Բարձրագույն դատական խորհրդի 27․09․2018թ․ թիվ ԲԴԽ-40-Ո-105 որոշման համաձայն ապանձնավորված դատական ակտի տարբերակը։
Իսկականի հետ ճիշտ է։
———————————————————————————————————————————

ԵԴ1/2641/01/25
Երևան քաղաքի
առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության
քրեական դատարան՝
Նախագահող դատավոր՝
Մ․Արամյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

Նախագահությամբ դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյանի,
Դատավորներ՝ Տ.Գրիգորյանի,
Վ․Ռշտունու,

քարտուղարությամբ՝ Ք.Բադալյանի,
մասնակցությամբ՝
մեղադրյալ՝ Վ․Աթոյանի,
պաշտպան՝ Ա․Թորոսյանի․

«15» դեկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան
դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) թիվ ԵԴ1/2641/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի հոկտեմբերի 13-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Խ.Մովսիսյանի (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) վերաքննիչ բողոքը.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի նոյեմբերի 11-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 08144624 քրեական վարույթը:
2025 թվականի հունիսի 30-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 08177625 քրեական վարույթը:
Նույն օրը թիվ 08177625 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 08144624 քրեական վարույթին և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 08144624 քրեական վարույթի շրջանակներում։
Նույն օրը Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մաով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
2025 թվականի հունիսի 30-ին մեղադրյալ Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել՝ բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի հունիսի 30-ին որոշում է կայացվել՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու մասին:
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 17-ի որոշմամբ, թիվ ԵԴ1/2641/01/25 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2. Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հոկտեմբերի 13-ի դատավճռով վճռվել է.
«Վաչիկ Աթոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված 1-ին դրվագ մեղադրանքում ճանաչել անպարտ և արդարացնել` իրեն մեղսագրված արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
Վաչիկ Աթոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված 2-րդ դրվագ մեղադրանքում ճանաչել անպարտ և արդարացնել` իրեն մեղսագրված արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
Վաչիկ Աթոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված 3-րդ դրվագ մեղադրանքում ճանաչել անպարտ և արդարացնել` իրեն մեղսագրված արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
Վաչիկ Աթոյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել:
Արտավարութային փաստաթղթերը թողնել կցված գործի նյութերում։
Վարույթային ծախսերի, գույքային հայցի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված Ուկրաինայի Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 25.06.1987 թվականին շնորհված ■ ■ ■ ■ սերիա-համարի դիպլոմը վերադարձնել ըստ պատկանելիության։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից մեկամսյա ժամկետում»:
3. 2025 թվականի նոյեմբերի 24-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Խ.Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքը։
Թիվ ԵԴ1/2641/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ին: Դատավորների միջև գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով մակագրվել է դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյան, կազմի դատավորներ՝ Վ․Ռշտունի, Տ.Գրիգորյան) և 2025 թվականի դեկտեմբերի 2-ին հանձնվել է նախագահող դատավորին:

Վերաքննիչ բողոքների քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
4. 2025 թվականի հունիսի 30-ին մեղադրյալ Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մաով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում, այն բանի համար, որ «նա դեռևս չպարզված անձից, չպարզված հանգամանքներում և ժամանակահատվածում ձեռք է բերել Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը, որը 2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ին օգտագործել է ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ-ում աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ դիմումին կցելու եղանակով, ինչի հիման վրա վերջինս աշխատանքի է անցել ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ-ում:Բացի այդ, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանը Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմն օգտագործել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ դիմումին կցելու եղանակով, ինչի հիման վրա վերջինս աշխատանքի է անցել ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ-ում:Բացի այդ, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանը Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմն օգտագործել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտե ներկայացնելու եղանակով, ինչի հիման վրա վերջինս ստացել է տրանսպորտային ուղիների և կառույցների ճարտարագետ շինարարի 2-րդ կարգի շարունակական մասնագիտական զարգացման հավաստագիր»:

5. Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռով արձանագրել է հետևյալը.
«(…) Վերոգրյալ ապացույցների հիման վրա Դատարանը հաստատված է համարում հետևյալ փաստական հանգամանքները, մասնավորապես.
- Վաչիկ Աթոյանը Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը 2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ին օգտագործել է ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ-ում աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ դիմումին կցելու եղանակով, ինչի հիման վրա վերջինս աշխատանքի է անցել ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ-ում:
-Վաչիկ Աթոյանը Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը օգտագործել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ դիմումին կցելու եղանակով, ինչի հիման վրա վերջինս աշխատանքի է անցել ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ-ում:
-Վաչիկ Աթոյանը Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը օգտագործել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ներկայացնելու եղանակով ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտե, ինչի հիման վրա վերջինս ստացել է տրանսպորտային ուղիների և կառույցների ճարտարագետ շինարարի 2-րդ կարգի շարունակական մասնագիտական զարգացման հավաստագիր։
-Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթի քննության ընթացքում մինչդատական մարմինը չի ստացել 2025 թվականի մայիսի 26-ին նշանակված դատափաստաղթաբանական փորձաքննության եզրակացությունը, չի բավարարել փորձագետի միջնորդությունը ինչի արդյունքում չի պարզել քննարկվող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը արդյոք իրական է, թե ամբողջությամբ կեղծված:
Ինչը ինքնին արդեն իսկ փաստում է, որ առկա է առնվազն չփարատված կասկած քննարկվող դիպլոմի իսկության վերաբերյալ, որը պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի:
-Դատարանն արձանագրում է, որ վարույթն իրականացնող մինչդատական մարմինը թեպետ ճանաչել է արտավարույթային ապացույցներ և զննել է «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոն»-ից ստացված փաստաթղթերի պատճեներն, այնուամենայնիվ միայն այն փաստը, որ կատարվել են հիշատակված գործողություններն ինքնին չի նշանակում, որ ներկայացված տվյալները անվերապահորեն պետք է հաստատված հանգամանքներ ճանաչվեն:Սույն դատողությունը Դատարանը կատարում է, քանի որ մինչդատական մարմինը պատշաճ իրավական ընթացակարգի միջոցով չի պարզել ներկայացված տեղեկությունների իսկությունը և արժանահավատությունը, չի պարզել, թե Վ.Աթոյանի կողմից ներկայացված 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը տված համալսարանը և «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոնից» ստացված փաստաթղթերում ներկայացված համալսարանը արդյո՞ք համարվում են իրավահաջորդներ, թե ոչ: Թեպետ հարցաքննված վկան բանավոր նշել է այդ մասին, սակայն որպես այդ փաստի հաստատում Դատարան չի ներկայացվել որևէ վերաբերելի փաստաթուղթ:
-Ներկայացված դիպլոմի ուսումնասիրությամբ արձանագրվում է, որ այն տրվել է 1987 թվականի հունիսի 25-ին, այս առումով Դատարանը, որպես հանրաճանաչ փաստ վկայակոչում է այն տեղեկությունը, որ այդ ժամանակահատվածում դեռևս որպես պետություն գործել է ԽՍՀՄ-ն և Ուկրաինան որպես միավոր մտել է նշված միության մեջ:Նշվածի համատեքստում չի պարզվել, թե արդյոք ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո ամբողջական փաստաթղթերը և ուսանողների բազան փոխանցվել է պատասխան ներկայացրած ԲՈՒՀ-ին, թե ոչ:Չի պարզվել, թե «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոն»-ից ստացված զննված փաստաթղթերում առկա տեղեկությունը առ այն, որ Վ.Աթոյանին քննարկվող դիպլոմը չի տրամադրվել և այն կեղծ է ինչ ստուգողական գործողությունների հիման վրա է ներկայացվել, մասնավորապես տրված պատասխանի համար պատասխանող կողմը ինչ գործողություններ է կատարել, ինչ հանգամանքների հիման վրա է նման պատասխան տվել և եզրահանգման եկել:
- «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոն»-ից ստացված փաստաթղթերում առկա տեղեկության ուսումնասիրությամբ արձանագրվում է, որ այն ստացվել է ոչ ապացույցներ ձեռք բերելու իրավասություն ունեցող սուբյեկտի կողմից, իսկ վարույթն իրականացնող մինչդատական մարմինն էլ իր հերթին պատշաճ իրավական ընթացակարգով չի ճշտել ներկայացվածի իսկությունը, ինչպես նաև չի պարզել վերաբերելի հարցեր ինչպիսիք են օրինակ Ուկրաինայի Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի արխիվներն երբվանից են պահպանվում:
- Մինչդատական մարմինը պատշաճ իրավական ընթացակարգով՝ իրավական փոխօգնության խնդրանքով չի դիմել Ուկրաինայի իշխանություններին պարզելու համար սույն գործով կարևոր վերաբերելի հարցեր և չի ճշտել «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոնից» ստացված փաստաթղթերում առկա տեղեկությունների իսկությունը:
- Դատարանի գնահատմամբ վերոնշյալ տեղեկությունների բացակայությունը զրկում են Դատարանին պատշաճ իրավական ընթացակարգով ամբողջական վերլուծության ենթարկել բոլոր փաստերը և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշի կիրառմամբ հաստատել մեղադրյալի մեղավորությունը իրեն առաջադրված մեղադրանքում, քանի որ այդ առումով առկա են բազմաթիվ չփարատված կասկածներ:Միևնույն պարագայում Դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանի կողմից հիշատակված տեղեկությունների պարզման ուղղությամբ գործողությունների կատարումը չի դիտվում իրավաչափ, քանի որ Դատարանը դատաքննության ընթացքում կարող է աջակցել կողմին ապացույց ձեռք բերելու գործընթացում այն դեպքում, երբ կողմը առնվազն այդպիսի միջնորդությամբ հանդես գա: Սեփական նախաձեռնությամբ նախաքննության բացերը լրացնելու ուղղությամբ գործողություններ ձեռնարկելու պարագայում Դատարանը փաստացի կվերածվի քրեական հետապնդման մարմնի՝ ինչը ընդունելի չէ: Բացի այդ ապացուցողական գործողություններ կատարելու աջակցելու գործընթացը սահմանափակ դեպքերում կարող է իրականացված մեղադրանքի կողմի միջնորդությամբ: Դատարանի գնահատմամբ մեղադրանքի և, մասնավորապես հանրային մեղադրողի միջնորդությամբ այդպիսի գործողություններ պետք է ձեռնարկվեն այն դեպքում, երբ մինչդատական վարույթի ընթացքում հայտնի չէր այդպիսի գործողություններ կատարելու անհրաժեշտությունը:Նշված մոտեցմանը հակառակ մոտեցման դեպքում մինչդատական մարմինը կարող է բավարարվել զուտ քրեական վարույթի նախաձեռնմամբ և քրեական գործը դատարան ուղարկելով, իսկ անհրաժեշտ մնացած գործողությունների ձեռնարկումը կարող է կատարել դատաքննության ընթացքում՝ ինչը բնականաբար չի բխում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի տրամաբանությունից և մրցակցային դատավարության կարգից:
-Բացի այդ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 199-րդ հոդվածը սահմանում է, որ եթե մինչդատական վարույթում հավաքված բոլոր ապացույցները գնահատելով` քննիչը հանգում է հետևության, որ մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար իրավասու դատարանի կողմից նրա դատապարտումը մեծապես հավանական է, ապա նախաքննության ավարտի մասին գրավոր ծանուցում է վարույթի մասնավոր մասնակիցներին և հայտնում վարույթի նյութերին նրանց ծանոթանալու տեղը, ժամանակը և հաջորդականությունը` միաժամանակ սկսելով մեղադրական եզրակացության կազմումը, իսկ նույն օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը սահմանում է, որ 1. Մեղադրական եզրակացությամբ վարույթի նյութերը ստանալուց հետո՝ յոթ օրվա ընթացքում, հսկող դատախազն ընդունում է հետևյալ որոշումներից մեկը` 1) մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին./.../:
Նման իրավական կարգավորումների պայմաններում փաստվում է, որ մինչդատական մարմինը այն դեպքում քրեական գործը պետք է ուղարկի դատարան, երբ եզրահանգում է, որ առկա ապացույցներն ինքնին արդեն իսկ բավարար են մեղադրյալի մեղքը հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշի կիրառմամբ ապացուցված համարելու համար:Ուստի դատաքննության ընթացքում ապացուցողական նոր գործողություններ կատարելու միջնորդությունը պետք է մեղադրանքի կողմը ներկայացնի միայն այն դեպքում, երբ դատաքննության ընթացքում ի հայտ է եկել նոր կամ նոր երևան եկած հանգամանք, հակառակ դեպքում կստացվի, որ նախաքննությունը կարող է թևակոխել դատաքննության փուլ և մեղադրանքի կողմը շարունակի ապացույցների ձեռքբերման գործընթացը նաև դատաքննության ընթացքում:Նման մոտեցումը կհակասի վերոնշյալ նորմերի տրամաբանությանը, քանի որ այն դեպքում, երբ մինչդատական մարմինը գտել է, որ առկա ապացույցների պայմաններում մեղադրյալի դատապարտումը մեծապես հավանական է, այսինքն` ձեռքբերված ապացույցներով հնարավոր է հասնել մեղադրյալի մեղքը հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատված համարելուն, հետևաբար այլ ապացույց ձեռքբերելու անհրաժեշտությունը մեղադրանքի կողմից համար ինքնին կբացակայի:Նման պարագայում դատաքննության ընթացքում առանց նոր կամ նոր երևան եկած հանգամանքների առկայության դեպքում այլ ապացուցողական գործողությունների կատարումը ուղղակիորեն կհակասի քննարկվող հոդվածների տրամաբանությանը:
- Տվյալ պարագայում Դատարանը հետազոտելով ներկայացված բոլոր ապացույցները եզրահանգում է, որ դրանց հետազոտման պայմաններում չի կարող հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշի կիրառմամբ հաստատել, որ 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը կեղծ է, քանի որ այդ հանգամանքի հաստատման համար չի ներկայացվել փորձագետի եզրակացություն, որը տվյալ դեպքում կհանդիսանար պատշաճ ապացույց դիպլոմի կեղծման հանգամանքը հաստատելու համար, բացի այդ պատշաճ իրավական ընթացակարգով չեն ստուգվել «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոն»-ից ստացված տեղեկությունների իսկությունը և չեն փարատվել այն հարցերը, որոնք արձանագրվել են սույն դատական ակտով: Դատարանը չի կարող հիմք ընդունել ներկայացված տեղեկությունները և միայն ներկայացված տեղեկությունները չեն կարող համարվել պատշաճ ապացուցողական արժեք ունեցող ապացույցներ անձի մեղքը հաստատելու համար, քանի որ առկա են բազմաթիվ չփարատված կասկածներ, որոնք չեն վերանում հետազոտված փաստաթղթերով և որոնք պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի և այդպիսի մեկնաբանման դեպքում չի հաստատվում մեղադրյալին առաջադրված մեղադրանքում նրա մեղավորությունը:
-Բացի այդ միայն այն փաստը, որ քրեական վարույթի ընթացքում վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարողացել պարզել, թե քննարկվող դիպլոմը կեղծ լինելը ինչով է արտահայտվել, մասնավորապես չի պարզվել դիպլոմը բովանդակային կեղծ է, թե իրական, սակայն նրանում որոշակի փոփոխություններ են արվել, արդեն իսկ ներկայացված մեղադրանքը դարձնում է վերացական և ոչ հստակ:
Նման պարագայում Դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղադրյալին առաջադրված մեղադրանքն այդ առումով որոշակի չէ:
-Վերջնարդյունքում Դատարանն արձանագրում է, որ հետազոտված ապացույցները ինքնին չեն փարատում բոլոր կասկածները և չեն հաղթահարում Վաչիկ Աթոյանի անմեղության կանխավարկածն իրեն առաջադրված երեք դրվագ մեղադրանքում, ինչի պարագայում վերջինիս մեղքի հաստատումը չի կարող իրականացվել։ (…)
Քրեական վարույթի քննության ընթացքում մինչդատական մարմինը որոշում է կայացրել փորձաքննություն նշանակելու մասին՝ դիպլոմի կեղծման հանգամանքները պարզելու համար, սակայն առանց նշված եզրակացության ստացման քրեական գործը ուղղարկվել է դատարան:Արդյունքում փաստվում է, որ մինչդատական մարմինը ևս կարևորել է սույն փաստի պարզումը, սակայն չի պարզել և նշված հարցը դարձնել է չփարատված:Բացի այդ Դատարանը արձանագրում է, որ մինչդատական մարմինը, որպես մեղադրյալի մեղքը հիմնավորող տվյալ դիտարկել է բացառապես և միայն «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոն»-ից ստացված փաստաթղթերի պատճեներում առկա տեղեկությունը, որի համաձայն գրագրություն է իրականացվել mail-ի միջոցով, ինչի արդյունքում ստացվել են տեղեկություններ առ այն, որ իբր Վ.Աթոյանի թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը կեղծ է:Դատարանը արձանագրում է, որ ներկայացված արտավարույթային փաստաթղթերով Դատարանը չի կարող հաստատված համարել, որ Վ.Աթոյանի թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը կեղծ է, քանի որ մինչդատական վարույթն իրականացրած մարմինը ստանալով վերոնշյալ տեղեկությունները պատշաճ իրավական ընթացակարգով չի հաստատել դրանց իսկությունը՝ փարատելով բոլոր կասկածները։
Դատարանը հիմք ընդունելով սույն դատավճռով հաստատված հանգամանքները և վերոնշյալ իրավական վերլուծությունները, դրանք համադրելով մեղադրյալին ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածության և դրա ապացուցվածությունը հաստատող տեղեկությունների ապացուցողական առժեքի հետ, գտնում է, որ մեղադրյալ Վաչիկ Աթոյանին առաջադրված 3 դրվագ մեղադրանքում այն է «դեռևս չպարզված անձից, չպարզված հանգամանքներում և ժամանակահատվածում ձեռք է բերել Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը, որը 2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ին օգտագործել է ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ-ում աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ դիմումին կցելու եղանակով, ինչի հիման վրա վերջինս աշխատանքի է անցել ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ-ում։
Բացի այդ, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանը Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմն օգտագործել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ դիմումին կցելու եղանակով, ինչի հիման վրա վերջինս աշխատանքի է անցել ■ ■ ■ ■ ՍՊԸ-ում:
Բացի այդ, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանը Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմն օգտագործել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտե ներկայացնելու եղանակով, ինչի հիման վրա վերջինս ստացել է տրանսպորտային ուղիների և կառույցների ճարտարագետ շինարարի 2-րդ կարգի շարունակական մասնագիտական զարգացման հավաստագիր», որակված համապատասխանաբար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 1-ին դրվագ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 2-րդ դրվագ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 3-րդ դրվագ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հարցերին պատասխանելիս յուրաքանչյուր դրվագով կայացրել է արդարացման վերդիկտ:
Հաշվի առնելով, որ Վ.Աթոյանին մեղսագրվող բոլոր դրվագներով Դատարանը կայացրել է արդարացման վերդիկտ, ուստի Դատարանը պարզաբանում է, որ նա Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով իրավունք ունի ստանալ հատուցում։ Մասնավորապես՝ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1063-րդ հոդվածի համաձայն՝
Քաղաքացուն կամ իրավաբանական անձին պետական մարմինների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների կամ դրանց պաշտոնատար անձանց ապօրինի գործողություններով (անգործությամբ)` ներառյալ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի` օրենքին կամ այլ իրավական ակտին չհամապատասխանող ակտ հրապարակելու հետևանքով, պատճառված վնասը հատուցում է Հայաստանի Հանրապետությունը կամ համապատասխան համայնքը: (…)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ ի թիվս այլնի վարույթային ծախսերի, գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելադրման, գույքային հայցի հարցերին, ուստի Դատարանը որոշում է դատավճիռն ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված Ուկրաինայի Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 25.06.1987 թվականին շնորհված ■ ■ ■ ■ սերիա-համարի դիպլոմը վերադարձնել ըստ պատկանելիության, իսկ նկատի ունենալով, որ վարույթային ծախսեր, գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելադրում, գույքային հայց առկա չէ Դատարանը սահմանափակվում է այդ փաստի արձանագրմամբ։(…)»:

6. Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները՝
1. Վկա Նազանի Գևորգյանի դատաքննական ցուցմունքը,
2. Մեղադրյալ Վաչիկ Աթոյանի դատաքննական ցուցմունքը,
3. Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված և զննության ենթարկված և իրեղեն ապացույց ճանաչված Վաչիկ Ալեքսանդրի Աթոյանի կողմից 06․08․2024 թվականին «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն» ներկայացված դիմումը, Ուկրաինայի Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 25.06.1987 թվականին շնորհված ■ ■ ■ ■ սերիա-համարի դիպլոմով, ՀՀ Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի կողմից Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն 13․08․2024 թվականի թիվ ■ ■ ■ ■ համարով ուղարկված տեղեկանքը, «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն»-ից ուղարկված 22․08․2024 թվականի թիվ ■ ■ ■ ■ համարի գրությունը, Ակադեմիական Կրթության և գիտության նախարարության տրանսպորտի պետական համալսարանի կողմից 27․08․2024 թվականի ուղարկված թիվ ■ ■ ■ ■ գրությունը, «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն»-ի info@armenic.am էլեկտրոնային հասցեից 2024 թվականի օգոստոսի 27-ին՝ ժամը 15։25-ին, Կանցելարիա ՆՏՈՒ՝ Ազգային տրանսպորտի համալսարան general@ntu.edu.ua էլեկտրոնային հասցեին 27․08․2024 և 28․08․2024 թվականին ուղարկված հաղորդագրությունները, Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոնի կողմից Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի դիմումի հիման վրա Ուկրաինայի «Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտ»-ի կողմից Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի անունով 25.06.1987 թվականին շնորհված ■ ■ ■ ■ սերիա-համարի ինժեներ-մեխանիկի դիպլոմի ճանաչման վերաբերյալ տրված խորհրդատվական տեղեկանքը, «Գևորգյան և Ներսիսյան» ՍՊ ընկերությունից 04․02․2025 թվականի ստացված գրությունը, ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեից՝ 13․06․2025 թվականին ուղարկված թիվ ■ ■ ■ ■ գրությամբ, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի կողմից ներկայացված Ձև 2-1 հայտով, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի աշխատանքային գործունեության մասին վկայող ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի կողմից տրված փաստաթուղթը, ՀՀ Քաղաքաշինության կոմիտեի կողմից Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանին տրված ■ ■ ■ ■ սերիա համարի ■ ■ ■ ■ կարգի հավաստագիրը, ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի որակավորման հանձնաժողովի 2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ի նիստի արձանագրությունից կատարված քաղվածքը, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանին քաղաքաշինության բնագավառում տրանսպորտային ուղիների և կառույցների ճարտարագետ շինարարի մասնագիտության ■ ■ ■ ■ կարգի շարունակական մասնագիտական զարգացման հավաստագիր տրամադրելու վերաբերյալ ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահ Ե․Վարդանյանի ■ ■ ■ ■ հրամանը, Սամվել Միքայելյանի կողմից 2024 թվականի սեպտեմբերի 11-ին թիվ ■ ■ ■ ■ հանձնարարականով վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի վերաբերյալ տրված կարծիքով, «Գրիգորշին» ՍՊ ընկերությունից 26․06․2025 թվականին թիվ ■ ■ ■ ■, ինչպես նաև «Եղնիկիպես» ՍՊ ընկերությունից՝ 30․06․2025 թվականին թիվ ■ ■ ■ ■ գրությունները ստացված փաստաթղթերը, վկա Նազանի Ռուբենի Գևորգյանի ցուցմունքը, զննության վերաբերյալ արձանագրությունները։ (տե՛ս գ․թ․ 7, 9-10, 16-20, 70-72, 89-93, 101-102, 120-123, 146-153, 160-162, 177-182, 186-193, 199-210)
4. Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի կողմից 06․08․2024 թվականին «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն» ներկայացված դիմումի համաձայն՝ Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանը /ծնված՝ ■ ■ ■ ■ թ․, հեռախոս ■ ■ ■ ■, անձնագիր ■ ■ ■ ■, տրված՝ ■ ■ ■ ■ թվականի ■ ■ ■ ■-ի կողմից, բնակվում է Երևան քաղաքի, Խորենացու փողոց, տուն ■ ■ ■ ■ հասցեում/ 06․08․2024 թվականին դիմում է ներկայացրել Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն հայերեն խորհրդատվական տեղեկանք ստանալու համար, որը, ըստ էության պետք է ներկայացվեր այլ վայրում։ (գ․թ․7)
5. Ուկրաինայի Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 25.06.1987 թվականին շնորհված ■ ■ ■ ■ սերիա-համարի դիպլոմը (գ․թ․9)
6. ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի կողմից տրված տեղեկանքը (գ․թ․10)
7. «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն»-ից ուղարկված 22․08․2024 թվականի թիվ ■ ■ ■ ■ համարով գրությունը (գ․թ․16)
8. «Ակադեմիական կրթության և գիտության նախարարության տրանսպորտի պետական համալսարան»-ի կողմից 27․08․2024 թվականի թիվ ■ ■ ■ ■ գրության ի 22․08․2024 թվականի թիվ ■ ■ ■ ■ հարցման պատասխանը՝ (գ․թ․17)
9. Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային տեղեկատվական կենտրոնի info@armenic.am էլեկտրոնային հասցեից 2024 թվականի օգոստոսի 27-ին՝ ժամը 15։25-ին, Կանցելարիա ՆՏՈՒ՝ Ազգային տրանսպորտի համալսարան general@ntu.edu.ua էլեկտրոնային հասցեին ուղարկված 27․08․2024 և 28․08․2024 թվականի հաղորդագրությունները (գ․թ․18-19)
10. «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային տեղեկատվական կենտրոն»-ի կողմից տրված Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի դիմումի հիման վրա Ուկրաինայի «Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտ»-ի կողմից Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի անունով 25.06.1987 թվականին շնորհված ■ ■ ■ ■ սերիա-համարի ինժեներ-մեխանիկի դիպլոմի ճանաչման վերաբերյալ տրված խորհրդատվական տեղեկանքը (գ․թ․20)
11. «Գևորգյան և Ներսիսյան» ՍՊ ընկերությունից 04․02․2025 թվականի ստացված գրությունը (գ․թ․70-71)
12. ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեից՝ 13․06․2025 թվականին թիվ ■ ■ ■ ■ գրությունը (գ․թ․146-147)
13. Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի /անձնագիր՝ ■ ■ ■ ■, տրված՝ ■ ■ ■ ■ , ■ ■ ■ ■-ի կողմից, ՀԾՀ՝ ■ ■ ■ ■, հասցեն՝ ՀՀ, Երևան, Էրեբունի, Որմնադիրների փ․, ■ ■ ■ ■, հեռախոս՝ +■ ■ ■ ■, էլեկտրոնային հասցե՝ ■ ■ ■ ■/ կողմից ներկայացված Ձև 2-1 հայտի համաձայն՝ (գ․թ․148-150)
14. Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի աշխատանքային գործունեության մասին վկայող ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի կողմից տրված փաստաթղթի (գ․թ․151-152)
15. ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի կողմից Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանին /ծնված՝ ■ ■ ■ ■թ Կն, ՀԾՀ ■ ■ ■ ■/ տրված ■ ■ ■ ■ սերիա համարի ■ ■ ■ ■ կարգի հավաստագիրը (գ․թ․153)
16. ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի որակավորման հանձնաժողովի 2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ի նիստի արձանագրությունից կատարված քաղվածքը (գ․թ․160)
17. ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահ Ե․Վարդանյանի ■ ■ ■ ■ հրամանով Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանին տրամադրվել է քաղաքաշինության բնագավառում տրանսպորտային ուղիների և կառույցների ճարտարագետ շինարարի մասնագիտության 2-րդ կարգի շարունակական մասնագիտական զարգացման հավաստագիր։(գ․թ․161)
18. Սամվել Միքայելյանի կողմից 2024 թվականի սեպտեմբերի 11-ին թիվ ■ ■ ■ ■ հանձնարարականով Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի վերաբերյալ տրված կարծիքը (գ․թ․162)
19. «Գրիգորշին» ՍՊ ընկերությունից 26․06․2025 թվականին թիվ ■ ■ ■ ■ գրությամբ ստացված փաստաթղթերի (գ․թ․199-202)
20. «Եղնիկիպես» ՍՊ ընկերությունից՝ 30․06․2025 թվականին թիվ ■ ■ ■ ■ գրությամբ ստացված փաստաթղթերի համաձայն՝ Վաչիկի Ալեքսանի Աթոյանը /ծնված՝ ■ ■ ■ ■թ., նույնականացման քարտ՝ ■ ■ ■ ■, տրված՝ ■ ■ ■ ■ թվականին ■ ■ ■ ■-ի կողմից/ «Եղնիկիպես» ՍՊ ընկերությունում, ինժեներ-շինարար, աշխատանքի ընդունելու համար ներկայացված դիմումին կից ներկայացրել է նույնականացման քարտը, ինչպես նաև Ուկրաինայի «Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտ»-ի կողմից Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի անունով 25.06.1987 թվականին շնորհված ■ ■ ■ ■ սերիա-համարի ինժեներ-մեխանիկի դիպլոմը, որոնց պատճենները կցվել են գրությանը։ (գ․թ․203-206)
21. Զննության ենթարկված Վաչիկ Ալեքսանդրի Աթոյանի կողմից 06․08․2024 թվականին «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային տեղեկատվական կենտրոն» ներկայացված դիմումը, Ուկրաինայի Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 25.06.1987 թվականին շնորհված ■ ■ ■ ■ սերիա-համարի դիպլոմը, ՀՀ Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի կողմից «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական» կենտրոն 13․08․2024 թվականի թիվ ■ ■ ■ ■ համարով ուղարկված տեղեկանքը, «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական» կենտրոնից ուղարկված 22․08․2024 թվականի թիվ ■ ■ ■ ■ համարի գրությունը, Ակադեմիական Կրթության և գիտության նախարարության տրանսպորտի պետական համալսարանի կողմից 27․08․2024 թվականին ուղարկված թիվ ■ ■ ■ ■ գրությունը, «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն»-ի info@armenic.am էլեկտրոնային հասցեից 2024 թվականի օգոստոսի 27-ին՝ ժամը 15։25-ին, Կանցելարիա ՆՏՈՒ՝ Ազգային տրանսպորտի համալսարան general@ntu.edu.ua էլեկտրոնային հասցեին 27․08․2024 և 28․08․2024 թվականի ուղարկված հաղորդագրությունները, Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոնի կողմից Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի դիմումի հիման վրա Ուկրաինայի «Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտ»-ի կողմից Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի անունով 25.06.1987 թվականին շնորհված ■ ■ ■ ■ սերիա-համարի ինժեներ-մեխանիկի դիպլոմի ճանաչման վերաբերյալ տրված խորհրդատվական տեղեկանքը, «Գևորգյան և Ներսիսյան» ՍՊ ընկերությունից 04․02․2025 թվականի ստացված գրությունը, ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեից՝ 13․06․2025 թվականին ուղարկված թիվ ■ ■ ■ ■ գրությունը, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի կողմից ներկայացված Ձև 2-1 հայտը, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի աշխատանքային գործունեության մասին վկայող ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի կողմից տրված փաստաթուղթը, ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի կողմից Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանին տրված ■ ■ ■ ■ սերիա համարի ■ ■ ■ ■ կարգի հավաստագիրը, ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի որակավորման հանձնաժողովի 2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ի նիստի արձանագրությունից կատարված քաղվածքը, Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանին քաղաքաշինության բնագավառում տրանսպորտային ուղիների և կառույցների ճարտարագետ շինարարի մասնագիտության 2-րդ կարգի շարունակական մասնագիտական զարգացման հավաստագիր տրամադրելու վերաբերյալ ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահ Ե․Վարդանյանի ■ ■ ■ ■ հրամանը, Սամվել Միքայելյանի կողմից 2024 թվականի սեպտեմբերի 11-ին թիվ ■ ■ ■ ■ հանձնարարականով վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի վերաբերյալ տրված կարծիքը, «Գրիգորշին» ՍՊ ընկերությունից 26․06․2025 թվականին թիվ ■ ■ ■ ■, ինչպես նաև «Եղնիկի պես» ՍՊ ընկերությունից՝ 30․06․2025 թվականին թիվ ■ ■ ■ ■ գրություններով ստացված փաստաթղթերը որոշմամբ ճանաչվել են արտավարութային փաստաթուղթ և կցվել քրեական վարույթի նյութերին։(գ․թ․101-102, 120-123, 177-182, 186-193, 207-210)։

Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
7. Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես անդրադառնալով Վաչիկ Աթոյանի կողմից օգտագործված դիպլոմի կեղծված լինելը փորձաքննության եզրակացությամբ հավաստելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին՝ նշել է, որ փաստաթղթերը կարող են կեղծ լինել թե՛ բովանդակության, այսինքն` իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ պարունակելու առումով, այնպես էլ ձևով, այսինքն՝ երբ փոփոխված կամ աղավաղված են փաստաթղթի վավերապայմանները:
Ըստ Բողոքաբերի՝ սույն դեպքում խնդրո առարկա դիպլոմի կեղծված լինելու հանգամանքի վերաբերյալ փորձաքննություն նշանակելը առարկայազուրկ կլիներ այն հիմնավորմամբ, որ փորձաքննությամբ միայն կարող էր պարզվել դրա՝ ձևական առումով կեղծված լինելու հանգամանքը, մինչդեռ բովանդակության հարցը, այսինքն՝ Վաչիկ Աթոյանը սովորել է նշված համալսարանում, թե՝ ոչ, հնարավոր չէր լինի պարզել փորձաքննության նշանակմամբ: Հենց նշված պատճառաբանությամբ էլ վարույթն իրականացնող մարմինն անկատար է թողել նշանակված դատափաստաթղթաբանական փորձաքննությունը՝ հաշվի առնելով, որ սույն դեպքում խնդիրը փաստաթղթում ներառված տեղեկատվության՝ իրականությանը համապատասխանելու հարցն էր, որն արդեն իսկ պարզված էր «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն»-ի կողմից:
Բողոքաբերն՝ անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևություններին, որ «չի պարզվել, թե արդյոք ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո ամբողջական փաստաթղթերը և ուսանողների բազան փոխանցվել է պատասխան ներկայացրած ԲՈՒՀ-ին, թե ոչ, չի պարզվել, թե «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոն»-ից ստացված զննված փաստաթղթերում առկա տեղեկությունը առ այն, որ Վ.Աթոյանին քննարկվող դիպլոմը չի տրամադրվել և այն կեղծ է ինչ ստուգողական գործողությունների հիման վրա է ներկայացվել, մասնավորապես տրված պատասխանի համար պատասխանող կողմը ինչ գործողություններ է կատարել, ինչ հանգամանքների հիման վրա է նման պատասխան տվել և եզրահանգման եկել», արձանագրել է, որ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո համալսարանի բազան տեղափոխված չլինելու կամ իրավահաջորդ չհանդիսանալու հանգամանքի առկայության դեպքում Ուկրաինայի համալսարանը ոչ թե երկու անգամ ստույգ տեղեկատվություն կտար Վաչիկ Աթոյանին խնդրո առարկա դիպլոմը տրամադրված չլինելու վերաբերյալ, այլ կփաստեր նշված հանգամանքները և կհայտներ տեղեկատվություն տալու անհնարինության մասին: Հարկ է արձանագրել նաև, որ ասվածը մանրամասն հավաստվել է նաև վկա Նազանի Գևորգյանի ցուցմունքով:
Բողոքաբերը նշել է, որ սույն դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը արժանահավատ և պատշաճ չի համարել «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն»-ի կողմից կատարված հարցումների պատասխանները և եզրահանգել է, որ միայն դրանք չեն կարող հիմք հանդիսանալ մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար: Մինչդեռ նախ հարկ է արձանագրել, որ նշված հարցումները և դրանց արդյունքում ստացված պատասխանները թեև կատարվել են էլեկտրոնային նամակագրության տեսքով, սակայն կազմված են եղել պաշտոնական փաստաթղթի ձևով, համալսարանի կողմից ուղարկված փաստաթղթերը պատշաճ կարգով կնիքված և ստորագրված են եղել համալսարանի ղեկավարության կողմից: Այսինքն՝ առկա չէ որևէ հանգամանք, որը կարող էր կասկածի տակ դնել նշված փաստաթղթերի իսկությունը: Ընդ որում՝ դատարանի որդեգրած տրամաբանությամբ շարժվելու դեպքում ՀՀ քեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված՝ արտավարութային փաստաթղթերը չեն կարող որևէ ապացուցողական նշանակություն ունենալ՝ հաշվի առնելով, որ ձեռք են բերվել վարույթից դուրս, մինչդեռ ՀՀ քրեական դատավարությունը նման արգելք չի սահմանում:
Բողոքաբերը գտել է, որ այս առումով Առաջին ատյանի դատարանը կասկածի տակ է դրել Ուկրաինայի համալսարանի կողմից ներկայացված տեղեկատվության իսկությունը, մինչդեռ քննիչի կողմից իրավական փոխօգնություն կատարելու դեպքում տեղեկատվությունը ստացվելու էր միևնույն համալսարանից, հնարավոր է նաև՝ ստուգողական գործողություններն իրականացվելու էին համալսարանի միևնույն աշխատակիցների կողմից, հետևաբար այս առումով որևէ տարբերություն չկա դիպլոմի կեղծ լինելու վերաբերյալ տեեկատվությունը ստացվել է քննչական փոխօգնության, թե ՀՀ մեկ այլ պետական մարմնի կազմում գործող մարմնի կողմից՝ հատկապես, որ պատասխանն ունեցել է պատշաճ պաշտոնական կնիքված և ստորագրված փաստաթղթի ձև:
Բողոքաբերի պնդմամբ՝ սույն դեպքում Վաչիկ Աթոյանի կողմից Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտում սովորած լինելու և արդյունքում դիպլոմ ստացած լինելու վերաբերյալ տեղեկատվություն առկա է միայն Վաչիկ Աթոյանի ցուցմունքներում, որոնք ակնհայտորեն քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու նպատակ են հետապնդել: Մասնավորապես, տեղի ունեցած մի քանի դատական նիստերի ընթացքում Վաչիկ Աթոյանն անընդհատ նշել է իր կողմից նշված համալսարանում սովորած լինելու փաստը հավաստող փաստաթղթեր կամ լուսանկարներ ներկայացնելու վերաբերյալ, սակայն այդպես էլ որևէ փաստաթուղթ չի ներկայացրել: Ընդ որում՝ վերջինս ցուցմունքով նշել է խնդրո առարկա ժամանակահատվածում Ուկրաինայի Կիև քաղաք բազմաթիվ անգամներ գնացած լինելու և դրանց պատճառների մասին, մինչդեռ նշված հանգամանքը դեռևս չի կարող վկայել, որ Վաչիկ Աթոյանը Կիև այցելել է հենց Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտում սովորելու նպատակով:
Վերոգրյալի հիման վրա Բողոքաբերը փաստել է, որ Վաչիկ Աթոյանի կողմից Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտում սովորած չլինելու և արդյունքում խնդրո առարկա դիպլոմը ստացած չլինելու վերաբերյալ վկայում են վկա Նազանի Գևորգյանի ցուցմունքները, «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունության ազգային-տեղեկատվական կենտրոն»-ից ստացված և արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ պաշտոնական փաստաթղթի ձև և մանրամասն բովանդակություն ունեցող տեղեկությունները, իսկ հակառակի մասին վկայող տեղեկություններ սույն քրեական վարույթով առկա են միայն Վաչիկ Աթոյանի՝ որևէ փաստաթղթով կամ այլ փաստական տվյալով չհիմնավորված ցուցմունքներում, որոնք ինչպես նշվեց, քրեական պատասխանատվությունից խուսափող բովանդակություն են պարունակում:
Ըստ Բողոքաբերի՝ դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներով կարող ենք հաստատված համարել, որ Վաչիկ Աթոյանը գիտակցել է Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի կողմից 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմի կեղծ լինելու հանգամանքը, և օգտագործել է այն: Այսինքն՝ հաստատվում է մեղադրյալ Վաչիկ Աթոյանի կողմից իրեն մեղսագրվող հանցանքը կատարելը:
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Վաչիկ Աթոյանին անմեղ ճանաչելով, եկել է սխալ եզրահանգման, ինչի արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ՝ ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքի նորմերը: Մասնավորապես՝ մեղադրյալի արդարացման վերաբերյալ դատարանի իրավական գնահատականը ճիշտ չէ այն պատճառով, որ այդ արարքը որևէ հանցակազմ է պարունակում, ինչը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, հիմք է Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու և վարույթը նույն դատարան նոր քննության ուղարկելու համար:
Վերոգրյալի հիման վրա Բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2641/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի հոկտեմբերի 13-ի դատավճիռը, և վարույթն ուղարկել նույն դատարան՝ նոր քննության:

Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը և կողմերի պարզաբանումները.
8. Վերաքննիչ դատարանին հասցեագրված դիմումով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Խ․Մովսիսյանը չի առարկել դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ։ Միևնույն ժամանակ, վերջինս պնդել է իր կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը՝ խնդրելով բավարարել այն։
Պաշտպան Ա․Թորոսյանը առարկեց Դատախազի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ խնդրելով մերժել այն:
Մեղադրյալ Վ․Աթոյանը միացավ իր Պաշտպանի դիրքորոշումներին։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
9. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը, գտնում է, որ ներկայացված վերաքննիչ բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին.
հիմնավորված են արդյո՞ք Վաչիկ Աթոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով /3 դրվագ/ առաջադրված մեղադրանքում անմեղ ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները,
10. Պատասխանելով սույն որոշման 9-րդ կետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 24-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) 3. Դատարանը, պահպանելով անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար ստեղծում է բոլոր ապացույցները ներկայացնելու և համակողմանի հետազոտելու համար անհրաժեշտ պայմաններ: Դատարանը, կողմի միջնորդությամբ, սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով, աջակցում է նրան ձեռք բերելու անհրաժեշտ ապացույցներ:
4. Դատարանում կողմերն օժտված են իրենց դիրքորոշումը ներկայացնելու և պաշտպանելու հավասար հնարավորություններով: Դատական ակտի հիմքում կարող են դրվել միայն այնպիսի ապացույցներ, որոնց հետազոտման ընթացքում կողմերից յուրաքանչյուրի համար ապահովվել են հավասար պայմաններ(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
2. Սույն օրենսգրքով նախատեսված վարույթի առանձին տեսակների համար կարող է սահմանվել ապացուցման ենթակա հանգամանքների այլ շրջանակ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատավճիռը կայացվում է Հայաստանի Հանրապետության անունից:
2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
3. Դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն միջազգային պայմանագրի կամ օրենքի պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառելի են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
5. Դատավճիռը կարող է լինել արդարացման կամ մեղադրական:
6. Արդարացման դատավճիռը կայացվում է արդարացման վերդիկտի հիման վրա: Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալի անմեղությունն այն փաստական հանգամանքներով, որոնք դրվել են մեղադրանքի հիմքում:
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վերաքննության արդյունքով վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ: Այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանը մերժում է վերաքննիչ բողոքը, սակայն գտնում է, որ գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտը թերի կամ մասնակի սխալ է հիմնավորված, ապա հիմնավորում է անփոփոխ թողնված դատական ակտը.
2) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը: Բեկանված մասով կայացնում է նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցում է առաջին ատյանի համապատասխան դատարան` նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը.
3) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ, և եթե դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից.
2. Դատական ակտը բեկանելիս վերաքննիչ դատարանն իրավասու է վարույթը փոխանցելու առաջին ատյանի դատարան միայն այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքով իրեն վերապահված լիազորությունները և հնարավորությունները բավարար չեն իր կողմից կայացվելիք նոր դատական ակտի իրավաչափությունն ապահովելու համար»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պարզելով, որ փաստական հանգամանքների մասին առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում շարադրված՝ դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում առաջին ատյանի դատարանում կամ վերաքննիչ դատարանում հետազոտված ապացույցներին, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրանց կազմակերպության, առևտրային կամ այլ կազմակերպության, անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի, աուդիտորի կամ փաստաթուղթ կազմելու, տալու կամ դրա իսկությունը հավաստելու համար լիազորված այլ անձի կողմից տրվող իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող կամ իրավունք վերապահող կամ պարտականությունից կամ պատասխանատվությունից ազատող փաստաթուղթ կեղծելը՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից այն օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով, կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելը կամ նույն նպատակով կեղծ դրոշմ, կնիք կամ ձևաթուղթ պատրաստելը կամ իրացնելը, ինչպես նաև կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելը՝ (…)»:
11. «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 գործով կայացված որոշման 14-15-րդ, 16-19-րդ կետերում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը՝ վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն՝ օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած (…)։
Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե՝
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում»:
Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահրամ Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով կայացված որոշմամբ արձանագրել է.
«(…) Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին: Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից:
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով:
(…) Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա (…)»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՏԴ2/0039/01/17 քրեական գործով արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը՝ «Ինչ վերաբերում է քննարկվող հանցագործության առարկա ակնհայտ կեղծ փաստաթղթին, ապա որպես այդպիսին կարող են հանդես գալ`
ա) տարբեր եղանակներով աղավաղված, փոփոխված իրական փաստաթուղթը (ջնջում, քերծվածք, լրացում): Ընդ որում, կարող են կեղծվել ինչպես իրական փաստաթղթի վավերապայմանները (օրինակ՝ ստորագրությունը), այնպես էլ դրա բովանդակությունը (օրինակ՝ այն անձի վերաբերյալ տվյալները, ով կարող է օգտվել փաստաթղթում նշված իրավունքներից),
բ) ամբողջովին կեղծ փաստաթուղթը: Տվյալ դեպքում կեղծվում են ոչ թե իրական փաստաթղթի բովանդակությունը կամ վավերապայմանները, այլ ամբողջությամբ կեղծ փաստաթուղթ է պատրաստվում:
Այսպիսով, փաստաթղթերը կարող են կեղծ լինել թե՛ բովանդակության, թե՛ ձևի առումով: Բովանդակային կեղծ փաստաթուղթ է ինչպես իրական փաստաթուղթը, որում կեղծ տվյալներ կամ գրառումներ են կատարված, կամ տարբեր եղանակներով փաստաթղթի իրական բովանդակությունը խեղաթյուրված է, այնպես էլ բովանդակությամբ ամբողջովին կեղծ փաստաթուղթը, այսինքն` այնպիսին, որը պարունակում է իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ: Ձևով կեղծ փաստաթղթի դեպքում փոփոխված կամ աղավաղված են փաստաթղթի վավերապայմանները:
Ընդ որում, փաստաթղթի կեղծված լինելը պետք է ակնհայտ լինի, այսինքն` անձը գիտակցի, որ օգտագործում է կեղծ փաստաթուղթ և ցանկանա այն կատարել, ուստի քննարկվող հանցանքը սուբյեկտիվ կողմից կարող է դրսևորվել միայն ուղղակի դիտավորությամբ:»
12. Այսպես, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի և «չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու» կանոնի վերլուծությամբ հարկ է փաստել, որ անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու և ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար: Անմեղության կանխավարկածն այս տեսանկյունից կարելի է համարել հաղթահարված, եթե ապացուցման առարկան կազմող հանգամանքներն ապացուցված են այնպես, որ դրանց ճշտությունը` առկա բավարար ապացույցներով հաստատված ճանաչելու դեպքում չի կարող կասկածներ առաջացնել: Հակառակ դեպքում, եթե այդ հանգամանքներն ապացուցված չեն անկասկած, ապա չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու կանոնի կիրառմամբ պետք է ապացուցված համարել հակառակը: Հետևաբար, հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից: Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել, այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում:
Հետևապես, մեղադրանքի բովանդակությունը կազմող յուրաքանչյուր փաստական տվյալ պետք է հիմնավորվի քրեական վարույթում առկա ապացույցների բավարար համակցությամբ, այլ ոչ գնահատողական բնույթ կրող ենթադրություններով, մեկնաբանություններով կամ կասկածներով։
13. Նախ և առաջ, Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով խնդրո առարկա՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածին, հարկ է համարում արձանագրել, որ փաստաթղթերի, դրոշմների և նշված մյուս առարկաների կեղծումը կարող է իրականացվել երկու ձևով`
1) իրական փաստաթղթերի կամ մյուս առարկաների տեքստի, բովանդակության, դրանցում առկա տեղեկատվության աղավաղմամբ տարբեր եղանակներով (ջնջում, քերվածք, լրացում),
2) ամբողջովին կեղծ փաստաթղթի կամ այլ առարկայի պատրաստմամբ։
Իրացնել կեղծ փաստաթղթեր կամ այլ առարկաներ նշանակում է դնել դրանք շրջանառության մեջ, տարբեր ձևերով դրանք հանձնել այլ անձանց (նվիրել, վաճառել, փոխանակել և այլն):
Կեղծ փաստաթղթեր կամ այլ առարկաներ ձեռք բերելու համար քրեական պատասխանատվություն սահմանված չէ: Ձեռք բերողը կարող է քրեական պատասխանատվության ենթարկվել միայն հետագա գործողությունների համար, եթե օգտագործի կամ իրացնի այդ առարկաները կամ դրանց նախապատրաստության համար, եթե ձեռք բերելու պահին օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակ է ունեցել։
Օգտագործել կեղծ փաստաթղթերը նշանակում է դրանք շրջանառության մեջ դնել սեփական կարիքների համար` դրանց միջոցով իրավունքներ ձեռք բերելու կամ պատասխանատվությունից ազատվելու նպատակով: Այս հանգամանքով օգտագործելը տարբերվում է իրացնելուց, որի դեպքում հանցավորը նպատակ չի հետապնդում օգտվելու փաստաթղթից կամ այլ առարկայից բխող իրավունքներից։
Քննարկվող հանցակազմը՝ ձևական է, և հանցագործությունն ավարտված է համարվում օրենքում նկարագրված գործողություններից որևէ մեկի կատարմամբ։
14․Վերոշարադրյալ իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատման ենթարկելով սույն գործի համար նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն այն մասին, որ մեղադրյալ Վաչիկ Աթոյանին պետք է արդարացնել՝ մեղսագրվող արարքը նրա կողմից կատարված չլինելու պատճառաբանությամբ, բավարար չափով հիմնավորված չէ և չի բխում քրեական գործով հետազոտված ապացույցների համակցությունից:
Այսպես․
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին առ այն, որ քրեական վարույթի քննության ընթացքում մինչդատական մարմինը չի ստացել նշանակված դատափաստաթղթաբանական փորձաքննության եզրակացությունը, ինչի արդյունքում չի պարզել քննարկվող դիպլոմը արդյոք իրական է, թե ամբողջությամբ կեղծված, ինչն ինքնին արդեն իսկ փաստում է, որ առկա է առնվազն չփարատված կասկած քննարկվող դիպլոմի իսկության վերաբերյալ, որը պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի, և որ քրեական վարույթի ընթացքում վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարողացել պարզել, թե քննարկվող դիպլոմը կեղծ լինելը ինչով է արտահայտվել, մասնավորապես չի պարզվել դիպլոմը բովանդակային կեղծ է, թե իրական, սակայն նրանում որոշակի փոփոխություններ են արվել, ինչը ներկայացված մեղադրանքը դարձնում է վերացական և ոչ հստակ, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հիմնավոր են Բողոքաբերի փաստարկներն առ այն, որ դիպլոմի կեղծված լինելու հանգամանքի վերաբերյալ փորձաքննություն նշանակելը առարկայազուրկ կլիներ այն հիմնավորմամբ, որ փորձաքննությամբ միայն կարող էր պարզվել դրա՝ ձևական առումով կեղծված լինելու հանգամանքը։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ խնդրո առարկա փաստաթղթերի բովանդակության իսկությունը, այսինքն՝ արդյո՞ք Վաչիկ Աթոյանը սովորել է նշված համալսարանում, թե՝ ոչ, հնարավոր կլիներ պարզել ոչ թե փորձաքննության նշանակմամբ, այլ Վաչիկ Աթոյանի՝ համապատասխան համալսարանում կրթություն ստանալու հանգամանքը հավաստող/հերքող փաստաթղթերի համադրմամբ։
Այլ կերպ՝ վարույթն իրականացնող մարմինը գտել է, որ համապատասխան փորձաքննության արդյունքներն ըստ էության չեն կարող ազդել հանցակազմի առկայության/բացակայության վերաբերյալ հետևության հանգելու համար, քանի որ թիվ 611650 դիպլոմի կեղծ լինելը վարույթն իրականացնող մարմինը պայմանավորել է դրա բովանդակային առումով՝ իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկատվություն պարունակելու հանգամանքով։ Այսինքն՝ Վաչիկ Աթոյանին մեղադրանք է առաջադրվել իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու համար, և ի հավաստումն նման հանգամանքի՝ ներակայցվել է բոլոր այն ապացույցների ամբողջությունը, որի հիման վրա վարույթն իրականացնող մարմինն եկել է հետևության առ այն, որ թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը պարունակում է իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ, այսինքն՝ կեղծված է բովանդակային առումով։
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևություններին, որ վարույթն իրականացնող մարմինը չի պարզել, թե Վ.Աթոյանի կողմից ներկայացված 1987 թվականի հունիսի 25-ին շնորհված, իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող, իրավունք վերապահող փաստաթուղթ հանդիսացող թիվ ■ ■ ■ ■ դիպլոմը տված համալսարանը և «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոնից» ստացված փաստաթղթերում ներկայացված համալսարանը արդյո՞ք համարվում են իրավահաջորդներ, թե ոչ, ապա Վերաքննիչ դատարանը, համաձայնելով Բողոքաբերի փաստարկների հետ, հարկ է համարում արձանգրել, որ հիմնավոր են Բողոքաբերի հետևություններն առ այն, որ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո համալսարանի բազան տեղափոխված չլինելու կամ իրավահաջորդ չհանդիսանալու դեպքում Ուկրաինայի համալսարանը ոչ թե երկու անգամ ստույգ տեղեկատվություն կտար առ այն, որ Վաչիկ Աթոյանը իրենց մոտ ուսումնառություն չի անցել, այլ կհայտնեին, որ օրինակ՝ առկա է տեղեկատվություն տրամադրելու անհնարինություն, հաշվի առնելով, որ նման տեղեկատվությունը իրենց մոտ բացակայում է՝
1․ Համալսարանի բազան տեղափոխված չլինելու հանգամանքով պայմանավորված, կամ
2․Կիևի ավտոմոբիլային և ճանապարհային ինստիտուտի իրավահաջորդ չհանդիսանալու հանգամանքով պայմանավորված:
Ուստի Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ստացված տեղեկատվության իսկությունը կասկածի տակ դնելու հիմքեր առկա չեն։
Ինչ վերաբերում է Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին առ այն, որ «Ակադեմիական փոխճանաչման և շարժունակության ազգային տեղեկատվության կենտրոն»-ից ստացված փաստաթղթերում առկա տեղեկության ուսումնասիրությամբ արձանագրվում է, որ այն ստացվել է ոչ ապացույցներ ձեռք բերելու իրավասություն ունեցող սուբյեկտի կողմից, իսկ վարույթն իրականացնող մինչդատական մարմինն էլ իր հերթին պատշաճ իրավական ընթացակարգով՝ իրավական փոխօգնության խնդրանքով չի դիմել Ուկրաինայի իշխանություններին, չի ճշտել ներկայացվածի իսկությունը, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ նախաքննական մարմինը պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում իրականացրել է խնդրո առարկա փաստաթղթերի զննություններ, դրանք ճանաչել՝ արտավարութային փաստաթղթեր և կցել քրեական գործի նյութերին։ Մասնավորապես, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ արտավարութային փաստաթղթերը, դրանք քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող փաստերի մասին տվյալներ պարունակող թղթային, մագնիսական, էլեկտրոնային կամ այլ կրիչի վրա բառային, թվային, գծագրական կամ այլ նշանային ձևով արված ցանկացած գրառումներն են, որոնք ձևավորվել են տվյալ քրեական վարույթի շրջանակներից դուրս, իսկ դրանք ապացուցողական զանգվածում դիտարկելու որևէ սահմանափակում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը չի նախատեսում, դեռ հակառակը՝ այն որպես առանձին ապացույցի տեսակ նշված է ՀՀ քրեական դատավարության 86-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետով։
Բացի այդ, հիմնավոր են Բողոքաբերի փաստարկներն առ այն, որ խնդրո առարկա տեղեկատվությունը տրամադրվել է պաշտոնական փաստաթղթի ձևով, համալսարանի կողմից ուղարկված փաստաթղթերը պատշաճ կարգով կնիքված և ստորագրված են եղել համալսարանի ղեկավարության կողմից, իսկ քննիչի կողմից իրավական փոխօգնություն կատարելու դեպքում տեղեկատվությունը ստացվելու էր միևնույն համալսարանից, հնարավոր է նաև՝ ստուգողական գործողություններն իրականացվելու էին համալսարանի միևնույն աշխատակիցների կողմից։ Ուստի Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ առկա չէ քրեադատավարական որևէ խախտում՝ վերոնշյալ ապացույցի ձեռքբերման տեսանկյունից։
15․ Վերոգրյալի հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանի լիազորությունները և հնարավորությունները տվյալ դեպքում բավարար չեն նոր դատական ակտ կայացնելու և դրա իրավաչափությունը ապահովելու համար: Ուստի, Բողոքաբերի՝ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկների և մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ իրավաչափ հետևության հանգելու համար,Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Խ.Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2641/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի հոկտեմբերի 13-ի դատավճիռը բեկանել և թիվ ԵԴ1/2641/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով /3 դրվագ/, ուղարկել նույն դատարան՝ այլ կազմով նոր քննության:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-372-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Խ.Մովսիսյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2641/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի հոկտեմբերի 13-ի դատավճիռը բեկանել և թիվ ԵԴ1/2641/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Վաչիկ Ալեքսանի Աթոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով /3 դրվագ/, ուղարկել նույն դատարան՝ այլ կազմով նոր քննության:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Վ․ՌՇՏՈՒՆԻ