Գործ ԵԴ1/2390/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ
դատարան) ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Հ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

«19» մարտի 2026թ․ ք. Երևան

մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի պաշտպան Արսեն Խառատյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2026 թվականի փետրվարի 06-ի թիվ ԵԴ1/2390/01/25 որոշումը,
ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.

28.11.2024 թվականին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երրորդ բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 08153824 քրեական վարույթը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:
16.12.2024 թվականին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի ծննդականու վարչության Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 393-րդ հոդվածի՝ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 08158024 քրեական վարույթը:
16.12.2024 թվականին թիվ 08158024 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 08153824 քրեական վարույթին։ 16.12.2024 թվականին ժամը 18:35-ին ապօրինի թմրանյութ ձեռք բերելու պահելու և իրացնելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածանքով ձերբակալվել է Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանը։
17.122024 թվականին Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքը կատարելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով վերցվել է արգելանքի, իսկ հաջորդ օրն ազատվել է արգելանքից:
17.12.2024 թվականին Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
18.12.2024 թվականի որոշում է կայացվել ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալ Արթուր Աֆթանդիլյանին՝ դատարան ներկայացնելու հիմքով ձերբակալելու մասին, նույն օրը վերջինս ձերբակալվել է։
18.12.2024 թվականի Արթուր Աֆթանդիլյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 ամիս ժամկետով:
2025 թվականի հուլիսի 07-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ ԵԴ1/2390/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և Արմեն Էդիկի Աֆթանդիլյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով:
Նույն օրը քրեական գործն էլեկտրոնային եղանակով մակագրվել և 2025 թվականի հուլիսի 08-ին հանձնվել է դատավոր Տաթևիկ Մուրադյանին:
2025 թվականի հուլիսի 10-ին դատավոր Տաթևիկ Մուրադյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/2390/01/25 քրեական գործով վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
Մեղադրյալ Արթուր Աֆթանդիլյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 13-ի որոշմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի օգոստոսի 16-ը:
Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 25-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի նոյեմբերի 16-ը:
Դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի փետրվարի 16-ը:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 06-ի որոշմամբ․
«Մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի մայիսի 16-ը:>>։
Առաջին ատյանի դատարանի 06.02.2026թ. որոշման դեմ հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի պաշտպան Արսեն Խառատյանը:
2026 թվականի փետրվարի 18-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է բողոքը, 2026 թվականի մարտի 03-ին թիվ ԵԴ1/2390/01/25 հատուկ վերանայման վարույթի նյութերը, որոնք դատավոր Հ. Պետրոսյանի աշխատակազմին են փոխանցվել 2026 թվականի մարտի 04-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի մարտի 09-ի որոշմամբ թիվ ԵԴ1/2390/01/25 վարույթով հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, իսկ դատական ակտը կայացնելու օր է սահմանվել 2026 թվականի մարտի 19-ը։
Հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «(...) [Ն]ա նախնական համաձայնության գալով եղբոր` Արմեն Էդիկի Աֆթանդիլյանի հետ, քննությամբ չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում ինքնությունը չպարզված անձից իրացման նպատակով ձեռք է բերել առանձնապես խոշոր չափերի <<Կոկաին>> տեսակի, մանր չափերի` <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցներ և զբաղվել են թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությամբ, բացի այդ խոշոր չափերի 0.22 գրամ <<Հերոին>> տեսակի թմրամիջոց է իրացրել Արարատ Սարուխանի Համբարձումյանին։
Այսպես.
Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանը, խախտելով <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի մասին>> ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջը, այն է` չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու, այսինքն՝ թմրամիջոց պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու կամ առաքելու թույլտվություն քննությամբ չպարզված ժամանակահտվածում և հանգամանքներում ինքնությունը չպարզված անձից՝ իրացման նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել քննությամբ չպարզված քանակության <<Հերոին>> տեսակի թմրամիջոց, որից խոշոր չափերի՝ 0.22 գրամ հաստատուն քաշով թմրամիջոցը 2024թ. նոյեմբերի 28-ին Երևան քաղաքի Հանրապետության փողոցում 18.000 4 դրամով իրացրել է Արարատ Սարուխանի Համբարձումյանին, որը հայտնաբերվել է նույն օրը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ ԵՔՎ ԹԱՇԴՊ բաժնում կատարված վերջինիս անձնական խուզարկությամբ։
Բացի այդ, Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանը, խախտելով <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի մասին>> ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջը, այն է` չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու, այսինքն՝ թմրամիջոց (պատրաստելու, վերամշակելու, ձեռք բերելու, պահելու, փոխադրելու կամ՝ առաքելու թույլտվություն նախնական համաձայնության գալով եղբոր՝ Արմեն Էդիկի Աֆթանդիլյանի հետ, պայմանավորվածություն են ձեռք բերել խմբի կազմում զբաղվել թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությամբ։
Համաձայնություն բերելուց հետո, քննությամբ ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, ինքնությունը չպարզված անձից իրացման և շահույթ ստանալու նպատակով ապօրինի ձեռք են բերել առանձնապես խոշոր չափերի 0.75 գրամ հաստատուն քաշով (0.52 գրամ և 0.23 գրամ) <<Կոկաին>> տեսակի թմրամիջոց և մանր չափի՝ 0.49 գրամ հաստատուն քաշով (0.31 գրամ և 0.18 գրամ) <<Մարիխուանա‰>>տեսակի թմրամիջոց, խոշոր չափերի՝ 0.11 գրամ հաստատուն քաշով <<Մեթադոն և Կոկաին>> տեսակի թմրամիջոց, որոնք ինչպես նաև թմրամիջոցի հետքեր պարունակող թվով 5 հատ դատարկ զիպ փաթեթները, հայտնաբերվել են 2024թ. դեկտեմբերի 16-ին վերջինիս բնակության՝ Երևան քաղաքի Տպագրիչների փողոցի 8/3-րդ տանը կատարված խուզարկությամբ։ (…) »։

Առաջին ատյանի դատարանն իր 2026 թվականի փետրվարի 06-ի թիվ ԵԴ1/2390/01/25 որոշման մեջ նշել է․ « (…) Դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ թիվ ԵԴ1/2390/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Դատարան։
Հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով նախնական կամ հիմնական դատալսումների ընթացքում խափանման միջոցի հարցի քննարկման ժամանակ հիմնավոր կասկածին անդրադարձ կատարելու սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում հիմնավոր կասկածի քննարկման սահմաններից։ Դատարանը գտնում է, որ նախքան ներկայացված մեղադրանքի վերաբերյալ եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելը դատարանն իրավունք չունի անդրադառնալու մեղադրանքի էությանը կամ հիմնավորվածությանը, քանի որ նախնական կամ հիմնական դատալսումների ընթացքում խափանման միջոցի հարցի քննարկումը չի հետապնդում կատարված ենթադրյալ հանցագործության բոլոր հանգամանքները հետազոտելու և դրանց քրեաիրավական գնահատական տալու կամ տրված գնահատականը ստուգելու ու համապատասխան որոշում կայացնելու նպատակ: Այդ հարցերը կարող են քննարկման առարկա դառնալ միայն ներկայացված մեղադրանքի վերաբերյալ եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու ընթացքում, այսինքն` հանդիսանում են արդարադատության իրականացման արդյունքում լուծման ենթակա հարցեր:
Նշված համատեքստում հարկ է արձանագրել նաև, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հարություն Ավետիսյանի վերաբերյալ թիվ ԱՐԴ/0180/01/23 գործով արձանագրել է, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ փուլում շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքի պահպանման անհրաժեշտությունը․
Մասնավորապես՝ մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանը, հայտնվելով ազատության մեջ, կարող է կատարել հանցանք։
Հիշյալ դիրքորոշմանը հանգելիս Դատարանը հիմք է ընդունում այն, որ մեղադրյալ Արթուր Աֆթանդիլյանը չունի մշտական աշխատանք, որպիսի հանգմանքը չի կարող Դատարանի կողմից անտեսվել այն պարագայում, երբ անձը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ենթադրյալ հանցանքների կատարման մեջ:
Դատարանի նման դիրքորոշումը բխում է նաև Եվրոպական դատարանի՝ Բեռնոբիչն ընդդեմ Խորվաթիայի (Bernobić v. Croatia) գործով 2011 թվականի սեպտեմբերի 21-ի վճռով արտահայտած այն դիրքորոշումից, որ մեղադրյալի մշտական աշխատանք կամ կանոնավոր ամսական եկամուտ չունենալու հանգամանքը կարող է բավարար լինել գնահատելու, որ անձը, ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում, կարող է շարունակել թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունը (տե՛ս նշված որոշման 70-րդ և 71-րդ կետերը)։
Բացի այդ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ հանցանք կատարելը կանխելու տեսանկյունից ուշադրության է արժանի այն, որ մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի բնակարանից հայտնաբերվել են առանձնապես խոշոր չափերի թմրամիջոցներ, որոնք փաթեթավորված են առանձին փաթեթներում, վերջինիս բնակարանից հայտնաբերվել է կշեռք, Արթուր Աֆթանդիլյանը նախկինում դատապարտված է եղել թմրամիջոցների իրացման համար, որի դատվածությունը թեև մարված է, սակայն չի կարող անտեսվել Դատարանի կողմից: Ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ Արթուր Աֆթանդիլյանը չունի մշտական աշխատանք, ինչը առաջադրված մեղադրանքի համատեքստում բարձրացնում է վերջինիս հանցանք կատարելու հավանականությունը:
Մեղադրյալի վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարման ապահովման նպատակին անդրադառնալիս Դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանը նախկինում կայացված որոշումներով արձանագրել էր, որ դեռևս չեն հարցաքննվել գործով վկաները և վարույթի այդ փուլերում առկա էր ողջամիտ ենթադրություն մեղադրյալի կողմից ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու եղանակով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականության վերաբերյալ: Վարույթի սույն փուլում, երբ հարցաքննվել են գործով անցնող վկաները, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականությունն էապես նվազել է:
Հետևաբար, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ դրանց համակցության կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Հետևաբար՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի փետրվարի 16-ը:
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ Սահմանադրական դատարանը 2025 թվականի հուլիսի 30-ի թիվ ՍԴՈ-1792 որոշմամբ արձանագրել է, որ կալանքի հիմքերի առկայության հիմնավորումը, նախևառաջ, անձի անմեղության կանխավարկածի հետ սերտորեն կապված՝ նրա ազատության կանխավարկածը հաղթահարելուն ուղղված գործընթաց է, ինչից էլ հենց բխում է, որ անձի՝ մեղադրյալի կարգավիճակը պահպանելու ամբողջ ժամանակահատվածում, մասնավորապես՝ անկախ քրեական վարույթի փուլերից՝ ազատության մեջ մնալը կանոն է, իսկ նրան ազատությունից զրկելը՝ բացառություն, որը գործադրելու համար անհրաժեշտ է տրամադրել իրավունքի սահմանափակումն իրավունքի խախտման վերաճելը կանխող միասնական երաշխիքներ, այդ թվում՝ ապահովել կալանքի հիմքերի առկայության առթիվ պետության ունեցած կանխատեսական մտահոգությունների օբյեկտիվ փաստական հիմքերի վերացման ուղղությամբ պատշաճ ջանասիրության պարտադիրությունը։
Սահմանադրական դատարանն արձանագրել է նաև, որ կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը, թեև օրենսդրորեն առանձնացվել է բուն հիմքերի առկայությունից, վարույթն իրականացնող մարմնի վրա առնվազն պարտականություն է դնում ստուգելու, թե արդյո՞ք պահպանված են կալանքի հիմքերի՝ իբրև ապագային միտված կանխատեսական բնույթ ունեցող դատողությունների (մտահոգությունների) հիմքում ընկած փաստացի առկա հանգամանքները (օրինակ՝ վկաների հարցաքննված չլինելու հանգամանքը), և եթե՝ այո, ապա դրանց շարունակական առկայությունը վերագրելի է մեղադրյալի՞, թե՞ վարույթի հանրային մասնակիցների վարքագծին։
Այս համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արթուր Աֆթանդիլյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու օրենսդրական նպատակներն են մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելը և վերջինիս կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելը: Հարկ է նկատել, որ հանցանք կատարելը կանխելու օրենսդրական նպատակների առկայությունը հիմնված է սույն քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի կողմից նախկինում դրսևորված վարքագծի վրա, և առավելապես վերագրելի է վերջինիս կողմից նախկինում դրսևորած ոչ պատշաճ վարքագծին, և ունի Դատարանի կողմից դրսևորվող ջանասիրությունից անկախ, օբյեկտիվ հիմքեր:
Եվրոպական դատարանը <<Ջեյսուսն ընդդեմ Լիտվայի>> գործով (Jėčius v.Lithuania, app. no. 34578/97) 2000 թվականի հուլիսի 31-ի որոշման 93-րդ կետում, մեկ անգամ ևս ամրագրելով անմեղության և ազատության կանխավարկածների անքակտելի կապը՝ նշել է, որ՝ <<կալանքի տևողության ողջամտությունը պետք է գնահատվի յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով՝ ըստ վերջինիս ներհատուկ հատկանիշների: Շարունակական կալանքը կարող է արդարացված լինել որևէ կոնկրետ դեպքում միայն այն ժամանակ, երբ առկա են իրական հանրային շահի պարզորոշ ցուցիչներ, որոնք, չնայած անմեղության կանխավարկածին, գերակշռում են ազատության իրավունքը>>:
Անդրադառնալով Դատարանի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությանը (due diligence)՝ հարկ է արձանագրել, որ կալանքի ժամկետի նախորդ երկարաձգումից հետո, բոլոր օբյեկտիվ հանգամանքների հաշվառմամբ, իրականացվել են բոլոր անհրաժեշտ դատավարական գործողությունները՝ ապահովելու քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքը:
Այսպիսով, Դատարանը նախորդող ժամանակահատվածում գործադրել է վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով պատշաճ ջանասիրություն՝ արդար դատաքննության ապահովման և գործի համակողմանի քննության նպատակով, և այս քրեական վարույթին ներհատուկ հատկանիշներից բխում է, որ անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար առկա են հանրային շահի այնպիսի ցուցիչներ, որոնք գերակշռում են անձի ազատության իրավունքը:»։

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը և պահանջը.

Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստերով.
Մեղադրյալ Արթուր Աֆթանդիլյանի պաշտպան Արսեն Խառատյանը մասնավորապես նշել է. «(…) Դատարանի կողմից կայացված որոշմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասով թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են անհիմն և չհիմնավորված դատական ակտի կայացման։ Նշվածը հիմնավորվում է հետևյալով․
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
(․․․)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.>>։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(․․․)
գ. անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար,
(․․․)>>։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին‰ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝
« 3.Քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք ունի հետևյալ նվազագույն իրավունքները.
(․․․)
պաշտպանելու իրեն անձամբ կամ իր ընտրած դատապաշտպանների միջոցով կամ, եթե նա բավարար միջոցներ չունի դատապաշտպանի ծառայության դիմաց վճարելու համար, ունենալու անվճար նշանակված դատապաշտպան, երբ դա պահանջում են արդարադատության շահերը, (․․․)>>։
<<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին‰ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<Յուրաքանչյուր ոք, ում սույն Կոնվենցիայով ամրագրված իրավունքներն ու ազատությունները խախտվում են, ունի պետական մարմինների առջև իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցի իրավունք, նույնիսկ եթե խախտումը կատարել են ի պաշտոնե գործող անձինք>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:

2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
3. Դատարանը, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմինը իրենց իրավասության սահմաններում պարտավոր են անհապաղ ազատ արձակել ազատությունից ապօրինի կամ անհիմն զրկված յուրաքանչյուր անձի:
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 21-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Դատարանում վարույթն իրականացվում է կողմերի հավասարության և մրցակցության հիման վրա: Կողմերի հավասարությունից և մրցակցությունից շեղում թույլատրվում է միայն ապացուցողական գործողությունների կատարման դատական երաշխիքների վարույթում, համաձայնեցման և համագործակցության վարույթներում, ինչպես նաև վճռաբեկ վարույթում և բացառիկ վերանայման վարույթներում:
(․․․)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1․ Մեղադրյալը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավունք ունի՝
(․․․)
25) դատական նիստի անցկացման վայրի և ժամանակի մասին ստանալու պատշաճ ծանուցում. (․․․)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(․․․)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները:
(․․․)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը սահմանել է կալանավորման կիրառման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունն ապահովող մի շարք երաշխիքներ, որոնց մեջ կարևորագույն տեղ է զբաղեցնում հիմնավոր կասկածի առկայության հարցի քննությունը: Վճռաբեկ դատարանը իր կողմից կայացված բազմաթիվ ակտերում հսատակ մատնանշել է, որ կախված քննության փուլից տարբեր են լինում հիմնավոր կասկածի ներկայացվող պահանջները: Այս պարագայում դատարանը անդրադարձել է հիմնավոր կասկածին այնքանով, որ գործը ընդունվել է վարույթ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը սահմանել է կալանավորման կիրառման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունն ապահովող մի շարք երաշխիքներ, որոնց մեջ կարևորվում ու առանձնանում են կալանավորման հիմքերը: Դրանք օրենքով նախատեսված այն հանգամանքներն են, որոնք հաստատվում են ապացույցների որոշակի ամբողջությամբ և հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ անձը, կալանքի տակ չգտնվելով, կարող է դիմել փախուստի, կատարել նոր հանցանք և չկատարել օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ իր վրա դրված պարտականությունները։
Ա.Ճուղուրյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է. «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135 հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա: Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ (տես Ա.Ճուղուրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2007թ. օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-132/07 որոշումը):
Իսկ Ա.Ավետիսյանի գործով որոշման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանը արձանագրել է, որ. «(...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135 հոդվածով սահմանված խափանման միջոցի կիրառման հիմքերը չեն կարող այնպես մեկնաբանվել և կիրառվել, որ (...) դատական ակտը պատճառաբանելու համար ընդամենը բավարար լինի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135 հոդվածով սահմանված իրավական ձևակերպումների վկայակոչումը կամ վերարտադրումը: Հակառակ պարագայում անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության սահմանադրական իրավունքի սահմանափակման իրավաչափության դատական երաշխիքը կլինի պատրանքային, իսկ հիմնական իրավունքը փաստացի կբովանդակազրկվի:
(...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135 հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները, որոնք կարող են առաջ բերել անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության հիմնական իրավունքի սահմանափակում, պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ ենթադրությունների վրա>> (տես Ա.Ավետիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԱՎԴ/0022/06/08 որոշման 19-20-րդ կետերը):
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Վ.Պողոսյանի գործով որոշման մեջ և իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…)[Մ]եղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը>> ի թիվս այլնի, տե՛ս Mamedova v. Russia, 2006թ. հունիսի 1-ի վճիռը, գանգատ թիվ 7064/05, կետ 74, Panchenko v. Russia 2005թ. փետրվարի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 45100/98, կետ 102, Ilijkov v. Bulgaria, 2001թ. հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33977/96, կետ 81¤: (…)՝ (տես Վահագն Հակոբի Պողոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013թ. փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշումը):
Գտնում ենք, որ բացակայում է հիմնավոր կասկածը, քանի որ հիմնավոր կասկածի հիմքում պետք է դրվեն օրենքով սահմանված ձևով ձեռք բերված ապացույցներ, սակայն ինչպես պարզ է դառնում ներկայացված նյութերից դրանք ձեռք են բերվել օրենքի էական խախտումներով:
Ըստ նախաքննության մարմնի պաշտպանյալս մեղադրվում է խմբի կազմով հանցանաք կատարելու մեջ սակայն չկան որևէ փաստական տվյալ, որ կհավաստի այդ հանգամանքի մասին:
Այսպես, Դատարանը անդրադառնալով կալանավորման իրավաչափության պայմաններին՝ հիմքերին, գտել է, որ մեղադրյալը ազատության մեջ մնալու պայմաններում պաշտպանյալս կկատարի հանորեն վտանգավոր այլ արարք։
Անդրադառնալով դատարանի այն մտավախությանը, որ մեղադրյալը ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում կկատարի հանրորեն վտանգավոր այլ արարք, հաշվի առնելով վերջինիս բնակարանում հայտնաբերվածը, ինչպես նաև այն, որ մեղադրյալը նախկինում դատապարտված է եղել համանման մեղադրանքով, ապա հարկ է փաստել, որ ենթադրյալ արարքը կատարելու պահին Արթուր Աֆթանդիլյանը չի ունեցել դատվածություն, ապա դատարանը հենց միայն անձը բնութագրող տվյալները չէր կարող համադրել գործով ձեռք բերված ոչ արժանահավատ տեղեկությունների հետ, և ենթադրություն աներ առ այն, որ վերջինս կկատարի նոր քրեորեն պատժելի արարք:
Ինչպես նաև տևական ժամանակ է ինչ մեղադրյալը գտնվում է անազատության մեջ, որպեսզի պայմաններում նոր հանցանք կատարելու ռիսկը էապես նվազել է:
Ինչպես արդեն նշվել է սույն բողոքում, ըստ պաշտպանական կողմի մեղադրյալին կալանավորելու հիմքեր առկա չեն, սակայն եթե ընդունենք, որ առկա են ապա, երբ դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմանները, ապա նա պետք է նախ և առաջ քննարկի այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավրությունը, քանի որ ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով, արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը, իսկ նույն օրենգրքի 286-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ դատարանում խափանման միջոց կիրառելու վարույթի առարկան է կազմում նաև մեղադրյալի նկատմամբ ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը:
Դատարանը առանց որևէ պատճառաբանության արձանագրել է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել հնարավոր չէ:
Հարկ եմ համարում առանձնահատուկ ընդգծել, որ կալանքը համարվում է ամենախիստ խափանման միջոցը և պետք է այն կիրառվի բացառիկ դեպքերում, երբ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը գործով վարույթի ընթացքում:
Այլընտրանքային միջոցը պետք է ընկալվի որպես ցանկացած միջոց, որն ավելի քիչ սահմանափակող է, քան որևէ պատճառաբանությամբ կալանքի տակ պահելը: Այլընտրանքային միջոցները մնում են անձի վարքագծի հետ կապված և նպատակ ունեն շրջանցել անազատության մեջ պահելու անտեղի դեպքերը:
Քրեական դատավարության ընթացքում այլընտրանքային միջոցները կալանավորմանը հակակշռող գործոն են: Սովորաբար դրանք ենթադրում են ոչ բանտային միջոցներ և ենթադրում են ազատման իրավունք այն դեպքում, երբ կալանքի հիմքերը նվազել են:


Հիմնական սկզբունքն այն է, որ ազատությունից զրկելը պետք է լինի որպես վերջին միջոց: Ազատության իրավունքը մարդու հիմնարար իրավունքներից մեկն է, և նրա զրկումը լուրջ և ծանր հետևանքներ է ունենում անհատների վրա:
Անդրադառնալով այլընտրանքային միջոցների հիմքերին` անհրաժեշտ է նշել, որ ներպետական օրենսդրության տեսանկյունից այս հիմքերն ըստ էության նկարագրված են քրեական դատավարության օրենսդրության մեջ: Դրանք, որպես այդպիսին, առանձնացված չեն ըստ խափանման միջոցի տեսակի և փաստորեն վերաբերվում են և ազատությունից զրկելու հետ կապված և ազատությունից զրկելու հետ չկապված խափանման միջոցներին` տարբերակումն ըստ էության թողնելով միայն այդ հիմքերի դրսևորումների ռիսկերի տարբեր աստիճաններին:
Ճիշտ է, կալանքը պետք է օգտագործվի որպես վերջին միջոց, սակայն այլընտրանքային խափանման միջոցները ևս չեն կարող կիրառվել առանց դրանց համար անհրաժեշտ և բավարար պայմանների և հիմքերի:
Հիմնական սկզբունքն այն է, որ որքան ավելի խիստ լինի մարդու իրավունքները սահմանափակող միջոցը, այնքան ավելի ուժեղ պետք է լինի դրա հիմնավորումը: Եթե այլընտրանքային միջոցները պակաս զսպող են, քան կալանավորումը, ապա ավելի քիչ հավանական է, որ դրանք խախտում են անձանց իրավունքները:
Դատարանի ձևակերպումներից ստացվում է, որ յուրաքանչյուր դեպքում խափանման միջոցի կիրառման հիմքերի առկայությունը վկայում է ոչ թե խափանման միջոցի կիրառման անհրաժեշտության և իրավաչափության մասին, այլ բացառապես կալանքի կիրառման անհրաժեշտության մասին: Հատկապես այն դեպքում, որ նախկինում մատնանշած հիմքերից մեկը նվազել է, որն արձանագրել է դատարանը իսկ մյուս հիմքը նման մեկնաբանությունների պայմաններում կմնա հավերժ, քանի որ նոր հանցանքի հիմքը կա և շարունակում է մնալ ընդմիշտ: Պաշտպանական կողմը միջնորդել էր որպես խափանման միջոց կիրառել տնային կալանք և 1000000 ՀՀ դրամի հետ համատեղ որը ըստ էության նույն խստության խափանման միջոց է և անձը չի կարող տեղաշարժվել և նրա տեղաշարժը հսկվում է ամբողջ օրը:
Ուստի հիշյալ պայմաններում խախտվել է մեղադրյալի արդար դատաքաննության, հավասարության և ազատության իրավունքը:»։
Վերոգրյալի հիման վրա մեղադրյալ Արթուր Աֆթանդիլյանի պաշտպան Արսեն Խառատյանը, խնդրել է.
«1. Սույն հատուկ վերանայման բողոքն ընդունել վարույթ:
2. Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի` 2026 թվականի փետրվարի 06-ի թիվ ԵԴ1/2390/01/25 որոշումը և կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ, վերացնել Արթուր Աֆթանդիլյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը և նրան անհապաղ ազատել կալանքից կամ նրա նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց /միջոցներ/:»։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` <<Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` <<3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա>>:

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով վիճարկվող դատական ակտը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` <<Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով. (…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն. <<1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…) >>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները:
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…) >>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, (…) >>։
Արամ Ճուղուրյանի գործով 2007թ. օգոստոսի 30-ի վբ-132/07 որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) կալանավորման կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը:>>:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով 2017թ. նոյեմբերի 15-ի ԵԿԴ/0084/06/16 որոշմամբ զարգացնելով կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) (...) մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (...)>>:
Վերը նշված իրավակարգավորումները և իրավական դիրքորոշումները կիրառելով սույն որոշման մեջ նշված փաստական տվյալների նկատմամբ հարկ է նշել, որ տվյալ դեպքում Արթուր Աֆթանդիլյանը մեղադրվում է ծանր հանցանք կատարելու մեջ։ Դրա հետ մեկտեղ, մեղադրյալին վերագրվող կոնկրետ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, ինչպես նաև ենթադրյալ հանցանքների կատարումից հետո ենթադրյալ դրսևորած վարքագիծը գործի՝ ներկայացված նյութերի վերլուծությունից բխող օպերատիվ-քննչական իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը, ներկայացված նյութերում առկա փաստական տվյալները՝ մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, մեղադրյալի անձին վերաբերվող փաստական տվյալները, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս համաձայնելու Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումներին։

Անդրադառնալով պաշտպանի վերանայման բողոքում նշված փաստարկներին, ապա հարկ է նշել, որ այս նպատակների բացակայության վերաբերյալ համապատասխան փաստեր, տեղեկություններ կամ ապացույցներ չեն ներկայացվել դատարանին, հետևաբար առկա փաստական տվյալները բավարար չեն այդ նպատակի բացակայության մասով հետևության հանգելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել նաև, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նշված խափանման միջոցի նպատակներն ունեն կանխատեսական, հավանական բնույթ և նշված իրավակարգավորումից բխում է, որ խափանման միջոցի կիրառումը նպատակ է հետապնդում կանխել համապատասխան ենթադրյալ վարքագծի դրսևորումը: Իսկ համապատասխան տեղեկությունների, փաստերի և/կամ ապացույցների հիման վրա տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի մասով ողջամտորեն հանգում է վերը նշված հետևությանն, ուստի այդ մասով բողոքում նշված փաստարկներն անհիմն են:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ վերը նշված նպատակների առկայության մասով Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն էության մեջ հիմնավոր են և բխում են դատարան ներկայացված նյութերից, իսկ պաշտպանի վերանայման բողոքում նշված փաստարկներն անհիմն են: Սույն որոշմամբ շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո հաշվի առնելով նշված քրեական վարույթի առանձնահատկությունները, մեղադրյալի ենթադրյալ վարքագծի դրսևորումները, մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը և սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, ինչպես նաև խափանման միջոցի կիրառման համար հիմք հանդիսացած հանգամանքները և դրանց հնարավոր դրսևորման ձևերը, հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության աստիճանը և դրա հնարավոր ազդեցությունը գործի վրա, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ընտրված խափանման միջոցի կիրառման միջոցով, մինչդատական վարույթի տվյալ փուլում, ողջամտորեն հնարավոր է ապահովել մեղադրյալի հետագա պատշաճ վարքագիծը:
Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները էության մեջ հիմնավոր են և բխում են դատարան ներկայացված նյութերից, իսկ վերանայման բողոքում նշված փաստարկներն անհիմն են և բավարար չեն վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու համար։
Ինչ վերաբերում է վերանայման բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե'ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):


Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել վարույթի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և ըստ էության գործի քննության տվյալ փուլում, առկա փաստական տվյալների շրջանակներում, կայացրել է հարցը ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանությունները, այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Արթուր Էդիկի Աֆթանդիլյանի պաշտպան Արսեն Խառատյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 06-ի թիվ ԵԴ1/2390/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ 15-օրյա ժամկետում:




ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ