Գործ հ.ԵԴ1/2615/01/25
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
16 ապրիլի 2026թ. ք.Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ` նաև Վերաքննիչ դատարան/

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի պաշտպան Ս․Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով <<Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին>> Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Մ․Շահվերդյան/ 2026թ․ հունվարի 30-ի թիվ ԵԴ1/2615/01/25 որոշումը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է թիվ ԵԴ1/2615/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արմինդեր Սինգհ Վիրկի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և մյուսների։
Առաջին ատյանի դատարանի 2026թ․ հունվարի 30-ի որոշմամբ թիվ ԵԴ1/2615/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգվել է 3 /երեք/ ամիս ժամանակով:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ փոստի միջոցով 25․02․2026թ. հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել պաշտպան Ս․Մարգարյանը:
Վերաքննիչ դատարանի 2026թ․ ապրիլի 06-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով և դատական ակտի կայացման օր է նշանակվել 16․04․2026թ․:
Հատուկ վերանայման բողոքի կապակցությամբ վերանայման վարույթի մասնակիցների կողմից պատասխան, բացատրություն, նյութեր և միջնորդություններ չեն ներկայացվել։

2․Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Արմինդեր Սինգհ Վիրկին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ <<․․․ նա, խախտելով <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի մասին>> ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի և Կառավարության 2010թ. մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, այն է՝ չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի շրջանառություն իրականացնելու՝ թմրամիջոց ձեռք բերելու, պահելու, տեղափոխելու և իրացնելու թույլտվություն, նախնական համաձայնության է եկել Վազիր Սինգհի հետ, խմբի կազմում, շահադիտական դրդումներով՝ յուրաքանչյուր փաթեթի տարածման դիմաց գումար ստանալու պայմանով թմրամիջոցներ իրացնելու հարցի շուրջ, ինչից հետո համատեղ դիտավորությունն ի կատար ածելու համար՝ դեռևս քննությամբ չպարզված հանգամանքներում և ժամանակահատվածում, իրացման նպատակով ապօրինի ձեռք են բերել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 6-րդ մասի հաշվարկման հիմքով մանր չափի նվազագույն շեմի վեցհարյուրտասնչորսապատիկի չափով, ընդհանուր՝ առանձնապես խոշոր չափերի` 6.14 գրամ քաշով <<a-PVP>> տեսակի թմրամիջոց՝ փաթեթավորված թվով 13 փաթեթներով, որոնք 05.02.2025թ. տեղափոխել են Երևան քաղաքի Արին-Բերդի թիվ 13/11 հասցեի մոտակայք, որտեղ Ամրինդեր Սինգհ Վիրկը նկատելով ՀՀ ՆԳՆ պարեկային ծառայողներին՝ իր մոտ գտնվող թմրամիջոցների թվով 2 փաթեթներ, ընդհանուր՝ 0.92 գրամ քաշով <<a-PVP>> տեսակի թմրամիջոցը նետել է նշված հասցեում, ինչը նկատվել է ծառայություն իրականացնող պարեկների կողմից: Նշված թմրամիջոցների թվով 2 փաթեթները, ընդհանուր՝ 0.92 գրամ քաշով <<a-PVP>> տեսակի թմրամիջոցը, հայտնաբերվել և վերցվել են 06.02.2025թ. Երևան քաղաքի Արին-Բերդի թիվ 13/11 հասցեի մոտակայքում իրականացված դեպքի վայրի զննությամբ, իսկ թմրամիջոցների թվով 11 փաթեթները, ընդհանուր՝ 5.22 գրամ քաշով <<a-PVP>> տեսակի թմրամիջոցը, Վազիր Սինգհի մոտից հայտնաբերվել և վերցվել են 06.02.2025թ. ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՀՈԳՎ Էրեբունու բաժնում կատարված անձնական խուզարկությամբ>>։

3․Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով։
Պաշտպան Ս․Մարգարյանն իր ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքում գտնում է, որ դատարանի՝ 2026թ․ հունվարի 30-ի թիվ ԵԴ1/2615/01/25 քրեական գործով կայացված մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարացնելու հարցը քննարկելու մասին որոշումն օրինական չէ, որևէ կերպ հիմնավորված և պատճառաբանված չէ՝ Արմինդեր Սինգ Վիրկի կալանքի ժամկետը առավելագույն՝ երեք ամսով երկարացնելով և այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցության կիրառումը մերժելով՝ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա, որն էլ հիմք է հանդիսանում է դատական վերանայման բողոք ներկայացնելու և այն բավարարելու համար:
Սույն գործով առկա չեն մեղադրյալի նկատմամբ նախաքննության ժամանակ կիրառված կալանք խափանման միջոցը պահպանելու և դրա ժամկետը երեք ամսով երկարացնելու հիմքերը և պայմանները:
Սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքների ուսումնասիրությունից առնվազն պարզ է դառնում, որ մեղադրյալը չի կատարել իրեն վերագրվող արարքը։ Ավելին, գործի նյութերում առկա պարեկային ծառայողների տեսագրություններից /որոնք արդեն իսկ հետազոտվել են/ ակնհայտ է դառնում, որ մեղադրյալը քայլելիս է եղել ենթադրյալ դեպքի վայրում և պարեկային ծառայողները նրան կանգնեցրել են, խուզարկել /պահանջել են, որ դատարկի գրպանի պարունակությունը/ և արգելված իր չհայտնաբերելով՝ նրան տարել են մի քանի մետր այն կողմ գտնվող աղբակույտի մոտ և ասել են, որ գետնին առկա երկու փաթեթները իրենն են։ Հատկանշական է, որ սույն գործով մեղադրյալը չի տիրապետում հայերեն լեզվին և ողջամտորեն չէր կարող հասկանալ, թե ինչ է տեղի ունենում։ Անհրաժեշտ է նշել, որ մեղադրյալը հայտնել է, որ իրեն առաջադրված մեղադրանքը չի ընդունում։ Դատաքննության փուլում բողոք ներկայացրած անձի վստահորդը բազմիցս հայտնել է, որ այս ամենը թյուրիմացության արդյունք է և որ ինքը որևէ կապ չունի թմրանյութերի իրացման հետ։
Ինչպես արդեն նշվել է, դատարանն ըստ էության վկայակոչել է բավականին շատ իրավական նորմեր և դատական նախադեպեր, սակայն ի հեճուկս վկայակոչված իրավակարգավորումների բավարարվել է մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի ծանրության հանգամանքով և ինքնին այդ հանգամանքով էլ պայմանավորել է կալանքի կիրառման կամ երկարացման անհրաժեշտությունը։ Հատկանշական է, որ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշմամբ է հիմնավորվում մեղադրյալի ազատության մեջ լինելու դեպքում փախուստի դիմելու և իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, այդ թվում՝ ապացուցողական գործողություններին խոչընդոտելու հավանականությունը։
Հատկանշական է, որ սույն գործի շրջանակներում արդեն իսկ կատարվել են բոլոր ապացուցողական գործողությունները, դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են բոլոր ապացույցները և ըստ էության մնացել է միայն երեք վկաների հարցաքննությունը։ Անհրաժեշտ է նշել, որ բոլոր 3 վկաներն էլ հանսիսանում են ՀՀ ՆԳՆ Պարեկային ծառայության ծառայողներ և այս համատեքստում մեղադրյալի կողմից վերջիններիս նկատմամբ որևէ գործողությամբ ազդեցության գործադրելը թերևս չափազանցություն է և գերագնահատում է մեղադրյալի իրական հնարավորությունները, իսկ այլ կերպ ապացուցողական գործողություններին խոչընդոտելը նվազագույնը մեզ համար հիմնավորված չէ։ Ասվածն առավել պատկերավոր է դառնում ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի ՀԿԴ/0124/01/23 գործի 32-րդ էջի <<բ>> կետում հայտնած դիրքորոշման համատեքստում։
Եթե առաջնորդվեն դատարանի շարադրված դիրքորոշումներով, ապա ցանկացած պարագայում, երբ անձին մեղսագրվում է ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործության կատարում, ապա անխուսափելիորեն պետք է կիրառվի կալանք։
Հատկանշական է, որ դատարանի կողմից վկայակոչվել են մի շարք նախադեպեր, որոնց վերլուծությունից առնվազն կարելի է եզրակացնել, որ շարունակական կալանքի դեպքում զգալիորեն ավելանում է կալանքի երկարաձգման ժամանակ դրա հիմնավորվածության շեմը և կալանքի կիրառման հիմքերի առկայության կամ բացակայության հարցում դատարանը չպետք է բավարարվի նախկինում առկա փաստական հանգամանքների և հիմնավորումների շրջանակով, այլ պետք է վկայակոչի այնպիսի բացառիկ և նոր հանգամանքներ և ցուցիչներ, որոնց առկայությունը օբյեկտիվ դիտորդի մոտ վստահություն կառաջացնի կալանքի շարունակական կիրառման հիմնավորվածության վերաբերյալ։
Անհրաժեշտ է նշել, որ որոշման բովանդակությունից ողջամտորեն կարելի է ենթադրել, որ դատարանն առաջնորդվել է մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու կանխավարկածով։ Այլ կերպ ասած, դատարանը հիմնավորված և ապացուցված է համարել մեղադրյալի փախուստի դիմելու և իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու հանգամանքը՝ բավարարվելով պարզապես նշված միտքը շարադրելով։
Ամփոփելով վերոգրյալը կարելի է փաստել, որ որոշումն ինքնին չի պարունակում որևէ փաստարկ, դատողություն և հիմնավորում՝ կալանքի կիրառման հիմքերի առկայության, անհրաժեշտության վերաբերյալ, հակառակը՝ դատարանը պարզապես սահմանափակվել է տիպային և վերացական ձևակերպումներով՝ չանդրադառնալով սույն գործի քննության տվյալ փուլում առկա իրողություններին։
Կիրառված խափանման միջոց կալանքի շարունակական լինելու մասով անհրաժեշտ է նշել, որ ավելի քան մեկ տարի է, ինչ իր վստահորդը գտնվում է անազատության մեջ, որից շուրջ 5 ամսում իրականացվել է նախաքննություն, իսկ մնացած 7 ամսում գործն արդեն իսկ գտնվել է դատարանում։ Հատկանշական է, որ դատարանի կողմից կայացված 2026թ․ հունվարի 30-ի թիվ ԵԴ1/2615/01/25 քրեական գործով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին որոշման և նախկինում թիվ ԵԴ1/2615/01/25 քրեական գործով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին որոշումների համեմատությունից ակնհայտ է դառնում, որ դատարանի կողմից կայացված որոշման մեջ չեն ներկայացվել անհրաժեշտ և բավարար հիմքեր կամ այլ հատուկ ցուցիչներ, որոնցով կհիմնավորվեր շարունակական կալանքի անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը։ Ասվածն առավել ակնհայտ է դառնում ՄԻԵԴ և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ դիրքորոշումների համատեքստում, որոնք ընդհանրացնելով՝ կարելի է արձանագրել, որ շարունակական կալանքի դեպքում բարձրանում է կալանքի կիրառման հիմնավորվածության շեմը՝ կալանքի շարունակականության հետ զուգահեռ և շարունակական կալանքի պահպանման համար հատուկ ցուցիչների առկայության անհրաժեշտությունը վկայում է շարունակական կալանքի երկարաձգման իրավաչափության համար անհրաժեշտ բացառիկ պայմանների առկայության անհրաժեշտության մասին։ Ասվածը համահունչ է և բխում է մարդու արդար դատաքննության /այդ թվում՝ ողջամիտ ժամկետում դատաքննության/, անձի ազատության և անձեռնմխելիության իրավունքների սահմանափակման բացառիկության սկզբունքների հետ։
Այսպիսով՝ կարելի է փաստել, որ շարունակական կալանքի դեպքում խափանման միջոց կալանքը վերածվում է մինչև պատժի նշանակումը պատժի կիրառման, ուստի նման իրավիճակներում առավել ակնհայտ է դառնում կալանքի երկարաձգման դեպքում հիմնավորվածության առավել բարձր շեմ սահմանելու անհրաժեշտությունը։
Վերոգրյալի համատեքստում, բողոք ներկայացրած անձը գտնում է, որ դատարանը չի վկայակոչել կամ ներկայացրել այնպիսի բացառիկ հանգամանքներ, հատուկ ցուցիչներ, որոնք բավարար կլինեին արդեն իսկ 12 ամիս կալանավորված անձի կալանքի ժամկետը ևս 3 ամսով երկարացնելու անհրաժեշտությունը հիմնավորելու համար, ուստի գտնում է, որ նշված մասով որոշումը չհիմնավորված, չպատճառաբանված և հետևաբար ոչ իրավաչափ է։
Միջնորդությունում պետք է շարադրվեին թե այլընտրանքային խափանման միջոցների, և թե փաստական հանգամանքների բավարար այն ամբողջությունը, որով կհիմնավորվեր կամ առնվազն կպատճառաբանվեր դրանց կիրառմամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու անհնարինությունը, իսկ միջնորդության ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ այդ մասին որևէ անդրադարձ չի կատարվել, հետևաբար արդեն իսկ այդ պայմանի խախտմամբ հարուցված միջնորդությունը ենթակա է մերժման: Ավելին, դատարանը բավարարվել է պարզապես նշելով, որ գործի փաստական հանգամանքներից բխում է, որ նշված փուլում այլընտրանքային խաբանման միջոցները բավարար չեն՝ չներկայացնելով որևէ հիմնավոր դատողություն։
Տվյալ պարագայում, վարույթն իրականացնող մարմինը և դատարանը խախտել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերը։
Դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելուց առաջ ոչ միայն նախ պարտավոր էր քննարկման առարկա դարձնել, թե արդյոք այլընտրանքային խափանման միջոցները, օրինակ գրավը կամ վարչական հսկողությունը կամ բացակայելու արգելքը կամ դրանց համակցությունը չեն կարող նրա պատշաճ վարքագիծն ապահովող բավարար միջոց հանդիսանալ, այլև՝ այդ հանգամանքը հստակ պաճառաբանել, այնինչ Դատարանն օրենքի կոպիտ խախտմամբ ընդամենը մեկ նախադասությամբ անթույլատրելի է համարել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը։
Ինչպես տեսնում են, դատարանն ընդամենը փորձել է տպավորություն ստեղծել, թե իբրև քննարկել է այս հարցը՝ օրենքը պահպանելու պատրանք ստեղծելու համար։
Ակնհայտ է, որ այս պայմաններում առկա չեն այնպիսի փաստեր և հիմնավորումներ, որոնք համոզիչ կերպով կարող են վկայել այն մասին, որ ազատության մեջ մնալու պարագայում՝ մեղադրյալը կարող է փախուստի դիմել և իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարել, իսկ դատարանի եզրահանգումներն էլ անորոշ են և վերացական, առավել ևս, որ նման պայմաններում դատարանը նույնիսկ հնարավոր չի համարել այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը։
Դատարանը որևէ կերպ կամ որևէ ռացիոնալ կարգով չի պատճառաբանել, թե հատկապես ինչն է ուսումնասիրել և ինչի հիման վրա է հանգել հետևության, որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր չէ ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ: Դատարանը չի նշել, թե հատկապես որ փաստն է վկայում այդ մասին: Հենց այս հանգամանքն էլ հաշվի առնելով՝ բողոք ներկայացրած անձը պնդում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությունը որևէ կերպ չի քննարկվել կամ նշվել, թե միջնորդությունում, և թե դատարանի որոշման մեջ:
Դատալսումների ժամանակ միջնորդել են փոխել կիրառված խափանման միջոցը՝ կիրառելով տնային կալանք կամ վարչական հսկողություն, բացակայելու արգելք և գրավով՝ 1․000․000 ՀՀ դրամ կամ ավելի չափով։ Գտնում են, որ վատագույն դեպքում վերոնշյալ երեք խափանման միջոցների համատեղ կիրառումը լիարժեք բավարար են չեզոքացնելու մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի վերաբերյալ մտավախությունները:
Անհնար է պատկերացնել, որ Ա․Սինգհ Վիրկի պարագայում, ով երբևէ հանցագործություն չի կատարել, նույնիսկ գրավի, բացակայելու արգելքի և տնային կալանքի համակցությունը, ինչպես նաև ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելուց հետո կալանավորվելու մտավախությունը ի զորու չեն ապահովել նրա պատշաճ վարքագիծը։
Հատկանշական է, որ դատաքննության ընթացքում, էստ էության հետազոտվել են մեղադրանքի հիմքում դրված բոլոր ապացույցները և մնացել է միայն կատարել վկաների հարցաքննությունը, սակայն ինչպես արդեն նշել ենք, գործով երեք վկաներն էլ հանդիսանում են ՀՀ ՆԳՆ Պարեկային ծառայության ծառայողներ և վերջիններիս դեպքում ազդեցություն գործադրելու հավանականությունը խիստ ցածր է /առավել մանրամասն խոսել եմ վերևում/։
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` բողոք ներկայացրած անձը գտնում է, որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել, ուստի կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելիս՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ և 362-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որի արդյունքում ճիշտ չեն կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ և 288-րդ հոդվածներով նախատեսված նորմերի պահանջները, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, նկատի ունենալով կալանքը որպես խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմանների առկայությունը:
Դատարանը որոշման մեջ նշել է, որ հաշվի առնելով ինչպես դատարանի, այնպես էլ դատավարության հանրային /մեղադրող/ և մասնավոր /պաշտպաններ/ մասնակիցների գերծանրաբեռնվածությունն ու վարույթով պատշաճ և համակողմանի քննություն ապահովելու անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև Արմինդեր Սինգհ Վիրկի ներկայացված մեղադրանքի բնույթից ելնելով՝ կատարվելիք գործողությունների ծավալը՝ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Ա.Վիրկի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետն անհրաժեշտ է երկարաձգել 3 ամիս ժամկետով։
Բողոք ներկայացրած անձը գտնում է, որ նշված որոշումն անհիմն և չպատճառաբանված է նաև ժամկետի մասով։ Մասնավորապես, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի հիմնարար սկզբունքների և ՄԻԵԴ նախադեպային որոշումների լույսի ներքո, անհրաժեշտ է նշել, որ կալանքի ժամկետի տևողության ընտրության հարցում դատարանը պետք է առաջնորդվի մեղադրյալի լավագույն շահերից ելնելով, այլ ոչ թե դատավարական գործողությունների հնարավոր ձգձգումների կամ վարույթ իրականացնող մարմնի ծանրաբեռնվածության հանգամանքով։ Ավելին, օրենսդրի կողմից նախատեսված կալանքի հնարավոր առավելագույն ժամկետի կիրառումը պետք է լինի օբյեկտիվորեն հիմնավորված՝ հաշվի առնելով մեղադրյալի բոլոր իրավունքները և խուսափելով կալանքի ժամկետի անհարկի ձգձգումներից։ Հատկանշական է, որ դատարանն ըստ էության չի հիմնավորել կալանքի առավելագույն ժամկետի կիրառման անհրաժեշտությունը, այլ պարզապես սահմանափակվել է դատավարության մասնակիցների ծանրաբեռնվածության և մեղադրանքի ծանրության հանգամանքը վկայակոչելով, ուստի բողոք ներկայացրած անձը գտնում է, որ եթե նույնիսկ պետք է կիրառվեր կալանքը, ապա ոչ երեք ամիս ժամկետով, հետևապես դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ և 362-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որի արդյունքում ճիշտ չեն կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ և 288-րդ հոդվածներով նախատեսված նորմերի պահանջները, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա։
Վերլուծելով սույն գործի նյութերը և դրանք համադրելով վիճարկվող որոշման հետ, կարող ենք փաստել, որ դատարանի կողմից չեն պահպանվել դատական ակտի պատճառաբանվածությանը ներկայացվող պահանջները:
Դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում դրվել են վերացական ենթադրություններ և դատողություններ, ուստի Որոշումը կառուցված չէ տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ինչը վկայում է դատարանի որոշման մեջ տեղ գտած անորոշության և պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին:
Վերը շարադրված իրավանորմերի լույսի ներքո վերլուծելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, կալանավորման պայմանները և հիմքերը` պետք է արձանագրել, որ սույն գործով առկա չեն մեղադրյալ Ամրիդեր Սինգհ Վիրկի նկատմամբ կիրառված կալանավորումը ժամկետը երկարացնելու հիմքերը և պայմանները, իսկ ներկայացված փաստարկները հիմնավորում են, որ դատարանը թույլ է տվել դատական սխալներ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ, որոնք կարող էին ազդել գործի ելքի վրա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 352-րդ հոդվածով, 353-րդ հոդվածով, 354-րդ հոդվածով, 355-րդ հոդվածով, 362-րդ հոդվածով, 389-րդ, 393-րդ հոդվածով, բողոք ներկայացրած անձը խնդրում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026թ․ հունվարի 30-ի թիվ ԵԴ1/2615/01/25 քրեական գործով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին որոշումը ամբողջությամբ բեկանել՝ կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ, այն է՝ փոխել մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը՝ արձանագրելով, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոց գրավի, բացակայելու արգելքի և տնային կալանքի կամ վարչական հսկողության համակցության կիրառմամբ՝ սահմանելով կիրառվող խափանման միջոցի տեսակը և պայմանները:

4․Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումները ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում` ներկայացված նյութերի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով <<Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին>> Առաջին ատյանի դատարանի 2026թ․ հունվարի 30-ի որոշումը, հանգում է այն հետևության, որ պաշտպան Ս․Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը ենթակա է մերժման, իսկ դատարանի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` /…/
4/ անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով./…/>>:
Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի 2077 /2015/ հանձնարարականի 1-ին կետում ամրագրված է, որ կալանավորումը պետք է օգտագործվի բացառության կարգով, որպես վերջին միջոց, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար չեն քրեական վարույթի անվտանգությունն ապահովելու համար։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
/.../
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով /…/>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ /…/
3/ չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1/ մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2/ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3/ մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: /…/>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
/…/
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները։ Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։ /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները։
/…/
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը:
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Իրավասու անձը մեղադրյալին ազատում է կալանքից, եթե՝
1/ վերացել է անձին կալանքի տակ պահելու հիմքը կամ անհրաժեշտությունը. /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
<<Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
<<3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1/ դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2/ փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3/ ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:
2. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքով կայացված դատական ակտն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, իսկ գրավոր ընթացակարգով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակիցներին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան:
3. Եթե վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայումն իրականացվում է առաջին ատյանի դատարանում ընթացող վարույթի պայմաններում, ապա վերանայման արդյունքով վերաքննիչ դատարանի կայացրած եզրափակիչ դատական ակտը հայտարարվում է առաջին ատյանի դատարանի առաջիկա նիստում>>։
Տիգրան Պետրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ <</…/ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք/եր/ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ /…/>>:
Դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումները վերադաս ատյանի կողմից վերանայելու սահմանների կապակցությամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը Ն.Հարությունյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է. <</.../ [Գ]ործի ըստ էության քննության ընթացքում դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի լուծումը գտնվում են նրա` արդարադատության իրականացման պատշաճ կազմակերպման լիազորության ոլորտում։
/…/ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։/…/>>:
Անդրադառնալով դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2020թ․ մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ <<․․․որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ /…/>> ։
Սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը, քննության առնելով մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման հարցը, մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքի կատարման եղանակի և դրա դրսևորման ձևի համատեքստում, իրավաչափորեն փաստել է, որ քրեական գործը բավարար հնարավորություն և հիմքեր է տվել ենթադրելու և գալու եզրահանգման, որ քրեական վարույթի տվյալ փուլում շարունակում են առկա լինել նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի իրավաչափության պայմանները: Մասնավորապես՝ վարույթի տվյալ փուլում դեռևս առկա է Արմինդեր Սինգհ Վիրկի փախուստը կանխելու և նրա վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու, մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելուց, այդ թվում` ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելուց զերծ պահելու անհրաժեշտություն, այսինքն՝ քրեական գործում այդ մասով առկա են բավարար փաստական տվյալներ: Ընդ որում, Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն արձանագրել է նաև, որ թեպետ մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկին կալանքի տակ պահելու որոշակի ժամանակ անցնելուն զուգահեռ վերջինիս փախուստի ռիսկը ինչ-որ չափով նվազել է, սակայն այն դեռևս առկա է և չի նվազել այն աստիճան, որ հնարավոր լինի գալ ողջամիտ հետևության, որ վերջինս իրապես կդրսևորի պատշաճ վարքագիծ և չի խոչընդոտի քրեական դատավարության խնդիրների իրականացմանը:
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում` ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու ռիսկին, ապա Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն արձանգրել է, որ այն ընդհանրապես չի վերացել և չի նվազել՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ սահմանված կարգով և ժամկետներում, առանց անհարկի ձգձգումների նշանակվել են դատական նիստեր, սակայն ընթացքի մեջ գտնվող և դեռևս չհետազոտված ապացույցների բնույթն ու ծավալն այնպիսին է, որ դրանք օբյեկտիվ պատճառներով հնարավոր չի եղել ամբողջությամբ հետազոտել մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու եռամսյա ժամկետում:
Ընդհանրացնելով վերը կատարված վերլուծությունը՝ Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորված կերպով գտել է, որ տվյալ վարույթի փաստական հանգամանքների առանձնահատկությունները, վարույթի նյութերից բխող մյուս տվյալների համատեքստում ողջամտորեն վկայում են, որ քրեական վարույթի քննության տվյալ փուլում առկա է մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի կողմից փախուստի դիմելու և քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում՝ ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու բարձր հավանականության ռիսկ, ինչը ողջամտորեն չի կարող չեզոքացվել այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ։
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն եզրահանգել է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի օրինական վարքագիծն ապահովելու հնարավորության վերաբերյալ պաշտպանի հետևությունները հիմնավոր չեն, որպիսի հետևությունները հիմնված են քրեական գործում առկա ապացույցները, փաստերը և այլ տեղեկությունները, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշներն իրենց ամբողջության՝ համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա:
Ինչ վերաբերում է պաշտպանի այն դիրքորոշմանը, որ մեղադրյալը շուրջ 1 տարի է գտնվում է կալանքի տակ, հետևաբար՝ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են ապահովել նրա պատշաճ վարքագիծը /պնդումն առկա է նաև հատուկ վերանայման բողոքում/, ապա Առաջին ատյանի դատարանն այդ առնչությամբ իրավացիորեն նշել է, որ խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը դրա համաչափության գնահատման ինքնավար գործոն չէ և պետք է գնահատման ենթարկվի, հաշվի առնելով նաև գործի բնույթն ու բարդության աստիճանը: Անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխարգելող միջոցների կիրառման համատեքստում այսպիսի մոտեցում ունի նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ նշելով, որ ինքնին կանխարգելիչ միջոցների կիրառման տևողությունը բավարար չէ եզրահանգելու համար, որ այն համաչափ չէ /Տե՛ս, mutatis mutandis, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Bulea v. Romania գործով 2013 թվականի դեկտեմբերի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 27804/10, կետ 62/:
Տվյալ դեպքում՝ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն փաստել է, որ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի՝ շուրջ մեկ տարի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը չի կարող համարվել վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկը հակակշռող բավարար գործոն: Ավելին՝ դատարանի գնահատմամբ ենթադրյալ դատապարտման դեպքում կիրառվելիք՝ ազատությունից զրկելու հնարավոր պատժի տևողությունից կալանքի տևողությունը նվազեցվելու փաստը մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի համար չի նվազեցնի այդ հեռանկարի գրավչությունը և չի թուլացնի փախուստի դիմելու նրա գայթակղությունը:
Հետևաբար՝ Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորված կերպով գտել է, որ մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով խափանման միջոց կալանքին նախապատվություն տալուց հետո ի հայտ չի/են/ եկել այնպիսի նոր հանգամանք/ներ/, որն/որոնք իր/ենց/ որակական հատկանիշներով ինքնին կամ քրեական գործից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն կտար/կտային հիմնավորված ենթադրություն անել քրեադատավարական ներգործության ավելի մեղմ միջոցով վերջինիս պատշաճ վարքագիծն ապահովելու հնարավորության մասին։ Այսինքն՝ խոսքն այն հանգամանքների մասին է, որոնք կարող են մեղադրյալ Ա.Վիրկի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոններ համարվել՝ հնարավորություն տալով ապահովելու նրա անձնական ազատության իրավունքի և վերջինիս մասնակցությամբ վարույթի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը, և հիմք ծառայել խափանման միջոց կալանքն ավելի մեղմ՝ այլընտրանքային խափանման միջոցներով փոխարինելու համար:
Այսպիսով, մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի հակակշռման և հավասարակշռման համատեքստում գնահատելով վերջինիս դրական և բացասական գործոնները՝ Առառին ատյանի դատարանը հիմնավորված կերպով գտել է, որ խափանման միջոցի գործողության ընթացքում չեն փոխվել կամ վերացել դրա իրավաչափության պայմանները, այսինքն՝ դեռևս առկա են մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, մեղադրյալ Ա.Վիրկի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները հիմնված են քրեական գործից բխող ողջամիտ ենթադրությունների վրա, հետևաբար՝ կիրառված խափանման միջոց կալանքը քրեական վարույթի տվյալ փուլում ենթակա չէ վերացման կամ փոփոխման, քանի որ առկա է այն երկարաձգելու անհրաժեշտության վերաբերյալ բավարար ապացույցների համակցություն: Այլ կերպ՝ առկա են շարունակական կալանքն արդարացնող <<համարժեք և բավարար>> հիմնավորումներ, ուստի՝ դատարանը եկել է եզրահանգման, որ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու անհրաժեշտությունից ելնելով՝ մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել, քանի որ քրեադատավարական ներգործության ավելի մեղմ միջոց/ներ/ով հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալ Ա.Վիրկի պատշաճ վարքագիծը:
Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով ինչպես դատարանի, այնպես դատավարության հանրային /մեղադրող/ և մասնավոր /պաշտպաններ/ մասնակիցների գերծանրաբեռնվածությունն ու գործով պատշաճ և համակողմանի քննություն ապահովելու անհրաժեշտությունը, ինչպես նաև Արմինդեր Սինգհ Վիրկին ներկայացված մեղադրանքի բնույթից ելնելով՝ կատարվելիք գործողությունների ծավալը՝ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն գտել է, որ մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետն անհրաժեշտ է երկարաձգել ևս 3 ամիս ժամկետով:
Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի և ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու հարցը լուծելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանը հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, պատշաճ գնահատման է ենթարկել մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկին մեղսագրվող արարքի հակաիրավականությունը, նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանը, եկել է իրավաչափ հետևության, որ մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթը՝ դրա կատարման եղանակը, առանձնահատկությունները և ժամանակագրությունը թույլ են տվել պատկերացում կազմել վերջինիս հետագա ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման վերաբերյալ ու բացահայտել մեղադրյալի անձնային այն հատկանիշները, որոնք բացասական են բնութագրում վերջինիս ու էապես բարձրացնում են ազատության մեջ մնալու դեպքում փախուստի դիմելու, ինչպես նաև գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը, և այդ համատեքստում իրավացիորեն գտել է, որ մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հիմքերը բացակայում են, իսկ հակառակի մասին բողոքաբերի դիրքորոշումները հիմնված չեն ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա:
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է իրավաչափ և հիմնավոր եզրահանգման առ այն, որ Արմինդեր Սինգհ Վիրկին անազատության մեջ պահելու տեսանկյունից հիմնավորված կալանավորման հիմքերի չեզոքացման և վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից իր լիազորություններն անարգել իրականացնելն ապահովելու համար օրենքով նախատեսված երաշխիք այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող հանդիսանալ, հաշվի առնելով, որ դրանք բավարար և պիտանի միջոց չեն հանդիսանում բացառելու մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագիծը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով գործով ձեռք բերված ապացույցների գնահատման, և դրանց հիման վրա հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածի բացակայության վերաբերյալ հատուկ վերանայման բողոքի պատճառաբանություններին՝ փաստում է, որ բողոքաբերի կողմից բարձրացված հարցին գնահատական տալու իրավասություն ունի Առաջին ատյանի դատարանն՝ իր կողմից կայացվելիք դատավճռով, հակառակ դեպքում կարող է վտանգվել դատարանի անկախության և անկողմնակալության սկզբունքը, քանի որ այդ դեպքում դատարանը, մինչև գործն ըստ էության քննելը և վերջնական դատական ակտով դրան լուծում տալը, գնահատական է տալու առաջադրված մեղադրանքին։
Վերաքննիչ դատարանի նման մոտեցումը բխում է նաև դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործով խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի որոշումները վերադաս ատյանի կողմից վերանայելու սահմանների առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից, մասնավորապես, այն, որ․ <</…/ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն:
Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը>> /տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման 18-րդ կետը/:
Ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում Է, որ մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի նկատմամբ խափանման միջոց կալանավորումն այլընտրանքային խափանման միջոցով փոխարինելու հարցը քննարկելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանն արել է իրավաչափ հետևություններ, որոնք ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար: Ուստի, նման պայմաններում հատուկ վերանայման բողոքի փաստարկները բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող և գործի լրիվ, օբյեկտիվ, բազմակողմանի և ողջամիտ ժամկետում քննության պարտավորություն կրող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Ինչ վերաբերում է հատուկ վերանայման բողոքի այն պնդմանը, թե՝ <<․․․ դատարանն ըստ էության չի հիմնավորել կալանքի առավելագույն ժամկետի կիրառման անհրաժեշտությունը, այլ պարզապես սահմանափակվել է դատավարության մասնակիցների ծանրաբեռնվածության և մեղադրանքի ծանրության հանգամանքը վկայակոչելով, ուստի բողոք ներկայացրած անձը գտնում է, որ եթե նույնիսկ պետք է կիրառվեր կալանքը, ապա ոչ երեք ամիս ժամկետով>>, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատական վարույթում կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը ըստ էության միայն չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը:
Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել նաև, որ Վճռաբեկ դատարանը նախադեպային որոշումներով բազմիցս արձանագրել է, որ խափանման միջոցի կիրառման տևողությունը դրա համաչափության գնահատման ինքնավար գործոն չէ և պետք է գնահատման ենթարկվի` հաշվի առնելով նաև գործի բնույթն ու բարդության աստիճանը: Անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխարգելող միջոցների կիրառման համատեքստում այսպիսի մոտեցում ունի նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը՝ նշելով, որ ինքնին կանխարգելիչ միջոցների կիրառման տևողությունը բավարար չէ եզրահանգելու համար, որ այն համաչափ չէ։ Տվյալ դեպքում՝ սույն գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում, Արմինդեր Սինգհ Վիրկի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը չի կարող համարվել վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոն:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ հատուկ վերանայման բողոքում բարձրացված մյուս հարցերին Առաջին ատյանի դատարանն արդեն իսկ անդրադարձել է իր կողմից կայացված որոշման մեջ, որի հետևություններին Վերաքննիչ դատարանը համաձայն է և այդ պատճառով նպատակահարմար չի գտնում նորից մեկ առ մեկ անդրադառնալ դրանց:
Անդրադառնալով հատուկ վերանայման բողոքում նշված՝ դատական ակտի պատճառաբանվածության խնդրին, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ <<…չնայած <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների փաստաբանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը պարտավորեցնում է դատարաններին պատճառաբանել իրենց դատական ակտերը, սակայն դա չի կարող մեկնաբանվել որպես ցանկացած փաստարկի առնչությամբ պատճառաբանված պատասխան ներկայացնելու պահանջ /տե՛ս Van de Hurk v. the Netherlands գործով Եվրոպական դատարանի` 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61/ և Դատարանի որոշումից պետք է պարզ դառնա, որ գործի համար էական նշանակություն ունեցող հարցերը քննարկվել են>> /տե՛ս Boldea v. Romania գործով Եվրոպական դատարանի` 2007 թվականի փետրվարի 15-ի վճիռը, գանգատ թիվ 19997/02, կետ 30/:
Վերոշարադրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը 3 /երեք/ ամիս ժամկետով երկարաձգելով՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բխում է ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, այնպես էլ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքից:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Արմինդեր Սինգհ Վիրկի պաշտպան Ս․Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել, իսկ <<Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին>> Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026թ․ հունվարի 30-ի թիվ ԵԴ1/2615/01/25 որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից 15-օրյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ Ս․ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ