20:50-ի սահմաններում, «Պորշե» մակնիշի 91 NA 900 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլը վարել է Երևան քաղաքի Աբովյան-Երևան ավտոճանապարհով՝ Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Աճառյան փողոցի ուղղությամբ և հասնելով Աբովյան-Երևան մայրուղու թիվ 7 հասցեում գտնվող «Սեմուր Ընդ Քո» շինանյութի խանութի դիմացի հատվածին՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 65-րդ և 66-րդ կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` «Պորշե» մակնիշի 91 NA 900 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլը վարելով բնակավայրում սահմանված թույլատրելի 60 կմ/ժամը գերազանցող 70-80 կմ/ժամ արագությամբ՝ իրականացրել է ոչ պատշաճ և վտանգավոր կառավարում, այն է՝ նախապես հաշվի չի առել ճանապարհային պայմանները, չի ընտրել երթևեկության այնպիսի անվտանգ ռեժիմ, որով կապահովեր տվյալ ավտոմոբիլի շարժման նկատմամբ լիարժեք կառավարումը և պահպաներ ընթացքի կայունությունն ու կառավարելիությունը, արդյունքում դուրս է եկել իր երթևեկելի ուղեմասից դեպի աջակողմյան հատված և կողնակում նախ բախվել է Արմեն Ավետիսի Ռոստոմյանի կայանված «ԲՄՎ X5» մակնիշի 97 AU 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլին, որից հետո վրաերթի է ենթարկել հետիոտներ՝ Արմեն Սուրենի Գասպարյանին և Արմեն Ավետիսի Ռոստոմյանին, ապա բախվել է կողնակում կայանված «Գազ 3110» մակնիշի 37 QX 931 հաշվառման համարանիշի ավտոմոբիլին՝ տեխնիկական տեսակետից ստեղծել է վթարային իրադրություն՝ իր իսկ գործողություններով պայմանավորել է տվյալ վթար-վրաերթի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով վնասվածքային, արյունահոսական շոկից՝ գլխի, կրծքավանդակի, ստորին վերջույթների համակցված, բաց և փակ, բութ վնասվածքներ պատճառելով` անզգուշությամբ առաջացրել է Արմեն Սուրենի Գասպարյանի մահ: Դեպքից անմիջապես հետո Մհեր Արսենի Փիրումյանն, իր անզգույշ գործողությունների հետևանքով, Արմեն Գասպարյանին դնելով կյանքի համար վտանգավոր վիճակում և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դ) կետի համաձայն՝ ճանապարհատրանսպորտային պատահարին մասնակցություն ունենալու դեպքում պարտավոր լինելով անմիջապես կանգնեցնել տրանսպորտային միջոցը և ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ՝ տուժածներին առաջին բժշկական օգնություն ցույց տալու, «Շտապ բժշկական օգնություն» կամ մասնագիտացված այլ ծառայություն կանչելու, իսկ ծայրահեղ դեպքերում՝ համընթաց շարժվող կամ իր տրանսպորտային միջոցով տուժածներին մոտակա բուժհիմնարկ տեղափոխելու համար, ինքնապահպանության միջոցներ ձեռնարկելու հնարավորությունից զրկված Արմեն Գասպարյանին օգնություն ցույց տալու իրական հնարավորություն ունենալով՝ վերջինիս անօգնական վիճակում թողել է դեպքի վայրում և դիմել փախուստի։»։
Առաջին ատյանի դատարանը արձանագրել է հետևյալը․
«(…) Ներկայացված մեղադրանքը Մհեր Արսենի Փիրումյանի կողմից ընդունելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Մ.Փիրումյանի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունենալով իր վարած ավտոմեքենայով ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ խախտելը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ, ինչպես նաև տուժողին անօգնական վիճակում թողնելը, այն դեպքում երբ իր գործողությունների արդյունքում ինքն է վերջինիս դրել կյանքի կամ առողջության համար վտանգավոր վիճակում ապացուցված է, նրա արարքները ճիշտ են որակված և համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հատկանիշներին։
(…)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան այլընտրանքային է, այն պատիժ է նախատեսում ինչպես տուգանքի, հանրային աշխատանքների, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու, այնպես էլ ազատության սահմանափակման ձևով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասի սանկցիան պատիժ է նախատեսում ազատազրկման ձևով:
Այսպես` Դատարանը մեղադրյալ Մ.Փիրումյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում նաև նրա անձը բնութագրող տվյալները, այն, որ երիտասարդ է:
(…)
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես մեղադրյալ Մ.Փիրումյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, հաշվի է առնում այն, որ վերջինիս խնամքին են գտնվում իր անչափահաս երկու երեխաները։
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես մեղադրյալ Մ.Փիրումյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առնում նաև այն, որ նա իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարած արարքի համար։
Դատարանը, արձանագրում է, որ մեղադրյալ Մ.Փիրումյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Դատարանը գտնում է, որ կատարած արարքի համար մեղադրյալ Մ.Փիրումյանն ենթակա է պատժի:
Դատարանը, հաշվի առնելով Մ.Փիրումյանը կատարած արարքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 55-րդ հոդվածների պահանջները, գտնում է, որ մեղադրյալ Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ պետք է նշանակել ազատության սահմանափակում` 1 (մեկ) տարի ժամկետով, իսկ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում` 5 (հինգ) տարի ժամկետով։
Դատարանը անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված 1 (մեկ) տարի ժամկետով նշանակված ազատության սահմանափակում պատժին հարկ է համարում նշել հետևյալը․
(…)
Հետևաբար, Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի հիման վրա Մ.Փիրումյանի նկատմամբ նշանակված 1 (մեկ) տարի ժամկետով ազատության սահմանափակում պատիժը պետք է փոխակերպել 6 ամիս ժամկետով ազատազրկման։
(…)
Մեջբերված ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշմամբ արձանագրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Մ.Փիրումյանը կատարել է տրասնպորտային միջոց վարելու հետ կապված հանցագործություն, որի պարագայում վերջինիս նկատմամբ հարկավոր է հիմնական պատժի հետ մեկտեղ նշանակել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելը 5 տարի ժամկետով: Այս հետևությունը, ի թիվս այլոց, պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու նպատակներից է` կանխել տվյալ բնույթի հանցագործության հետագա կատարման հավանականությունը, քանի որ այս պատժատեսակը նշանակվում է հատուկ կարգավիճակ ունեցող կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվող անձանց նկատմամբ։ Այլ կերպ` տվյալ պատժատեսակի կիրառումը բխում է այն հանցագործությունների կանխման անհրաժեշտությունից, որոնք այս կամ այն առումով կապված են հանցավորի պաշտոնական դիրքի կամ մասնագիտական կամ այլ գործունեության հետ։
Հետևաբար, հիմք ընդունելով նշված դատողությունները Դատարանը գալիս է հետևության, որ հիմնական պատժի հետ մեկտեղ մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի հիման վրա պետք է նշանակվի լրացուցիչ պատիժ՝ հինգ տարի ժամկետով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելը:
(…)
Այսպիսով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի հիման վրա Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Մ.Փիրումյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակված 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկմանը պետք է լրիվ գումարել 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նշանակված պատիժը՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով ազատազրկումը և Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ սահմանել ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ զրկելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով։
Քննարկելով մեղադրյալ Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու հարցը, դատարանը գտնում է հետևյալը.
(…)
Այսպես` Դատարանը մեղադրյալ Մ.Փիրումյանի նկատմամբ պատժի կրման նպատակահարմարությունը որոշելիս հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Հիմք ընդունելով Վճռաբեկ դատարանի որոշումներում ձևավորված իրավական դիրքորոշումը և միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով Մ.Փիրումյանի կատարած արարքի առանձնահատկությունները, մասնավորապես՝
- ՃԵԿ-ի կանոնների կոպիտ խախտում թույլ տալու հանգամանքը,
- արարքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունենալով կատարելը,
- դեպքի վայրը լքելը,
ինչպես նաև Մ.Փիրումյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը, ինչպես նաև կատարած արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության կատարման հանգամանքներն ու եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերությունների բնույթը՝ Դատարանը գտնում է, որ Մ.Փիրումյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը բացակայում են:
(…)
Գործի քննության ընթացքում տուժող՝ Մ.Հարությունյանը ներկայացրել է գույքային հայց՝ խնդրելով մեղադրյալին ճանաչել գույքային պատասխանող։
Ելնելով վերոգրյալից և հաշվի առնելով այն, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը որպես հատուցման ենթակա վնաս դիտարկում է, ի թիվս այլնի, մահացած տուժողի հուղարկավորության, հուշաքարի, տապանաքարի տեղադրման, ինչպես նաև գերեզմանի բարեկարգման համար կատարված ողջամիտ ծախսերը, իսկ ներկայացված գույքային հայցով պահանջվում է մեղադրյալի կողմից հատուցել գերեզմանի բարեկարգման համար կատարված և ապագայում հնարավոր կատարվելիք ծախսեր, որոնք Դատարանի գնահատմամբ չեն համապատասխանում Օրենքով նախատեսված ողջամիտ ծախս հասկացությանը, հետևաբար Դատարանը գտնում է, որ տուժող Մ.Հարությունյանի գույքային հայցը ենթակա է մասնակի բավարարման և գույքային պատասխանող, մեղադրյալ Մհեր Արսենի Փիրումյանից հօգուտ տուժող Մարիամիկ Հարությունյանի պետք է բռնագանձել 4․000․000 (չորս միլիոն) ՀՀ դրամ, իսկ գույքային հայցը մնացած մասով պետք է թողնել առանց քննարկման՝ իրավունք վերապահելով հայցը ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով:
(…)»։

3․ Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը, պահանջները, ինչպես նաև դրանք հիմնավորող փաստարկները.
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում.
3․1․ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Արթուր Սահակյանը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…) Բողոքաբերները գտնում են, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նշանակել է ակնհայտ մեղմ պատիժ
(…)
Բողոքաբերների կարծիքով սույն բողոքի քննության համար էական են այն փաստերը, որ մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանը հանցանքը կատարել է թմրամիջոցի ազդեցությամբ, որպիսի վիճակի մեջ ինքն է դրել իրեն, վրաերթից հետո որևէ միջոց չի ձեռնարկել տուժողներին համապատասխան բուժօգնություն ցուցաբերելու համար, պատճառված նյութական վնասը հարթելուն ուղղված որևէ գործողություն չի կատարել: Նախաքննության ընթացքում Մհեր Փիրումյանը, նպատակ ունենալով դժվարին դարձնել դեպքի հանգամանքների բացահայտմանն ուղղված աշխատանքները և դրանով իսկ խուսափել քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից, նախ իր փոխարեն այլ անձ է ներկայացել որպես վարորդ, ինչը բացահայտվել է, այնուհետև տվել է հակասական, իրարամերժ, ոչ արժանահավատ ցուցմունքներ, որոնք ամբողջությամբ հերքվել են նախաքննությամբ ձեռք բերված ապացույցներով, որպիսի պայմաններում մեղադրյալն իր դրսևորած վարքագծով փորձել է խուսափել նաև կատարված արարքի և դրա հետևանքների հետ կապված հանգամանքների բացահայտմանն աջակցելուց:
Դեպքից անմիջապես հետո Մհեր Փիրումյանը լքել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրը, դիմել փախուստի և միայն հաջորդ օրն է ներկայացել է իրավապահներին:
Անցնելով բողոքի հիմնավորմանը, գտնում ենք, որ ինչ վերաբերվում է օրենսդրական այն պահանջին, որ հանցանք կատարած անձին պատժի ենթարկելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով պետական հակազդեցության համաչափությունը հանցավորի անձնավորությանը, ապա տեղին է հիշատակել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կարգավորումն առ այն, որ դատավարական ակտը հիմնավոր է, եթե այն իր բնույթին և առաջացնող հետևանքներին համապատասխան չափով օբյեկտիվորեն համոզիչ է իր հասցեատերերի համար:
Օրենսդրական այս կարգավորման համատեքստում կողմնակի անաչառ դիտորդի համար դատավճռի ուսումնասիրությունից համոզիչ չէ, թե ինչու է Դատարանը անհասկանալի և անընդունելի մեղմություն ցուցաբերել և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով Մհեր Փիրումյանի նկատմամբ տվյալ հոդվածի տվյալ մասի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն պատիժը նշանակել՝ ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով, և ոչ թե արդարացի՝ առավել խիստ պատիժ:
Բանն այն է, որ Մհեր Փիրումյանի արարքը լիովին համապատասխանում է Արամ Սահակյանի և Կարեն Վխկրյանի վերաբերյալ գործերով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի սահմանած բացասական նշաձողին:
Մհեր Փիրումյանի գործողություններում առկա է ՃԵԿ-ի կանոնների կոպիտ խախտում թույլ տալու հանգամանքը, ինչն արտահայտվել է սահմանված թույլատրելի արագության գերազանցումով, առանց անհրաժեշտության բարձր արագությամբ երթևեկելի գոտին լքելով և երթևեկելի գոտուց դուրս գտնվող տարածքում իր առօրյա աշխատանքով զբաղված տուժողին առանց որևէ արգելակման վրաերթի ենթարկելով: Ընդ որում՝ այնպիսի արագությամբ, որ տուժողի մարմինը 18 մետր հեռու էր շպրտվել/տես Արմեն Ռոստոմյանի ցուցմունքը հատոր 1, վ. թ. 127-132/: Դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ իր առարկությունները ներկայացնելիս տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը Դատարանի ուշադրությունը հրավիրեց այն փաստի վրա, որ ավտոտեխնիկական փորձագետի եզրակացությունը այն մասով, թե իբր Մհեր Փիրումյանը ավտոմեքենան վարել է 70-80 կմ/ժ արագությամբ, հավատարժան չէ, քանի որ ականատես վկա Ռոման Խաչատրյանը նշում է առնվազն 100 կմ/ժ և ավելի արագություն/տես Ռոման Խաչատրյանի ցուցմունքը հատոր 2, վ. թ. 137-140/, Արմեն Ռոստոմյանը նշել է մոտ 200 կմ/ժ արագության մասին/տես Արմեն Ռոստոմյանի ցուցմունքը հատոր 1, վ. թ. 127-132/: Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը հայտնեց, որ ընդհանուր կարգով դատաքննության դեպքում կմիջնորդի հարցաքննել փորձագետին արագության մասին, սակայն Դատարանը բանավոր պարզաբանեց, որ մեղադրական եզրակացությամբ արձանագրված է արագության գերազանցում և դա բավարար է, մինչդեռ տուժողը և իր լիազոր ներկայացուցիչը հավատացած են, որ ինչպես 200 կմ/ժ արագությունը էականորեն ավելին է 70-80 կմ/ժ արագությունից, այնպես էլ վրաերթի համար նշանակվելիք պատժի ժամկետը պետք է էականորեն ավելին լիներ 5 տարուց:
Առկա է նաև արարքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունենալով կատարելու հանգամանքը, առկա է դեպքի վայրը լքելը:
Տեղին է առանձին անդրադարձ կատարել այն հանգամանքին, որ դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ իր առարկությունների համատեքստում տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը Դատարանի ուշադրությունը հրավիրեց քրեական վարույթի 2-րդ հատորի 127-133 թերթերում տեղակայված դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 24-3334 եզրակացությանը առ այն, որ Մհեր Փիրումյանի արյան մեջ հայտնաբերվել են ամֆետամին և մեթամֆետամին տեսակի թմրամիջոցներ: Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը հայտնեց, որ դա հանդիսանում է պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք, սակայն Դատարանը բանավոր պարզաբանեց, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, ժամը 20:30-ի սահմաններում, իսկ Մհեր Փիրումյանից արյան նմուշառումն իրականացվել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, ժամը 13:50-ին, ուստի չփարատված է մնում կասկածը, թմրամիջոցները Փիրումյանի օրգանիզմ են ներմուծվել դեպքից առաջ, թե հետո: Դատարանն այդքանով սահմանափակեց քննարկումը և զրկեց տուժող կողմին՝ ընդհանուր կարգով դատաքննության գործիքակազմով հարցաքննել դատաքիմիական փորձագետին ու պարզել թմրամիջոցի ներմուծման հավանական ժամանակահատվածը:
Վերադաս ատյանի ուշադրությունն եմ հրավիրում այն փաստի վրա, որ դեպքից հետո Փիրումյանը դեպքի վայրը լքել է, այդպիսով խուսափել է նաև դեպքից անմիջապես հետո արյան նմուշառումից, ավելին, նրա փոխարեն այլ անձ է ներկայացել իբրև վարորդ, փորձել են մոլորեցնել նախաքննական մարմնին, ժամանակ են շահել, Փիրումյանը դեպքի հաջորդ օրն է միայն արյան նմուշ հանձնել: Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը առաջին ատյանի դատարանում հայտարարել է և սույն բողոքում էլ է պնդում, որ եթե թմրամիջոցի ներմուծման պահը դեպքից առաջ թե հետո լինելը պարզել չի հաջողվում ոչ թե օբյեկտիվ հանգամանքների բերումով, այլ սուբյեկտիվ պատճառով՝ Փիրումյանի խուսափելու հետևանքով, ապա ոչ թե չփարատված կասկածը պետք է մեկնաբանել հօգուտ նրա, այլ իր խուսափողական պահվածքի բացասական հետևանքը պետք է կրի նա ինքը և հանցանքը համարվի թմրամիջոցի ազդեցությամբ կատարված:
Բուն վրաերթի մասին մեղադրյալը ոչ մի խոստովանություն էլ չի արել, նշել է, որ ոչինչ չի հիշում, իր հիշողության ենթադրյալ կորուստը պատճառաբանել է նախկինում ստացած տրավմայով, ինչը սակայն որևէ փորձաքննությամբ, որևէ բժշկական փաստաթղթով, որևէ հարազատի կամ մտերիմի ցուցմունքով, անամնեստիկ որևէ տվյալով չի հաստատվել:
Ինչ վերաբերվում է Դատարանի կողմից որպես մեղմացուցիչ հանգամանք գնահատված ենթադրյալ անկեղծ զղջմանը, տուժող Մարիամիկ Հարությունյանը ամենայն պատասխանատվությամբ հայտնում է և ստորագրում սույն տողերի տակ, որ երբեք, որևէ անգամ, և նույնիսկ առաջին ատյանի դատարանի դահլիճում տեղի ունեցած երկու նիստերի ընթացքում մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանը որևէ ցավակցական խոսք չի ուղղել տուժող Մարիամիկ Հարությունյանին, երբեք ոչ մի դրամ հատուցում չի տրամադրել տուժողի ընտանիքին: Հատկանշական է, որ դատական նիստերից առաջինի ընթացքում պաշտպանության կողմը հայտարարեց հատուցում տրամադրելու իրենց պատրաստակամությն մասին և որ իբր տուժող կողմն է հրաժարվում հատուցումից: Դրան ի պատասխան տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը առաջարկեց այդ ենթադրյալ պատրաստակամությունը գործով ապացուցել և, անկախ տուժողի ենթադրյալ մերժողականությունից, ներկայացված գույքային հայցի սահմաններում իրենց պատկերացրած չափով հատուցման գումարը վճարել Դատարանի դեպոզիտ հաշվին: Ինչպես ստացված վարույթի նյութերից պարզ է դառնում վերադաս ատյանին, մեղադրյալի կողմից ոչ մի դրամ չի վճարվել նաև Դատարանի դեպոզիտ հաշվին, ուստի անհիմն են նաև անկեղծ զղջման մասին առաջին ատյանի Դատարանի եզրահանգումները:
Դատավճռի՝ գույքային հայցը մասնակի բավարարելու և հայցի մնացած մասն առանց քննարկման թողնելու կապակցությամբ բողոքաբերը կարծում է, որ Դատարանի կողմից խախտվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կարգավորումն առ այն, որ դատավարական ակտը հիմնավոր է, եթե այն իր բնույթին և առաջացնող հետևանքներին համապատասխան չափով օբյեկտիվորեն համոզիչ է իր հասցեատերերի համար:
Դատավճռի՝ գույքային հայցին վերաբերվող պատճառաբանական մասի ուսումնասիրությունից այդպես էլ պարզ չի դառնում, թե ինչու է ներկայացված 6.995.000 ՀՀ դրամ գույքային հայցից միայն 4.000.000 ՀՀ դրամը գնահատվել ողջամիտ ծախս, իսկ 2.995.000 ՀՀ դրամը՝ ոչ ողջամիտ և թե տուժողի կողմից մանրամասնորեն ներկայացված և փաստաթղթերով հիմնավորված ծախսերից հատկապես որ ծախսերն են համարվել ողջամիտ և որ ծախսերը՝ ոչ ողջամիտ:
Բողոքաբերի գնահատմամբ լիովին ողջամիտ ու իրական են ներկայացված 6.995.000 ՀՀ դրամ ծախսերը, որոնց բացվածքը գույքային հայցի տեքստից ներբեռնվում է խնդրի մատչելի ներկայացման նպատակով:
Հայցի առարկայի հաշվարկը հետևյալն է.
1/ ,,Քաղաքային պաթոլոգիայի գիտա-գործնական կենտրոն,, ՍՊԸ-ի միջոցով հուղարկավորության կազմակերպումը /դիահերձում, բալզամացիա, հագուստներ, դագաղ, դիատար մեքենա և այլն/ - 495.000 ՀՀ դրամ,
2/ 2024 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, 15-ին և 16-ին ,,Սուսաննա Խաչատրյան,, Ա/Ձ-ին պատկանող սգո սրահում կատարված հոգեհանգստի և հուղարկավորության, այդ թվում հոգեհացի կազմակերպումը - 1.150.000 ՀՀ դրամ,
3/ հանգուցյալի մահվան յոթերորդ օրվա, 2025 թվականի հունվարի փոքր զատիկի, քառասունքի, 2025 թվականի ապրիլի մեծ զատիկի արարողությունների իրականացման համար կատարված ծախսերը՝ ընդհանուրը - 800.000 ՀՀ դրամ,
4/ 2025 թվականի սեպտեմբերի 14-ին սուրբ խաչի արարողության և 2025 թվականի դեկտեմբերի 13-ին մահվան տարելիցի արարողությունների իրականացման համար կատարվելիք ծախսերը՝ ընդհանուրը 700.000 ՀՀ դրամ,
5/ հուշաքարի, տապանաքարի տեղադրման, գերեզմանի բարեկարգման նպատակով կատարվելիք ծախսերը - ընդհանուր 3.850.000 ՀՀ դրամ:
Ընդհանուր ծախսը՝ 495.000 + 1.150.000 + 800.000 + 700.000 + 3.850.000 = 6.995.000 ՀՀ դրամ:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ գտնում ենք, որ ներկայացված գույքային հայցը ենթակա էր բավարարման ամբողջությամբ, ոչ թե մասնակի:
(…)»։
Արդյունքում՝ Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը խնդրել է խստացնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով Մհեր Արսենի Փիրումյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը, նշանակել ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարուց ավելի՝ արդարացի ժամկետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի հիման վրա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես պատիժ նշանակված՝ 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկմանը՝ լրիվ գումարել 342-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նշանակված նոր պատիժը և տուժող Մարիամիկ Բեջանի Հարությունյանի գույքային հայցը ամբողջությամբ բավարարել և գույքային պատասխանող, մեղադրյալ Մհեր Արսենի Փիրումյանից հօգուտ տուժող Մարիամիկ Հարությունյանի բռնագանձել 6.995.000 (վեց միլիոն իննը հարյուր իննսունհինգ հազար) ՀՀ դրամ:

3․2․ Մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշել է․ «(…)Գտնում եմ, որ Դատարանն իմ՝ Մհեր Փիրումյանի նկատմամբ նշանակել է արդարացի տեսակի և չափի պատիժ, սակայն մանրամասը վերլուծելով իմ պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները և նշելով իմ պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայություն, նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննության առնելիս անհիմն ու չպատճառաբանված ձևով գտել է, որ իմ նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը բացակայում են:
(…)
Թեև Դատարանը դատավճռով վերլուծության է ենթարկել իմ գործով մեղադրյալ Մհեր Արսենի Փիրումյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և անձը բնութագրող հանգամանքները և նշել է իմ պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, սակայն քննության առարկա դարձնելով իմ նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը , գտել է, որ իմ նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն կիրառելու հիմքերը բացակայում են:
Ես, գործով մեղադրյալ Մհեր Եփրեմյանս առաջադրված մեղադրանքներում ինձ մեղավոր եմ ճանաչելը, տվել եմ խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել եմ կատարած հանցանքների համար, աջակցել եմ վարույթն իրականացնող մարմնի կատարված արարքներս բացահայտելու հարցում, հայտնել եմ դեպքերի մանրամասնություններ ու հանգամանքները: Ունեմ առողջական խնդիրներներ, մասնավորապես' ես տառապում եմ «Անձի օրգանական խանգարում», օրգանական բնույթի հոգեկան խանգարմամբ, որի հիմքով ազատվել եմ պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից: Ես ունեցել եմ վարորդական իրավունքի վկայական, որը տվյալ հիվանդության պատճառով 2011թ․ հանձնել եմ իրավապահ մարմիններին: Այո, ես չպետք է մեքենա վարեյի, սակայն գտնվել եմ սթափ վիճակում և եթե ընթացքում՝ Երևան վերադառնալիս, գիտակցության և հիշողության կորուստ չունենայի, որի հետևանքով ես զրկվել եմ մեքենան ղեկավարելու հնարավորությունից, ապա նման դեպք չէր պատահի: Դատվածություն չունեմ, խնամքիս են երկու դեռահաս երեխաներս և հիվանդ կինս, կինս 16 շաբաթական հղիության վիճակում է, բնակվում եմ վարձակալական հիմքուներով, չեմ կարողանում աշխատել, ընտանիքս գտնվում է նյութական սուղ պայմաններում: Իմ կողմից կատարվել են անզգույշ հանցավոր արարք և դիտավորությամբ կատարված ոչ մեծ ծանրության հանցավոր արարք: Ես անկեղծորեն զղջում եմ կատարվածի համար: Դեպքից անմիջապես հետո իմ հարազատները կապ են հաստատել տուժող կողմի հարազատների հետ, առաջարկել են հոգալ տուժողի հուղարկավորության հետ կապված բոլոր ծախսերը, սակայն տուժող կողմը մերժել է մեր առաջարկը: Այնուհետև իմ պաշտպանի ու տուժողի ներկայացուցչի օգնությամբ փորձել ենք լուծել նյութական վնասը հարթելու հարցը, սակայն տուժող կողմը պահանջել է ոչ իրատեսական և իմ կողմից կատարած արարքի հետևանքով տուժող կողմին պատճաված նյութական վնասին անհամեմտ խոշոր գումարում, դատական քննությունից առաջ առաջարկվել է 4․000․000 մլն դրամի փոխհատուցում, սակայն տուժող կողմը չի համաձայնվել: Այժմ ես պատրաստ եմ հարազատներիս օգնությամբ վճարել Դատարանի կողմից բավարարված հայցի գումարը, եթե տուժող կողմը համաձայնի:
Պաշտպանական կողմի համոզմամբ իմ՝ քրեական գործով մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանիս անձը բնութագրող, իմ պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների ու իմ անձը բնութագրող տվյալների առկայությունը, իմ պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դեպքի և դրա ելքի հանդեպ իմ վերաբերմունքը, իմ տարիքը, իմ առողջական և ընտանեական վիճակը, նախկինում դատապարտված չլինելու, տուժողին պատճառած նյութական վնասը կամովին հատուցելու իմ պատրաստակամությունը օբյեկտիվորեն կարող էին բավարար համարվել Դատարանի կողմից համոզմունք ձևավորելու, որ իմ նկատմամբ նշանակված պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով:
(…)»։
Արդյունքում՝ մեղադրյալը խնդրել է դատավճիռը մասնակի՝ պատիժը կրելու մասով, բեկանել, փոփոխել, նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան:

4․ Վերաքննիչ դատարանում կողմերի ներկայացրած բացատրությունները.
Պաշտպան Լ.Ավետիսյանը ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իր բացատրությունները, առարկեց տուժողի ներկայացուցչի բողոքի դեմ և խնդրեց մերժել, իսկ մեղադրյալի բողոքը պնդեց և խնդրեց բավարարել։
Մեղադրյալ Մ.Փիրումյանը ներկայացնելով իր բացատրությունները վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ, ըստ էության միացավ պաշտպանի դիրքորոշմանը:
Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Ա.Սահակյանը ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ իր բացատրությունները, առարկեց մեղադրյալի բողոքի դեմ և խնդրեց մերժել, իսկ իր կողմից ներկայացված բողոքը պնդեց և խնդրեց բավարարել։
Տուժող Մ.Հարությունյանը ներկայացնելով իր բացատրությունները վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ, ըստ էության միացավ իր լիազոր ներկայացուցչի դիրքորոշմանը:

5․ Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումներն ու եզրահանգումը․
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ,
(…)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ: (…)»։

Վերաքննիչ դատարանն ավելորդ չի համարում նաև ընդգծել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ պատժի նշանակման սկզբունքների վերաբերյալ, որոնք թեև կայացվել են 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավանորմերի կիրառման և մեկնաբանման արդյունքում, սակայն, ըստ էության, պատժի նշանակման սկզբունքների վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումները շարունակում են վերաբերելի մասով (mutatis mutandis) կիրառելի լինել նաև գործող քրեաիրավական կարգավորումների նկատմամբ։
Այսպես, Վճռաբեկ դատարանն անդրադառնալով պատժի նշանակման սկզբունքներին իր մի շարք գործերով կայացված որոշումներում ձևավորել է կայուն նախադեպային իրավունք, որի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի , հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից :
Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ հանցանքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը ճիշտ գնահատելու և հանցավորի նկատմամբ համաչափ պատիժ նշանակելու համար անհրաժեշտ է, ի թիվս այլնի, հատուկ ուշադրություն դարձնել հանցավոր վարքագծի դրսևորման եղանակին, հանցագործության իրադրությանը, պատճառված վնասի բնույթին, արարքի նկատմամբ անձի հոգեբանական վերաբերմունքին, հանցագործության նպատակին և շարժառիթին :


ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
(…)
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
(…)»։

Մեջբերված քրեաիրավական դրույթը Վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա՝ հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքը, հանցանքը դիտավորությամբ կամ անզգուշությամբ կատարելը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, կատարված հանցագործությունների քանակը, հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները:
Անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները գնահատման ենթարկելու կարևորությանը` Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը և այլն): Մասնավորապես Վճռաբեկ դատարանը փաստել է հանցավորի ընտանեկան դրությունը, վերջինիս ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, նրա խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագիրը և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները գնահատման ենթարկելու անհրաժեշտությունը :

Վերը նշված իրավական կարգավորումների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանի նկատմամբ նշանակված պատժաչափը ու այն կրելու նպատակահարմարությունը որոշելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, համակողմանի գնահատման է ենթարկել մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները /երիտասարդ է/, հանցագործության արդյունքում խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարևորությունը, հաշվի է առել հանցավորի հոգեբանական վերաբերմունքն իր արարքի նկատմամբ, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները /վերջինիս խնամքին են գտնվում իր անչափահաս երկու երեխաները, նա իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարած արարքի համար/, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որպիսի պայմաններում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակել է համաչափ պատիժ, ինչպես նաև հանգել է ճիշտ հետևության՝ նրա կողմից պատիժը փաստացի կրելու վերաբերյալ:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ առանց ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նշված պատիժը փաստացի կրելու, սույն գործով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակների իրացվելիությանը` պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի բխում նաև արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Ինչ վերաբերվում է տուժողի լիազոր ներկայացուցչի կողմից վերաքննիչ բողոքում նշված այն պնդմանը, որ ավտոտեխնիկական փորձագետի եզրակացությունը այն մասով, թե իբր Մհեր Փիրումյանը ավտոմեքենան վարել է 70-80 կմ/ժ արագությամբ, հավատարժան չէ, քանի որ ականատես վկա Ռոման Խաչատրյանը նշում է առնվազն 100 կմ/ժ և ավելի արագություն /տես Ռոման Խաչատրյանի ցուցմունքը հատոր 2, վ. թ. 137-140/, Արմեն Ռոստոմյանը նշել է մոտ 200 կմ/ժ արագության մասին /տես Արմեն Ռոստոմյանի ցուցմունքը հատոր 1, վ. թ. 127-132/, ապա Վերաքննիչ դատարանը այս առումով իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի այն դիտարկմանը, որ նշված հանգամանքը չի ազդում արարքի որակման վրա և հաստատվելու դեպքում չի կարող ունենալ որևէ որոշիչ նշանակություն՝ հաշվի առնելով նաև այն փաստը, որ մեղադրյալին արդեն իսկ մեղսագրվել է ավտոմոբիլը բնակավայրում սահմանված թույլատրելի 60 կմ/ժամը գերազանցող արագությամբ վարելու հանգամանքը:
Անդրադառնալով պատժաչափի վերաբերյալ Տուժողի լիազոր ներկայացուցչի պնդումներին, Վերաքննիչ դատարանը փստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել գործում առկա բոլոր հանգամանքները, այդ թվում՝ ՃԵԿ-ի կանոնների կոպիտ խախտում թույլ տալը, արարքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունենալով կատարելը, դեպքի վայրը լքելը, անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և նշանակել է արդարացի ու համաչափ պատիժ։
Ինչ վերաբերում է Մեղադրյալի վերաքննիչ բողոքում մատնանշված հանգամանքներին /մեղադրանքներում իրեն մեղավոր ճանաչելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալը, կատարած հանցանքների համար զղջալը, անչափահաս երեխաներ ունենալը/, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դրանք արդեն իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հաշվի են առնվել վերջինիս նկատմամբ պատժաչափը ընտրելիս, և ինքնին բավարար չեն նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար:

Անդրադառնալով գույքային հայցի մասով՝ այն մասնակի բավարարելու վերաբերյալ, Տուժողի լիազոր ներկայացուցչի պնդումներին, Վերաքննիչ դատարանտ նախ արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Գույքային հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է սույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով:
2.Քաղաքացիական դատավարության օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում սույն օրենսգրքին, և գույքային հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն սույն օրենսգրքով։
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հատուցման ենթակա են մեղադրյալին վերագրվող արարքի հետևանքով պատճառված հետևյալ վնասները․
1) անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը.
2) կորցված, վնասված կամ ոչնչացված գույքը փոխարինելու կամ նորոգելու համար կատարված ծախսերը.
3) առողջությունը վերականգնելու, ներառյալ լրացուցիչ սննդի, հավելյալ խնամքի համար կատարված ողջամիտ ծախսերը.
4) մահացած տուժողի կամ տուժող ճանաչվելու ենթակա անձի հուղարկավորության, հուշաքարի, տապանաքարի տեղադրման, ինչպես նաև գերեզմանի բարեկարգման համար կատարված ողջամիտ ծախսերը:

Այս կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն ավելորդ չի համարում նաև ընդգծել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ քաղաքացիական/գույքային հայցի հիմքերի և առարկայի վերաբերյալ, որոնք թեև կայացվել են 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավանորմերի կիրառման և մեկնաբանման արդյունքում, սակայն, ըստ էության, դրանցում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները շարունակում են վերաբերելի մասով (mutatis mutandis) կիրառելի լինել նաև գործող քրեադատավարական կարգավորումների նկատմամբ։
Այսպիսով՝ Վճռաբեկ դատարանն, անդրադառնալով գույքային հայցի/քաղաքացիական հայցի/ հիմքն ու առարկան սահմանող նորմերին, Ա.Մկրտչյանի, Ա.Ստեփանյանի և Ա.Վարդանյանի վերաբերյալ գործերով որոշումներում ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «(…) [Ք]րեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի:
(…)
2006 թվականի փետրվարի 27-ին ընդունված «Հուղարկավորությունների կազմակերպման և գերեզմանատների ու դիակիզարանների շահագործման մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածը սահմանում է, որ սույն օրենքը կարգավորում է գերեզմանատների և դիակիզարանների շահագործման հետ կապված իրավահարաբերությունները և սահմանում է հուղարկավորության արարողությունների կազմակերպման պետական կարգավորման հիմնական սկզբունքներն ու պայմանները: Նշված օրենքի 2-րդ հոդվածում, որտեղ շարադրված են օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունները, հուղարկավորությունը բնորոշվում է որպես «մարդու մահից հետո նրա մարմինը հողին հանձնելու կամ դիակիզելու արարողություն»: «Հուղարկավորությունների կազմակերպման և գերեզմանատների ու դիակիզարանների շահագործման մասին» ՀՀ օրենքի 16-րդ հոդվածը ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1087-րդ հոդվածում նշված հուղարկավորության հետ կապված անհրաժեշտ ծախսերի շարքն է դասում անհրաժեշտ փաստաթղթերի ձևակերպումը, դիահերձումը, դագաղի հատկացումը, մահացածի մարմնի (աճյունի) տեղափոխումը գերեզմանատուն, հուղարկավորումը, մետաղե ցուցատախտակի տեղադրումը: Հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը պետք է լինեն ողջամիտ ըստ արժեքի և անհրաժեշտ ըստ նպատակահարմարության. դագաղի արժեքը, դիահերձարանի ծառայությունները, դագաղը գերեզման հասցնելը, գերեզման փորելը, թաղման ծիսակարգի ծախսերը (հուղարկավորման կարգը, արարողությունը եկեղեցում, հոգեհացը):
(…)
Ինչ վերաբերում է յոթերորդ, քառասուներորդ օրվա արարողությունների, գերեզմանի կառուցապատման և գերեզմանաքարի տեղադրման հետ կապված ծախսերին, ապա դրանք հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնաս չեն, դուրս են 2006 թվականի փետրվարի 27-ի «Հուղարկավորությունների կազմակերպման և գերեզմանատների ու դիակիզարանների շահագործման մասին» ՀՀ օրենքով, ինչպես նաև ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1087-րդ հոդվածով սահմանված հուղարկավորության հետ կապված անհրաժեշտ ծախսերից: Այդպիսի հայցերը ներկայացվում, ապահովվում, ապացուցվում, քննվում և լուծվում են ընդհանուր հիմունքներովª քաղաքացիական դատավարության կարգով (...) :»։
Ա.Ստեփանյանի գործով որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է. «(...) [Ք]րեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում: Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս: (...) :»։
Զարգացնելով Ա.Մկրտչյանի և Ա.Ստեփանյանի գործերով որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ Ա.Վարդանյանի գործով որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է. «(...) Քաղաքացիական հայցի առարկան (...) կազմում է հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը: Քաղաքացիական հայցի առարկա չի կարող հանդիսանալ և հետևաբար, քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չէ այն վնասը, որը թեև այս կամ այն կերպ պայմանավորված է կատարված իրավախախտմամբ, սակայն չի առաջացել հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային և ֆիզիկական վնասի հետևանքով:
(...) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության շրջանակներում ենթակա են հատուցման`
ա) քրեական օրենքով արգելված արարքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը,
բ) վնասված կամ ոչնչացված (կորսված) գույքը վերականգնելու, գնելու ծախսերը,
գ) տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերը (…):
(...) քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա են միայն վերոնշյալ վնասները, իսկ հանցագործության հետևանքով պատճառված այլ վնասների հատուցման վերաբերյալ պահանջները չեն կարող քննության առնվել քրեական գործի հետ համատեղ և պետք է թողնվեն առանց քննության, ինչը շահագրգիռ անձին հնարավորություն կտա իր գույքային պահանջները ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով (...) :»:

Վերոշաևադրյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն քրեական գործի շրջանակներում Տուժողի կողմից ներկայացվել է 6.995.000 ՀՀ դրամ համարժեք գույքային հայց, որը ընդգրկում է հետևյալը՝
1/ «Քաղաքային պաթոլոգիայի գիտա-գործնական կենտրոն» ՍՊԸ-ի միջոցով հուղարկավորության կազմակերպումը /դիահերձում, բալզամացիա, հագուստներ, դագաղ, դիատար մեքենա և այլն/ - 495.000 ՀՀ դրամ,
2/ 2024 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, 15-ին և 16-ին «Սուսաննա Խաչատրյան» Ա/Ձ-ին պատկանող սգո սրահում կատարված հոգեհանգստի և հուղարկավորության, այդ թվում հոգեհացի կազմակերպումը - 1.150.000 ՀՀ դրամ,
3/ հանգուցյալի մահվան յոթերորդ օրվա, 2025 թվականի հունվարի փոքր զատիկի, քառասունքի, 2025 թվականի ապրիլի մեծ զատիկի արարողությունների իրականացման համար կատարված ծախսերը՝ ընդհանուրը - 800.000 ՀՀ դրամ,
4/ 2025 թվականի սեպտեմբերի 14-ին սուրբ խաչի արարողության և 2025 թվականի դեկտեմբերի 13-ին մահվան տարելիցի արարողությունների իրականացման համար կատարվելիք ծախսերը՝ ընդհանուրը 700.000 ՀՀ դրամ,
5/ հուշաքարի, տապանաքարի տեղադրման, գերեզմանի բարեկարգման նպատակով կատարվելիք ծախսերը - ընդհանուր 3.850.000 ՀՀ դրամ և ընդհանուր ծախսը՝ 495.000 + 1.150.000 + 800.000 + 700.000 + 3.850.000 = 6.995.000 ՀՀ դրամ:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ յոթերորդ օրվա, փոքր զատիկի, քառասունքի, մեծ զատիկի, սուրբ խաչի արարողության և 2025 թվականի դեկտեմբերի 13-ին մահվան տարելիցի արարողությունների հետ կապված ծախսերը հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնաս չեն, դուրս են 2006 թվականի փետրվարի 27-ի «Հուղարկավորությունների կազմակերպման և գերեզմանատների ու դիակիզարանների շահագործման մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված հուղարկավորության հետ կապված անհրաժեշտ ծախսերից, որպիսի պայմաններում դրանք չեն կարող համարվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի համաձայն «ողջամիտ ծախսեր»։ Ինչ վերաբերում է հուշաքարի, տապանաքարի տեղադրման, գերեզմանի բարեկարգման նպատակով կատարվելիք ծախսերին, ապա Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ տվյալ դեպքում «ողջամիտ» կարող են դիտվել այն ծախսերը, որոնք արվել են փաստացի և անհրաժեշտաբար ու ողջամիտ են իրենց ծավալով, մինդեռ, ինչպես պարզ դարձավ 2025 թվականի դեկտեմբերի 22-ի դատական նիստում, նշված ծախսերը դեռևս ամբողջությամբ չեն կատարվել, այսինքն՝ դրանք չեն հանդիսանում փաստացի կատարված ծախսեր։ Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը կարևորում է այն հանգամանքը, որ նշված՝ հուշաքարի, տապանաքարի տեղադրման, գերեզմանի բարեկարգման աշխատանքները կատարում են տարբեր կազմակերպություններ, որոնց վարձատրության չափերը տարբերվում են միմյանցից, որպիսի պայմաններում հնարավոր չէ գնահատել այդ ծախսերի ողջամտությունը։
Հետևաբար՝ Վերաքննիչ դատարանը իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի այն դիրքորոշմանը, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը որպես հատուցման ենթակա վնաս դիտարկում է, ի թիվս այլնի, մահացած տուժողի հուղարկավորության, հուշաքարի, տապանաքարի տեղադրման, ինչպես նաև գերեզմանի բարեկարգման համար կատարված ողջամիտ ծախսերը, իսկ ներկայացված գույքային հայցով պահանջվում է մեղադրյալի կողմից հատուցել գերեզմանի բարեկարգման համար կատարված և ապագայում հնարավոր կատարվելիք ծախսեր, որոնք չեն համապատասխանում օրենքով նախատեսված ողջամիտ ծախս հասկացությանը, հետևաբար՝ տուժող Մ.Հարությունյանի գույքային հայցը ենթակա է մասնակի բավարարման և գույքային պատասխանող, մեղադրյալ Մհեր Արսենի Փիրումյանից հօգուտ տուժող Մարիամիկ Հարությունյանի պետք է բռնագանձել 4․000․000 (չորս միլիոն) ՀՀ դրամ, իսկ գույքային հայցը մնացած մասով պետք է թողնել առանց քննարկման՝ իրավունք վերապահելով հայցը ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով։
Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանի նկատմամբ նշանակված պատժաչափի և այն կրելու նպատահարմարության, ինչպես նաև գույքային հայցը մասնակի բավարարելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից բավարար չափով հիմնավորված է, հետևաբար՝ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել վարույթի ելքի վրա: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ բերված վերաքննիչ բողոքները` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-371-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Արթուր Սահակյանի և մեղադրյալ Մհեր Փիրումյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 14-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ԱԴՐԻՆԵ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ԱՐՄԵՆ ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ

ՄՆԱՑԱԿԱՆ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ