Բարձրագույն դատական խորհրդի 27․09․2018թ․ թիվ ԲԴԽ-40-Ո-105 որոշման համաձայն ապանձնավորված դատական ակտի օրինակը։
Իսկականի հետ ճիշտ է։

Հաստատված՝
Նախագահող դատավոր Մ․Կիրակոսյան
________________________________________________________

ԵԴ1/2664/01/25


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ


Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,
նախագահող դատավոր Մ.Շահվերդյան


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ
ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան)՝ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ․ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆԻ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ․ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ
Ս․ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ՝ Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

մասնակցությամբ՝
պաշտպան՝ Ա.ԽԱՌԱՏՅԱՆԻ
մեղադրյալ՝ Հ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ

2026 թվականի հունիսի 12-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ի դատավճռի դեմ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի պաշտպան Արսեն Խառատյանի վերաքննիչ բողոքը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․ Վարույթի դատավարական նախապատմությունը.
1․1․ ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնի ավագ քննիչ Ն.Հարությունյանի այսուհետ՝ նաև Քննիչ կողմից 06.06.2025թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 15164525 քրեական վարույթը:
1․2․ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Պողոսյանի 07.06.2025թ. որոշմամբ՝ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.3. 2025 թվականի հուլիսի 08-ի Քննիչի որոշմամբ՝ թիվ 15164525 քրեական վարույթից անջատվել է նոր՝ թիվ 15180125 քրեական վարույթը:
1․4․ 2025 թվականի հուլիսի 17-ին թիվ 15164525 քրեական վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ մուտքագրվել է Առաջին ատյանի դատարանում և նույն օրը մակագրվել է դատավոր Մ.Շահվերդյանին։
1․5․ 2025 թվականի հուլիսի 21-ին դատավոր Մ.Շահվերդյանի կողմից որոշում է կայացվել վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.6. Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 01-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը երկարաձգվել է 3 երեք ամիս ժամկետով:
1.7. Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի սեպտեմբերի 10-ի որոշմամբ թիվ ԵԴ1/2664/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն, որի կատարումը հանձնարարվել է ՀՀ ԱՆ Դատաբժշկական գիտագործնական կենտրոն ՊՈԱԿ-ին:
1.8. Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոխվել է և վերջինիս նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել տնային կալանք՝ 3 երեք ամիս ժամկետով:
1.9. 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ին մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ:
1.10. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ի դատավճռով վճռվել է. Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման՝ 2 (երկու) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ և 78-րդ հոդվածների կիրառմամբ՝ նոր նշանակված պատժին մասնակիորեն գումարել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06.09.2024թ. թիվ ԵԴ1/0559/01/24 դատավճռով ազատության սահմանափակման ձևով նշանակված պատժի չկրած մասից՝ 8 (ութ) ամիս 7 (յոթ) օր (ազատության սահմանափակման 2 օրը համապատասխանեցնելով ազատազրկման 1 օրվա դիմաց՝ ազատազրկման ձևով չկրած մասը կազմում է 4 ամիս 3 օր) ժամկետից ազատազրկման 3 (երեք) ամիսը՝ վերջնական պատիժ սահմանելով ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի 9 (ինը) ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ՝ փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4 (չորս) ամիս 4 (չորս) օր ժամկետը հաշվակցել ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին՝ թողնելով ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի 4 (չորս) ամիս 26 (քսանվեց) օր ժամկետով: Պատժի սկիզբը՝ 30.10.2025թ.:
Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ 4.51 (4.54-0.03=4.51) գրամ «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժին՝ թիվ 15180125 քրեական վարույթին կից քննություն կատարելու համար …։
1.11. Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել պաշտպան Արսեն Խառատյանը:
1.12. Թիվ ԵԴ1/2664/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2026 թվականի մարտի 06-ին, որը նույն օրը դատավորների միջև գործերի բաշխման համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել է դատարանի կազմին՝ (նախագահող դատավոր՝ Մ․Կիրակոսյան, կազմի դատավորներ՝ Լ․Ալավերդյան, Ս․Համբարձումյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 2026 թվականի մարտի 09-ին:
1.13. 2026 թվականի մարտի 17-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը վերաքննիչ քրեական դատարանի դատական նիստում քննության նշանակելու մասին։
1.14. 2026 թվականի մարտի 19-ին ՀՀ փաստաբանների պալատի հանրային պաշտպանի գրասենյակի ղեկավարի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի պաշտպանությունը հանձնարարվել է շարունակել ապահովել հանրային պաշտպան Արսեն Խառատյանին:

2․ Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.
2․1․ Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից 10.12․2025թ․ կայացված դատավճռով թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են անհիմն և չհիմնավորված դատական ակտի կայացման։
2․2․ Բողոքաբերը վկայակոչելով Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 22-րդ, 43-րդ, 55-րդ, 69-րդ, 70-րդ, 62-րդ, 63-րդ, 84-րդ, 86-րդ հոդվածների իրավակարգավորումները և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից տրված մեկնաբանությունները՝ մասնավորապես նշել է որ․ «… Ինչ վերաբերվում է մեղքին ապա գտնում եմ, որ այն հիմնավորված չէ գործում առկա ցուցմունքները որոնք օպերատիվ մարմնի ցուցմունքները են, որոնք իբրև, թե ստացել են օպերատիվ տեղեկատվություն, որ պաշտպանյալս թմրանյութ է պահում և օգտագործում, իսկ մնացած ապացույցները պաշտպանյալիս մոտ թմրանյութ հայտնաբերված լինելու մասին են և այն հանգամանքը, որ այն հանդիսանում է թմրանյութ: Սակայն այն հանգամանքը, որ պաշտպանյալս հայտնել է, որ գտել է և չի հասցրել տեսնել այդ փաթեթի մեջ առկա պարունակությունը թմրամիջոց է որևէ կերպ չի հերքվել: Ինչ վերաբերվում է 396-րդ հոդվածի դիսպոզիցիային ապա պետք է փաստենք, որ պետք լինի դիտավորություն ինչը սույն դեպքում բացակայում է, քանի որ անձը գտել է այդ փաթեթը: Գտնում եմ վերոնշված հիմնավորումներով պաշտպանյալս պետք է արդարացվի:
Սանկցիայով պատժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին կամ նշանակված պատիժի կատարումը հետաձգելու մասին․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Այսպիսով՝ պաշտպանյալս ունի առողջական խնդիրներ բազմաթիվ առողջական խնդիրներ, այդ թվում ծանր բնույթի հիվանդություն մասնավորապես՝«Միքայելյան համալսարանական հիվանդանոց»-ի կողմից 04.08.24թ․ ընդունված և 07.08.24թ․ դուրս գրման թիվ 31350/a1/12391 էպիկրիզը՝ «Երիկամների խրոնիկական հիվանդություն, հեմատուրիա, երկրորդային անեմիա» ախտորոշմամբ և ՀՀ ԱՆ «Յոլյան» արյունաբանության և ուռուցքաբանության կենտրոն» ՓԲԸ 10.06.2025թ կոնսուլտացիոն թերթիկը՝ «Fe դիֆիցիտ, անեմիա» ախտորոշմամբ: «Երիկամների խրոնիկական հիվանդությունը» առերևույթ ներառված է ՀՀ Կառավարության 26.05.2006 թ-ի թիվ 825-Ն որոշման մեջ փոփոխություն կատարելու մասին 4 նոյեմբերի 2021 թվականի N 1818-Ն որոշմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը կամ պատիժը կրելուն խոչընդոտող ծանր հիվանդությունների (խանգարումներ, վիճակներ) կողմնորոշիչ ցանկում: Ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ պաշտպաանյալս տան միակ կերակրողն է: Դատավճռի կայացման պահից հետո մահացել է պաշտպանյալիս կինը և ըստ էությամբ երեխայի խնամքն այս պահին միայնակ է իրականացնում: Ելնելով վերոնշյալ հանգամանքներից գտնում եմ, որ հնարավոր է պաշտպանյալիս նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել կամ նշանակված պատիժ կատարումը հետաձգել: …»։
2․3․ Ելնելով վերոգրյալից՝ բողոքաբերը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 10.12․2025թ․ թիվ ԵԴ1/2664/01/25 դատավճիռը՝ հռչակելով Հովիկ Խաչատրյանի անմեղությունը: Առաջին խնդրանքը չբավարարելու դեպքում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել կամ նշանակված պատիժը հետաձգել հաշվի առնելով մեղադրյալի խնամքին մանկահասակ երեխայի առկայությունը:

3․ Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
3․1․ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ այն բանի համար, որ (մեջբերվում է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշման եզրափակիչ մասից)․ «[Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանը] առանց իրացնելու նպատակի, իր անձնական օգտագործման համար, քննությամբ չպարզված ժամանակահատվածում և անձից ապօրինի ձեռք է բերել և իր մոտ 06.06.2025թ. ապօրինի պահել է առանձնապես խոշոր չափերի` 4.54 գրամ քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց:
Այսպես.
Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանը, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջը, այն է՝ չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու, այսինքն` թմրամիջոց պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու կամ առաքելու թույլտվություն, քննությամբ դեռևս չպարզված անձից և հանգամանքներում իր անձնական օգտագործման համար ապօրինի ձեռք է բերել և 06.06.2025թ., ժամը՝ 1520-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի «Օղակաձև» զբոսայգում գտնվելու ընթացքում իր մոտ ապօրինի պահել է առանձնապես խոշոր չափերի՝ 4.54 գրամ քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց, որը Հովիկ Խաչատրյանի մոտ հայտնաբերվել է նույն օրը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ բաժնում կատարված վերջինիս անձնական խուզարկությամբ»։
3․2․ Առաջին ատյանի դատարանը, ի թիվս այլնի, արձանագրել է հետևյալը (մեջբերվում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ի թիվ ԵԴ1/2664/01/25 դատավճռի պատճառաբանական մասից). «(…) Այսպիսով՝ դատարանը, քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված և մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցների ձևի և բովանդակության վերլուծության, միմյանց հետ համադրելու և ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով, դրանք պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ստուգման ենթարկեց և հետազոտված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատեց վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
...:
Դատարանը գտնում է, որ Հովիկ Խաչատրյանը մեղավորությամբ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունը: Վերջինիս մեղքը մեղսագրված արարքում հաստատված է, իսկ նրա և պաշտպանի կողմից բերված պատճառաբանությունները հերքվում են դատաքննության ժամանակ հետազոտված և վերը շարադրված ապացույցներով, որոնք վկայում են, որ Հ.Խաչատրյանն առանց իրացնելու նպատակի, իր անձնական օգտագործման համար ապօրինի ձեռք է բերել և իր մոտ 06.06.2025թ. ապօրինի պահել է առանձնապես խոշոր չափերի` 4.54 գրամ քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց, այսինքն՝ կատարել է հանցանք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով:
Դատարանը գտնում է, որ վերը նշված փաստարկների առկայության պայմաններում անհիմն են մեղադրյալի պատճառաբանություններն այն մասին, որ փաթեթը գտել է և չի նայել դրա պարունակությունը, այլ պարզապես պահել է իր մոտ: Նշվածի կոնտեքստում անդրադառնալով պաշտպանի այն պատճառաբանությանը, որ վերջինս թմրամիջոցը գտել է, իսկ թմրամիջոց գտնելու համար պատասխանատվություն նախատեսված չէ, ապա հարկ է նշել, որ Հ.Խաչատրյանին մեղադրանք է առաջադրվել ոչ թե թմրամիջոց գտնելու համար, այլ առանց իրացնելու նպատակի, իր անձնական օգտագործման համար առանձնապես խոշոր չափերի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և ապօրինի պահելու համար:
Այսպիսով՝ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ ապացուցված է գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
Սույն գործի փաստական հանգամանքները գնահատելով վերը շարադրված վերլուծությունների ու դատողությունների լույսի ներքո, դատարանը գտնում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցներով՝ ապացույցների բավարար համակցությամբ և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատվում և հիմնավորվում է Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը։
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանի կողմից ներկայացված հիմնավորումներն ու պատճառաբանությունները բազմակողմանիորեն ստուգվել ու հերքվել են դատաքննության ընթացքում, և դատարանի գնահատմամբ, դրանք ըստ էության հանդիսանում են քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու ու դրանից բխող հնարավոր իրավական հետևանքներով շահագրգռված անձի՝ գործի տվյալներն իրեն ձեռնտու տարբերակով ներկայացնելու տակտիկայի դրսևորում: Վերջինիս պատճառաբանությունները բավարար չափով հիմնավորված ու փաստարկված չեն և չեն բխում գործի օբյեկտիվ տվյալներից:
Դատարանն արձանագրում է նաև այն, որ Հ.Խաչատրյանի մեղադրանքը չի հիմնավորվում բացառապես ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքներով, ինչպես նշում է պաշտպանը: Մասնավորապես, ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքները վճռորոշ ապացույցներ չեն, որոնցով հիմնավորվում է Հ.Խաչատրյանի մասնակցությունը նրան վերագրված արարքի կատարմանը: Եթե նույնիսկ վերջիններս ակտիվորեն ներգրավված են եղել վիճարկվող իրադարձություններում, այն ինքնին կասկածի տակ չի դնում նրանց ցուցմունքների վստահելիությունն ու արժանահավատությունը, քանի որ ոստիկանության ծառայողների մեղադրական ցուցմունքների արժանահավատությունը հաստատվում է նաև Հ.Խաչատրյանի մեղքը հիմնավորող ապացուցողական զամբյուղում ներառված մյուս ապացույցներով: Հետևաբար՝ դատարանը գտնում է, որ ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքները` սույն գործի փաստական հանգամանքների ու գործի նյութերի համատեքստում, կասկած չեն առաջացնում դրանց վստահելիության և ճշգրտության առումով: Գնահատելով վերջիններիս ցուցմունքներն այլ փաստական տվյալների հետ համակցության մեջ՝ դատարանը գտնում է, որ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից դրանք արժանահավատ են:
Հետևաբար՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ Հ.Խաչատրյանի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները դատարանը հիմնավորում է վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով: Այլ խոսքով՝ դատարանի հետևությունը հիմնված է օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա, որը ձևավորվել է գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնված է թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա:
Դատարանը գտնում է, որ գործի լուծման համար թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցությունը, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, հաստատում են գործով ապացուցման առարկան կազմող հանգամանքները և բավարար են հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածությամբ Հովիկի Խաչատրյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևությունների հանգելու համար:
Այսպիսով՝ դատարանը «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված է համարում Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունն ու օրինականությունը և գտնում է, որ վերջինս կատարած արարքի համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում կատարված հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության շարժառիթը և նպատակը, մեղադրյալի անձը բնութագրող, ինչպես նաև նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներն ու նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությունը:
Դատարանը մեղադրյալ Հովիկ Խաչատրյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտում ինչպես իր, այնպես էլ նրա կնոջ մոտ բազմաթիվ հիվանդությունների առկայությունը:
Դատարանը մեղադրյալ Հովիկ Խաչատրյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է համարում խնամքի տակ անչափահասի առկայությունը:
Դատարանը մեղադրյալ Հովիկ Խաչատրյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է համարում այն, որ դատվածություն ունենալով նախկինում դիտավորյալ հանցագործության կատարման համար, որն օրենքով սահմանված կարգով մարված կամ վերացված չի եղել, կատարել է դիտավորյալ հանցանք:
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր և պատասխանատու բաղադրամասերից է, ուստի՝ օրենսդրի կողմից մեծապես կարևորվում է յուրաքանչյուր դեպքում անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս քրեաիրավական նորմերով ամրագրված օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքների պահպանումը:
...:
Այսպիսով՝ դատարանը, հաշվի առնելով Հ.Խաչատրյանի կատարած հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության շարժառիթն ու նպատակը, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և հանցագործության ծանրությունը, նրա անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, նշանակվող պատժի` վերջինիս վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությունը, հանցանքի սանկցիայով նախատեսված՝ նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանների շրջանակում, իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, օրենքով և ներքին համոզմամբ, գտնում է, որ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատիժը:
Միևնույն ժամանակ ելնելով պատժի արդարացիության սկզբունքից և այդ կոնտեքստում, ի թիվս այլ հանգամանքների, հաշվի առնելով հանցագործության առարկան («Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց, որը, դատելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 4-6-րդ մասերից և ՀՀ Կառավարության՝ 27.06.2018թ., թիվ 707-Ն որոշման թիվ 1 հավելվածից, խիստ վտանգավորություն ունեցող թմրամիջոցի տեսակ է, քանի որ հարաբերականորեն ավելի փոքր քաշն է պատժելի համարվում), արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (նախկինում նույնասեռ հանցագործության համար դատապարտված լինելը և սույն գործով արարքը պատժի չկրած մասի ընթացքում կատարելը), հանցագործության առարկայի չափը (հայտնաբերված թմրամիջոցի քաշը կազմել է 4,54 գրամ, ինչը բավականին գերազանցում է ՀՀ Կառավարության՝ 27.06.2018թ., թիվ 707-Ն որոշման թիվ 1 հավելվածի 110-րդ կետով՝ թմրամիջոցի այդ տեսակի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված առանձնապես խոշոր չափի (0.01-0.05) նվազագույն սահմանը) ու բոլոր այս հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ՝ դատարանը նախ հանգում է հետևության, որ բացակայում է ազատազրկման ձևով պատժի նվազագույն ժամկետը նշանակելու հիմքերը, և երկրորդ, դատարանը գտնում է, որ այդ փաստարկները վկայում են մեղադրյալի անձի հանրային բարձր վտանգավորության մասին, հետևաբար՝ նշանակված պատիժը նա պետք է կրի, քանի որ նախ այն կրելը խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, և երկրորդ՝ նման պատիժ սահմանելու և միայն այն կրելու միջոցով է հնարավոր հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանն ու հանցագործությունների կանխմանը, ինչպես նաև ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Ինչպես վերը արձանագրվեց, Հովիկ Խաչատրյանը սույն գործով հանցանքը կատարել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06.09.2024թ. թիվ ԵԴ1/0559/01/24 դատավճիռը կայացնելուց հետո, բայց մինչև պատիժը լրիվ կրելը, հետևաբար՝ մի կողմից հաշվի առնելով կատարված հանցանքի բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները, ինչպես նաև այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկինում նշանակված պատիժը բավարար չի եղել նրա վերասոցիալականացման համար, իսկ մյուս կողմից ելնելով Հ.Խաչատրյանի ընտանեկան և սոցիալական դրությունից, սոցիալական միջավայրում մեղադրյալի զբաղեցրած տեղից և սոցիալական միջավայրում նրա բնութագրերից (ինչպես իր, այնպես էլ կնոջ վատառողջ լինելը, խնամքին մանկահասակ երեխայի առկայությունը)՝ դատարանը գտնում է, որ նոր նշանակված պատժին պետք է մասնակիորեն գումարել նախորդ դատավճռով նշանակված պատիժի չկրած մասը:
Նշվածի կոնտեքստում դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Երևանի քաղաքային մարմնի պետ Վ.Խալաթյանի 10.12.2025թ. գրության համաձայն՝ Հ.Խաչատրյանը ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Երևանի քաղաքային մարմնում հաշվառման է վերցվել 22.02.2025թ., սակայն սույն գործով նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրվելով կալանքը, Հ.Խաչատրյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06.09.2024թ. թիվ ԵԴ1/0559/01/24 դատավճռով նշանակված ազատության սահմանափակման ձևով պատժի կատարումը 09.06.2025թ. կասեցվել է: Այսինքն՝ դատարանը փաստում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06.09.2024թ. թիվ ԵԴ1/0559/01/24 դատավճռով նշանակված 11 ամիս 24 օր ժամկետով ազատության սահմանափակման ձևով պատժից փաստացի կրել է 3 ամիս 17 օր, հետևաբար՝ չկրած մասը կազմում է 8 ամիս 7 օր, որի 2 օրը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն համապատասխանեցնելով ազատազրկման 1 օրվա դիմաց՝ ազատազրկման ձևով չկրած մասը կազմում է 4 ամիս 3 օր:
Դատարանն արձանագրում է, որ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանը 06.06.2025թ. մինչև 10.10.2025թ. գտնվել է կալանքի տակ, հետևաբար՝ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ՝ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի՝ փաստացի անազատության մեջ գտնվելու՝ 4(չորս) ամիս 4(չորս) օր ժամկետը պետք է հաշվակցել ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ պաշտպանի կողմից նշված փաստարկներին՝ դատարանն արձանագրում է, որ Վճռաբեկ դատարանը նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցերին 2003թ. ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումների շրջանակներում անդրադարձել է մի շարք նախադեպային որոշումներում: Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ պատիժ նշանակելու և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ նախկինում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները շարունակում են վերաբերելի մասով (mutatis mutandis) կիրառելի լինել նաև գործող քրեաիրավական կարգավորումների նկատմամբ։
...:
Սույն վարույթի փաստական տվյալները գնահատելով Վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` դատարանը գտնում է, որ պաշտպանի կողմից՝ որպես մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմնավորում բերված հանգամանքները, բավարար չեն կարող համարվել ողջամիտ հետևության հանգելու առ այն, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է Հ.Խաչատրյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ կերպ՝ պաշտպանի կողմից մատնանշված հանգամանքները ողջամտորեն չեն նվազեցնում մեղադրյալի կամ նրա կողմից կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն այնքան, որ վերջինիս նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը լինի իրավաչափ։
Վերոգրյալ հետևությանը հանգելիս դատարանը գնահատման է ենթարկում մեղադրյալի կողմից կատարած հանցավոր արարքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող մի շարք գործոններ.
ա) խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարևորությունը՝ այն, որ մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանին մեղսագրվում է թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի, դրանց պատրաստուկների, պրեկուրսորների, խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութերի օրինական շրջանառության դեմ ուղղված բարձր վտանգավորություն ներկայացնող հանցագործություններից մեկը՝ առանց իրացնելու նպատակի թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությունը,
բ) հանցավորի հոգեբանական վերաբերմունքն իր արարքի նկատմամբ, մասնավորապես այն, որ մեղադրյալը գործել է ուղղակի դիտավորությամբ,
գ) մեղադրյալի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը, այն է՝ հանցանքն առանձնապես խոշոր չափերով կատարելը,
դ) շրջանառվող թմրամիջոցի տեսակը և չափը, այն, որ մեղադրյալն ապօրինի ձեռք է բերել և պահել առանձնապես խոշոր չափերով՝ 4.54 գրամ «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց։
Վերլուծելով վերոնշյալ հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ՝ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ պաշտպանի հետևությունները հիմնավորված չեն: ...»։
3․3․ Վերաքննիչ դատարանի դատաքննության ընթացքում ներկայացվել է մեղադրյալ Հովիկ Խաչատրյանի կնոջ՝ ███████ ███████ ███████ թիվ ███████ մահվան մասին պետական կյականի պատճենը, որի համաձայն՝ ███████ ███████ ███████ (ծնված՝ ███████)՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 26-ին մահացել է։
3.4. Վերաքննիչ դատարանը 2026 թվականի ապրիլի 23-ին գրություն է հասցեագրել Երևանի քաղաքապետարանի թիվ ███████ մանկապարտեզի տնօրեն Ս.Մկրտչյանին հետևյալ բովանդակությամբ. … Մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի պաշտպան Ա․Խառատյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքի սահմաններում քննարկվում է մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի կիրառելիության հարցը (հղի կնոջ կամ խնամքին մինչև 6 տարեկան երեխա ունեցող անձի պատժի կատարումը հետաձգելը):
Հիշյալ հոդվածի կիրառելիությունը գնահատելու համար Վերաքննիչ դատարանին անհրաժեշտ են տվյալներ՝ կապված Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի (ծնված՝ ███████թ․, հաշվառված և բնակվում է՝ ███████ ███████ ███████, ███████ ███████ ███████ ███████ ███████ (███████ ███████ ███████)) անչափահաս երեխայի՝ ███████ ███████ ███████ (ծնված՝ ███████ թվականի ███████ ███████) փաստացի խնամքի, դաստիարակության և հսկողության իրականացման վերաբերյալ:
Ելնելով վերոգրյալից անհրաժեշտ է սեղմ ժամկետում տրամադրել հետևյալ տեղեկությունները.
1. Երեխայի նույնականացման տվյալներ․
1.1. Արդյոք Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի անչափահաս երեխան ███████ ███████ ███████ (ծնված՝ ███████ ███████ ███████ ███████) հաճախում է Ձեր նախադպրոցական ուսումնական հաստատություն:
2. Երեխայի մանկապարտեզ ներկայացնելու վերաբերյալ․
2.1. Ո՞վ է առավոտյան ժամերին երեխային ներկայացնում մանկապարտեզ: Նշել անձի (անձանց)՝ անունը, ազգանունը, ազգակցական կապը երեխայի հետ (հայր, տատ, պապ, այլ ազգական, ընտանիքի ծանոթ և այլն),
2.2. Ո՞վ է երեկոյան ժամերին երեխային մանկապարտեզից վերցնում. նշել անձի (անձանց)՝ անունը, ազգանունը, ազգակցական կապը երեխայի հետ, վերցնելու հաճախականությունը:
2.3. Արդյոք եղե՞լ են դեպքեր, երբ երեխային մանկապարտեզից վերցրել է այլ անձ (ոչ ծնողը, ոչ մշտական խնամք իրականացնողը): Եթե այո, ապա նշել՝ այդ անձի (անձանց) տվյալները, այդպիսի դեպքերի հաճախականությունը, արդյոք եղել է ծնողի (Հովիկ Խաչատրյանի) գրավոր համաձայնությունը կամ ծանուցումը:
3. Երեխայի խնամքի, հսկողության և դաստիարակության փաստացի իրականացման վերաբերյալ․
3.1. Ո՞վ է հիմնականում շփվում մանկապարտեզի աշխատակիցների հետ երեխայի դաստիարակության, վարքագծի, առողջական վիճակի, սննդակարգի և այլ հարցերի շուրջ (ծնողական ժողովներ, անհատական զրույցներ, հեռախոսային զանգեր): Նշել անձի (անձանց) անունը, ազգանունը և ազգակցական կապը:
3.3. Արդյոք մանկապարտեզի աշխատակիցները դիտարկե՞լ են երեխայի ֆիզիկական կամ հոգեբանական անտեսման, բռնության կամ անբավարար խնամքի նշաններ: Եթե այո, ապա նշել, թե ինչ նշաններ և երբ:
4. Լրացուցիչ տեղեկություններ․
4.1. Տրամադրել այլ տեղեկություններ, որոնք, ըստ Ձեզ, կարող են էական նշանակություն ունենալ պարզելու համար, թե ով է փաստացի իրականացնում երեխայի ամենօրյա խնամքը, հսկողությունը և դաստիարակությունը:
4.2. Նշել, արդյոք Հովիկ Խաչատրյանն անձամբ է այցելել մանկապարտեզ երեխայի հետ կապված հարցերով վերջին 3 ամիսների ընթացքում: Եթե այո, ապա նշել այցելության մոտավոր ժամկետը և նպատակը:
3.5. ՀՀ Երևանի քաղաքապետարանի ███████ մսուր-մանկապարտեզի ՀՈԱԿ-ի տնօրեն Ս.Մկրտչյանին ուղղված՝ Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 23-ի հարցմանն ի պատասխան՝ 2026 թվականի ապրիլի 30-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել պատասխան գրություն, ըստ որի. Առավոտյան ժամերին երեխային՝ ███████ ███████ ███████, մանկապարտեզ է ներկայացնում և մանկապարտեզից տուն տանում տատիկը՝ ███████ ███████ ███████։ Այլ անձիք՝ երեխային մանկապարտեզից չեն վերցրել, բացի ███████ ███████։ Հիմնականում մանկապարտեզի աշխատակիցների հետ երեխայի դաստիարակության, վարքագծի, առողջական վիճակի, սննդակարգի և այլ հարցերի շուրջ շփվում է երեխայի տատիկը՝ ███████ ███████։ Մանկապարտեզի աշխատակիցները երբևիցե չեն դիտարկել երեխայի ֆիզիկական կամ հոգեբանական անտեսման, բռնության կամ անբավավար խնամքի նշաններ։ Ավելացնեմ նաև, որ փաստացի երեխայի ամենօրյա խնամքը, հսկողությունը և դաստիարակությունը իրականացնում է տատիկը՝ ███████ ███████։ Երեխայի հայրը՝ Հովիկ խաչատրյանը վերջին երեք ամիսների ընթացքում անձամբ չի այցելել մանկապարտեզ երեխայի հետ կապված հարցերով։
Ի լրումն հիշյալ գրության՝ նույն հաստատության կողմից ի հավելումն ուղարկվել է ևս մեկ գրություն, ըստ որի. …ավելացնեմ տեղեկություն, որ Երևանի հ. ███████ մսուր-մանկապարտեզ ՀՈԱԿ-ի խմբի դաստիարակների այցից դեպի երեխայի բնակության վայր պարզվել է, որ երեխայի խնամքով և դաստիարակությամբ զբաղվել է հայրը՝ Հովիկ Խաչատրյանը։ Իսկ մանկապարտեզ և ծնող կապը եղել է երեխայի տատիկի՝ ███████ ███████հետ:
3.6. Վերաքննիչ դատարանը 2026 թվականի ապրիլի 23-ին գրություն է հասցեագրել Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի ղեկավարի ժամանակավոր պաշտոնակատար Ս.Վարոսյանին հետևյալ բովանդակությամբ. … Մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի պաշտպան Ա․Խառատյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքի սահմաններում քննարկվում է մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի կիրառելիության հարցը (հղի կնոջ կամ խնամքին մինչև 6 տարեկան երեխա ունեցող անձի պատժի կատարումը հետաձգելը):
Հիշյալ հոդվածի կիրառելիությունը գնահատելու համար Վերաքննիչ դատարանին անհրաժեշտ են տվյալներ՝ կապված Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի (ծնված՝ ███████թ․, հաշվառված և բնակվում է՝ ███████ ███████ ███████, ███████ ███████ ███████ ███████ ███████ (███████ ███████ ███████)) անչափահաս երեխայի՝ ███████ ███████ ███████ (ծնված՝ ███████ ███████ ███████ ███████) խնամքի, ընտանիքի սոցիալական վիճակի և երեխայի սոցիալական պաշտպանվածության աստիճանի վերաբերյալ:
Ելնելով վերոգրյալից անհրաժեշտ է սեղմ ժամկետում տրամադրել հետևյալ տեղեկությունները.
1. Երեխայի խնամակալության (փաստացի խնամքի) վերաբերյալ․
1.1. Որևէ այլ անձ (ներառյալ տատիկը, պապիկը, մյուս ազգականները) փաստացի խնամո՞ւմ են արդյոք մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի անչափահաս երեխային: Եթե այո, ապա նշել՝ խնամք իրականացնող անձի (անձանց) անունը, ազգանունը, ազգակցական կապը երեխայի հետ, խնամքի իրականացման ժամկետը և բնույթը (մշտական, ժամանակավոր և այլն):
1.2. Արդյոք որևէ անձ հավակնո՞ւմ է երեխայի նկատմամբ խնամակալություն կամ հոգաբարձություն սահմանելուն: Եթե այո, ապա տրամադրել տվյալ անձի (անձանց) վերաբերյալ առկա տեղեկությունները:
2. Երեխայի սոցիալական վտանգի և աջակցության կարիքի վերաբերյալ․
2.1. Արդյոք երեխան գտնվո՞ւմ է սոցիալական վտանգի տակ` համաձայն «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքի և դրանից բխող իրավական ակտերի:
2.2. Արդյոք երեխան ունի սոցիալական աջակցության կարիք: Եթե այո, ապա նշել աջակցության տեսակը (նպաստ, այլ ծառայություն) և տրամադրման ժամկետները:
3. Ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական վիճակի վերաբերյալ․
3.1. Տրամադրել մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական վիճակի մասին առկա տեղեկությունները, մասնավորապես՝ ընտանիքի կազմը (անդամները, ներառյալ` երեխաները, նրանց տարիքը), ընտանիքի եկամուտների մասին առկա տվյալները (պետական աջակցություն, նպաստներ, այլ), բնակարանային պայմանների վերաբերյալ տեղեկություններ (եթե առկա են), ընտանիքի սոցիալական ռիսկի գնահատումը (եթե իրականացվել է):
3.2. Արդյոք մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանը հանդիսանում է ընտանիքի միակ կերակրողը (առկայության դեպքում հաշվի առնելով ընտանիքի մյուս անդամների եկամուտների, աշխատունակության և զբաղվածության առկայությունը):
3.3. Արդյոք գրանցված է անչափահաս երեխայի՝ ███████ ███████ ███████, նկատմամբ որևէ ձևի բռնության դեպք (ֆիզիկական, հոգեբանական, անտեսում) և արդյոք Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ երբևէ կիրառվել են երեխայի իրավունքների խախտման համար նախատեսված միջոցներ (ներառյալ` ծնողական իրավունքներից զրկում, սահմանափակում):
3․7․ Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 23-ի հիշյալ հարցմանն ի պատասխան՝ 2026 թվականի մայիսի 19-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել պատասխան գրություն, ըստ որի. 1. Երեխայի խնամակալության (փաստացի խնամքի) վերաբերյալ,
1.1 Երեխան` ███████ ███████ ███████, ապրում է հոր և տատիկի հետ, նրա խնամքով զբաղվում է նաև տատիկը՝ ███████ ███████ ███████:
1.2 Երեխայի նկատմամբ խնամակալություն կամ հոգաբարձություն սահմանելու վերաբերյալ հավակնող անձ չկա:
2. Երեխայի սոցիալական վտանգի և աջակցության կարիքի վերաբերյալ.
2.1 Երեխայի կյանքին կամ առողջությանը վտանգ սպառնացող երևույթներ այցի պահին չեն նկատվել, երեխան ուներ առողջ, կոկիկ տեսք, հագնված էր սեզոնին համապատասխան:
2.2 Քանի որ ընտանիքի չափահաս անդամները չեն աշխատում՝ մեր գնահատած կարիքի համաձայն ընտանիքն ունի սոցիալական աջակցության կարիք՝ մշտական աշխատանքի, սննդի և հիգիենաի պարագաների: Արաբկիր վարչական շրջանի սոցիալական աջակցության ծրագրերով սննդի և հիգիենայի պարագաների աջակցությունը տրամադրվում է տարին մեկ անգամ:
3. Ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական վիճակի վերաբերյալ.
3.1 Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի ընտանիքը կազմված է երեք անձից.
Ինքը՝ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանը ծնված՝ ███████., ունի ութամյա կրթություն, 30.10.2025թ. գտնվում է տնային կալանքի տակ, նա դատապարտված է ազատազրկման 2 տարի 4 ամիս ժամկետով։ Հովիկն ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր, կինը՝ ███████ ███████ ███████, մահացել է 26.12.2025 թվականին:
Մայրը՝ ███████ ███████ ███████ծնված ███████., հեռ. ███████, ունի ութամյա կրթություն, իր խոսքով՝ չի աշխատում, ունի առողջական խնդիրներ` ███████ ███████: Ըստ ███████ ███████՝ ընտանիքին հիմնականում ֆինանսապես աջակցում են իր եղբայրը, քույրը, ինչպես նաև այլ մտերիմներ, բարեկամներ:
Դուստրը՝ ███████ ███████ ███████ ծնված՝ ███████, ███████ տարեկան է, հաճախում է հ. ███████ մանկապարտեզ:
Տունը մեկ հարկանի է, մասամբ վերանորոգված, գազիֆիկացված է, ունի հյուրասենյակ, ճաշասենյակ, երեք ննջասենյակ, խոհանոց, սանհանգույց, տեղադրված է ջեռուցման համակարգ, ապահովված է առաջին անհրաժեշտության կահույքով և կենցաղային տեխնիկայով։
3.2 Հովիկ Խաչատրյանը հանդիսանում է ընտանիքի միակ կերակրողը, քանի որ մեզ տրամադրած տեղեկության համաձայն մայրը չի աշխատում:
3.3 ███████ ███████ ███████ նկատմամբ բռնության դեպք չի գրանցվել, Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ երեխայի իրավունքների խախտման համար նախատեսված միջոցներ չեն կիրառվել:

4․ Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
- Ներկայացված մեղադրանքում Հովիկ Խաչատրյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ այդ օրը գնացել էր բջջային հեռախոս վերանորոգելու: Իր վրա եղել է պայուսակ, որի մեջ եղել է հեռախոս, գրպանի անձեռոցիկ և լիցքավորման լար: «Լունապարկի» այգում նստել է նստարանին, որի ընթացքում իր ծխախոտը և կրակայրիչը դրել է նստատեղին: Այդ պահին նստարանի վրա նկատել է գնդաձև անձեռոցիկով փաթեթ: Կարծել է, թե փաթեթի մեջ շղթա է, քանի որ թափահարելիս խշխշոց է լսվել: Փաթեթը պահել է ձեռքում և սկսել է քայլել, երբ իրեն են մոտեցել ոստիկանները և հարցրել իր մոտ արգելված իրեր ունի, թե ոչ: Քանի որ տեղյակ չի եղել փաթեթի պարունակությունից, ասել է, որ ձեռքի մեջ ունի: Այնուհետև՝ ոստիկանների հետ գնացել են դեպի նրանց մեքենան և մեքենայի ներսում ոստիկանները վերցրել են փաթեթը, բացել և տեսել են, որ ներսում թմրանյութ է: Փաթեթը նորից հետ են վերադարձրել իրեն և ասել են, որ դնի գրպանը, որից հետո, գնացել են Երևան քաղաքի վարչություն և իրեն անձանոթ 2 անձանց ներկայությամբ թմրանյութը դրել է սեղանին: Ոստիկանը նրանց ասել է գրեն, որ իր գրպանից են հայտնաբերել:
- Վկա ███████ ███████ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ Երևան քաղաքի վարչության մարդու դեմ ուղղված հանցագործությունների դեմ պայքարի բաժնում` որպես ավագ քրեական ոստիկան: Դեպքի օրը՝ 06.06.2025թ., օպերատիվ տեղեկություններ են ստացել, որ Հովիկ Խաչատրյանը պահում և օգտագործում է թմրամիջոց, որից հետո անմիջապես համապատասխան միջոցառումներ են իրականացրել և «Լունապարկի» այգու արձանի մոտ հայտնաբերել են Հովիկին: Իր հետ են եղել նաև նույն վարչության ծառայողներ Գևորգ Միքայելյանը և Նարեկ Հարությունյանը: Մոտեցել են Հովիկին, ներկայացել, ասել են, որ պետք է իրեն ձերբակալեն՝ ներկայացրնելով նաև ձերբակալման պատճառը, որից հետո, Հ.Խաչատրյանին ձերբակալել ու ներկայացրել են Երևան քաղաքի վարչություն, որտեղ ընթերականների ներկայությամբ վերջինիս ենթարկել են անձնական խուզարկության, որի արդյունքում հայտնաբերվել է անձեռոցիկով մի փաթեթ, որում առկա էր թմրամիջոցի նմանվող զանգված: Հայտնաբերված զանգվածն իրենց կողմից փաթեթավորվել, կնիքվել և ներկայացվել է Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժին:
- Վկա ███████ ███████ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ Երևան քաղաքի վարչության մարդու դեմ ուղղված հանցագործությունների դեմ պայքարի բաժնում` որպես ՀԿԳ ավագ քրեական ոստիկան: Դեպքի օրը տեղեկություն են ստացել, որ Հ.Խաչատրյանն իր մոտ թմրամիջոց է պահում և օգտագործում: Միջոցառումներ են իրականացրել, որի շրջանակներում վերջինիս «Լունապարկի» այգում ձերբակալել և ներկայացրել են Երևան քաղաքի վարչություն: Նշված գործողություններն իրականացրել են 3 ծառայողներով՝ ինքը, Ավետիք Դանիելյանը և Նարեկ Հարությունյանը:
- Վկա ███████ ███████ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2025թ. հունիսի 6-ին, մոտավորապես, ժամը՝ 15:00-ի սահմաններում, տեղեկություն է ստացվել, որ «Օղակաձև» այգում անձ կա, որի մոտ հնարավոր է թմրանյութ լինի: Տեղեկություններն իրացնելիս՝ մոտեցել են նշված հասցե, որտեղ «Տարաս Շևչենկոյի» արձանից մոտ 20 մետր հեռավորության վրա նկատել են այդ քաղաքացուն: Մոտեցել են նրան, և քանի որ եղել են քաղաքացիական հագուստներով, ներկայացել են, թե ովքեր են և հայտնել են, թե ինչ կասկածանքով են նրան ձերբակալում, որից հետո տեղափոխել են Երևան քաղաքի վարչություն: Վարչությունում վերջինիս անձնական խուզարկության ենթարկելիս հայտնաբերել են թմրամիջոց: Հ.Խաչատրյանը թեպետ փախուստի փորձեր չի արել, սակայն խառնված է եղել:
- Վարութային այլ գործողություն հանդիսացող՝ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի ձերբակալման վերաբերյալ արձանագրությունը, համաձայն որի` 2025թ. հունիսի 6-ին, ժամը՝ 1520-ին, Երևան քաղաքի «Օղակաձև» զբոսայգուց ապօրինի կերպով թմրանյութ պահելու և իրացնելու կասկածով ձերբակալվել և ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ Երևան քաղաքի վարչություն է տեղափոխվել Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանը։
- Հովիկ Խաչատրյանին անձնական խուզարկության ենթարկելու մասին 06.06.2025թ. արձանագրությունը, համաձայն որի` Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ Երևան քաղաքի վարչության մարդու դեմ ուղղված հանցագործությունների դեմ պայքարի բաժնում ենթարկվել է անձնական խուզարկության, որի ժամանակ տաբատի ձախ գրպանից հայտնաբերվել է պոլիէթիլենային տոպրակի մեջ փաթեթավորված, կպչուն ժապավենով փակցված բյուրեղանման զանգված, որի ընդհանուր քաշը կազմել է 5.99 գրամ:
- «Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեի փորձաքրեագիտական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի կողմից 02.07.2025թ. տրված դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 2142 Ք-25 եզրակացությունը, համաձայն որի` փորձաքննությանը ներկայացված 4.54 գրամ քաշով բյուրեղանման զանգվածը հանդիսացել է «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց:
- Իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի անձնական խուզարկության արդյունքում հայտնաբերված, վերցված և փորձաքննության ենթարկված 4.51 գրամ հաստատուն քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցը։

5.Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
5․1․ Դատական նիստում պաշտպան Ա.Խառատյանը վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ հանդես եկավ բացատրությամբ և հայտնեց, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հետազոտված ապացույցները մեկնաբանվել են ի վնաս մեղադրյալի: Պաշտպանն ամբողջությամբ պնդեց ներկայացված բողոքը և Վերաքննիչ դատարանին խնդրեց բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալի խնամքին է գտնվում անչափահաս երեխան և վերջինս ունի նաև առողջական խնդիրներ:
5․2․ Մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանն ամբողջությամբ միացավ պաշտպանի կողմից ներկայացված բողոքին և խնդրեց բավարարել բողոքը: Մեղադրյալը դատական նիստի ընթացքում ներկայացրեց իր առողջական վիճակի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթեր, բնութագիր՝ տրված հարևանների կողմից, ըստ որի ի թիվս այնի նշված է, որ Հովիկ Խաչատրյանը բնութագրվում է դրական, իր դուստր՝ ███████ ███████ ███████ վերաբերյալ բժշկական փաստաթուղթ, կոնոջ մահվան մասին պետական վկայականի պատճենը, ըստ որի՝ մեղադրյալ Հովիկ Խաչատրյանի կինը՝ ███████ ███████ ███████ մահացել է 2025 թվականի դեկտեմբերի 26-ին:


6․ Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը, գտնում է, որ սույն վերաքննիչ բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցերին.
1․ Հիմնավորվա՞ծ են արդյոք Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները, և արդյո՞ք վերջինիս մեղավորությունը հաստատվել է վերաբերելի, թույլատրելի ու հավաստի ապացույցների բավարար համակցությամբ՝ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան։
2․ Առկա՞ են արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածով նախատեսված՝ մինչև վեց տարեկան երեխա խնամող անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը հետաձգելու իրավական և փաստական հիմքերը՝ հաշվի առնելով Հովիկ Խաչատրյանի կնոջ մահը, նրա խնամքին մանկահասակ երեխայի առկայությունը, երեխայի փաստացի խնամքի կազմակերպումը և ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական վիճակը։
3․ Առկա՞ են արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը՝ կատարված հանցանքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանի, դատապարտյալի անձը բնութագրող տվյալների, ընտանեկան ու առողջական վիճակի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների համակցված գնահատմամբ։
4․ Առկա՞ են արդյոք Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու հիմքերը։

6․1․ Անդրադառնալով առաջին հարցադրմանը Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել․
Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 14-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական պատասխանատվության հիմքն ինչպես ավարտված, այնպես էլ չավարտված հանցանք կատարելն է:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ: (...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3)ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝
«4.Մեղադրական վերդիկտը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ մեղադրյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատաքննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ մեղադրյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ ապացուցման արդյունքների վրա, հանգում է մեղադրյալի մեղավորության մասին հետևության (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«6. Արդարացման դատավճիռը կայացվում է արդարացման վերդիկտի հիման վրա: Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալի անմեղությունն այն փաստական հանգամանքներով, որոնք դրվել են մեղադրանքի հիմքում:
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ կիրառելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` պատիժ չկիրառելու կամ պատժից ազատելու մասին դատարանի որոշումը (…)»:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացված որոշմամբ։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը՝ վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն՝ օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած (…)։
Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե՝
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում»: (1)
Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահրամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով կայացված որոշմամբ արձանագրել է. «(…) Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին: Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից:
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով:
(…) Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա (…)»: (2)
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով որոշմամբ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար:
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման:
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)»: (3)
Այսպես, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի և «չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու» կանոնի վերլուծությամբ հարկ է փաստել, որ անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու և ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար: Անմեղության կանխավարկածն այս տեսանկյունից կարելի է համարել հաղթահարված, եթե ապացուցման առարկան կազմող հանգամանքներն ապացուցված են այնպես, որ դրանց ճշտությունը` առկա բավարար ապացույցներով հաստատված ճանաչելու դեպքում չի կարող կասկածներ առաջացնել: Հակառակ դեպքում, եթե այդ հանգամանքներն ապացուցված չեն անկասկած, ապա չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու կանոնի կիրառմամբ պետք է ապացուցված համարել հակառակը: Հետևաբար, հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից: Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել, այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում:
Հետևապես, մեղադրանքի բովանդակությունը կազմող յուրաքանչյուր փաստական տվյալ պետք է հիմնավորվի քրեական վարույթում առկա ապացույցների բավարար համակցությամբ, այլ ոչ գնահատողական բնույթ կրող ենթադրություններով, մեկնաբանություններով կամ կասկածներով։
Նշված իրավական կարգավորումները և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները կիրառելով սույն վարույթի փաստական տվյալների նկատմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածը, որպես հանցագործության օբյեկտիվ կողմը կազմող ինքնուրույն և այլընտրանքային արարքներ, նախատեսում է առանց իրացնելու նպատակի թմրամիջոցն ապօրինի արտադրելը, պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, տեղափոխելը կամ առաքելը, իսկ նույն հոդվածի 3-րդ մասով պատասխանատվությունը վրա է հասնում այդ արարքներն առանձնապես խոշոր չափերով կատարելու դեպքում։
Միաժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի իմաստով դիտավորության առկայության համար անհրաժեշտ է, որ անձը գիտակցի իր արարքի՝ համապատասխան հանցակազմի հատկանիշ հանդիսացող փաստական հանգամանքները։ Հետևաբար, սույն գործով ապացուցման ենթակա էր ոչ միայն Հովիկ Խաչատրյանի փաստացի տիրապետության ներքո առանձնապես խոշոր չափի թմրամիջոցի գտնվելու հանգամանքը, այլև այն, որ վերջինս գիտակցել է իր մոտ պահվող առարկայի թմրամիջոց լինելու փաստը և կամովին շարունակել է դրա ապօրինի պահումը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ գործում առկա ապացույցներով հաստատվում է բացառապես Հովիկ Խաչատրյանի մոտ թմրամիջոցի հայտնաբերման փաստը, սակայն չի հիմնավորվում դրա բնույթի վերաբերյալ վերջինիս իրազեկվածությունը և, հետևաբար, բացակայում է դիտավորությունը, հարկ է համարում նշել, որ նշված փաստարկը հիմնված է ապացույցներն իրենց փոխադարձ կապից անջատ և մեկուսացված գնահատելու մոտեցման վրա։ Մինչդեռ մեղավորության վերաբերյալ հետևությունը չի կարող պայմանավորվել որևէ մեկ ապացույցի ինքնաբավ նշանակությամբ, այլ պետք է բխի փոխկապակցված ապացույցների ամբողջական գնահատումից, երբ դրանցից յուրաքանչյուրը հաստատում, լրացնում կամ ստուգելի է դարձնում մյուս ապացույցներից բխող տեղեկությունները։
Այս առնչությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սիրակ Սաքանյանի գործով արձանագրել է, որ ապացույցների բավարարությունը չի որոշվում թվաբանական ցուցանիշով, այլ գնահատվում է այն տեսանկյունից, թե արդյոք ապացույցների համակցությունը որակական առումով ապահովում է ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական առումով՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը։ Նույն իրավական մոտեցումը զարգացնելով՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով նշել է, որ բավարար ապացույցներ ասելով պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի ու արժանահավատ ապացույցների այնպիսի համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ ձևավորում է անձի մեղավորության վերաբերյալ հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» չափանիշը չի ենթադրում տեսական կամ վերացական բնույթի ցանկացած կասկածի բացակայություն, այլ պահանջում է, որ հակառակ վարկածի ողջամիտ հավանականությունը գործի ապացույցներով բացառված կամ հասցված լինի խիստ ցածր աստիճանի։
Սույն վարույթում Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը հիմնված է ոչ թե միայն ոստիկանության աշխատակիցների ցուցմունքների կամ նրանց կողմից ստացված օպերատիվ տեղեկության վրա, այլ միմյանց լրացնող ապացույցների ամբողջության վրա։ Մասնավորապես, Հովիկ Խաչատրյանն ինքն է ընդունել, որ վիճարկվող փաթեթը վերցրել և այն պահել է իր փաստացի տիրապետության ներքո։ Նրա անձնական խուզարկության մասին 2025 թվականի հունիսի 06-ի արձանագրությամբ ամրագրվել է, որ վերջինիս տաբատի ձախ գրպանից հայտնաբերվել է պոլիէթիլենային տոպրակի մեջ փաթեթավորված և կպչուն ժապավենով փակցված բյուրեղանման զանգված։ Դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 2142 Ք-25 եզրակացությամբ հաստատվել է, որ փորձաքննությանը ներկայացված 4.54 գրամ քաշով զանգվածը «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց է, իսկ փորձաքննությունից հետո մնացած 4.51 գրամ զանգվածը ճանաչվել է իրեղեն ապացույց։ Ոստիկանության ծառայողներ Ավետիք Դանիելյանի, Գևորգ Միքայելյանի և Նարեկ Հարությունյանի ցուցմունքները համահունչ են Հովիկ Խաչատրյանի ձերբակալման ու վարչություն տեղափոխելու, ինչպես նաև այնտեղ կատարված անձնական խուզարկության մասին արձանագրություններով ամրագրված տվյալներին։
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ ընդգծում է, որ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից նախապես ստացված օպերատիվ տեղեկությունն ինքնին չի կարող դիտվել որպես Հովիկ Խաչատրյանի մեղավորությունը հաստատող ինքնուրույն ապացույց։ Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ վերոհիշյալ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հատուկ ընդգծել է, որ անհայտ կամ դատական քննությամբ չբացահայտված աղբյուրից ստացված օպերատիվ տեղեկությունը չի կարող առանց պատշաճ ստուգման դրվել մեղադրանքի հիմքում։ Սակայն սույն գործի առանձնահատկությունն այն է, որ Առաջին ատյանի դատարանը օպերատիվ տեղեկությանը մեղավորությունը հաստատող ինքնուրույն կամ վճռորոշ նշանակություն չի տվել։ Այն ընդամենը բացատրում է ոստիկանության ծառայողների՝ Հովիկ Խաչատրյանին հայտնաբերելուն և ձերբակալելուն ուղղված գործողությունների շարժառիթը, մինչդեռ մեղավորության վերաբերյալ հետևությունը հիմնված է անձնական խուզարկության արձանագրության, հայտնաբերված առարկայի, փորձագիտական եզրակացության, իրեղեն ապացույցի և դատաքննությամբ անմիջականորեն հետազոտված ցուցմունքների համակցության վրա։ Ուստի նույնիսկ օպերատիվ տեղեկության բովանդակությունն ապացուցողական համակցությունից ամբողջությամբ բացառելու դեպքում մեղադրանքի փաստական հիմքը չի վերանում։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքները չեն կարող համարվել բավարար և արժանահավատ, հարկ է համարում նշել, որ վկայի՝ ոստիկանության ծառայող լինելու հանգամանքն ինքնին ո՛չ նրա ցուցմունքն անթույլատրելի է դարձնում, ո՛չ էլ կանխորոշում է դրա անարժանահավատությունը։ Այդպիսի ցուցմունքը, ինչպես ցանկացած այլ ապացույց, պետք է գնահատվի դրա աղբյուրի, ձևավորման պայմանների, բովանդակության, ներքին հետևողականության և այլ ապացույցներով հաստատված կամ հերքված լինելու տեսանկյունից։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով արձանագրել է, որ ապացույցի արժանահավատությունը գնահատելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները, դրա ձևավորման պայմանները, ապացուցողական տեղեկության ստացման եղանակը, դրա բովանդակությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների և նույն տեղեկության այլ աղբյուրների առկայությունը։ Յուրաքանչյուր ապացույց պետք է գնահատվի համակցության մեջ՝ վերլուծելով դրա համապատասխանությունն այլ ապացույցներին և հնարավոր հակասությունների պատճառները։
Նշված չափանիշներով գնահատելիս Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքները ոչ թե ուղղակիորեն հաստատում են Հովիկ Խաչատրյանի հոգեբանական վերաբերմունքը հայտնաբերված նյութի նկատմամբ, այլ հաստատում են նրա հայտնաբերման, ձերբակալման, վարչություն տեղափոխման և անձնական խուզարկության իրականացման հաջորդականությունը։ Դրանց բովանդակությունը համապատասխանության մեջ է Հովիկ Խաչատրյանի ձերբակալման և անձնական խուզարկության արձանագրությունների հետ, իսկ խուզարկության արդյունքում վերցված առարկայի բնույթն ու քաշը հետագայում հաստատվել են մասնագիտական՝ դատաքիմիական փորձաքննությամբ։ Վարույթի նյութերից չեն երևում այդ ցուցմունքների ներքին կամ փոխադարձ այնպիսի էական հակասություններ, որոնք կարող էին կասկածի տակ դնել դրանց արժանահավատությունը կամ ազդել դրանցով հաստատվող փաստական հանգամանքների վրա։
Ինչ վերաբերում է Հովիկ Խաչատրյանի այն վարկածին, որ փաթեթը պատահաբար գտել է այգու նստարանին, կարծել է, թե դրա մեջ շղթա է, իսկ ոստիկանության ծառայողները մեքենայում բացել են փաթեթը, այնուհետև այն վերադարձրել և պարտադրել են դնել իր գրպանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը նշված վարկածը պատշաճ ստուգման և պատճառաբանված գնահատման է ենթարկել։ Ընդ որում, այդ վարկածի մերժումը չի նշանակում մեղադրյալի վրա իր անմեղությունն ապացուցելու պարտականություն դնել։ Մեղադրյալի ներկայացրած տարբերակը գնահատվել է մեղադրանքի կողմի ապացույցների հետ համադրությամբ, և դրա անհամապատասխանությունը հաստատվել է ոչ թե մեղադրյալի կողմից հակառակը չապացուցելու, այլ մեղադրանքը հիմնավորող ապացույցների ներքին համաձայնեցվածությամբ ու փոխադարձ հաստատմամբ։
Մասնավորապես, Հովիկ Խաչատրյանի այն հայտարարությունը, թե փաթեթը մինչև ոստիկանների մոտենալը պահել է ձեռքում, իսկ հետագայում միայն ոստիկանների ցուցումով է դրել գրպանը, հակասության մեջ է անձնական խուզարկության արձանագրության բովանդակության հետ, որով առարկայի հայտնաբերման վայր է նշվել վերջինիս տաբատի ձախ գրպանը, ինչպես նաև անձնական խուզարկության հանգամանքների վերաբերյալ վկաների ցուցմունքների հետ։ Բացի այդ, մեղադրյալի պնդումը, թե փաթեթի պարունակությունը կարծել է շղթա, չի համապատասխանում հայտնաբերված առարկայի փաստական նկարագրությանը՝ պոլիէթիլենային տոպրակի մեջ փաթեթավորված, կպչուն ժապավենով փակցված բյուրեղանման զանգվածին։ Նշված անհամապատասխանությունները մեղադրյալի վարկածը դարձնում են ոչ թե պարզապես չապացուցված, այլ գործի օբյեկտիվ տվյալներին չհամապատասխանող և մեղադրանքի ապացույցներով հերքված։
Վերաքննիչ դատարանը կարևոր է համարում նաև արձանագրել, որ փաթեթը նստարանին «գտնելու» մասին պնդումն անգամ ինքնին չի բացառում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի առկայությունը։ Բողոքաբերը փաստացի նույնացնում է առարկան գտնելու սկզբնական եղանակը մեղքի բացակայության հետ, մինչդեռ իրավական նշանակություն ունի այն, թե անձը, գիտակցելով առարկայի փաստական բնույթը, այն վերցրե՞լ է իր փաստացի տիրապետության տակ և շարունակե՞լ է պահել։ Հետևաբար, առարկան գտնելու եղանակը կարող էր բացառել քրեական պատասխանատվությունը միայն այն դեպքում, եթե արժանահավատորեն հաստատվեր, որ Հովիկ Խաչատրյանը չի գիտակցել դրա թմրամիջոց լինելու փաստը։ Սակայն սույն գործով նման հետևության համար բավարար հիմքեր չեն ձևավորվել, իսկ նրա կողմից ներկայացված անտեղյակության վարկածը հերքվել է վերը նշված փոխկապակցված փաստական տվյալներով։
Ընդ որում, դիտավորությունը, որպես անձի ներքին հոգեբանական վերաբերմունք, որպես կանոն, չի հաստատվում անմիջական ապացույցով կամ անձի խոստովանությամբ և կարող է հետևել նրա արտաքին վարքագծից, առարկայի նկատմամբ փաստացի վերահսկողությունից, այն պահելու պայմաններից, գործողությունների հաջորդականությունից և դեպքին հաջորդած բացատրությունների արժանահավատությունից։ Սույն դեպքում անձնական օգտագործման համար նախատեսված առանձնապես խոշոր չափի թմրամիջոցի՝ Հովիկ Խաչատրյանի հագուստի գրպանում գտնվելը, փաթեթի նկատմամբ նրա փաստացի և բացառիկ վերահսկողությունը, ինչպես նաև դրա ծագման ու գրպանում հայտնվելու վերաբերյալ ներկայացված բացատրությունների անհամապատասխանությունը գործի մյուս ապացույցներին, իրենց համակցությամբ ողջամտորեն հիմնավորում են այն հետևությունը, որ վերջինս գիտակցել է իր կողմից պահվող առարկայի թմրամիջոց լինելու հանգամանքը և այն պահել է ուղղակի դիտավորությամբ։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ թմրամիջոցի՝ քննությամբ չպարզված անձից և չպարզված ժամանակահատվածում ձեռք բերված լինելու հանգամանքը չի վերացնում հաստատված ապօրինի պահման քրեաիրավական նշանակությունը։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածում թվարկված արարքներն այլընտրանքային են, ուստի անձի փաստացի տիրապետության ներքո թմրամիջոցի գիտակցված ապօրինի պահման հաստատված լինելն ինքնին բավարար է հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը ձևավորելու համար։ Այս տեսանկյունից թմրամիջոցի սկզբնական աղբյուրի կամ այն փոխանցած անձի չբացահայտվելը չի առաջացնում Հովիկ Խաչատրյանի կողմից դրա գիտակցված պահման ապացուցվածության վերաբերյալ ողջամիտ կասկած։
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավորված է համարում նաև Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի պատճառաբանվածության վերաբերյալ հետևությունը։ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում շարադրել է մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, բացահայտել դրանց փոխադարձ կապը, անդրադարձել է ինչպես ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքների արժանահավատությանը, այնպես էլ պաշտպանի՝ դրանց սահմանափակ ապացուցողական նշանակության վերաբերյալ առարկություններին, առանձին գնահատել է փաթեթը գտնելու և դրա պարունակությունից անտեղյակ լինելու մասին մեղադրյալի վարկածը և ներկայացրել է այն մերժելու փաստական հիմքերը։ Այդ պատճառաբանությունները վերացական կամ ընդհանրական բնույթի չեն, այլ բխում են դատաքննությամբ հետազոտված կոնկրետ ապացույցներից։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով ընդգծել է, որ դատական ակտի պատճառաբանվածությունը պետք է պարզաբանի, թե ինչու է դատարանը հանգել համապատասխան հետևությանը և ինչ իրավական ու փաստական հիմքերով է այն հիմնավորել՝ միաժամանակ վերադաս դատարանին հնարավորություն տալով ստուգել դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը(4) ։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ի դատավճիռը մեղավորության հարցի լուծման մասով համապատասխանում է նշված պահանջներին։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Հովիկ Խաչատրյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևությունը չի հիմնել ենթադրությունների, բացառապես օպերատիվ տեղեկության կամ միայն ոստիկանության ծառայողների ցուցմունքների վրա։ Այդ հետևությունը ձևավորվել է մեղադրյալի փաստացի տիրապետության տակ գտնվող առարկայի հայտնաբերման և առգրավման մասին արձանագրության, վկաների ցուցմունքների, դատաքիմիական փորձաքննության եզրակացության, իրեղեն ապացույցի և մեղադրյալի ներկայացրած վարկածի ստուգման ու գնահատման արդյունքում։ Նշված ապացույցները փոխկապակցված են, միմյանց էական հանգամանքներում հաստատում են և իրենց ամբողջությամբ բացառում են փաթեթի պարունակության վերաբերյալ Հովիկ Խաչատրյանի անտեղյակության վարկածի ողջամիտ հավանականությունը։
Հետևաբար, Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված են, իսկ նրա մեղավորությունը հաստատվել է վերաբերելի, թույլատրելի և հավաստի ապացույցների բավարար համակցությամբ՝ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան։ Ուստի Հովիկ Խաչատրյանին արդարացնելու վերաբերյալ բողոքաբերի փաստարկներն անհիմն են և չեն կարող Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու հիմք հանդիսանալ։

6․2․ Անդրադառնալով երկրորդ հարցադրմանը Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հադվածի համաձայն՝
«1. Մինչև 5 տարի ժամկետով ազատազրկման կամ ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժի դատապարտված հղի կնոջ կամ խնամքին մինչև 6 տարեկան երեխա ունեցող անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը կարող է հետաձգվել մինչև երեխայի 6 տարեկան դառնալը, եթե դատարանը համարում է, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար պատիժն անմիջապես կատարելն անհրաժեշտ չէ:
2. Պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
3. Պատժի կատարումը հետաձգելու մասին որոշում կայացնելու դեպքում պատժի հետաձգված ժամկետը համարվում է փորձաշրջան, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված, սույն օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականությունները:
4. Պատժի կատարումը հետաձգելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանն անձի վրա դնում է սույն օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը: Դատարանը կարող է այնպիսի պարտականություններ դնել հղի կնոջ կամ խնամքին մինչև 6 տարեկան երեխա ունեցող անձի վրա, որոնք իրագործելի են նրա կողմից:
5. Այն դեպքում, երբ հղի կինը կամ խնամքին մինչև 6 տարեկան երեխա ունեցող անձը խուսափում է դատարանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները կատարելուց կամ փորձաշրջանի ընթացքում կատարում է նոր հանցանք, ապա դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ վերացնում է պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ որոշումը: Փորձաշրջանի ընթացքում նոր հանցանք կատարելու դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
6. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում պարզվում է, որ մինչև դատապարտվելն անձը կատարել է մեկ այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ապա դատարանը պատիժ է նշանակում հանցագործությունների համակցության համար պատիժ նշանակելու՝ սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով: Եթե հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժը չի գերազանցում 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը, ապա դատարանը, ղեկավարվելով սույն հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված պայմաններով, կարող է որոշում կայացնել պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ:
7. Եթե հղի կինն ընդհատում է հղիությունն առանց դրա ընդհատման համար օրենքով սահմանված բժշկական ցուցումների կամ հրաժարվում է երեխայից կամ նրան հանձնում է մանկատուն կամ խուսափում է նրան խնամելուց և դաստիարակելուց, ապա դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ վերացնում է պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ որոշումը:
8. Երեխայի մահվան դեպքում դատարանը չի վերացնում պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ որոշումը, եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը բարեխղճորեն կատարել է դատարանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները:
9. Եթե պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ որոշումը սույն հոդվածով նախատեսված որևէ հիմքով չի վերացվում, ապա փորձաշրջանն ավարտվելուց հետո անձն ազատվում է պատժի կրումից»:
Վերաքննիչ դատարանը վերլուծելով հիշյալ իրավակարգավորումը՝ հարկ է համարում նշել, որ պատժից ազատելու այս հիմքը եկել է փոխարինելու ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքով սահմանված հղի կանանց կամ մինչ երեք տարեկան երեխա ունեցող անձանց պատիժը կրելը հետաձգելուն կամ պատժից ազատելուն: Ի տարբերություն ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի, ՀՀ նոր քրեական օրենսգիրքը սահմանում է պատժի հետաձգում երեխայի ոչ թե մինչև 3, այլ մինչև 6 տարեկան դառնալը: Մասնավորապես, սահմանվում է, որ մինչև 5 տարի ժամկետով ազատազրկման կամ ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժի դատապարտված հղի կնոջ կամ խնամքին մինչև 6 տարեկան երեխա ունեցող անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը կարող է հետաձգվել մինչև երեխայի 6 տարեկան դառնալը, եթե դատարանը համարում է, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար պատիժն անմիջապես կատարելն անհրաժեշտ չէ:
ՀՀ քրեական օրենսգքի 86-րդ հոդվածը սահմանում է, թե դատարանը ինչ հանգամանքներ պետք է հաշվի առնի պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս, մասնավորապես այդ հանգամանքներն են՝
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
Նշված իրավակարգավորումները կիրառելով սույն վարույթի փաստական տվյալների նկատմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված՝ մինչև հինգ տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված լինելու և խնամքին մինչև վեց տարեկան երեխա ունենալու պայմանների միաժամանակյա առկայությունն ինքնին չի առաջացնում դատապարտյալի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը հետաձգելու անվերապահ պարտականություն։ Օրենսդրի կողմից «կարող է հետաձգվել» ձևակերպման կիրառումը վկայում է այն մասին, որ պատժի կատարումը հետաձգելը դատարանի պատճառաբանված հայեցողության շրջանակում գտնվող միջոց է, որի կիրառման համար, ի լրումն ձևական նախադրյալների, անհրաժեշտ է նաև հաստատել նյութական հիմնական պայմանը՝ պատժի նպատակներին հասնելու համար նշանակված պատիժն անմիջապես կատարելու անհրաժեշտության բացակայությունը։
Այլ կերպ՝ մինչև վեց տարեկան երեխայի առկայությունը պատժի կատարումը հետաձգելու հարցի քննարկման նախադրյալ է, սակայն ինքնին բավարար չէ նման որոշում կայացնելու համար։ Դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պարտավոր է պարզել, թե տվյալ անձի կողմից կատարված հանցանքի բնույթի և վտանգավորության, նրա նախորդ ու հետագա վարքագծի, անձը բնութագրող հանգամանքների, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների, ինչպես նաև երեխայի փաստացի խնամքի կազմակերպման պայմանների համակցված գնահատմամբ հնարավո՞ր է արդյոք պատժի նպատակներին հասնել՝ առանց նշանակված պատիժն անմիջապես կատարելու։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ Հովիկ Խաչատրյանի կնոջ մահվան և նրա խնամքին մանկահասակ երեխայի առկայության պայմաններում նշանակված պատժի կատարումը պետք է հետաձգվի, հարկ է համարում նշել, որ մեղադրյալի ընտանեկան դրության փոփոխությունը, թեև ենթակա է պատշաճ և զգույշ գնահատման, սակայն չի կարող մեկուսացված դիտարկվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված մյուս չափանիշներից։
Մասնավորապես, դատարանը պարտավոր է գնահատել ոչ միայն երեխայի տարիքը և ծնողներից մեկի բացակայությունը, այլև կատարված հանցանքի բնույթն ու հանրային վտանգավորությունը, մեղադրյալի անձը, նրա նախկին վարքագիծը, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ինչպես նաև այն, թե երեխայի խնամքը փաստացի ում կողմից և ինչ պայմաններում է իրականացվում։
Սույն գործով անվիճելի է, որ Հովիկ Խաչատրյանի դուստրը՝ ███████ ███████ ███████, ծնվել է ███████ ███████ ███████ և դեռևս չի լրացել նրա վեց տարին։ Անվիճելի է նաև, որ մեղադրյալի կինը՝ երեխայի մայրը, մահացել է 2025 թվականի դեկտեմբերի 26-ին։ Միաժամանակ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է սահմանվել հինգ տարին չգերազանցող ժամկետով ազատազրկում։ Հետևաբար, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի կիրառելիության հարցը ձևական առումով ենթակա է քննարկման։ Այդուհանդերձ, նշված հանգամանքները չեն կանխորոշում պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ դրական որոշման կայացումը և չեն վերացնում պատժի անհապաղ կատարման անհրաժեշտությունը գնահատելու դատարանի պարտականությունը։
Անդրադառնալով Հովիկ Խաչատրյանին մեղսագրված հանցանքի բնույթին և վտանգավորությանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վերջինս մեղավոր է ճանաչվել առանց իրացնելու նպատակի առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցի ապօրինի ձեռքբերման և պահման համար։ Հանցագործության առարկան հանդիսացել է 4.54 գրամ քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց։ Այսինքն՝ խոսքը թմրամիջոցների օրինական շրջանառության դեմ ուղղված դիտավորյալ և բարձր հանրային վտանգավորություն ներկայացնող հանցագործության մասին է, որը կատարվել է առանձնապես խոշոր չափերով։
Հանցանքի վտանգավորությունը գնահատելիս էական է նաև այն, որ շրջանառության առարկա հանդիսացած «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցի փաստացի քաշը զգալիորեն գերազանցել է տվյալ նյութի համար առանձնապես խոշոր չափի նվազագույն սահմանը։ Հետևաբար, կատարված արարքի հանրային վտանգավորությունն այս դեպքում պայմանավորված է ոչ միայն հանցակազմի իրավաբանական որակմամբ, այլև թմրամիջոցի տեսակով և փաստացի քանակով, որոնք օբյեկտիվորեն բարձրացնում են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերություններին սպառնացող վտանգի աստիճանը։
Վերաքննիչ դատարանն էական է համարում նաև Հովիկ Խաչատրյանի անձը և նախկին վարքագիծը բնութագրող տվյալները։ Վարույթի նյութերից հետևում է, որ վերջինս նախկինում դատապարտված է եղել դիտավորյալ, այդ թվում՝ նույնասեռ հանցագործության համար, իսկ սույն գործով արարքը կատարել է նախորդ դատավճռով նշանակված պատիժը լրիվ չկրած ժամանակահատվածում։ Ընդ որում, նախկին դատավճռով նրա նկատմամբ նշանակված է եղել ազատազրկումից ավելի մեղմ՝ ազատության սահմանափակման ձևով պատիժ, սակայն այդ պատժատեսակը բավարար կանխարգելիչ և վերասոցիալականացնող ազդեցություն չի ունեցել, քանի որ դրա կատարման ընթացքում Հովիկ Խաչատրյանը կատարել է նոր դիտավորյալ հանցագործություն։
Այս հանգամանքը Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ ունի առանձնահատուկ նշանակություն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված նյութական պայմանի գնահատման համար։ Եթե անձի նկատմամբ նախկինում կիրառված՝ ազատազրկումից ավելի մեղմ պատիժը չի ապահովել նրա իրավահպատակ վարքագիծը և չի կանխել նոր հանցանքի կատարումը, ապա այդ փաստը վկայում է, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար առավել ինտենսիվ քրեաիրավական ներգործության անհրաժեշտությունը պահպանվում է։ Նման պայմաններում պատժի կատարումը հետաձգելը չի հիմնավորվում այնպիսի փաստական տվյալներով, որոնք թույլ կտային ողջամտորեն եզրակացնել, որ առանց նշանակված ազատազրկումն անմիջապես կատարելու հնարավոր է ապահովել Հովիկ Խաչատրյանի վերասոցիալականացումը և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների գնահատման առումով Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը՝ դատավճիռ կայացնելիս, Հովիկ Խաչատրյանի խնամքին անչափահաս երեխայի առկայությունը դիտարկել է որպես պատիժը մեղմացնող հանգամանք, իսկ նրա և կնոջ առողջական խնդիրները՝ անձը բնութագրող հանգամանքներ։ Միաժամանակ որպես պատիժը ծանրացնող հանգամանք գնահատվել է այն, որ Հովիկ Խաչատրյանը, նախկինում դիտավորյալ հանցագործության համար չմարված կամ չվերացված դատվածություն ունենալով, կատարել է նոր դիտավորյալ հանցանք։
Հետևաբար, երեխայի առկայությունը և մեղադրյալի ընտանեկան վիճակը չեն անտեսվել և արդեն իսկ ներառվել են պատժի անհատականացման հիմքում։ Սակայն դրանց հակակշռում են կատարված հանցանքի բարձր վտանգավորությունը, առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցի ապօրինի շրջանառությունը, նախկին դատվածությունը և նախկինում նշանակված պատիժը լրիվ չկրած ժամանակահատվածում նոր դիտավորյալ հանցանքի կատարումը։ Այս հանգամանքների համակցությունը հնարավորություն չի տալիս եզրակացնելու, որ ընտանեկան դրությունը գերակայում է պատժի անհապաղ կատարման հանրային անհրաժեշտության նկատմամբ։
Անդրադառնալով երեխայի փաստացի խնամքի կազմակերպմանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի նպատակը չի սահմանափակվում դատապարտյալի ծնողական կարգավիճակի ձևական արձանագրմամբ։ Դատարանը պետք է պարզի նաև, թե դատապարտյալի ազատազրկման դեպքում երեխան փաստացի զրկվելո՞ւ է արդյոք անհրաժեշտ խնամքից և դաստիարակությունից, գոյություն ունի՞ այլ կայուն խնամող անձ, և պատժի անմիջապես կատարումն ինչպիսի իրական, այլ ոչ թե ենթադրյալ հետևանքներ կարող է ունենալ երեխայի բարեկեցության համար։
Հիշյալ հանգամանքները պարզելու նպատակով Վերաքննիչ դատարանը 2026 թվականի ապրիլի 23-ին հարցումներ է հասցեագրել երեխայի հաճախած՝ Երևանի թիվ ███████ մսուր-մանկապարտեզին և Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի ղեկավարին՝ պահանջելով տեղեկություններ տրամադրել երեխայի փաստացի խնամքի, հսկողության, դաստիարակության, ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական վիճակի և երեխայի սոցիալական պաշտպանվածության աստիճանի վերաբերյալ։
Երևանի թիվ 34 մսուր-մանկապարտեզի 2026 թվականի ապրիլի 30-ի սկզբնական պատասխանով հաղորդվել է, որ երեխային առավոտյան մանկապարտեզ է ներկայացնում և երեկոյան այնտեղից վերցնում է նրա տատիկը՝ ███████ ███████ ███████։ Այլ անձինք երեխային մանկապարտեզից չեն վերցրել։ Երեխայի դաստիարակության, վարքագծի, առողջական վիճակի, սննդակարգի և այլ առօրյա հարցերի շուրջ մանկապարտեզի աշխատակիցների հետ հիմնականում շփվել է նույնպես երեխայի տատիկը։ Նույն գրությամբ արձանագրվել է, որ երեխայի ամենօրյա խնամքը, հսկողությունը և դաստիարակությունն իրականացնում է տատիկը, իսկ Հովիկ Խաչատրյանը նախորդ երեք ամիսների ընթացքում երեխայի հետ կապված հարցերով անձամբ մանկապարտեզ չի այցելել։
Թեև նույն հաստատության լրացուցիչ գրությամբ նշվել է, որ դաստիարակների՝ երեխայի բնակության վայր կատարած այցի ընթացքում պարզվել է, որ երեխայի խնամքով և դաստիարակությամբ զբաղվել է նաև հայրը՝ Հովիկ Խաչատրյանը, իսկ մանկապարտեզի հետ կապն իրականացրել է տատիկը, այդ տեղեկությունը չի հերքում սկզբնական պատասխանում ամրագրված տվյալները։ Լրացուցիչ գրությունը վկայում է հոր՝ տնային պայմաններում երեխայի խնամքին որոշակի մասնակցության մասին, սակայն չի հաստատում, որ երեխան գտնվում է բացառապես նրա խնամքին, կամ որ Հովիկ Խաչատրյանի բացակայության դեպքում երեխայի առօրյա խնամքն իրականացնելուն ունակ և փաստացի այդ գործառույթն իրականացնող այլ անձ չկա։
Ընդհակառակը՝ երկու գրությունների համակցված գնահատումից հետևում է, որ երեխայի առօրյա խնամքը կազմակերպվում է հոր և տատիկի մասնակցությամբ, սակայն արտաքին սոցիալական հարաբերություններում և երեխայի ամենօրյա կազմակերպչական հարցերում հիմնական ու կայուն դերակատարություն ունի տատիկը։ Հենց նա է պարբերաբար երեխային ուղեկցում մանկապարտեզ, այնտեղից տուն տանում և կապ պահպանում մանկապարտեզի աշխատակիցների հետ։
Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի ղեկավարի աշխատակազմից ստացված 2026 թվականի մայիսի 19-ի պատասխանից ևս հետևում է, որ ███████ ███████ բնակվում է հոր և տատիկի հետ, իսկ նրա խնամքով զբաղվում է նաև տատիկը՝ ███████ ███████ ███████։ Այցի պահին երեխայի կյանքին կամ առողջությանը վտանգ սպառնացող որևէ երևույթ չի արձանագրվել։ Երեխան ունեցել է առողջ և կոկիկ տեսք, հագնված է եղել եղանակին համապատասխան, նրա նկատմամբ բռնության, անտեսման կամ անբավարար խնամքի դեպքեր չեն գրանցվել։
Նույն պատասխանից պարզվում է նաև, որ ընտանիքը բնակվում է մեկհարկանի, մասամբ վերանորոգված և գազիֆիկացված տանը, որն ապահովված է անհրաժեշտ կահույքով, կենցաղային տեխնիկայով և ջեռուցման համակարգով։ Թեև ընտանիքի չափահաս անդամները չեն աշխատում և ընտանիքը սոցիալական աջակցության կարիք ունի, այդ հանգամանքն ինքնին չի վկայում երեխայի՝ առանց պատշաճ խնամքի մնալու իրական վտանգի մասին։ Ավելին, պատասխան գրության համաձայն՝ ընտանիքին ֆինանսական աջակցություն են տրամադրում ███████ ███████ եղբայրը, քույրը, այլ մտերիմներ և բարեկամներ։
Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ Արաբկիր վարչական շրջանի ղեկավարի աշխատակազմի պատասխան գրության մեջ Հովիկ Խաչատրյանը նշվել է որպես ընտանիքի միակ կերակրող։ Այդուհանդերձ, գրության համապատասխան ձևակերպումից ուղղակիորեն հետևում է, որ այդ եզրահանգումը հիմնված է եղել ընտանիքի կողմից տրամադրված տեղեկության վրա և չի ուղեկցվել Հովիկ Խաչատրյանի աշխատանքի, զբաղվածության, մշտական եկամուտների, աշխատավարձի կամ ընտանիքի մյուս անդամների ֆինանսական հնարավորությունների վերաբերյալ անկախ և ստուգելի փաստաթղթերով։
Վարույթի նյութերում առկա չեն Հովիկ Խաչատրյանի աշխատանքային պայմանագիրը, աշխատավայրից տեղեկանքը, եկամուտների վերաբերյալ տվյալները, բանկային մուտքերը կամ այլ օբյեկտիվ ապացույցներ, որոնք կհաստատեին, որ նա մինչև տնային կալանքի կիրառումը կամ դրա ընթացքում ունեցել է կայուն եկամուտ և բացառապես ինքն է հոգացել ընտանիքի բոլոր ծախսերը։ Ընդհակառակը՝ պատասխան գրությունից հետևում է, որ ընտանիքի ֆինանսական կարիքները հոգալուն մասնակցում են նաև այլ ազգականներ ու մտերիմներ։ Բացի այդ, Հովիկ Խաչատրյանը 2025 թվականի հոկտեմբերի 30-ից գտնվել է տնային կալանքի տակ, ինչը ևս պահանջում է առանձնահատուկ ստուգման ենթարկել ընտանիքի փաստացի միակ կերակրողը հանդիսանալու մասին պնդումը։
Հետևաբար, միայն այն հանգամանքը, որ մեղադրյալի մայրը չի աշխատում, բավարար չէ Հովիկ Խաչատրյանին ընտանիքի միակ կերակրող ճանաչելու համար։ Ընտանիքի անդամներից որևէ մեկի գործազուրկ լինելը դեռևս չի ապացուցում մյուս անդամի մշտական և միակ եկամտի աղբյուր հանդիսանալը։ Բողոքաբերի նշված պնդումը չի հիմնավորվել բավարար, օբյեկտիվ և ստուգելի տվյալներով, իսկ վարույթի նյութերից ակնհայտ է, որ ընտանիքն ունի նաև այլ անձանցից ստացվող ֆինանսական աջակցության աղբյուրներ։
Երեխայի փաստացի խնամքի վերաբերյալ նույն հետևությունները հաստատվել են նաև Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի հունիսի 12-ի դատական նիստում հարցաքննված մեղադրյալի մոր՝ ███████ ███████ հայտարարություններով։ Վերջինս հաստատել է, որ երեխան բնակվում է նաև իր հետ և երեխայի առօրյա խնամքով մեծամասամբ զբաղվում է ինքը։ Այդ հայտարարությունները համահունչ են մանկապարտեզի սկզբնական պատասխանին և Արաբկիր վարչական շրջանի ղեկավարի աշխատակազմի ներկայացրած տվյալներին։
Մեղադրյալի մոր հայտարարությունների գնահատմամբ ևս չի հաստատվում, որ Հովիկ Խաչատրյանի կողմից պատիժը կրելու դեպքում երեխան կզրկվի ամենօրյա խնամքից կամ կհայտնվի սոցիալական անմիջական վտանգի ներքո։ Ընդհակառակը՝ հաստատվել է երեխայի հետ մշտապես բնակվող և արդեն իսկ նրա առօրյա խնամքի հիմնական մասը փաստացի իրականացնող չափահաս ազգականի՝ տատիկի առկայությունը։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև ընդգծել, որ այն հանգամանքը, որ ███████ ███████ ունի ███████ ███████ և չի աշխատում, ինքնին չի հաստատում երեխայի խնամքն իրականացնելու անկարողությունը։ Վարույթի նյութերում բացակայում են բժշկական կամ այլ տվյալներ, որոնք կվկայեին, որ նրա առողջական վիճակը բացառում կամ էապես սահմանափակում է երեխային խնամելու հնարավորությունը։ Ավելին, փաստական տվյալներով հաստատվել է, որ նա ներկայումս պարբերաբար իրականացնում է երեխային մանկապարտեզ ուղեկցելու, այնտեղից վերցնելու, մանկապարտեզի հետ կապ պահպանելու և երեխայի առօրյա կարիքները հոգալու գործառույթները։
Վերաքննիչ դատարանը չի նվազեցնում երեխայի՝ հոր հետ ապրելու, նրա հետ շփվելու և նրանից խնամք ստանալու կարևորությունը։ Սակայն պատժի կատարումը հետաձգելու իրավական ինստիտուտի կիրառման համար անհրաժեշտ է ոչ միայն երեխայի խնամքի նկատմամբ հոր մասնակցության փաստը, այլև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածով սահմանված հանգամանքների համակցությամբ հիմնավորված հետևություն առ այն, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար նշանակված ազատազրկումն անմիջապես կատարելու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն դեպքում նման հետևության համար բավարար հիմքեր առկա չեն։ Հակառակը՝ կատարված հանցանքի բնույթը և բարձր վտանգավորությունը, առանձնապես խոշոր չափերով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցի ապօրինի շրջանառությունը, Հովիկ Խաչատրյանի նախկին դատվածությունը, նախորդ դատավճռով նշանակված պատիժը լրիվ չկրած ժամանակահատվածում նոր դիտավորյալ հանցագործություն կատարելը և նախկինում կիրառված ավելի մեղմ պատժի անարդյունավետությունը վկայում են պատժի անհապաղ կատարման անհրաժեշտության մասին։
Վերաքննիչ դատարանն ամփոփելով վերը նշվածը՝ արձանագրում է, որ թեև Հովիկ Խաչատրյանը դատապարտվել է հինգ տարին չգերազանցող ժամկետով ազատազրկման և ունի մինչև վեց տարեկան երեխա, սակայն նշված ձևական նախադրյալները բավարար չեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածը կիրառելու համար։ Վարույթի տվյալներով չի հաստատվել, որ երեխան գտնվում է բացառապես Հովիկ Խաչատրյանի խնամքին, որ նրա բացակայության դեպքում երեխան կզրկվի պատշաճ խնամքից կամ կհայտնվի սոցիալական վտանգի ներքո, ինչպես նաև բավարար և ստուգելի տվյալներով չի հիմնավորվել, որ Հովիկ Խաչատրյանը հանդիսանում է ընտանիքի միակ կերակրողը։
Այսպիսով, կատարված հանցանքի բնույթի և բարձր վտանգավորության, Հովիկ Խաչատրյանի անձը և նախկին վարքագիծը բնութագրող տվյալների, պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, երեխայի փաստացի խնամքի կազմակերպման և ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական վիճակի համակցված գնահատմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար նշանակված ազատազրկումն անմիջապես կատարելու անհրաժեշտությունը պահպանվում է։ Հետևաբար, բացակայում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմնական նյութական պայմանը, և Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված պատժի կատարումը մինչև երեխայի վեց տարեկան դառնալը հետաձգելու իրավական ու փաստական հիմքեր առկա չեն։ Ուստի բողոքաբերի՝ պատժի կատարումը հետաձգելու վերաբերյալ փաստարկները հիմնավորված չեն և ենթակա են մերժման։

6․3․ Անդրադառնալով երրորդ հարցադրմանը Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
(…)
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
(...)»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցերին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումների շրջանակներում անդրադարձել է մի շարք նախադեպային որոշումներում(5) : ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ պատիժ նշանակելու և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ նախկինում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները շարունակում են վերաբերելի մասով (mutatis mutandis) կիրառելի լինել նաև գործող քրեաիրավական կարգավորումների նկատմամբ։
Վերահաստատելով նախկինում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վահե Նորիկի Ղալթախչյանի վերաբերյալ 2025 թվականի նոյեմբերի 14-ի թիվ ԵԴ1/1170/01/23 որոշմամբ ևս մեկ անգամ փաստել է, որ դատարանի համոզվածությունը և վստահությունն այն մասին, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլնի, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա(6) ` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, հանցանքի սուբյեկտիվ կողմի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (7):
Վերը շարադրված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ բողոքաբերի փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանը, համակողմանիորեն գնահատելով կատարված հանցանքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող սոցիալ-ժողովրդագրական, ընտանեկան, առողջական և քրեաիրավական տվյալները, ինչպես նաև նախկին և հետհանցավոր վարքագիծը, գտնում է, որ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը համաչափ է, իսկ այն պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ իրավական և փաստական հիմքերը բացակայում են։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ Հովիկ Խաչատրյանի առողջական խնդիրները, նրա խնամքին մանկահասակ երեխայի առկայությունը, կնոջ մահը և ընտանիքի սոցիալական վիճակը հնարավորություն են տալիս նրա նկատմամբ կիրառելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը, հարկ է համարում նշել, որ վկայակոչված հանգամանքները, թեև պատժի անհատականացման ընթացքում ենթակա են պատշաճ գնահատման, ինքնին չեն առաջացնում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պարտադիր հիմք։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառումը դատարանի անվերապահ պարտականությունը չէ։ Այն հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ կատարված հանցանքի և հանցանք կատարած անձի վերաբերյալ օբյեկտիվորեն առկա տվյալների ամբողջական գնահատումը դատարանին թույլ է տալիս հանգելու դրական ու համոզիչ հետևության, որ նշանակված պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել՝ առանց անձի կողմից ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի կրելու։ Հետևաբար, պայմանական չկիրառման հարցի լուծման համար բավարար չէ առանձին դրական կամ մեղմացնող հանգամանքների թվարկումը։ Անհրաժեշտ է, որ դրանց համակցությունն իրական և բավարար հիմք ստեղծի եզրակացնելու, որ անձի վերասոցիալականացումը, իրավահպատակ վարքագծի ձևավորումը, սոցիալական արդարության վերականգնումը և նոր հանցագործությունների կանխումը հնարավոր են առանց նշանակված պատիժը կատարելու։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հիշյալ չափանիշներին համապատասխան գնահատման է ենթարկել սույն վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները։ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում առանձնացրել և գնահատել է ինչպես Հովիկ Խաչատրյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող տվյալները, կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության առարկա հանդիսացած թմրամիջոցի տեսակն ու քանակը և մեղադրյալի նախկին քրեաիրավական վարքագիծը։
Հետևաբար, բողոքաբերի կողմից վկայակոչված ընտանեկան և առողջական հանգամանքներն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անտեսված չեն եղել։ Դրանք ներառվել են պատժի անհատականացման հիմքում և համադրվել են կատարված հանցանքի վտանգավորությունը բարձրացնող ու մեղադրյալի անձը բացասաբար բնութագրող մյուս տվյալների հետ։ Այն, որ այդ հանգամանքներին չի տրվել պաշտպանության կողմի համար ցանկալի՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հետևանքը, չի նշանակում, որ դրանք չեն հետազոտվել կամ պատշաճ գնահատման չեն ենթարկվել։
Վերաքննիչ դատարանը կարևոր է համարում արձանագրել, որ Հովիկ Խաչատրյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված՝ առանց իրացնելու նպատակի առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու համար։ Հանցագործության առարկան հանդիսացել է 4.54 գրամ քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց։ Այսինքն՝ խոսքը ոչ թե խոշոր չափին կամ դրա նվազագույն սահմանին մոտ քանակին, այլ առանձնապես խոշոր չափերով խիստ վտանգավոր սինթետիկ թմրամիջոցի ապօրինի շրջանառությանը վերաբերող դիտավորյալ հանցագործության մասին է։
Հայտնաբերված «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցի քաշը ոչ միայն կազմել է առանձնապես խոշոր չափ, այլև էապես գերազանցել է տվյալ թմրամիջոցի համար առանձնապես խոշոր չափի նվազագույն սահմանը։ Ուստի սույն գործի փաստական տվյալների պայմաններում որևէ հիմք չկա հանցագործության առարկայի քանակը նվազագույն շեմին մոտ գնահատելու կամ այդ հիմքով արարքի հանրային վտանգավորությունը նվազեցնելու համար։
Թեև Հովիկ Խաչատրյանի կողմից կատարված արարքը չի պարունակել թմրամիջոցն իրացնելու նպատակ, սակայն այդ հանգամանքն ինքնին չի նվազեցնում առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցի ապօրինի ձեռքբերման և պահման հանրային վտանգավորությունն այն աստիճանի, որ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը դառնա արդարացված։ Թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ ուղղված քրեաիրավական արգելքներով պաշտպանվում են հանրային առողջությունը, հասարակական անվտանգությունը և իրավակարգը, իսկ այդ հարաբերություններին սպառնացող վտանգն առաջանում է հենց թմրամիջոցի՝ օրենքով չթույլատրված շրջանառության փաստից։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության հետ կապված հանցագործությունների նկատմամբ պետության քրեական քաղաքականությունը պայմանավորված է այդ հանցատեսակի օբյեկտիվ բարձր հանրային վտանգավորությամբ։ Թեև իրացնելու նպատակով կատարված արարքները, որպես կանոն, առավել բարձր վտանգավորություն են ներկայացնում, սակայն դրանից չի հետևում, որ առանց իրացնելու նպատակի, սակայն առանձնապես խոշոր չափերով սինթետիկ թմրամիջոցի ապօրինի ձեռքբերումը և պահումը կորցնում են իրենց էական քրեաիրավական նշանակությունը։ Պատժի անհատականացման ընթացքում դատարանը պարտավոր է գնահատել ոչ միայն իրացնելու նպատակի առկայությունը կամ բացակայությունը, այլև թմրամիջոցի տեսակը, փաստացի քանակը, արարքի կատարման պայմանները, մեղադրյալի քրեաիրավական նկարագիրը և նոր հանցագործությունների կանխման իրական անհրաժեշտությունը։
Սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիության հարցում առանձնակի նշանակություն ունի Հովիկ Խաչատրյանի նախկին քրեաիրավական վարքագիծը։ Վարույթի նյութերից հետևում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 6-ի թիվ ԵԴ1/0559/01/24 դատավճռով Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակվել էր ազատության սահմանափակման ձևով պատիժ։
Հովիկ Խաչատրյանը ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Երևանի քաղաքային մարմնում հաշվառման է վերցվել 2025 թվականի փետրվարի 22-ին։ Սակայն նախորդ դատավճռով նշանակված ազատության սահմանափակման ձևով պատիժը լրիվ չկրած ժամանակահատվածում՝ 2025 թվականի հունիսի 6-ին, նա կատարել է սույն գործով հաստատված նոր դիտավորյալ հանցանքը։ Սույն վարույթով նրա նկատմամբ կալանք կիրառվելու հետևանքով նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի կատարումը 2025 թվականի հունիսի 9-ին կասեցվել է։
Այսինքն՝ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ նախկինում արդեն իսկ կիրառվել է ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ, որը նրան հնարավորություն էր տալիս պատիժը կրել հասարակությունից չմեկուսացված պայմաններում՝ գտնվելով պրոբացիայի ծառայության վերահսկողության ներքո։ Այդուհանդերձ, նշված քրեաիրավական ներգործությունը չի ապահովել նրա իրավահպատակ վարքագիծը և չի կանխել նոր դիտավորյալ հանցանքի կատարումը։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ հիշյալ հանգամանքը վճռորոշ նշանակություն ունի այն հարցը պարզելու համար, թե արդյոք պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել՝ առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու։ Նախկինում կիրառված ավելի մեղմ պատժի պայմաններում նոր դիտավորյալ հանցանք կատարելը վկայում է, որ հասարակությունից չմեկուսացված պայմաններում իրականացված քրեաիրավական ներգործությունը բավարար չի եղել Հովիկ Խաչատրյանի վերասոցիալականացման, իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման և նոր հանցագործությունների կանխման համար։
Հետևաբար, սույն գործով առկա չէ այն դրական կանխատեսումը, որը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման անհրաժեշտ պայմանն է։ Ընդհակառակը՝ մեղադրյալի նախկին վարքագիծը փաստում է, որ պատժի նպատակների իրագործման համար անհրաժեշտ է նշանակված ազատազրկման ձևով պատժի փաստացի կատարումը։
Ինչ վերաբերում է բողոքաբերի կողմից վկայակոչված Հովիկ Խաչատրյանի առողջական վիճակին, ապա ներկայացված բժշկական փաստաթղթերով արձանագրված են «███████ ███████ ███████, ███████, ███████ ███████», ինչպես նաև ███████ ███████ և ███████ ախտորոշումները։ Վերաքննիչ դատարանը չի նվազեցնում նշված առողջական խնդիրների նշանակությունը և գտնում է, որ դրանք ենթակա են պատշաճ բժշկական վերահսկողության ու բուժման։
Այդուհանդերձ, նշված փաստաթղթերն, առանց համապատասխան դատաբժշկական հանձնաժողովային փորձագիտական եզրակացության(8) , ինքնին չեն հաստատում, որ Հովիկ Խաչատրյանի առողջական վիճակն անհամատեղելի է ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու հետ, կամ որ քրեակատարողական համակարգում հնարավոր չէ ապահովել անհրաժեշտ բժշկական օգնությունը։ Առողջական խնդիրների առկայությունը, առանց պատիժը կրելու անհնարինության կամ դրա նպատակահարմարության բացակայության վերաբերյալ համապատասխան և բավարար տվյալների, չի կարող ինքնուրույն հիմք հանդիսանալ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ինչպես մեղադրյալի առողջական խնդիրները, այնպես էլ նրա ընտանեկան վիճակը և մանկահասակ երեխայի առկայությունը, առանձին և համակցված գնահատմամբ չեն նվազեցնում կատարված արարքի կամ մեղադրյալի անձի հանրային վտանգավորության աստիճանն այնքան, որ հնարավոր լինի վստահորեն եզրակացնել, թե պատժի նպատակները կարող են իրագործվել՝ առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու։
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավորված է համարում Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությունը, որ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ հենց ազատազրկման ձևով պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար՝ սոցիալական արդարության վերականգնման, վերջինիս վերասոցիալականացման, իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման և նոր հանցագործությունների կանխման նպատակների իրագործման համար։ Դատավճռի պատճառաբանական մասից հնարավոր է պարզորոշ վեր հանել այն փաստական և իրավական հիմքերը, որոնց վրա Առաջին ատյանի դատարանը կառուցել է իր ներքին համոզմունքը։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով բացակայում են այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք թույլ կտային դրական և հիմնավորված կանխատեսում կատարել առ այն, որ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ պատժի նպատակների իրագործումը հնարավոր է առանց նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի կրելու։
Ընդհակառակը՝ կատարված հանցանքի բնույթն ու բարձր հանրային վտանգավորությունը, առանձնապես խոշոր չափերով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցի ապօրինի ձեռքբերումն ու պահումը, նախկինում նույնասեռ դիտավորյալ հանցագործության համար դատվածություն ունենալը, ազատության սահմանափակման ձևով պատիժը լրիվ չկրած ժամանակահատվածում նոր դիտավորյալ հանցանք կատարելը և նախկինում կիրառված՝ հասարակությունից չմեկուսացված քրեաիրավական ներգործության անարդյունավետությունը վկայում են նշանակված պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտության մասին։
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն այն մասին, որ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը բացակայում են, Վերաքննիչ դատարանը գնահատում է որպես օրինաչափ, հիմնավորված և սույն վարույթի փաստական տվյալներին ու ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած չափանիշներին համապատասխան։ Ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը չկիրառելու վերաբերյալ բողոքաբերի փաստարկները հիմնավորված չեն և ենթակա են մերժման։

6․4․ Անդրադառնալով չորրորդ հարցադրմանը Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել․
Այսպես, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի և այլ հանգամանքների հետ կապված բացառիկ հանգամանքների առկայության դեպքում, որոնք այն աստիճան են նվազեցրել անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, որ դատարանի համոզմամբ սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն չափը կամ ժամկետը խիստ է տվյալ անձի համար, ինչպես նաև խմբի կողմից կատարված հանցանքի մասնակցի կողմից այդ խմբի կատարած հանցագործությունը բացահայտելուն աջակցելու դեպքում դատարանը կարող է նշանակել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի կամ հոդվածի մասի սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից կամ ժամկետից պակաս չափ կամ ժամկետ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ, քան նախատեսված է այդ հոդվածով կամ հոդվածի մասով: Բացառիկ կարող են ճանաչվել ինչպես առանձին մեղմացնող հանգամանքները, այնպես էլ այդ հանգամանքների համակցությունը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի բովանդակությունից ակնհայտ է դառնում, որ օրենքով նախատեսված ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու հիմք են հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի և այլ հանգամանքների հետ կապված բացառիկ հանգամանքները, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության հանգամանքները և որոնք բնութագրում են հանցավորի անձը՝ որպես նվազ վտագավոր:
Օրենքով նախատեսված ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու հարցը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված որոշումներում(9) և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորվել այն մասին, որ քննարկվող նորմը կարող է կիրառվել հետևյալ երկու պայմաններից առնվազն մեկի առկայության պարագայում․
- գործի բացառիկ հանգամանքների կամ
- խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքի բացահայտմանն ակտիվորեն աջակցելու դեպքում:
Օրենքում օգտագործվող «բացառիկ» բառը ենթադրում է, որ նշված հոդվածի կիրառման համար հիմք հանդիսացող մեղմացնող հանգամանքը կամ մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը դուրս են սովորականի շրջանակներից և այն աստիճան առանձնահատուկ են, որ վերածվում են բացառիկության: Մասնավորապես, դրանք կարող են կապված լինել հանցագործության շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի, ինչպես նաև այլ հանգամանքների հետ, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը: Ընդ որում, կարևորը ոչ թե պատիժը մեղմացնող տվյալների քանակն է, այլ այն, թե ինչքանով են դրանք էականորեն ազդել արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հատկանշական է համարել նաև այն հանգամանքը, որ օրենքով նախատեսված ավելի մեղմ պատիժ կարող է կիրառվել բոլոր այն դեպքերում, երբ առանձին մեղմացնող հանգամանքները կամ դրանց համակցությունը ճանաչվում են որպես բացառիկ, կամ, երբ խմբակային հանցագործության մասնակիցն ակտիվորեն աջակցում է խմբի կատարած հանցանքի բացահայտմանը: Ուստի ակնհայտ է, որ նշված նորմն ունի դիսպոզիտիվ բնույթ, և դատարանն այս հարցում օժտված է հայեցողական լիազորությամբ:
Նշված իրավական դիրքորոշումները կիրառելով սույն վարույթի փաստական տվյալների նկատմամբ, այդ թվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի կիրառելիության վերաբերյալ հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Անդրանիկ Սերգեյի Ազատյանի և Արտաշ Ստյոպայի Պողոսյանի վերաբերյալ գործը(10) ՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի կիրառման հարցը տարբերվում է նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու կամ դրա կատարումը հետաձգելու հարցերից։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման համար անհրաժեշտ է դրական եզրահանգում, որ պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի կիրառման դեպքում՝ որ պատիժն անմիջապես կատարելու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ Մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածը կարող է կիրառվել նաև այն դեպքում, երբ դատարանը պատժի փաստացի կատարումն անհրաժեշտ է համարում, սակայն գտնում է, որ Հատուկ մասի հոդվածի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն ժամկետը, կոնկրետ գործի բացառիկ հանգամանքների հաշվառմամբ, տվյալ անձի համար անհամաչափ խիստ է։
Ուստի, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ և 86-րդ հոդվածների կիրառման հիմքերի բացակայությունը չի բացառում նրա նկատմամբ նույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի կիրառումը։ Նշված իրավական ինստիտուտները հետապնդում են տարբեր նպատակներ և հիմնված են տարբեր գնահատման չափանիշների վրա։ Սույն դեպքում Վերաքննիչ դատարանը շարունակում է անհրաժեշտ համարել Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատժի նշանակումն ու փաստացի կատարումը, սակայն միաժամանակ քննարկման է ենթարկում այն հարցը, թե արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված՝ երկու տարի ժամկետով ազատազրկման նվազագույն պատիժը տվյալ անձի համար համաչափ է։
Վերաքննիչ դատարանը նախ հաշվի է առնում կատարված հանցանքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Հովիկ Խաչատրյանը մեղավոր է ճանաչվել առանց իրացնելու նպատակի առանձնապես խոշոր չափերով՝ 4.54 գրամ քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու համար։ Հանցագործության առարկայի տեսակը և քանակը վկայում են արարքի բարձր հանրային վտանգավորության մասին, իսկ մեղադրյալի նախկին դատվածությունը և նախորդ դատավճռով նշանակված պատիժը լրիվ չկրած ժամանակահատվածում նոր դիտավորյալ հանցանք կատարելը բացառում են պատժի փաստացի կատարումից հրաժարվելու հնարավորությունը։
Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Հովիկ Խաչատրյանին մեղսագրված արարքը կատարվել է առանց թմրամիջոցն իրացնելու նպատակի։ Վարույթի տվյալներով չի հաստատվել, որ թմրամիջոցը նախատեսված է եղել այլ անձանց փոխանցելու, տարածելու կամ շահադիտական նպատակով իրացնելու համար։ Հանցագործությունը չի կատարվել խմբի կազմում, դրանում չեն ներգրավվել անչափահասներ կամ այլ խոցելի անձինք, չի կիրառվել բռնություն կամ սպառնալիք, և որևէ կոնկրետ անձի առողջությանը կամ գույքին անմիջական վնաս չի պատճառվել։
Վերաքննիչ դատարանը նկատի ունի, որ այդ հանգամանքներն ինքնին չեն վերացնում կատարված արարքի հանրային վտանգավորությունը և բավարար չեն ազատազրկման ձևով պատիժ չնշանակելու համար։ Այդուհանդերձ, դրանք էական են արարքի կոնկրետ վտանգավորության աստիճանն անհատականացնելու և այն իրացնելու նպատակով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության առավել վտանգավոր դրսևորումներից տարբերակելու համար։
Հովիկ Խաչատրյանի անձը բնութագրող հանգամանքների գնահատման շրջանակում Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նրա առողջական վիճակը։ Վարույթի ընթացքում ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի համաձայն՝ Հովիկ Խաչատրյանի մոտ ախտորոշվել են ███████ ███████ ███████, ███████, ███████ ███████, ███████ ███████ և ███████։ Նշված առողջական խնդիրները, ինչպես արդեն իսկ վերը նշվածի չեն գնահատվում որպես ազատազրկման ձևով պատիժը կրելը բացառող հանգամանք, սակայն օբյեկտիվորեն վկայում են նրա առողջական վիճակի խոցելիության, շարունակական բժշկական հսկողության և համապատասխան բուժման անհրաժեշտության մասին։
Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև Հովիկ Խաչատրյանի վերաբերյալ հարևանների կողմից տրված դրական բնութագիրը։ Թեև դրական բնութագիրը, առանձին վերցրած, բացառիկ հանգամանք չէ և չի չեզոքացնում մեղադրյալի նախկին քրեաիրավական վարքագիծը, այն ենթակա է գնահատման նրա անձը բնութագրող մյուս տվյալների հետ համակցությամբ։
Սույն գործով առանձնահատուկ նշանակություն ունի Հովիկ Խաչատրյանի ընտանեկան վիճակը և դրա էական փոփոխությունը Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի կայացումից հետո։ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ի դատավճռի կայացման պահին Հովիկ Խաչատրյանի կինը կենդանի է եղել, և դատարանը պատժի անհատականացման հարցում չէր կարող գնահատել հետագայում՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 26-ին վրա հասած նրա մահը և դրանից բխող ընտանեկան հետևանքները։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Հովիկ Խաչատրյանի կնոջ մահը դատավճռից հետո ի հայտ եկած նոր, օբյեկտիվ, անկանխատեսելի և անդառնալի հանգամանք է, որն էականորեն փոխել է մեղադրյալի ընտանեկան դրությունը։ Մոր մահվան հետևանքով Հովիկ Խաչատրյանի՝ ███████ ███████ ███████ ███████ ծնված դուստրը մնացել է ծնողներից միայն մեկի՝ հոր, ինչպես նաև տատիկի հետ։ Այդ հանգամանքը, հատկապես երեխայի մանկահասակ տարիքի պայմաններում, էականորեն մեծացրել է Հովիկ Խաչատրյանի ծնողական պատասխանատվությունը և ազատազրկման ձևով պատժի ազդեցությունը ոչ միայն նրա, այլև երեխայի ընտանեկան ու հոգեբանական վիճակի վրա։
Վերաքննիչ դատարանը սույն որոշմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի կիրառելիության հարցը լուծելիս, արձանագրել է, որ երեխան չի գտնվում բացառապես Հովիկ Խաչատրյանի խնամքին։ Վերաքննիչ դատարանի իրականացրած հարցումների պատասխաններով և 2026 թվականի հունիսի 12-ի դատական նիստում մեղադրյալի մոր՝ ███████ ███████ հայտարարություններով հաստատվել է, որ երեխայի առօրյա խնամքին մեծապես մասնակցում է նաև տատիկը։ Սակայն երեխայի խնամքին տատիկի մասնակցությունը չի վերացնում մոր մահվան հետևանքով առաջացած ընտանեկան դրության բացառիկ բնույթը և չի նշանակում, որ հոր դերն ու պատասխանատվությունը երեխայի կյանքում բացակայում են։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը որպես բացառիկ չի դիտարկում որևէ մեկ հանգամանքն առանձին վերցրած։ Մեղադրյալի առողջական խնդիրները, վերջինիս կնոջ մահվան փաստը, նրա խնամքին մանկահասակ երեխայի առկայությունը, դրական բնութագիրը, արարքն առանց իրացնելու նպատակի կատարելը կամ անմիջական անհատականացված վնասի բացակայությունը, յուրաքանչյուրն առանձին, բավարար չէին լինի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածը կիրառելու համար։
Բացառիկ բնույթ է ձեռք բերում դրանց համակցությունը՝ հատկապես Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռից ընդամենը տասնվեց օր անց մեղադրյալի կնոջ մահվան, երեխայի՝ երեք տարեկան հասակում մորից զրկվելու, մեղադրյալի վրա մնացած ծնողական պատասխանատվության, ընտանիքի սոցիալական խոցելիության, մեղադրյալի քրոնիկական առողջական խնդիրների, ինչպես նաև արարքն առանց իրացնելու նպատակի կատարելու պայմաններում։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ նշված հանգամանքների համակցությունը սովորական մեղմացնող հանգամանքների մեխանիկական ամբողջություն չէ։ Դատավճռից հետո ի հայտ եկած ընտանեկան ծանր և անդառնալի իրադարձությունը էականորեն փոխել է պատժի անհատականացման համար նշանակություն ունեցող փաստական պատկերը։ Առաջին ատյանի դատարանը, օբյեկտիվ պատճառներով, չէր կարող գնահատել այդ փոփոխությունը, մինչդեռ Վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատժի համաչափության հարցը լուծել վերաքննիչ քննության պահին առկա և պատշաճ կերպով հաստատված տվյալների ամբողջության հիման վրա։
Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանը կարևոր է համարում ընդգծել, որ մեղադրյալի ընտանեկան դրության փոփոխությունը չի վերացնում նրա մեղավորությունը, չի նվազեցնում կատարված արարքի վտանգավորությունն այն աստիճանի, որ հնարավոր լինի հրաժարվել ազատազրկման ձևով պատժից, և չի չեզոքացնում նրա նախկին դատվածության ու նոր հանցանք կատարելու հանգամանքների քրեաիրավական նշանակությունը։ Այդ տվյալները պահանջում են, որ Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակվի և փաստացի կատարվի ազատազրկման ձևով պատիժ։
Սակայն, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, նույն հանգամանքները չեն նշանակում, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված երկու տարի ժամկետով ազատազրկման նվազագույն պատիժն անվերապահորեն համաչափ է։ Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ՝ սույն գործի բացառիկ ընտանեկան, առողջական և սոցիալական հանգամանքների պայմաններում երկու տարվա նվազագույն ժամկետով ազատազրկումը Հովիկ Խաչատրյանի համար անհամաչափ խիստ է և ավելի ինտենսիվ քրեաիրավական ներգործություն է նախատեսում, քան անհրաժեշտ է պատժի նպատակներին հասնելու համար։
Այդ առումով Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի կիրառմամբ ինը ամիս ժամկետով ազատազրկման նշանակումը չի արժեզրկում կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորությունը և չի վերածվում ձևական պատժի։ Այն շարունակում է լինել ազատությունից իրական զրկում ենթադրող պատիժ և արտահայտում է պետության բացասական քրեաիրավական գնահատականը մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ։
Միաժամանակ ինը ամիս ժամկետով ազատազրկումը պատշաճորեն հաշվի է առնում այն բացառիկ հանգամանքները, որոնք ի հայտ են եկել դատավճռից հետո և էականորեն փոխել մեղադրյալի անձնական ու ընտանեկան վիճակը։ Նման պատժաչափը հնարավորություն է տալիս հավասարակշռելու, մի կողմից, սոցիալական արդարության վերականգնման, մեղադրյալի վերասոցիալականացման և նոր հանցագործությունների կանխման անհրաժեշտությունը, իսկ մյուս կողմից՝ պատժի անհատականացման, մարդասիրության և համաչափության պահանջները։
Վերաքննիչ դատարանը նկատի է ունենում նաև, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ և 78-րդ հոդվածների կիրառմամբ նոր նշանակված պատժին ենթակա է մասնակի գումարման նախորդ՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 6-ի թիվ ԵԴ1/0559/01/24 դատավճռով նշանակված ազատության սահմանափակման ձևով պատժի չկրած մասից ազատազրկման ժամկետին համապատասխանեցված 3 (երեք) ամիսը։ Արդյունքում Հովիկ Խաչատրյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է սահմանվում 1 (մեկ) տարի ժամկետով ազատազրկում։ Վերջնական՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով ազատազրկումը, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, համաչափ է ինչպես կատարված արարքի բնույթին ու վտանգավորությանը, այնպես էլ մեղադրյալի անձը բնութագրող դրական և բացասական հանգամանքների ամբողջությանը։ Այն մի կողմից արտացոլում է նախկին պատժի պայմաններում նոր հանցանք կատարելու փաստը և ապահովում է պատժի իրական կատարումը, իսկ մյուս կողմից բացառում է գործի բացառիկ հանգամանքների պայմաններում անհարկի խիստ պատժի նշանակումը։
Ուստի Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, քանի որ հաստատված մեղմացնող, անձը բնութագրող և դատավճռից հետո ի հայտ եկած նոր հանգամանքների համակցությունն այն աստիճան առանձնահատուկ է, որ օրենքով նախատեսված երկու տարի ժամկետով ազատազրկման նվազագույն պատիժը Հովիկ Խաչատրյանի համար խիստ է։
Հետևաբար, պաշտպան Արսեն Խառատյանի վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մասնակի բավարարման, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ի դատավճիռը՝ պատժի մասով փոփոխման։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի կիրառմամբ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով պետք է նշանակել 9 (ինը) ամիս ժամկետով ազատազրկում, այնուհետև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ և 78-րդ հոդվածների կիրառմամբ դրան մասնակիորեն գումարել նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասից ազատազրկման համապատասխանեցված 3 (երեք) ամիսը՝ վերջնական պատիժ սահմանելով 1 (մեկ) տարի ժամկետով ազատազրկում` պատժի սկիզբը հաշվելով՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 30-ից։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքին, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թսղնել անփոփոխ՝ մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը մնացած՝ իրեղեն ապացույցների տնօրինման մասով պետք է թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ և 172-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 33-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ, 359-րդ, 362-րդ, 367-րդ, 370-372-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1․ Պաշտպան Արսեն Խառատյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի։
1. Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2664/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ի դատավճիռը պատժի մասով փոփոխել։
2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի կիրառմամբ Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 9 ինը ամիս ժամկետով։
3. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ և 78-րդ հոդվածների կիրառմամբ՝ նշանակված պատժին մասնակիորեն գումարել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06.09.2024թ. թիվ ԵԴ1/0559/01/24 դատավճռով ազատության սահմանափակման ձևով նշանակված պատժի չկրած մասից՝ 8 (ութ) ամիս 7 (յոթ) օր ազատազրկման ժամկետին համապատասխանեցված 3 երեք ամիսը և վերջնական պատիժ սահմանելով ազատազրկում՝ 1 մեկ տարի ժամկետով՝ պատժի սկիզբը հաշվելով՝ 2025 թվական հոկտեմբերի 30-ից։
4. Հովիկ Անդրանիկի Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքը թողնել անփոփոխ։
5. Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ։

Պարզաբանում․ Որոշումը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարան՝ դատական ակտն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ ԴԱՏԱՎՈՐ ԴԱՏԱՎՈՐ
Մ․ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ Լ․ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ Ս․ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
ստորագրություն ստորագրություն ստորագրություն

Իսկականի հետ ճիշտ է:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ՄԱԿԱՐ ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ
__________________________________________
(1)Տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 գործով կայացված որոշման 14-15-րդ, 16-19-րդ կետերը։
(2)Տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահրամ Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով կայացված որոշումը։
(3)Տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը:
(4)Տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ֆրունզիկ Գալստյանի վերաբերյալ 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշումը։
(5)Տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Սարգիս Խաչատրյանի գործով 2015 թվականի մարտի 27-ի թիվ ՏԴ/0031/01/14, Նարեկ Խաչատրյանի գործով 2015 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԵԿԴ/0191/01/14, Արսեն Կարապետյանի և Ռուբեն Գուլգուլյանի գործով 2015 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԵԱԴԴ/0011/01/14, Սերգեյ Աբովյանի գործով 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԱԴԴ/0038/01/15, Արմեն Գրիգորյանի գործով 2021 թվականի փետրվարի 10-ի թիվ ԵԴ/0335/01/19, Անդրանիկ Ալավերդյանի գործով 2021 թվականի հուլիսի 20-ի թիվ ԿԴ2/0026/01/19 որոշումները:
(6)Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները:
(7)Տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Սամսոն Ամիրխանյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, Արսեն Մկրտչյանի գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 5-ի թիվ ԼԴ/0093/01/12, Վանյա Բեգյանի գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13, Արամայիս Հովհաննիսյանի գործով 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14, Մհեր Հովհաննիսյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0039/01/15 և այլ որոշումները:
(8)Վերաքննիչ դատարանը կարևոր է համարում արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննության ընթացքում մեղադրյալ Հովիկ Խաչատրյանի պաշտպան Կ․Մարգարյանի կողմից միջնորդություն է ներկայացվել դատաբժշկական հանձնաժողովային փորձաքննության նշանակելու մասին, որը Առաջաին ատյանի դատարանի 10․09․2025թ․ որոշմամբ բավարարվել է։ Այնուհետև համապատասխան գրություններ են ուղարկվել այն կատարելու համար, սակայն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ այն փաստացի չի կատարվել։ Տե՛ս հատոր 2, թերթեր 66-68, 73, 101։
(9)Տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Ռոբերտ Խատոյանի գործով՝ 04.05.2007թ., թիվ ՎԲ-55/07, Հարություն Հաբեշյանի գործով՝ 30.08.2007թ., թիվ ՎԲ-145/07, Սամվել Հունիկյանի գործով՝ 29.02.2008թ., թիվ ՎԲ-11/08, Հակոբ Հովհաննիսյանի գործով՝ 29.02.2008թ., թիվ ՎԲ-13/08, Վաչիկ Մնացականյանի գործով՝ 23.05.2008թ., թիվ ՎԲ-25/08, Նիկոլայ Հովսեփյանի գործով՝ 27.08.2010թ., թիվ ՏԴ/0094/01/09, Վարդան Գասպարյանի գործով՝ 05.11.2010թ., թիվ ԱՎԴ2/0057/01/09, Գոռ Ավետիսյանի և Արմեն Հովակիմյանի գործով՝ 05.11.2010թ., թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 և Հրանտ Խաչատրյանի ու Վաղարշակ Մինասյանի գործով՝ 23.12.2010թ., թիվ ԵԱՔԴ/0195/01/09 որոշումները։
(10)Տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Անդրանիկ Սերգեյի Ազատյանի և Արտաշ Ստյոպայի Պողոսյանի գործով 2025 թվականի մարտի 14-ի թիվ ԵԴ1/1136/01/23 որոշումը։