ԵԴ1/2475/01/25



ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

<<16>> փետրվարի 2026թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Մ.Հարությունյանի,

մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի պաշտպան Ալեքսանդր Սիրունյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր՝ Ս.Անդրեասյան) 2026 թվականի հունվարի 12-ի «Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը քննության առնելու վերաբերյալ» թիվ ԵԴ1/2475/01/25 քրեական գործով կայացված որոշումը.

ՊԱՐԶԵՑ

1. Դատական վարույթի ընթացքը
2025 թվականի հունիսի 30-ին կազմվել է թիվ 12883121 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթի նյութերը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ հանձնվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ ըստ էության քննելու։
2025 թվականի հուլիսի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) «Քրեական վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/2475/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի՝ 2003 թ․ ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետին, և նշանակվել է նախնական դատալսումներ:
2026 թվականի հունվարի 12-ին Առաջին ատյանի դատարանի «Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը քննության առնելու վերաբերյալ» թիվ ԵԴ1/2475/01/25 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքը երկարաձգվել է երկու ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի մարտի 19-ը։ Որոշվել է տնային կալանքի ընթացքում մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանին արգելել լքել իր բնակության վայրը՝ Կոտայքի մարզ, Աբովյան համայնք, գ․Առինջ, Պ․Դուրյան թաղամասի 12-րդ փողոց, 1-ին փակուղի 3/3 բնակելի տուն հասցեն, ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց, ինչպես նաև՝ իր հետ համատեղ բնակվող ընտանիքի անդամներից բացի շփում ունենալ շփում ունենալ թիվ 12883121 քրեական վարույթով մասնավոր մասնակիցների հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
2026 թվականի հունվարի 23-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի պաշտպան Ալեքսանդր Սիրունյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի հունվարի 12-ի վերը նշված որոշման դեմ, վերանայման բողոքի վերաբերյալ նյութերը ստացվել են 2026 թվականի փետրվարի 02-ին, մակագրվել դատավոր Մ.Հարությունյանին։ Դատական գործը դատավոր Մ.Հարությունյանի աշխատակազմին է հանձնվել 2026 թվականի փետրվարի 03-ին:
2026 թվականի փետրվարի 05-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի <<Վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու մասին>> որոշմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 12-ի թիվ ԵԴ1/2475/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի պաշտպան Ալեքսանդր Սիրունյանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Որոշվել է վերանայման վարույթն իրականացնել գրավոր ընթացակարգով՝ դատական ակտի կայացման օր նշանակելով 2026 թվականի փետրվարի 16-ը:
2. Դատական վարույթի փաստական հանգամանքները և վերանայման վարույթի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Թիվ 12883121 քրեական վարույթով կազմված մեղադրական եզրակացության համաձայն՝ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանին մեղադրանք է ներկայացվել 2003թ․ ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետին բովանդակային հետևյալ ձևակերպմամբ. <<(…) [Ն]ա խարդախությամբ կատարել է առանձնապես խոշոր չափերով հափշտակություն:
Այսպես.
Սուրեն Օքմինյանը իր բարեկամուհի Թինա-Գոհար Վարդանյանի միջոցով ծանոթացել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում բնակվող Արամ Երվանդի Ճէմճէմեանի հետ և 2020 թվականի դեկտեմբերի 17-ին` վերջինիս Հայաստանի Հանրապետություն ժամանելուց հետո, տեղեկանալով, որ նա ժամանել է Հայաստանի Հանրապետությունում հողատարածք ձեռք բերելու և դրա օգտագործմամբ ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու նպատակով, Արամ Ճէմճէմեանին հայտնել է, որ ճանաչում է Կոտայքի մարզի Քասախ համայնքի ղեկավարին և առաջարկել օգնել վերջինիս այդ համայնքի տարածքում հողատարածք ձեռք բերելու հարցում:
Դրանից հետո՝ Արամ Ճէմճէմեանը Սուրեն Օքմինյանի միջնորդությամբ ծանոթացել է Կոտայքի մարզի Քասախ համայնքի նախկին ղեկավար Արա Մկրտչյանի հետ և քննարկումների ընթացքում պայմանավորվածություն են ձեռք բերել Արամ Ճեմճեմյանի կողմից 26.500 ԱՄՆ դոլար գումարով Արա Մկրտչյանի ազգական Արեգնազ Գրիգորյանից Կոտայքի մարզի Քասախ գյուղի 5-րդ հասցեի 1500 քմ մակերեսով հողամասը գնելու շուրջ։
2021 փետրվարի 5-ին, Երևան քաղաքի Ա. Սարգսյան 14 հասցեում գործող նոտարական գրասենյակում Կոտայքի մարզի Քասախ գյուղի 5-րդ հասցեի 1500 քմ մակերեսով նշված հողատարածքի առուվաճառքի պայմանագրի կնքման ընթացքում, Սուրեն Օքմինյանը տեղեկանալով, որ Արամ Ճէմճէմեանի սեփականության իրավունքը՝ վերջինիս Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի չհանդիսանալու պատճառով, կարող է գրանցվել նշված հողամասի միայն 400 քմ մակերեսով բնակավայրերի նպատակային նշանակության ունեցող մասի նկատմամբ, խաբեությամբ և իր անձի նկատմամբ Արամ Ճէմճէմեանի մոտ ձևավորված վստահությունը չարաշահելու միջոցով վերջինիցս առանձնապես խոշոր չափերով գույք հափշտակելու դիտավորությամբ, ապագայում սպասվող իրադարձությունների կապակցությամբ նրան դիտավորությամբ մոլորության մեջ գցելով, առաջակել է գնվող հողամասից 1100 ք/մ մակերեսով գյուղատնտեսական նշանակության մասի նկատմամբ գրանցել իր սեփականության իրավունքը՝ խոստանալով, որ իբր հետագայում՝ Արամ Ճէմճէմեանի Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն ստանալուց հետո, դրա նկատմամբ սեփականության իրավունքը կվերագրանցի նրա անվամբ: Արամ Ճէմճէմեանը վստահելով Սուրեն Օքմինյանին և հավատալով նրա՝ իրականությանը չհամապատասխանող խոստմանը, վճարելով 13,806,500 ՀՀ դրամին համարժեք 26,500 ԱՄՆ դոլար գումար, ձեռք է բերել Կոտայքի մարզի Քասախ գյուղի 5-րդ հասցեի 1500 քմ մակերեսով հողամասը, որի մի մասի՝ 400 քմ մակերեսով բնակավայրերի նպատակային նշանակության 07-065-0268-0042 կադաստրային ծածկագրով հողամասի նկատմամբ գրանցվել է Արամ Ճէմճէմեանի սեփականության իրավունքը, իսկ մյուս մասի՝ 8.626.500 ՀՀ դրամ շուկայական արժեքով 1100 ք/մ մակերեսով գյուղատնտեսական նպատակային նշանակության 07-065-0268-0041 կադաստրային ծածկագրով հողամասի նկատմամբ 2021թ. փետրվարի 26-ին ՀՀ կադաստրի կոմիտեի գույքի նկատմամբ իրավունքների գրանցման միասնական մատյանում գրանցվել է Սուրեն Օքմինյանի սեփականության իրավունքը: Սուրեն Օքմինյանն Արամ Ճէմճէմեանից 2021 փետրվարի 26-ին խարդախությամբ հափշտակելով 1100 ք/մ մակերեսով գյուղատնտեսական նպատակային նշանակության 07-065-0268-0041 կադաստրային ծածկագրով հողամասը և այդ կերպ Արամ Ճէմճէմեանին պատճառելով առանձնապես խոշոր չափերով գույքային վնաս, առանց սպասելու Արամ Ճէմճէմեանի Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն ձեռք բերելուն, որը տեղի է ունեցել 2021թ. հունիսի 10-ին, արդեն 2021թ. մարտի 11-ին իր անվամբ հաշվառված, սակայն Արամ Ճէմճէմեանին պատկանող 1100 ք/մ մակերեսով գյուղատնտեսական նշանակության 07-065-0268-0041 կադաստրային ծածկագրով հողամասը 31.845.990 ՀՀ դրամով օտարել է Արփինե Մանուկյանին:
(…)>>։
3. Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի հունվարի 12-ի վերը նշված որոշմամբ՝ մասնավորապես նշվել է. «(…) 2025 թվականի նոյեմբերի 07-ին Դատարանի կողմից կայացված որոշմամբ արտահայտվել են հետևյալ դիրքորոշումները․ «2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանը հայտնել է, որ փոխել է իր բնակության հասցեն։
Այնուհետև, Դատարանի կողմից կատարվել է հարցում՝ ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Երևանի քաղաքային մարմին։ Ի պատասխան կատարված հարցմանը՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Երևանի քաղաքային մարմնի պետ Վ․Խալաթյանի կողմից ստացվել է գրություն հետևյալ բովանդակությամբ․
«Հայտնում եմ Ձեզ, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԴ1/2475/01/25 որոշմամբ, վարչական հսկողության մեջ գտնվող մեղադրյալ՝ Սուրեն Հովհաննես Օքմինյանը (ծնվ.՝ 31.10.1987թ./ ծանուցված է եղել այն մասին, որ արգելվում է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը՝ քաղաք Երևան, Պետրոս Դուրյանի 60/8 տուն հասցեն:
ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Էլեկտրոնային մոնիթորինգի բաժնից ստացված տեղեկատվության համաձայն, մեղադրյալ Ս.Օքմինյանը գիշերում է՝ ք.Երևան, Նվեր Սաֆարյան փողոց, թիվ 3 տուն հասցեում»։
2025 թվականի հոկտեմբերի 28-ին ի լրումն նշված գրության ստացվել է նոր գրություն առ ան, որ «Ի լրումն 27.10.2025 թվականի թիվ 129.2.1/ 75705-2025 գրության, հայտնում եմ Ձեզ, որ ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Էլեկտրոնային մոնիթորինգի բաժնից ստացված տեղեկատվության համաձայն, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԴ1/2475/01/25 որոշմամբ, վարչական հսկողության մեջ գտնվող մեղադրյալ՝ Սուրեն Հովհաննես Օքմինյանը /ծնվ. 31.10.1987թ./, խախտել է վերոնշյալ որոշմամբ սահմանված պարտականությունը, մասնավորապես առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել է մշտական բնակության վայրը, բնակություն հաստատելով՝ ք. Երևան, Նվեր Սաֆարյան փողոց, թիվ 3 տուն հասցեում»:
Նախորդիվ՝ դեռևս 2025 թվականի սեպտեմբերի 16-ին, դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանի պաշտպան Ա․Սիրունյանի կողմից ներկայացված դիմումը հետևյալ բովանդակությամբ․ «Տեղեկացնում եմ, որ ընտանեկան հանգամանքների բերումով փոխվելու է թիվ ԵԴ1/2475/01/25 գործով մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի մշտական բնակության վայրը, Ս.Օքմինյանը բնակվելու է ազգականի տանը՝ ք.Երևան, Ավան, Դուրյան թաղամաս, թիվ 12-րդ փողոց, 1-ին փակուղի, թիվ 3/3 բնակելի տանը։ Խնդրում եմ թույլատրել բնակության վայրի փոփոխությունը»։ Դիմումը հասցեագրված է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Սաթենիկ Անդրեասյանին և ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության պետ Գուրգեն Աֆրիկյանին։
Քննարկելով մեղադրյալի կողմից թույլ տրված խափանման միջոցի պայմանի առերևույթ խախտման հանգամանքը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում: Ընդ որում, դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև` (ա) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը, (բ) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր, (գ) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ, (դ) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
Ինչպես և տնային կալանքի դեպքում՝ մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը Դատարանի որոշմամբ իրականացվում է հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Վարչական հսկողության պարագայում ևս մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
Մեղադրյալը ստանալով Դատարանի որոշումը և պրոբացիայի ծառայության կողմից վերցվելով հաշվառման՝ պարտավոր է ծանոթանալ Դատարանի կողմից սահմանված պարտականություններին, չխախտել դրանք, իսկ որևէ պայմանի վերաբերյալ առարկություն կամ փոփոխման առաջարկություն ունենալու դեպքում՝ անհապաղ այդ մասին տեղեկացնել Դատարանին և միայն Դատարանի թույլտվությունը ստանալուց հետո իրականացնել փոփոխություն։
Սույն դեպքում՝ մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանի նկատմամբ Դատարանի կողմից 2025 թվականի օգոստոսի 26-ին կայացված որոշմամբ սահմանված են եղել հետևյալ պարտավորությունները․
- շաբաթը մեկ անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում համապատասխան ստորաբաժանումում։
- առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության չփոխել մշտական բնակության վայրը՝ քաղաք Երևան, Պետրոս Դուրյան 60/8 տուն հասցեն:
- որևէ տեսակի շփում ունենալ թիվ 12883121 քրեական վարույթով մասնավոր մասնակիցների հետ:
Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ բնակության վայրի սահմանման հանգամանքին։ Թեպետ օրենսդիրը սահմանել է առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը չփոխելու արգելքը, սակայն հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Համայնքը» կամ «Վարչական շրջանը» ըստ էության բավականին լայն հասկացություններ են, ուստի Դատարանի կողմից սահմանվել է հստակ հասցե՝ ավելի մասնավորեցնելով «Վարչական շրջան» եզրույթը։ Հիշյալ արգելքը ունի նպատակ պատշաճորեն ապահովելու խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանների (այդ թվում սահմանափակումների) հստակ կատարումը՝ մեղադրյալի՝ իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի սահմանած պարտականությունների ապահովման համատեքստում։
Դատարանի գնահատմամբ՝ վարչական հսկողության նշված պարտականությունը՝ մշտական բնակության վայրը չփոխելու վերաբերյալ ուղենիշային նշանակություն ունի և հանդիսանում է սույն խափանման միջոցի էական պայմաններից մեկը։ Այն կոչված է ապահովելու մեղադրյալի՝ իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների պատշաճ կատարումը։ Մշտական բնակության վայրը չփոխելու պարտականությունը վարույթն իրականացնող մարմնի համար հանդիսանում է լրացուցիչ երաշխիք, որ մեղադրյալի գտնվելու վայրը Դատարանին հայտնի է լինում, իսկ մեղադրյալի կողմից իր հայեցողությամբ և առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության մշտական բնակության հասցեի փոփոխությունը ստեղծում է մի իրավիճակ, երբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողությունը կորցնում է իր նշանակությունը, դառնում է ձևական կիրառված խափանման միջոց։
Թեպետ մեղադրյալին պարզաբանվել են վերը նշված պարտականությունները, սակայն վերջինս առանց վարույթն իրականացնողի՝ Դատարանի թույլտվության փոխել է իր մշտական բնակության վայրը և սկսել է բնակվել մեկ այլ՝ ք. Երևան, Նվեր Սաֆարյան փողոց, թիվ 3 տուն հասցեում (շուրջ 40 օր)։
Ինչ վերաբերում է պաշտպանի այն պնդմանը, որ մեղադրյալը չի ունեցել պարտավորություն գիշերելու նշված հասցեում՝ Դատարանն արձանագրում է, որ փաստացի տեղի է ունեցել օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտով սահմանված խափանման միջոցի պայմանի խախտում՝ հասցեի փոփոխություն։ Դատարանի որոշմամբ հստակ սահմանվել է պարտականություն՝ չփոխել մշտական բնակության վայր հանդիսացող ք․Երևան, Պետրոս Դուրյան 60/8 տուն հասցեն, սակայն վարձակալական պայմանագրի խզման արդյունքում մեղադրյալը՝ համաձայն իր հայտարարության 2025 թվականի հոկտեմբերի 08-ից սկսած բնակվում է այլ հասցեում։ Նման պայմաններում պաշտպանի կողմից տրված մեկնաբանությունը հիմնավոր չէ և ըստ էության իմաստազրկվում է Դատարանի կողմից սահմանված պարտականությունը։ Հակառակ մեկնաբանության պարագայում կստեղծվի մի իրավիճակ, երբ չնայած Դատարանի կողմից մատնանշված հստակ հասցեի առկայությանը մեղադրյալը հնարավորություն կստանա առանց թույլտվություն ստանալու փոխել իր հասցեն՝ անտեսելով որոշմամբ սահմանված պարտականությունը։
Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանի կողմից առանց Դատարանի թույլտվության իր մշտական բնակության հասցեի փոփոխությունը հանդիսանում է կիրառված խափանման միջոցի պայմանի խախտում, որպիսի պայմաններում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար անհրաժեշտ է վերջինիս նկատմամբ կիրառել այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց, որպիսի կարող է լինել տնային կալանքը։
Մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված վարչական հսկողությունը փոխել և կիրառել տնային կալանք՝ երկու ամիս ժամկետով։
Տնային կալանքի ընթացքում մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանին արգելել լքել իր բնակության վայրը՝ ք․Երևան, Նվեր Սաֆարյան փողոց թիվ 3 տուն հասցեն, ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց, ինչպես նաև՝ իր հետ համատեղ բնակվող ընտանիքի անդամներից բացի շփում ունենալ շփում ունենալ թիվ 12883121 քրեական վարույթով մասնավոր մասնակիցների հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
Ինչ վերաբերում է հանրային մեղադրողի կողմից ներկայացված միջնորդությանը՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանք կիրառելու վերաբերյալ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության սույն փուլում ամենախիստ խափանման միջոցի՝ կալանքի կիրառման անհրաժեշտություն առկա չէ՝ հաշվի առնելով նվազագույնի սկզբունքը։ Դատարանն արձանագրում է, որ անձի նկատմամբ արգելված է ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել վերջինիս օրինական վարքագիծը»։
Վերը շարադրված իրավադրույթների և դատական ակտի լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Անդրադառնալով կիրառված խափանման միջոցներն անփոփոխ թողնելու հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ փուլում շարունակում են առկա լինել մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցներն անփոփոխ թողնելու հիմքերը, և առկա է տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը։
Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության սույն փուլում ի հայտ չեն եկել այնպիսի էական փաստական հանգամանքներ, որոնք ի զորու կլինեին նվազեցնել մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերը։ Քրեական գործի քննությունը գտնվում է հիմնական դատալսումների՝ ապացույցների հետազոտման ակտիվ փուլում, դեռևս հետազոտվել են բացառապես գրավոր ապացույցները, չեն հարցաքննվել տուժողը և սույն քրեական գործով վկաները, որպիսի պայմաններում շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների չկատարման հավանականությունը, որոնք հիմնավորվում են քրեական գործի նյութերով և վերը մեջբերված Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 07-ին կայացված որոշմամբ։
(…)
ՀՀ Սահմանադրական դատարանի թիվ ՍԴՈ-1792 որոշմամբ արտահայտված դիրքորոշումների համատեքստում՝ Դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ նաև դատաքննության փուլում վարույթն իրականացնող մարմնի՝ Դատարանի կողմից դրսևորված ջանասիրությանը։
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործի վարույթը ստանձնվել է 2025 թվականի հուլիսի 10-ին, որից ի վեր իրականացվել են թվով 9 դատական նիստեր՝ 2025 թվականի հուլիսի 24-ին, օգոստոսի 13-ին, 26-ին, սեպտեմբերի 26-ին, հոկտեմբերի 21-ին, 27-ին, նոյեմբերի 07-ին և դեկտեմբերի 04-ին, հունվարի 12-ին։
2025 թվականի հուլիսի 24-ին նշանակված դատական նիստը հետաձգվել է պաշտպանի կողմից նյութերին ծանոթանալու նպատակով, օգոստոսի 13-ին նշանակված դատական նիստը հետաձգվել է պաշտպանի կողմից հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով։
2025 թվականի սեպտեմբերի 26-ին նշանակված դատական նիստը հետաձգվել է հանրային մեղադրողի կողմից ներկայացված դիմումով պայմանավորված։
2025 թվականի դեկտեմբերի 04-ին նշանակված դատական նիստը հետաձգվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՀՈԳՎ ՀԾՀ ուղեկցող աշխատանքներ իրականացնող բաժնի կողմից մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանի ուղեկցումը չապահովելու պատճառաբանությամբ։
Հաշվի առնելով վերը նշված հանգամանքները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ձեռնարկվել են բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ քրեական գործի քննությունը չձգձգելու և ապացույցների հետազոտումը անխոչընդոտ իրականացնելու համար, փորձելով ապահովել մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ դատավարական վարքագծի՝ իբրև սուբյեկտիվ մտավախության (տուժողի և վկաների վրա ներգործելու մասին կանխատեսական դատողության) հիմքում ընկած օբյեկտիվ հիմքերի նախադրյալների չեզոքացման (տուժողի և վկաների հարցաքննությունը կազմակերպելու) ուղղությամբ ձեռնարկած քայլերը՝ քրեական գործի վարույթը ստանձնելուց հետո նշանակելով մի շարք՝ թվով 9 դատական նիստեր, որոնցից հետաձգվել են թվով 4 դատական նիստերը։
Գրավոր ապացույցների հետազոտման տևական ժամանակ ընթանալու, վարույթի մասնակիցների կողմից դատական նիստերը հետաձգելու և այլ օբյեկտիվ պատճառաբանության առկայության պայմաններում դատաքննության ընթացքում դեռևս չեն հարցաքննվել սույն քրեական գործով տուժողը և վկաները, որպիսի պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանի կողմից դրսևորվել է պատշաճ ջանասիրություն և այս պայմաններում մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը ենթակա է երկարաձգման՝ վերջինիս կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված պարտականությունների կատարումն ապահովելու հավանականության առկայության պայմաններում։
Ինչ վերաբերում է պաշտպան Ա․Սիրունյանի կողմից ներկայացված միջնորդությանը՝ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողություն կիրառելու մասին, Դատարանն արձանագրում է, որ դեռևս 2025 թվականի օգոստոսի 26-ին կայացված որոշմամբ արձանագրվել է հետևյալը․ «Անդրադառնալով կիրառված սահմանափակումների պահպանմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի կողմից ներկայացվել են վերջինիս հոր՝ Հովհաննես Օքմինյանի առողջական վիճակի վերաբերյալ փաստաթղթեր, մասնավորապես՝ համաձայն՝ «ԱԲԿ հոմդիալիզի կենտրոն»-ից ստացված տեղեկանքի՝ Հովհաննես Օքմինյանը 2016 թվականի սեպտեմբերի 03-ից առ այսօր բուժում է ստանում «Աստղիկ» ԲԿ-ի հեմոդիալիզի բաժանմունքում, անհայտ էթիոլոգիայի նեֆրոպաթիա, ԽԵԱ տերմինալ ստադիա, ծրագրային հեմոդիալիզ ախտորոշմամբ, հեմոդիալիզի ռեժիմն է շաբաթական 3 անգամ 4 ժամ տևողությամբ։
Բացի այդ, համաձայն բժշկասոցիալական թիվ 1215661 որոշման՝ Հովհաննես Օքմինյանը հանդիսանում է երկրորդ կարգի հաշմանդամություն ունեցող անձ։ Վերջինս համաձայն Սեբաստիա 2 համատիրության կառավարչի կնիքով հաստատված հայտարարության՝ բնակվում է միայնակ՝ ք․Երևան, Րաֆֆու փակուղի, 29 շենքի, 19 բնակարանում։
Ներկայացվել է նաև մեղադրյալի մոր՝ Գայանե Մարաբյանի վերաբերյալ «Նորք-Մարաշ բժշկական կենտրոն ՓԲԸ»-ի կողմից տրված դուրսգրման (դուրս է գրվել 27․06․2023թ․) էպիկրիզ, ըստ որի վերջինիս մոտ ախտորոշվել է «ՍԲԱ: Վիճակ ձախակողմյան MAZE գործողությունից` ձախ նախասրտի ականջիկի կտրումից, կարումից, թոքային երակների իզոլյացիայից, իսթմոտոմիայից, կրիոաբլացիայից, եռփեղկ փականի անուլոպլաստիկայից, միջնախասրտային միջնապատի պլաստիկայից հետո (13.06.2023): ՍՌԽ։ Նախասրտերի շողացում/թրթռում։ Նախասրտային էքստրասիստոլաներ: Զարկերակային հիպերտենզիա: ՍԱ I-II ՖԴ»։
Դատարանի գնահատմամբ վերը մեջբերված փաստական հանգամանքները բավարար չեն քրեական գործի քննության սույն փուլում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքը վերացնելու և այլ՝ ավելի մեղմ խափանման միջոց կիրառելու համար, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ներկայացված փաստաթղթերը վերաբերելի են նախորդ ժամանակահատվածին՝ մինչ 08․08․2025թ․, մինչդեռ համաձայն պաշտպանի միջնորդության առկա են նոր հանգամանքներ, որոնց առնչությամբ, սակայն, Դատարանին չեն ներկայացվել համապատասխան փաստաթղթեր։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլի արդյունավետ իրականացումն ապահովելու համար կիրառված տնային կալանքը՝ համապատասխան սահմանափակումներով անհրաժեշտ է երկարաձգել երկու ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի մարտի 19-ը։
Տնային կալանքի ընթացքում մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանին անհրաժեշտ է արգելել լքել իր բնակության վայրը՝ Կոտայքի մարզ, Աբովյան համայնք, գ․Առինջ, Պ․Դուրյան թաղամասի 12-րդ փողոց, 1-ին փակուղի 3/3 բնակելի տուն հասցեն, ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց, ինչպես նաև՝ իր հետ համատեղ բնակվող ընտանիքի անդամներից բացի շփում ունենալ շփում ունենալ թիվ 12883121 քրեական վարույթով մասնավոր մասնակիցների հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց: (…)»։
4. Վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջրը.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.
Բողոքում մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանի պաշտպան Ալեքսանդր Սիրունյանը, մասնավորապես, նշել է. <<(…) Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ օրենսդիրը, ի ապահովումն անձի անձնական ազատության սահմա¬նադրական իրավունքի, հաշվի առնելով կալանքի և տնային կալանքի սահ¬մանադրորեն երաշխավորված նշյալ իրավունքին միջամտության ինտենսիվությունը, սահմանել է, որ իրավասու անձը մեղադրյալին ազատում է կալանքից (տնային կալանքից), եթե լրացել է դատարանի կողմից սահմանված կալանքի (տնային կալանքի) ժամկետը, և չի ստացվել այն երկարաձգելու մասին դատարանի որոշումը:
Հետևաբար` մեղադրյալը ձեռք է բերում կալանքից ազատված անձի կարգավիճակ, որի նկատմամբ գործում է ազատության կանխավարկածը:
Բացի դրանից, օրենսդիրը լրացուցիչ պայմաններ է նախատեսել կալանքից (տնային կալանքից) ազատված կամ այն անձի նկատմամբ նույն մեղադրանքով կալանավորումը (տնային կալանքը) որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ միջնորդությունը դատարան կրկին ներկայացնելու համար, որի վերաբերյալ միջնորդությունը դատարանի կողմից մերժվել է:
Մասնավորապես՝ անձին կալանավորելու (տնային կալանք կիրառելու) միջնորդությունը կրկին կարող է ներկայացվել ՄԻԱՅՆ ԲԱՑԱՌԻԿ ԴԵՊՔՈՒՄ, երբ ի հայտ են եկել նոր էական հանգամանքներ, որոնք վարույթն իրականացնող մարմնին հայտնի չէին մեղադրյալին կալանքից (տնային կալանքից) ազատելիս կամ կալանավորումը (տնային կալանքը) որպես խափանման միջոց ընտրելու միջնորդությունը մերժելիս, և որոնք հիմնավորում են կալանավորումը (տնային կալանքը) որպես խափանման միջոց ընտրելու անհրաժեշտությունը։
«Նոր էական հանգամանքներ» ներկայացնելու օրենսդրական պահանջը վերաբերում է այն դեպքերին, երբ անձն ազատվում է կալանքից (տնային կալանքից) (անկախ հիմքից և իրավիճակից), որից հետո ներկայացվում է միջնորդություն (կամ դատարանը սեփական նախաձեռնությամբ է քննարկում այդ հարցը) նրան կրկին կալանավորելու (տնային կալանք կիրառելու) համար:
Ի տարբերություն առաջին անգամ կալանավորվող անձանց՝ կալանքից ազատված անձանց կրկին կալանավորելու համար օրենսդիրը սահմանել է ավելի խիստ պահանջներ, այն է՝ կալանքից ազատված անձը չի կարող կրկին կալանավորվել նույն մեղադրանքով, եթե չեն հայտնաբերվել նոր էական հանգա¬մանքներ, որոնք վարույթն իրականացնող մարմնին հայտնի չէին մեղադրյալին կալանքից ազատելու պահին (Օրենսգրքի 121-րդ հոդվածի 1-ին մաս)։
(…)
Դատարանը մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանի նկատմամբ 2025 թվականի նոյեմբերի 07-ին կիրառել է տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցը 2 ամիս ժամկետով՝ մինչև սույն թվականի հունվարի 07-ը:
2026 թվականի հունվարի 07-ին Պրոբացիայի ծառայության կողմից Սուրեն Օքմինյանի վերաբերյալ կազմվել է էլեկտրոնային հսկողության միջոցի կիրառումը դադարեցնելու մասին արձանագրությունը (ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՃԵՆԸ ԿՑՎՈՒՄ Է ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԲՈՂՈՔԻՆ), քանի որ լրացել է մեղադրյալի նկատմամբ դատարանի կողմից կիրառված տնային կալանքի ժամկետը, ու վերջինս փաստացի ձեռք է բերել Օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի իմաստով կալանքից (տնային կալանքից) ազատվածի կարգավիճակ` այդպիսով օգտվելով Օրենսգրքի 121-րդ հոդվածով սահմանված՝ կալանքից (տնային կալանքից) ազատված անձին կրկին կալանավորելու դատավարական երաշխիքներից:
2026 թվականի հունվարի 09-ին, Պրոբացիայի ծառայությունը, ստանալով Դատարանի գրությունը (առդիր կցվում է վերաքննիչ բողոքին), ԿՐԿԻՆ ԱՆԳԱՄ և ԱՌԱՆՑ Դատարանի տնային կալանքի ժամկետը երկարացնելու մասին որոշման, մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանի նկատմամբ կիրառել է էլեկտրոնային հսկողության սարք (բռասլետ):
(…)
Քրեական դատավարության օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի իմաստով տնային կալանքից ազատված անձը չի կարող կրկին կալանավորվել նույն մեղադրանքով, եթե չեն հայտնաբերվել նոր էական հանգամանքներ, որոնք վարույթն իրականացնող մարմնին հայտնի չէին մեղադրյալին տնային կալանքից ազատելու պահին: Ընդ որում՝ տնային կալանքի կիրառման անհրաժեշտությունը հիմնավորող նոր էական հանգամանքներ ներկայացնելու օրենսդրական պահանջը ելնում է իրավաչափ այն գաղափարից, որ անձնական ազատության իրավունքի երաշխա¬վորման համատեքստում՝ դատարանի կողմից չի կարող տնային կալանք կիրառվել այն դեպքում, երբ նույն պայմանների և հիմքերի առկայության վերաբերյալ նույն հիմնավորումները 1) արդեն իսկ մեկ անգամ բավարար չեն գնահատվել նու՛յն մեղադրանքով, նու՛յն անձի քննարկվող իրավունքը սահմանափակելու համար, կամ 2) արդեն իսկ հանդիսացել են հիմք` անձի քննարկվող իրավունքի սահմանափակման համար:
Արդյունքում, Դատարանը 2026 թվականի հունվարի 12-ի դատական նիստին Սուրեն Օքմինյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2 (երկու) ամիս ժամկետով, այդպիսով կատարելով տնային կալանքի մեխանիկական երկարաձգում:
(…)
Տվյալ դեպքում, Դատարանն իր որոշմամբ պետք է առավել բարձր չափանիշներով և ավելի հանգամանորեն հիմնավորեր և պատճառաբաներ, թե ինչով է պայմանավորված տնային կալանքի ժամկետի երկարացումը, հատկապես այն պարագայում, որ, Սուրեն Օքմինյանը արդեն իսկ ազատվելով տնային կալանքից ձեռք էր բերել տնային կալանքից ազատվածի կարգավիճակ: Ու, այս պարագայում, վերջինիս նորից կալանավորելու և/կամ տնային կալանք խափանման միջոց ընտրելու համար օրենսդիրը հստակ և անշեղորեն սահմանել է նոր հանգամանքի կանոնը, որը տվյալ դեպքում առկա չէ:
Դատարանի կողմից տնային կալանքը երկարացնելու մասին մեխանիկական որոշում կայացնելը հակասում է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետում ամրագրված երաշխիքներին»:
Պաշտպանական կողմիս համոզմամբ՝ նվազել են հստակ նշանները, որոնք կարտացոլեին իրական հանրային շահի գերակայությունը մեղադրյալ Ս.Օքմինյանի ազատության իրավունքի նկատմամբ, ավելին, սույն դեպքում առկա չէ այնպիսի հասարակական շահ, որը, անմեղության կանխավարկածի հաշվառմամբ, կարող է արդարացնել նահանջն անձի ազատության իրավունքից, բացի այդ մեղադրյալի ազատությունը շարունակական սահմանափակելու անհրաժեշտությունը հիմնավորող փաստական տվյալներ առկա չեն:
Մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանն խնամքին ունի առողջական լուրջ խնդիրեներ ու մշտապես ուշադրության և խնամքի կարիք ունեցող ծնողներ (փաստաթղթերը ներկայացված են):
Մեղադրյալի կողմից ներկայացվել են վերջինիս հոր՝ Հովհաննես Օքմինյանի առողջական վիճակի վերաբերյալ փաստաթղթեր, մասնավորապես՝ համաձայն՝ «ԱԲԿ հոմդիալիզի կենտրոն»-ից ստացված տեղեկանքի՝ Հովհաննես Օքմինյանը 2016 թվականի սեպտեմբերի 03-ից առ այսօր բուժում է ստանում «Աստղիկ» ԲԿ-ի հեմոդիալիզի բաժանմունքում, անհայտ էթիոլոգիայի նեֆրոպաթիա, ԽԵԱ տերմինալ ստադիա, ծրագրային հեմոդիալիզ ախտորոշմամբ, հեմոդիալիզի ռեժիմն է շաբաթական 3 անգամ 4 ժամ տևողությամբ։
Բացի այդ, համաձայն բժշկասոցիալական թիվ 1215661 որոշման՝ Հովհաննես Օքմինյանը հանդիսանում է երկրորդ կարգի հաշմանդամություն ունեցող անձ։ Վերջինս համաձայն Սեբաստիա 2 համատիրության կառավարչի կնիքով հաստատված հայտարարության՝ բնակվում է միայնակ՝ ք․Երևան, Րաֆֆու փակուղի, 29 շենքի, 19 բնակարանում։
Ներկայացվել է նաև մեղադրյալի մոր՝ Գայանե Մարաբյանի վերաբերյալ «Նորք-Մարաշ բժշկական կենտրոն ՓԲԸ»-ի կողմից տրված դուրսգրման (դուրս է գրվել 27․06․2023թ․) էպիկրիզ, ըստ որի վերջինիս մոտ ախտորոշվել է «ՍԲԱ: Վիճակ ձախակողմյան MAZE գործողությունից` ձախ նախասրտի ականջիկի կտրումից, կարումից, թոքային երակների իզոլյացիայից, իսթմոտոմիայից, կրիոաբլացիայից, եռփեղկ փականի անուլոպլաստիկայից, միջնախասրտային միջնապատի պլաստիկայից հետո (13.06.2023): ՍՌԽ։ Նախասրտերի շողացում/թրթռում։ Նախասրտային էքստրասիստոլաներ: Զարկերակային հիպերտենզիա: ՍԱ I-II ՖԴ»։
Ներկայացված բժշկական փաստաթղթերը հիմնավորում են մեղադրյալ Ս.Օքմինյանի կողմից գիշերային ժամերին բնակության տարածքը լքելու հնարավոր անհրաժեշտությունը՝ ծնողներին տեսակցելու և առաջին օգնություն ցուցաբերելու նպատակով: Մեղադրյալի ծնողների առողջական վիճակի և մեղադրյալի կողմից բնակության տարածքը լքելու հնարավոր անհրաժեշտությունը:
Եվ, ի վերջո, պաշտպանական կողմս գտնում է, որ հիշատակված վերլուծությունները, մեջբերումները և տեղեկությունները բավարար չափով ամրացնում են մեղադրյալի սոցիալական կապերը և ապահովում նրա կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մեծացումը:
Մեղադրյալի օրինական վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը գնահատող հանգամանքներ են դիտարկվում նաև մեղադրյալ Սուրեն Օքմինյանի դրականորեն բնութագրվելը, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, հաշմանդամ ծնողներ ունենալը, ինչպես նաև 44-օրյա պատերազմին և դրան նախորդած հայրենիքի պաշտպանության բոլոր մարտական գործողություններին մասնակցած լինելու հանգամանքը: (…)>>:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ թիվ ԵԴ1/2475/01/25 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի հունվարի 12-ին կայացված որոշումը բեկանել։
5. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանում 16․02․2026թ․-ին գրություն է ստացվել պաշտպան Վահագն Քեշիշյանի կողմից, որով տեղեկացրել է, որ 21․01․2026թ․-ից ստանձնել է Սուրեն Օքմինյանի պաշտպանությունը։ Միաժամանակ գրությանը կից ներկայացվել են նաև փաստական տվյալներ, մասնավորապես՝ «Աստղիկ» ԲԿ-ի կողմից 13․01․2026․-ին Հեմոդիալիզի կենտրոնից և 06․02․2026թ․-ին նույն ԲԿ-ի Սրտաբանության և առիթմոլոգիայի բաժանմունքից տրված տեղեկանքներ՝ Սուրեն Օքմինյանի ծնող՝ Հովհաննես Օքմինյանի առողջության վերաբերյալ։
5․1․ Անդրադառնալով ներկայացված փաստական տվյալներին, Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ նույնաբովանդակ փաստական տվյալներ հետազոտվել են Առաջին ատյանի դատարանի կողմից և հանգել է համապատասխան հետևության։ Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Վերաքննիչ դատարան ներկայացված փաստական տվյալները ժամանակագրական առումով տրվել են վիճարկվող դատական ակտի կայացումից հետո, հետևաբար ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հաշվառմամբ դրանք Վերաքննիչ դատարանի կողմից քննության առարկա դառնալ չեն կարող և դուրս են վերանայման սահմաններից։
6. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝
«Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրա հիմքում դրված փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավո՞ր է արդյոք մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝
1) անձին իրավասու դատարանը դատապարտել է հանցանք կատարելու համար.
2) դատարանի իրավաչափ կարգադրությանը չենթարկվելու համար.
3) օրենքով սահմանված որոշակի պարտականության կատարումն ապահովելու նպատակով.
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.
5) անչափահասին դաստիարակչական հսկողության հանձնելու կամ իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով.
6) հանրության համար վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների տարածումը, ինչպես նաև հոգեկան խանգարում ունեցող, հարբեցող կամ թմրամոլ անձանցից բխող վտանգը կանխելու նպատակով.
7) անձի անօրինական մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն կանխելու կամ անձին արտաքսելու կամ այլ պետության հանձնելու նպատակով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
ա) անձին օրինական կերպով կալանքի տակ պահելը իրավասու դատարանի կողմից նրա դատապարտվելուց հետո,
բ) անձի օրինական ձերբակալումը կամ կալանավորումը դատարանի օրինական կարգադրությանը չենթարկվելու համար կամ օրենքով նախատեսված ցանկացած պարտավորության կատարումն ապահովելու նպատակով,
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար,
դ) անչափահասին կալանքի վերցնելը օրինական կարգադրության հիման վրա՝ դաստիարակչական հսկողության համար, կամ նրա օրինական կալանավորումը՝ նրան իրավասու իրավական մարմնին ներկայացնելու նպատակով,
ե) անձանց օրինական կալանքի վերցնելը՝ վարակիչ հիվանդությունների տարածումը կանխելու նպատակով, ինչպես նաև հոգեկան հիվանդներին, գինեմոլներին կամ թմրամոլներին կամ թափառաշրջիկներին օրինական կալանքի վերցնելը,
զ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ նրա անօրինական մուտքը երկիր կանխելու նպատակով, կամ այն անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը, որի դեմ միջոցներ են ձեռնարկվում` նրան արտաքսելու կամ հանձնելու նպատակով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18 հոդվածի համաձայն՝ <<1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2․ Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն․<<Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են՝
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում՝ ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները։
(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը:
6. Կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվվում է անձին ազատությունից փաստացի զրկելու պահից: Կալանքի տակ պահելու ժամկետի մեջ հաշվակցվում է նաև այն ժամանակը, երբ մեղադրյալը դատարանի որոշմամբ գտնվել է բժշկական հաստատությունում` փորձաքննություն կատարելու համար, կամ նրա նկատմամբ որպես անվտանգության միջոց կիրառվել է բժշկական հսկողությունը:(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները:(…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև՝
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:»:
Վերոգրյալից բխում է, որ խափանման միջոցների ողջ համակարգն ուղղված է վարույթն իրականացնող և դատական երաշխիքներ տրամադրող մարմիններին այնպիսի այլընտրանքներ տրամադրելուն, որոնք հնարավորություն կտան մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Սա կբացառի կալանքի կիրառումն այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու։ Այդ նպատակով է սահմանվել նաև այն պահանջը, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված։
Այսինքն, խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանների և նպատակների առկայության դեպքում անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարացվել, եթե անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով, այդ թվում այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ։
<<Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, ինչպես նաև դրանց հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
-Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման կամ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: (Նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը ի թիվս այլնի, տե՛ս Mamedova v. Russia, 2006 թվականի հունիսի 1-ի վճիռը, գանգատ թիվ 7064/05, կետ 74, Panchenko v. Russia 2005 թվականի փետրվարի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 45100/98, կետ 102, Ilijkov v. Bulgaria, 2001 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33977/96, կետ 81):
- Խափանման միջոցները, այդ թվում կալանքը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում է քրեական վարույթի ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը (այն գործողությունները, որոնք ուղղված են քննությունից և դատից թաքնվելուն, գործով ճշմարտության բացահայտմանը խոչընդոտելուն, ինչպես նաև հանցավոր գործունեությունը շարունակելուն) կանխելու նպատակով: Այսինքն, կալանավորման կամ այլ խարանման միջոցների կիրառումը նպատակ է հետապնդում քրեական գործով վարույթի ընթացքում կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը:
-Կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է կիրառվել եթե առկա են խափանման միջոց կիրառելու պայմանները և նպատակները և այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել խափանման միջոցի նպատակների իրացումը։
- Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու, ժամկետը երկարացնելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս՝ հատուկ վերանայման կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու, ժամկետը երկարացնելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը՝ ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում: Տվյալ դեպքում, մրցակցող արժեքների՝ մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով՝ քննարկվող որոշումների հատուկ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես՝ քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը:
- Դատաքննության փուլում գտնվող քրեական գործերի շրջանակներում կայացված Առաջին ատյանի դատարանի համապատասխան դատական ակտը բեկանելու համար պետք է լինի այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային պատճառաբանվածության առավել բարձր աստիճանի հիմնավորումներով բեկանելու Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը։ Հակառակ մոտեցումը, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա՝ դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2024 թվականի հունիսի 28-ի թիվ ՀԿԴ/0233/06/23 որոշմամբ ի թիվս այլնի իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ․ <<Անդրադառնալով խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու անհրաժեշտությունը որոշելու չափանիշ հանդիսացող՝ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող հնարավոր հանգամանքների առանձնահատկություններին, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ դրանց էական նշանակություն ունենալը և որոշիչ դերը նախևառաջ պայմանավորված է նրանով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում սահմանված՝ «մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորումները» վերաբերելի հիմքեր են բոլոր խափանման միջոցներին, որոշ բացառություններով, ուստի Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ որպեսզի իրավասու մարմինը գործնականում հնարավորություն ունենա տարբերակված մոտեցում ցուցաբերել և նույն՝ հիմքերի առկայության պայմաններում պիտանի խափանման միջոցն ընտրելու մասին ճիշտ եզրահանգում կատարել և հիմնավորել դրա անհրաժեշտությունը՝ պետք է հաշվի առնել նաև որոշ հանգամանքներ։ Մասնավորապես՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նման հանգամանքներ, ի թիվս այլնի, կարող են լինել՝
1) վերագրվող հանցանքի փաստական հանգամանքները, ակնկալվող պատժի ծանրության աստիճանը, ինչպես նաև ազատությունից զրկելուն այլընտրանքային պատիժների առկայությունը,
2) մեղադրյալի անձին ներկայացվող հանգամանքները, մասնավորապես՝ դատվածության առկայությունը (նախկինում կատարած արարքի բնույթը, ծանրության աստիճանը, նշանակված պատժի տեսակը, չափը, պատիժը կրելու/ազատվելու հանգամանքը և այլն), ինչպես նաև անձը բնութագրող հանգամանքները,
3) մեղադրյալի տարիքը, սեռը, առողջական վիճակը, քաղաքացիությունը (ՀՀ քաղաքացի է, երկքաղաքացի, օտարերկրյա քաղաքացի, քաղաքացիություն չունեցող անձ, ապաստան հայցող անձ կամ փախստական), ուսման պայմանները, եթե սովորում է և այլն,
4) զբաղմունքի տեսակը, հասարակությունում ունեցած սոցիալական դիրքը և դերը, եթե աշխատում է, ապա զբաղեցրած պաշտոնը և դրանից բխող հնարավոր ազդեցությունն օգտագործելու հավանականությունը և այլն,
5) ընտանեկան դրությունը (ամուսնացած, ամուսնալուծված), խնամքին անչափահաս կամ անաշխատունակ անձանց առկայությունը, ընտանեկան ամուր կապերը,
6) բնակության մշտական վայրի առկայությունը, ինչպես նաև բնակության վայրում սոցիալական ամուր կապերը,
7) մեղադրյալի գույքային դրությունը, ինչպես նաև ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը, կամ հանցագործության արդյունքում ուղղակի կամ անուղղակի առաջացած կամ ստացված գույքի առկայությունը, դրա չափը, այդ գույքի ծագումը թաքցնելուն ուղղված գործողությունների բնույթը և այլն,
8) մեղադրյալի կյանքին սպառնացող վտանգի առկայությունը,
9) եթե մեղադրյալը նախկինում ենթարկվել է քրեական պատասխանատվության և կամ պատժի, ապա նրա վարքագիծը նախկինում իրականացվող քրեական վարույթի ընթացքում (թաքնվել է վարույթն իրականացնող մարմնից, պարբերաբար չի ներկայացել վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով, էապես խոչընդոտել է վարույթին և այլն), ինչպես նաև այլ ենթադրյալ հանցագործությունների կատարման մեջ մեղադրվելու մասին մեկ այլ վարույթի առկայությունը (մինչդատական, դատական),
10) այն հանգամանքները, որոնք բացառում են քրեական հետապնդումը (թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից) կամ քրեական վարույթը,
11) գործով ներգրավված տուժողի, վկաների, այլ մեղադրյալների հետ փոխհարաբերությունների բնույթը,
12) խափանման միջոց կալանք ընտրված լինելու դեպքում տևողության ողջամտությունը և դրանով պայմանավորված այլ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող պայմանները,
13) այլ էական հանգամանքներ։
(...)
Ընդհանրացնելով վերոգրյալը, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ օրենսդրի կողմից սահմանված բոլոր խափանման միջոցների համար, միասնական հիմքերի պայմաններում՝ պիտանի խափանման միջոցն ընտրելու հարցում էական և որոշիչ կարող են լինել վերոթվարկյալ հանգամանքները, որոնք յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պատշաճ վերլուծության և գնահատման արժանան խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու անհրաժեշտության մասին՝ հետևություն անելիս։ Այլ կերպ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված խափանման միջոց կիրառելու հիմքերից որևէ մեկի (մի քանիսի) առկայությունը հաստատելը բավարար է, որպեսզի հաստատվի, որ մեղադրյալի նկատմամբ անհրաժեշտություն կա կիրառելու որևէ խափանման միջոց, իսկ կոնկրետ տեսակն ընտրելու համար արդեն իրավասու մարմնի համար ուղենիշ է վերոգրյալ չափանիշների գնահատումը>>։
ՀՀ Սահմանադրական դատարանը, անդրադառնալով դատական վարույթում դրսևորված ջանասիրության հարցին, 2025թ. հուլիսի 30-ի թիվ ՍԴՈ-1792 որոշմամբ մասնավորապես արձանագրել է․ <<(․․․) Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 4-րդ և 5-րդ մասերը համապատասխանում են Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որ կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով պատշաճ ջանասիրության (due diligence) ապահովման պարտականությունը տարածվում է նաև դատական վարույթում գործը քննող դատարանի վրա(․․․)>>:
8. Վերը նշված իրավակարգավորումները և իրավական դիրքորոշումները կիրառելով սույն որոշման 2-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալների նկատմամբ հարկ է նշել, որ տվյալ դեպքում, մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանը մեղադրվում է սեփականության դեմ ուղղված դիտավորությամբ կատարվող ծանր հանցանք կատարելու մեջ, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է ազատազրկում՝ չորսից ութ տարի ժամկետով։
Դրա հետ մեկտեղ, մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանին վերագրվող կոնկրետ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, սույն քրեական գործի դատաքննության համապատասխան փուլում գտնվելու հանգամանքը (տե՛ս սույն որոշման 2-3-րդ կետերը), գործի՝ ներկայացված նյութերի վերլուծությունից բխող իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը՝ մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս համաձայնելու Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը: Սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված և սույն քրեական գործի Վերաքննիչ դատարանին տրամադրված վերաբերելի նյութերը հիմք են տալիս հանգելու այն հետևության, որ դեռևս չեն վերացել որպես խափանման միջոց տնային կալանք կիրառելու պայմանը և նպատակը, և որոնց չեզոքացման իրական և իրավաչափ երաշխիք դեռևս չի կարող դիտարկվել նյութերում առկա, ինչպես նաև վերանայման բողոքում նշված հանգամանքները: Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը:
Հետևաբար, այդ մասով վերանայման բողոքում ներկայացված փաստարկներն անհիմն են և բավարար չեն հակառակ հետևությանը հանգելու համար:
Սույն որոշման նախորդ կետում նշված իրավակարգավորումները, իրավական վերլուծությունները և դիրքորոշումները կիրառելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալների նկատմամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են և բխում են վերը նշված կետերում շարադրված փաստական տվյալներից: Մասնավորապես, սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները վկայում են այն մասին, որ այլ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը, տվյալ դեպքում չի կարող բավարար երաշխիք հանդիսանալ ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալի արդյունքում հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի երկարաձգումն այն պայմաններում, երբ առկա է մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը և այն հնարավոր չէ չեզոքացնել այլ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, արդարացված է և ապահովում է անձի իրավունքի սահմանափակման և հետապնդվող արդյունքի միջև անհրաժեշտ և ողջամիտ հավասարակշռություն:
Անդրադառնալով վերանայման բողոքում բերված այն փաստարկին, որ․ «2026 թվականի հունվարի 07-ին Պրոբացիայի ծառայության կողմից Սուրեն Օքմինյանի վերաբերյալ կազմվել է էլեկտրոնային հսկողության միջոցի կիրառումը դադարեցնելու մասին արձանագրությունը (․․․), քանի որ լրացել է մեղադրյալի նկատմամբ դատարանի կողմից կիրառված տնային կալանքի ժամկետը, ու վերջինս փաստացի ձեռք է բերել Օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի իմաստով կալանքից (տնային կալանքից) ազատվածի կարգավիճակ` այդպիսով օգտվելով Օրենսգրքի 121-րդ հոդվածով սահմանված՝ կալանքից (տնային կալանքից) ազատված անձին կրկին կալանավորելու դատավարական երաշխիքներից», ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ բերված փաստարկն ամբողջությամբ անհիմն է և չի բխում ինչպես սույն վարույթի նյութերից, այնպես էլ գործող իրավակարգավորումներից։
Մասնավորապես, թիվ ԵԴ1/2475/01/25 վարույթի նյութերում առկա փաստական տվյալների համաձայն՝ Առաջին ատյանի դատարանում 07․01․2026թ․-ի ստացվել է գրություն՝ Պրոբացիայի ծառայության Կոտայքի մարզային մարմնից, որով խնդրել են պարզաբանել, թե երբ է ավարտվում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի ժամկետը։
Նույն օրը Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Պրոբացիայի ծառայության Կոտայքի մարզային մարմնին ի պատասխան ստացված գրության ուղարկվել է գրություն հետևյալ բովանդակությամբ․ «Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ համաձայն ՀՀ ԱՆ պրորացիայի ծառայության Կոտայքի մարզային մարմնից 2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին ստացված գրության՝ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի նկատմամբ 2025 թվականի նոյեմբերի 19-ին ժամը՝ 19:45-ից համապատասխան էլեկտրոնային միջոցներով կիրառվել է տնային կալանքը՝ 2 /երկու/ ամիս ժամկետով, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի ժամկետը լրանում է 2026 թվականի հունվարի 19-ին։»։
Հետևաբար տվյալ դեպքում, առկա փաստական տվյալների հաշվառմամբ, Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն, իրենց էության մեջ, իրավաչափ են (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը), իսկ վերանայման բողոքում նշված փաստարկներն անհիմն են և բավարար չեն հակառակ հետևության հանգելու համար:
Անդրադառնալով վերանայման բողոքում մեղադրյալի անձի վերաբերյալ նշված փաստարկներին, (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է նշել, որ մեղադրյալի անձին վերաբերվող տվյալներն, ինչպես ինքնին, այնպես էլ սույն որոշմամբ նշված մյուս հանգամանքների հետ համակցության մեջ, քրեական գործի քննության տվյալ փուլում, բավարար չեն հանգելու այն հետևության, որ մեղադրյալն ազատության մեջ մնալով կդրսևորի պատշաճ վարքագիծ կամ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը կարող է ապահովվել այլ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման միջոցով:
Դրա հետ մեկտեղ, վարույթն իրականացնող Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ներկայացված նյութերի, այդ թվում՝ սույն գործի առանձնահատկություններից ու բարդությունից բխող քննության ծավալի համատեքստում իրականացված դատավարական գործողությունների կատարման մասին վկայող փաստական տվյալների (տե՛ս թիվ ԵԴ1/2475/01/25 վարույթի նյութերը և սույն որոշման 3-րդ կետում նշված տվյալները) առկայությունը հիմք է տալիս արձանագրելու, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրվել է պատշաճ ջանասիրությունը։
Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ վերանայման բողոքում նշված փաստարկները բավարար չեն մեղադրյալի նկատմամբ այլ այլընտրանքային խափանման միջոց, կամ դրանց համակցությունը կիրառելու համար և էության մեջ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշված հետևություններին (մանրամասն տես սույն որոշման 3-րդ կետը): Տվյալ դեպքում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային պատճառաբանվածության առավել բարձր աստիճանի հիմնավորումներով բեկանելու Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը։ Հակառակ մոտեցումը, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա՝ դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
9. Ինչ վերաբերում է վերանայման բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10. Այսպիսով, ամփոփելով սույն որոշման 6-8-րդ կետերում շարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված համապատասխան պայմանների և նպատակի առկայության ու ըստ այդմ՝ մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու իրավաչափության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին՝ փաստելով, որ դրանք հիմնավոր են և բխում են վերաբերելի իրավակարգավորումներից։
Այսինքն, մեղադրյալ Սուրեն Հովհաննեսի Օքմինյանի նկատմամբ կիրառված տնային կալանք խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու մասին որոշում կայացնելիս, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և ըստ էության կայացրել է հարցը ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանություններն, այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալի պաշտպան Ալեքսանդր Սիրունյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել:
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի հունվարի 12-ի «Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը քննության առնելու վերաբերյալ» թիվ ԵԴ1/2475/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ հատուկ վերանայման կարգով՝ այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ