Գործ թիվ ԵԴ1/2456/01/25




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Ղուկասյան,
Ա.Բեկթաշյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի,

2025 թվականի նոյեմբերի 24-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հեբոյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Էրիկ Արամի Իսրայելյանի վերաբերյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ երկու դրվագով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ա.Ասատրյան)՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ1/2456/01/25 դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի նոյեմբերի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60710224 քրեական վարույթը:
Նույն օրը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60711124 քրեական վարույթը:
2024 թվականի նոյեմբերի 29-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում կայացված որոշմամբ՝ թիվ 60710224 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 60711124 քրեական վարույթին, և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 60711024 համարով:
2025 թվականի փետրվարի 21-ին Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հեբոյանի կողմից կայացված որոշմամբ՝ Էրիկ Իսրայելյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ երկու դրվագով:
Նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ՝ Էրիկ Իսրայելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի հուլիսի 8-ին Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հեբոյանի կողմից կայացված որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 60711024 քրեական վարույթով և քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, որտեղ դրան շնորհվել է թիվ ԵԴ1/2456/01/25 համարը:
2025 թվականի հուլիսի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ՝ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/2456/01/25 քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Էրիկ Արամի Իսրայելյանի՝ 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ երկու դրվագով, վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի հուլիսի 23-ին Առաջին ատյանի դատարանը «Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննության առնելու մասին» որոշմամբ՝ մեղադրյալ Էրիկ Արամի Իսրայելյանի նկատմամբ որոշվել է կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, փոխել: Էրիկ Արամի Իսրայելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել՝ գրավը: Գրավի գումարի չափ սահմանել 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամը։
2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2456/01/25 դատավճռով՝ Էրիկ Արամի Իսրայելյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի յոթապատիկի` 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:
Էրիկ Արամի Իսրայելյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ գրավը, թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Վճռվել է դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Էրիկ Արամի Իսրայելյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց գրավի գումարը՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամը վերադարձնել վճարումն իրականացրած անձին: Վարութային ծախսերի հարցը համարվել է լուծված:
2025 թվականի հոկտեմբերի 28-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հեբոյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի նոյեմբերի 04-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Ղուկասյան, Ա․Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի նոյեմբերի 05-ին:
2025 թվականի նոյեմբերի 10-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ դատախազի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատական նիստում քննության։ Մեղադրյալ Էրիկ Արամի Իսրայելյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց գրավը պահպանվել է։

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը Էրիկ Արամի Իսրայելյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ. «(…) [Նա] 1 տարի ժամկետով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Այսպես.
Էրիկ Արամի Իսրայելյանի, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կայացված թիվ 8400682737 որոշմամբ 2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ից՝ 1 տարի ժամկետով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում և 2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ին տեղեկացված լինելով սույն որոշման մասին, 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին՝ ժամը 02:15-ին, Երևան քաղաքի Խորենացի փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի, 20 EL 004 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, ինչի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից նույն օրը՝ ժամը 02:25-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180421142 արձանագրությունը:
Բացի այդ, Էրիկ Արամի Իսրայելյանի, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կայացված թիվ 8400682737 որոշմամբ 2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ից՝ 1 տարի ժամկետով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում և 2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ին տեղեկացված լինելով սույն որոշման մասին, 2024 թվականի նոյեմբերի 06-ին՝ ժամը 06:10-ին, Երևան քաղաքի Չեխովի փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի, 20 EL 004 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, ինչի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից նույն օրը՝ ժամը 06:20-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180417786 արձանագրությունը: (…)»:
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ1/2456/01/25 դատավճռի «Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցները» վերտառությամբ բաժնում նշել է.
«(…) Մեղադրյալ Էրիկ Իսրայելյանը նախնական դատալսումների ժամանակ, օգտվելով իր սահմանադրական իրավունքից՝ հրաժարվել է ցուցմունք տալուց, միաժամանակ հրաժարվել է՝ նախաքննության ընթացքում առանց պաշտպանի տված ցուցմունքից:
- Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8400682737 որոշման պատճենը, համաձայն որի՝ այն կազմվել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ին: Էրիկ Իսրայելյանը զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, մեկ տարի ժամկետով:
- Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180421142 արձանագրության պատճենը, համաձայն որի՝ այն կազմվել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին: Էրիկ Իսրայելյանը զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, վարել է տրանսպորտային միջոց:
- Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180417786 արձանագրության պատճենը, համաձայն որի՝ այն կազմվել է 2024 թվականի նոյեմբերի 6-ին: Էրիկ Իսրայելյանը զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, վարել է տրանսպորտային միջոց:
- Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի տեղեկատվության համաձայն՝ Էրիկ Իսրայելյանը զրկված է եղել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից՝ մեկ տարի ժամկետով:
- Զննում կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի՝ զննության են ենթարկվել՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8400682737 որոշման, թիվ 8180421142 և թիվ 8180417786 արձանագրությունների պատճեները, ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի տեղեկատվությունը:
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
- ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի հարկ վճարողների սպասարկման վարչության պետի՝ 2025 թվականի հուլիսի 25-ի գրությունը, ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքը:
Դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված փաստական հանգամանքները:
Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները ստուգելու և գնահատելու արդյունքում Դատարանը գտնում է, որ առկա է փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների բավարար համակցություն, որը թույլ է տալիս հաստատված համարելու Էրիկ Իսրայելյանին ներկայացված մեղադրանքի փաստական հանգամանքները (տես սույն դատավճռի 2-րդ կետը)՝ բացառելով դրանց ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած։
Հիմնական և լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները, ինչպես նաև գործով կազմված մեղադրական եզրակացության մեջ պարունակվող տվյալները վերլուծելու և գնահատելու արդյունքում Դատարանը հաստատված է համարում սույն քրեական գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող՝ նաև հետևյալ փաստական հանգամանքները.
- Էրիկ Իսրայելյանը նախկինում դատապարտված չի եղել,
- մեղսագրվող հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Էրիկ Իսրայելյանի ստացած եկամտի վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն:
(…)»։
4. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ1/2456/01/25 դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները» վերտառությամբ բաժնում արձանագրել է.
«(...) Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքների և 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ին կայացված մեղադրական վերդիկտի հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ՝
1) ապացուցված են Էրիկ Իսրայելյանին վերագրվող արարքների փաստական հանգամանքները,
2) ապացուցված է, որ մեղադրյալի կատարած արարքները հակաիրավական են և նրա կատարած արարքների համար նախատեսվում է քրեական պատասխանատվություն,
3) ապացուցված է տվյալ արարքները մեղադրյալի կողմից կատարելը,
4) ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքները կատարելու մեջ:
Միաժամանակ Դատարանը գտնում է, որ Էրիկ Իսրայելյանի կողմից կատարված արարքների նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը՝ մեկ դրվագով: Դատարանի վերջին եզրահանգումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ից մինչև 2024 թվականի նոյեմբերի 6-ն ընկած ժամանակահատվածում Էրիկ Իսրայելյանը մեկ միասնական դիտավորության մեջ ընդգրկված արարքներով կատարել է միևնույն անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված մեկ (եզակի) շարունակվող հանցագործություն: Դատարանի վերջին եզրահանգման համար հիմք է հանդիսանում մասնավորապես հետևյալը.
- Էրիկ Իսրայելյանի կողմից կատարված արարքներից յուրաքանչյուրը ոտնձգել է միևնույն օբյեկտի, ընդ որում՝ միևնույն անմիջական օբյեկտի դեմ,
- Էրիկ Իսրայելյանի կողմից կատարված արարքները (գործողությունները) նույնական են,
- կատարված արարքների ժամանակագրությունը:
Դատարանի գնահատմամբ վերոհիշյալ ամբողջն իր համակցության մեջ վկայում է այն մասին, որ Էրիկ Իսրայելյանի կատարած արարքների միջև գոյություն ունի սերտ կապ, ինչը թույլ է տալիս դրանք գնահատել որպես մեկ ամբողջություն, ըստ այդմ՝ շարունակվող հանցագործություն:
Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքների հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ Էրիկ Իսրայելյանի անձը բնութագրող հանգամանք է նախկինում դատապարտված չլինելը:
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ Էրիկ Իսրայելյանի պատասխանատվությունն և պատիժը մեղմացնող ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Դատարանը գտնում է, որ կատարած հանցանքի համար մեղադրյալ Էրիկ Իսրայելյանը ենթակա է պատժի։
Դատարանը, հաշվի առնելով Էրիկ Իսրայելյանի կատարած հանցանքի հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալը, պատասխանատվությունն և պատիժը մեղմացնող ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված մյուս հանգամանքները, ինչպես նաև այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով որպես հիմնական պատիժ է նախատեսված նաև տուգանքի ձևով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակներն ապահովելու համար առավել խիստ պատիժ նշանակելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, գտնում է, որ նրա նկատմամբ հիմնական պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ յոթապատիկի չափով։
Դատարանը միաժամանակ գտնում է, որ Էրիկ Իսրայելյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հիմքերն ու անհրաժեշտությունը բացակայում են։
Հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետը, նույն օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 3-րդ մասը և հաշվի առնելով, որ մեղսագրվող հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Էրիկ Իսրայելյանի ստացած եկամտի վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանը գտնում է, որ տուգանքի չափը պետք է հաշվարկվի հանցանքը կատարելու պահին` 2024 թվականի նոյեմբերի 6-ին, նվազագույն աշխատավարձի, այն է՝ 75.000 (վաթսունութ հազար) ՀՀ դրամի չափով (տե՛ս «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքը)։
Այսպիսով, Դատարանը գտնում է, որ Էրիկ Իսրայելյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի՝ յոթապատիկի` 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով (7 x 75.000)։
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Էրիկ Իսրայելյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, քանի որ նրան պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն։
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի 11-14-րդ հարցերին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը սույն քրեական գործով բացակայում է։
Անդրադառնալով խափանման միջոցի հարցին, Դատարանը գտնում է, որ Էրիկ Իսրայելյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ գրավը, պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Էրիկ Իսրայելյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց գրավի գումարը՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամը պետք է վերադարձնել վճարումն իրականացրած անձին:
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ քրեական գործով վարութային ծախսեր առկա չեն, ուստի այդ հարցը համարում է լուծված: (…)»։

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
5. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հեբոյանը մասնավորապես նշել է. «(…) Բողոքարկվող Դատարանի 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ1/2456/01/25 դատական ակտով էրիկ Իսրայելւանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (1 դրվագ) նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելով՝ Առաջին ատյանի ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշումը անօրինական է և չհիմնավորված, դատարանը սխալ է մեկնաբանել հանցագործությունների բազմակիության հոդվածը՝ դրանք դիտարկելով որպես մեկ միասնական դիտավորությամբ, միևնույն օբյեկտի դեմ ուղղված նույնական արարքներով եզակի հանցանքի կատարում։ Հետևաբար՝ դատարանի դատավճիռն ամբողջությամբ պետք է բեկանել և փոփոխել՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…) Գործի փաստական հանգամանքների ոաումնասիրությունից հետևում է, որ մեղադրյալ Էրիկ Իսրայելյանը 2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ից՝ 1 տարի ժամկետով զրկված լինելով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից և նույն օրը տեղեկացված լինելով սույն որոշման մասին, 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին՝ ժամը 02:15-ին Երևան քաղաքի Խորենացի փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի, 20 EԼ 004 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որը կանգնեցվել է « ՆԳՆ ոստիկանության Պարեկային ծառայության կողմից և կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180421142 արձանագրությունը։ Այնուհետև՝ նշված արարքը կատարելուց շուրջ 12 օր անց՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 06-ին՝ ժամը 06:10-ին, Երևան քաղաքի Չեխովի փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի, 20 EԼ 004 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որը ևս կանգնեցվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Պարեկային ծառայության կողմից և կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180417786 արձանագրությունը։
Սույն գործի փաստական հանգամանքները գնահատելով Վճռաբեկ դատարանի վերը մեջբերված դիրքորոշման համատեքստում, հարկ է փաստել, որ Ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից՝ Էրիկ Իսրայելյանի արարքը որպես շարունակվող եզակի բարդ հանցագործություն որակելիս պետք է հաստատված համարեր վերջինիս կողմից նշված արարքները մեկ միասնական դիտավորությամբ կատարված լինելու հանգամանքը, այնինչ գործի հանգամանքները փաստում են, որ նախ Էրիկ Իսրայելյանը երկու արարքները կատարել է բավականին մեծ ժամանակային խզումով՝ շուրջ 12 օր անց, ընդ որում, յուրաքանչյուր անգամ հանցանք կատարելու դիտավորությունը ծագել է տրանսպորտային միջոցը վարելու հնարավորություն ստանալիս, Էրիկ Իսրայելյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքները, որոնք վերջինս հաջորդաբար կատարել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին և 2024 թվականի նոյեմբերի 6-ին, մեկ շարունակվող հանցանք չեն կարող հանդիսանալ, դրանց կատարումը չի հետապնդել մեկ ընդհանուր նպատակ և չի ընդգրկվել Էրիկ Իսրայելյանի մեկ միասնական դիտավորության մեջ։ Էրիկ Իսրայեյանը 024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին և 2024 թվականի նոյեմբերի 6-ին կատարել է ոչ թե մեկ (եզակի) բարդ հանցագործություն, այլ ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսփսծ մեկից ավելի արարքներ, հետևաբար դրանց պետք է տրվեն առանձին իրավական գնահատականներ։ Էրիկ Իսրայելյանի նշված արարքներում առկա է հանցագործությունների բազմակիություն (համակցություն)։
Արարքները կարող են համարվել միասնական դիտավորությամբ կատարված այն դեպքում, երբ արարքները հանդիսանում են մեկ միասնական նպատակի իրականացման միջոցներ, միայն այդ արաքներից յուրաքանչյուրի իրականացման դեպքում կարող է մեղադրյալի նպատակը իրականացված համարվել կամ արարքներից մեկը հանցավորի նպատակն է, իսկ մյուսը այդ նպատակին հասնելու միջոցը, ուստի սույն գործի շրջանակներում էական է հանցավորի դիտավորության բացահայտումը։ Սույն քրեական գործով չի հաստատվել ենթադրյալ արարքների կատարման ժամանակ հանցավորի դիտավորության միասնականությունը, միասնական նկատակն ու շարժառիթը, որոնց շնորհիվ մեկից ավելի միաբնույթ արարքները գնահատվում են որպես մեկ ամբողջություն, որպիսի պայմաններում հնարավոր չէ փաստել, որ մեղադրյալի կատարած արարքները կատարվել են մեկ միասնական դիտավորությամբ և այդ միասնական դիտավորությունը ծագել է նախքան առաջին արարքը կատարելը կամ դրա ընթացքում:
Ամփոփելով վերոնշյալը՝ պետք է փաստել, որ սույն գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում հիմնվելով ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, վերլուծելով և գնահատելով գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, պետք է հաստատված համարել, որ Էրիկ Իսրայելյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2 դրվագ) նախատեսված հանցավոր արարքները։
Հարկ եմ համարում նշել, որ դատարանը խախտել է ապացույցները գնահատելու վերաբերյալ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ, 102-րդ, 105-րդ հոդվածների պահանջները, ինչը հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը։ Այսինքն՝ թույլ են տրվել դատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, թույլ տրված դատական սխալը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, դատարանի որոշման՝ որպես արդարադատության ակտի իմաստը, խախտում է սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որոնք հիմք են դատական ակտը բեկանելու համար։ (…)»։
Ելնելով վերոգրյալից դատախազը խնդրել է՝ բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին քրեական դատարանի 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ1/2456/01/25 դատավճիռը, մեղադրյալ Էրիկ Իսրայելյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2 դրվագ) նախատեսված հանցանքները կատարելու համար և նրա նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել տուգանք յուրաքանաչյուր դրվագով նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի չափով, պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի չափով:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
6. Դատավարության մասնակիցները, պատշաճ ծանուցված լինելով, չեն ներկայացել նշանակված դատական նիստին։
Պաշտպան Կարեն Առաքելյանը Վերաքննիչ դատարանին հասցեագրված համապատասխան գրությամբ խնդրել է դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ։ Միաժամանակ նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը հիմնավոր է և իրավաչափ, առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել է այն մերժել։
(Մանրամասն տես դատական նիստի արձանագրությունը և սույն վարույթի նյութերը)։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
7․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 5-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումներն ու պահանջը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավո՞ր է արդյոք երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով Էրիկ Արամի Իսրայելյանին առաջադրված մեղադրանքը վերաորակելու և նրան մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում՝ նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) 2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
3. Դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն միջազգային պայմանագրի կամ օրենքի պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառելի են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում՝ պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ի մասի համաձայն՝
«1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ.
(...)
6) դատապարտված մեղադրյալի արարքի նկատմամբ քրեական օրենսգրքի որ հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետն է ենթակա կիրառման.
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները. (...)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, թեև ապացույցները գնահատվում են ներքին համոզմունքի հիման վրա, այնուամենայնիվ, այն չի կարող կամայական լինել և պետք է բխի գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունից։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) դատարանը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 և Հմայակ Դավթյանի գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ՇԴ/0126/01/12 որոշումները)։
«Ապացույցների բավարարություն» եզրույթի էությանը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշներին և բնութագրին վերաբերող հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից քննարկվել և վերլուծվել են, ի թիվս այլնի, Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ. «(…) [Ե]թե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած:
(…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե՝
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշումը):
Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից անմեղության կանխավարկածին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշների վերաբերյալ ձևավորած իրավական դիրքորոշումները ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ամբողջացրել և զարգացրել է Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման շրջանակներում՝ ընդգծելով, որ անձի դատապարտման համար անհրաժեշտ է ապացույցների այնպիսի համակցություն, որը բավարար կլինի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու, անձի մեղավորության առնչությամբ ցանկացած ողջամիտ կասկած բացառելու և ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի մոտ համապատասխան ներքին համոզմունք ձևավորելու համար։ Ներքին համոզմունքը՝ որպես սուբյեկտիվ կատեգորիա, պետք է օբյեկտիվ հիմքեր ունենա, այն է՝ բխի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստական տվյալների ամբողջությունից, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ կձևավորեն անձի մեղավորության վերաբերյալ համոզվածություն։ Ընդ որում, ներքին համոզմունքն օբյեկտիվանում և իրավական նշանակություն է ձեռք բերում դատական ակտերի հիմնավորման և պատճառաբանման միջոցով:
Նշված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ. «[Ք]րեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած» (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)։
Ընդհանրացնելով վերը շարադրվածը՝ պետք է փաստել, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից։ Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում:
Դատական ակտի պատճառաբանված լինելու հատկանիշի առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում մշտապես ընդգծել է, որ դատական ակտերի պատճառաբանման պահանջը ոչ միայն արդարացիության կարևոր բաղադրատարր է, այլև անձի արդար դատաքննության իրավունքի արդյունավետ իրացման կարևոր երաշխիք, ինչը դատավարության մասնակիցներին պաշտպանում է կամայականություններից:
Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս, և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար: Քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է: Ընդ որում, դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ: Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստիև դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին:
Անդրադառնալով դատական ակտի պատճառաբանվածության խնդրին՝ Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատել է իր նախադեպային իրավունքում ձևավորած մոտեցումներն առ այն, որ. «(…) [Դ]ատարանը պարտավոր է դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ և կհանգեցնեն կամայականության: Դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ: Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստիև դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին (…)»: (Տե՛ս, mutatis mutandis, Վճռաբեկ դատարանի՝ Ֆրունզիկ Գալստյանի վերաբերյալ գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09, Գևորգ Խնուսյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12, Արսեն Մակարյանի վերաբերյալ գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0016/11/15, Արամայիս Հակոբյանի վերաբերյալ գործով 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0224/01/14, Մարտուն Հակոբյանի վերաբերյալ գործով 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԱՐԴ1/0005/11/16 որոշումները):
8.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը նույն արարքի համար օրենքով սահմանված պատասխանատվության կիրառումից հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը տասնհինգապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ առավելագույնը հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով: (…)»:
9․ Սույն որոշման 8-8.1-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների, իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով սույն որոշման 1-4-րդ կետերում նշված փաստական տվյալներին, վերլուծելով Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները (տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը), դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, հավաստիության, թույլատրելիության, ինչպես նաև դրանց ստացման աղբյուրի և ձևավորման ընթացքի համատեքստում, այդ ապացույցներից յուրաքանչյուրը համադրելով մյուս աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ, մեղադրյալի մեղավորության մասին չփարատված կասկածները մեկնաբանելով նրա օգտին՝ Վերաքննիչ դատարանը՝ անձին համապատասխան հոդվածով մեղավոր ճանաչելու մասով, իր համաձայնություն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և փաստում, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները բխում են դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից (մանրամասն տե՛ս նաև սույն որոշման 4-րդ կետը), վերաբերելի իրավակարգավորումներից և իրավական դիրքորոշումներից:
Մասնավորապես, մեղադրյալ Էրիկ Արամի Իսրայելյանին երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել բովանդակային այն ձևակերպմամբ, որ նա մեկ տարի ժամկետով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում վարել է տրանսպորտային միջոց։
Այսպես. Էրիկ Արամի Իսրայելյանի, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից կայացված թիվ 8400682737 որոշմամբ 2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ից՝ 1 տարի ժամկետով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկված լինելու պայմաններում և 2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ին տեղեկացված լինելով սույն որոշման մասին, 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին՝ ժամը 02:15-ին, Երևան քաղաքի Խորենացի փողոցում վարել է «Մերսեդես» մակնիշի, 20 EL 004 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, ինչի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից նույն օրը՝ ժամը 02:25-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180421142 արձանագրությունը:
Տվյալ դեպքում վերը նկարագրված արարքը համապատասխանում է մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենքսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին: Առաջին ատյանի դատարանում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներն ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցության մեջ գնահատելու արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում առկա են վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի, եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարար ապացույցների այնպիսի համակցություն, որոնք բավարար են հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատված համարելու մեղադրյալի կողմից մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենքսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու հանգամանքը:
Հետևաբար, դատախազի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ պարագայում անհիմն են և չեն բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից:
Անդրադառնալով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից Ս․Ղամբարյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0055/01/11 գործով կայացված որոշմանը և վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկներին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը), ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախ ներկայացված մեղադրանքում շարադրված փաստական հանգամանքներից բխում է, որ Էրիկ Արամի Իսրայելյանին մեղսագրված արարքը համապատասխանում է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից տրված իրավական գնահատականին, բացի այդ Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշման և սույն գործի փաստական հանգամանքները նույնանման չեն։
Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկներն անհիմն են, չեն բխում ինչպես վերաբերելի իրավակարգավորումներից, այնպես էլ դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցներից: Այսինքն գործում առկա չեն վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի, եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարար ապացույցների այնպիսի համակցություն՝ երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու համգամանքը հաստատված համարելու համար։
Հետևաբար տվյալ դեպքում արարքի վերաորակման մասով Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են, իսկ դատախազի փաստարկներն անհիմն են և բավարար չեն երկու դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված արարքը հաստատված համարելու համար։
Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ միասնական դիտավորության բացակայության վերաբերյալ դատախազի բողոքում բերված փաստարկներն, ինչպես վերը նշվեց, անհիմն են, չեն բխում դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցներից, վերաբերելի իրավակարգավորումներից և իրավական դիրքորոշումներից (մանրամասն տե՛ս նաև սույն որոշման 4-րդ կետը) և այդ փաստարկները բավարար չեն Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հերքելու և այլ դատական ակտ կայացնելու համար։
Սույն որոշման 3-րդ կետում նշված փաստական տվյալները սույն որոշման 8-8․1-րդ կետերում նշված չափանիշներով գնահատելու արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ Առաջին ատյանի դատարանը բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման է ենթարկել դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից և համակարգային վերլուծության ենթարկելով վերաբերելի իրավակարգավորումները հանգել է իրավաչափ հետևության (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի այն եզրահանգմանը, որ՝ «Էրիկ Իսրայելյանի կողմից կատարված արարքների նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը՝ մեկ դրվագով: Դատարանի վերջին եզրահանգումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ից մինչև 2024 թվականի նոյեմբերի 6-ն ընկած ժամանակահատվածում Էրիկ Իսրայելյանը մեկ միասնական դիտավորության մեջ ընդգրկված արարքներով կատարել է միևնույն անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված մեկ (եզակի) շարունակվող հանցագործություն: Դատարանի վերջին եզրահանգման համար հիմք է հանդիսանում մասնավորապես հետևյալը.
- Էրիկ Իսրայելյանի կողմից կատարված արարքներից յուրաքանչյուրը ոտնձգել է միևնույն օբյեկտի, ընդ որում՝ միևնույն անմիջական օբյեկտի դեմ,
- Էրիկ Իսրայելյանի կողմից կատարված արարքները (գործողությունները) նույնական են,
- կատարված արարքների ժամանակագրությունը:
Դատարանի գնահատմամբ վերոհիշյալ ամբողջն իր համակցության մեջ վկայում է այն մասին, որ Էրիկ Իսրայելյանի կատարած արարքների միջև գոյություն ունի սերտ կապ, ինչը թույլ է տալիս դրանք գնահատել որպես մեկ ամբողջություն, ըստ այդմ՝ շարունակվող հանցագործություն:»։
Այսպիսով, համապատասխան հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի վերաբերյալ հետևության հանգելիս Առաջին ատյանի դատարանը անդրադարձել և գնահատել է բոլոր փաստական տվյալները համակցության մեջ, այդ թվում՝ անդրադարձել է դատախազի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը)։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և փաստարկների շրջանակներում Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով տրված ինչպես դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատականին, այնպես էլ հետևություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը): Սույն որոշման 3-րդ կետում նշված փաստական տվյալները համակցության մեջ բավարար են դատախազի վերաքննիչ բողոքով հայտնած տեղեկությունները համապատասխան հանգամանքների մասով անհիմն համարելու և մեղադրյալի արարքին սույն որոշման 4-րդ կետում նշված իրավական գնահատականը տալու համար:
Հետևաբար դատախազի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները՝ արարքին համապատասխան իրավական գնահատական տալու մասով, անհիմն են և չեն բխում դատաքննությամբ հետազոտված, վերաբերելի փաստական տվյալներից։ Այս մասով Վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Ամբողջացնելով վերոգրյալը, Առաջին ատյանի դատարանում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներն ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցության մեջ գնահատելու արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում առկա են վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի, եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարար և օգտագործման ենթակա ապացույցների այնպիսի համակցություն, որոնք բավարար են հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, հաստատված համարելու մեղադրյալ Էրիկ Արամի Իսրայելյանի կողմից 1 (մեկ) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու հանգամանքը:
10․ Սույն որոշման նախորդ կետերում նշված հետևությունների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատավճիռն իրավաչափ է, իսկ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներն անհիմն են: Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
11. Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված համապատասխան դատավճռով արարքի իավական գնահատականի, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական կամ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու համար: Ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանությունները, վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ բողոքարկված դատական ակտը պետք է թողնել անփոփոխ։
12. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-377-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Էրիկ Արամի Իսրայելյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 23-ի թիվ ԵԴ1/2456/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա․ՂՈԻԿԱՍՅԱՆ

Ա․ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ