ԵԴ1/2381/01/25




Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Վ.ՌՇՏՈՒՆԻ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ք.ԲԱԴԱԼՅԱՆԻ

2026թ. փետրվարի 09-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի ԵԴ1/2381/01/25 դատավճռի դեմ մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պաշտպան Ռուզաննա Սիրեկանյանի վերաքննիչ բողոքը.

ՊԱՐԶԵՑ

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2025 թվականի ապրիլի 16-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60277425 քրեական վարույթը:
1.2. Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Բ.Ղազինյանի՝ 2025 թվականի մայիսի 19-ի որոշմամբ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.3. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Ա.Պետրոսյանի՝ 2025 թվականի մայիսի 20-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
1.4. 2025 թվականի հուլիսի 07-ին թիվ 60277425 քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, որը ԵԴ1/2381/01/25 համարի ներքո մակագրվել է դատավոր Է.Ավագյանին։
1.5. 2025 թվականի հուլիսի 09-ին դատավոր Է.Ավագյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/2381/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
1.6. Առաջին ատյանի դատարանը, դատաքննության արագացված վարույթի կարգով քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճռով վճռել է.
«Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանին մեղավոր ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 2 ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ՝ դատավճիռների համակցությամբ, նշանակված պատժին լրիվ գումարել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 25-ի թիվ ԵԴ1/0919/01/25 դատավճռով նշանակված տուգանքը՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով և Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 2 ամիս ժամկետով և տուգանք՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի հիման վրա՝ նրա նկատմամբ նշանակված տուգանքը տարաժամկետել 10 (տասը) ամիս ժամկետով և թույլատրել տուգանքը վճարել մաս առ մաս՝ յուրաքանչյուր ամիս 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված նյութերը թողնել կցված քրեական գործին։
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում»։
1.7. Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2025 թվականի դեկտեմբերի 23-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պաշտպան Ռուզաննա Սիրեկանյանը, որը 2025 թվականի դեկտեմբերի 25-ին մուտքագրվել է Վերաքննիչ դատարան։ Բողոքի հիման վրա ԵԴ1/2381/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2026 թվականի հունվարի 05-ին, իսկ նախագահող դատավոր Տ.Գրիգորյանի աշխատակազմին վերաքննիչ բողոքի հետ միասին փոխանցվել` 2026 թվականի հունվարի 07-ին:
1.8. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 19-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պաշտպան Ռուզաննա Սիրեկանյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, քրեական գործը նշանակվել է դատաքննության, իսկ մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնվել է անփոփոխ։

2. Վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ հետևյալ արարքի համար. «(…) նա, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք, 2025 թվականի ապրիլի 06-ին՝ ժամը 01.25-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Շինարարներ 13 հասցեում հարբած (ոչ սթափ) վիճակում՝ արտաշնչած մեկ լիտր օդի մեջ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.123 մգ/լ, վարել է Մերսեդես մակնիշի [36RM***] հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից նույն օրը կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8259012040 արձանագրությամբ»:
2.2. ԵԴ1/2381/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ին կայացված դատավճռի համաձայն.
«(…) Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալի կողմից ընդունելու և գործը արագացված վարույթով քննելու պայմաններում՝ Դատարանը, գործով ձեռքբերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
2) մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
3) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի մեղադրյալի նկատմամբ.
4) մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. (…)
Դատարանը որպես մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ նա առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է իր կատարած արարքի համար (տե՛ս, mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 26-րդ կետը)։ (...)
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա են, մասնավորապես՝ վերջինս ունի դատվածություն, որը մարված կամ վերացված չէ։ Այսպես՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 25.03.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/0919/01/25 դատավճռով Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել է տուգանքի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի հիման վրա՝ սույն դատավճռով նշանակված պատժին լրիվ գումարվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ի դատավճռով նշանակված 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամը և վերջնական պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Սույն քրեական գործով Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն հարկ է համարում նշել, որ անձի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս պետք է ղեկավարվել ՀՀ քրեական և քրեական դատավարության օրենսգրքերի մի շարք դրույթներով: (...)
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ մեղադրյալ Ստեփան Մկրտչյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ նրան մեղսագրված արարքը երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված, դիտավորյալ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն է,
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը,
- այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը,
- պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող՝ սույն դատավճռում նշված հանգամանքները։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը հանգում է այն հետևությանը, որ տվյալ դեպքում 2 (երկու) ամիս ժամկետով կարճաժամկետ ազատազրկմամբ, հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը: (...)
Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ, նշանակված պատժին պետք է լրիվ գումարել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 25-ի թիվ ԵԴ1/0919/01/25 դատավճռով նշանակված տուգանքը՝ 750.000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով և Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով և տուգանք՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով: (...)
Դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 25-ի թիվ ԵԴ1/0919/01/25 դատավճռով մեղադրյալ Ստեփան Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակված 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը տարաժամկետվել է 10 (տասը) ամիս ժամկետով և թույլատրվել է տուգանքը վճարել մաս առ մաս՝ յուրաքանչյուր ամիս 75․000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով, գտնում է, որ այն պետք է պահպանել՝ սահմանելով տուգանքի վճարման նույն կարգը։
Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ պատժատեսակը և դրա չափը սույն դեպքում համաչափ է մեղադրյալի անձին և նրա կատարած հանցանքին։
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից իր նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին, Դատարանը արձանագրում է հետևյալը․ (...)
Հաշվի առնելով Ստեփան Մկրտչյանի կատարած արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները և պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը բացակայում են:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչված ապացույցներին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք անհրաժեշտ է պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի վրա արգելանք դնելու, վարութային ծախսերի, իրեղեն ապացույցների վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերը համարում է լուծված։ (…)»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
3.1. Մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պաշտպան Ռուզաննա Սիրեկանյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, Առաջին ատյանի դատարանի իրավական դիրքորոշումը, վկայակոչելով օրենսդրության վերաբերելի դրույթները, որպես վերաքննիչ բողոքի հիմքեր և հիմնավորումներ՝ նշել է, որ վերաքննիչ բողոքը բերվում է դատական սխալի հիմքով, այն է՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա:
Բողոքաբերը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի ԵԴ1/2381/01/25 դատավճիռն օրինական և հիմնավորված չէ, Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռով չի անդրադարձել մեղադրյալի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներին և գտել է, որ պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ առկա չեն, սակայն մեղադրյալի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք պետք է դիտարկվեր վերջինիս կողմից մեղքն ընդունելը, ցուցմունքներ տալը: Փաստացի դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը երիտասարդ է, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, այդ կերպ աջակցել է գործի քննությանը:
Ամփոփելով՝ բողոքաբերը նշել է, որ հիշյալ հանգամանքների պատշաճ գնահատման արդյունքում դատարանը պետք է քննարկման առկա դարձներ մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառումը: Արդյունքում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի չկիրառումը քրեաիրավական օրենքի խախտում է՝ դատական սխալ, որը հանգեցրել է նաև քրեադատավարական օրենքի էական խախտման, մասնավորապես՝ դատավճռի օրինականության և հիմնավորվածության պահանջի խախտման, արդյունքում խախտվել է մեղադրյալի արդար դատաքննության, հավասարության, ազատության իրավունքները:
3.2. Ներկայացված վերաքննիչ բողոքով մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պաշտպան Ռուզաննա Սիրեկանյանը խնդրել է մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի ԵԴ1/2381/01/25 դատավճիռը և Ստեփան Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան:

4. Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում արձանագրված դիրքորոշումները.
4.1. 2026թ. փետրվարի 03-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պաշտպան Ռուզաննա Սիրեկանյանի դիմումը, որով խնդրել է աշխատանքային ծանրաբեռնվածության պատճառով բողոքի քննությունն անցկացնել իր բացակայությամբ: Միաժամանակ, նա խնդրել է մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի ԵԴ1/2381/01/25 դատավճիռը և Ստեփան Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան:
4.2. Դատավարության մյուս մասնակիցները, պատշաճ ծանուցված լինելով դատական նիստի օրվա և ժամի մասին, չեն ներկայացել դատական նիստին:

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
5.1. Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավորված և պատճառաբանված են արդյոք մեղադրյալ Ստեփան Մկրտչյանի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը մեղադրյալի կողմից փաստացի կրելով՝ պատժի նպատակների իրացվելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
5.2. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) 4. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։ (...)»:
5.3. Պատիժ նշանակելը քրեական գործով արդարադատության իրականացման վճռական պահն է, որը պետք է դառնա կատարված հանցանքի հասարակական վտանգավորության գնահատման լիարժեք չափանիշ, պատժի ենթարկվող անձին վերասոցիալականացնելու, ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ այլ անձանց կողմից հանցագործությունները կանխելու գործուն միջոց: Պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս, դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա` ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։
5.4. Հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, դատարանը պարտավոր է գործի նյութերում առկա փաստական տվյալների հիման վրա պատճառաբանել ինչպես պատժի տեսակի և չափի ընտրության, այնպես էլ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ իր որոշումը: Դատական որոշման որակը մեծապես կախված է դրա պատճառաբանական մասից, հետևաբար դատական որոշումները սկզբունքորեն պետք է պատճառաբանված լինեն: Պատժի տեսակի և չափի ընտրության, ինչպես նաև պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները հիմնավորող պատճառների մատնանշումը ոչ միայն ավելի հասկանալի և ընդունելի է դարձնում դատավճիռը վարույթի մասնակիցների համար, այլև բացառում է կամայականությունը: Նախևառաջ, դա նշանակում է, որ դատարանը պարտավորված է լինում արձագանքել կողմերի ներկայացրած փաստարկներին և մատնանշել տվյալ որոշումը հիմնավորող և իրավաչափ դարձնող փաստարկները: Եվ երկրորդ` պատշաճ պատճառաբանությունը հասարակությանը թույլ է տալիս հասկանալ, թե ինչպես է գործում դատական համակարգը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս:
5.5. Վերոգրյալից հետևում է, որ մեղադրյալի կողմից արագացված վարույթ կիրառելուն համաձայնություն տալու և ներկայացված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու պարագայում պատժաչափի նշանակման հարցում օրենսդիրը արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մասնավորապես՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից:
5.6. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:(…)»:
Վերոգրյալ քրեաիրավական նորմի վերլուծությունից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն քննարկվող ինստիտուտի գործադրման համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու. նման հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, հանցանք կատարածի անձը, պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
Դատարանի հետևությունները, ի թիվս այլոց, պետք է հիմնված լինեն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի կողմից արարքի հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
5.7. Անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթն ամբողջական գնահատման ենթարկելու կարևորությանը` Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ Վերոնշյալ իրավադրույթը Վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (տե՛ս Սամսոն Ամիրխանյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, Արսեն Մկրտչյանի գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 5-ի թիվ ԼԴ/0093/01/12, Վանյա Բեգյանի գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13, Արամայիս Հովհաննիսյանի գործով 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14, Մհեր Հովհաննիսյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0039/01/15 և այլ որոշումները)։
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2021 թվականի մայիսի 05-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
5.8. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ.
- մեղադրյալ Ստեփան Մկրտչյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ այն արարքի կատարման համար, որ նա, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք, 2025թ. ապրիլի 06-ին՝ ժամը 01:25-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Շինարարներ 13 հասցեում հարբած (ոչ սթափ) վիճակում՝ արտաշնչած մեկ լիտր օդի մեջ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.123 մգ/լ, վարել է Մերսեդես մակնիշի, 36RM*** հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից նույն օրը կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8259012040 արձանագրությամբ,
- Առաջին ատյանի դատարանը, գնահատելով կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքը` ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, կատարածի համար զղջալը, քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքը՝ հանցանքը դատվածություն ունենալու պայմաններում կատարելը, հանգել է հետևության, որ մեղադրյալ Ստեփան Մկրտչյանի նկատմամբ որպես հիմնական պատիժ պետք է նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 2 երկու) ամիս ժամկետով։ Միաժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը բացակայում են՝ հաշվի առնելով մեղադրյալ Ս.Մկրտչյանի կատարած արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները և պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
5.9. Նախորդ կետում շարադրված փաստական տվյալները գնահատելով սույն որոշմամբ վկայակոչված և արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պատշաճ կերպով վերլուծելով և գնահատման ենթարկելով գործում առկա՝ մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, մեղսագրվող արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, մեղադրյալ Ստեփան Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված համաչափ պատիժ և վերջինիս նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցում հանգել է ճիշտ հետևության՝ իրավաչափորեն արձանագրելով, որ նրա նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակներին:
Վերաքննիչ դատարանի հիշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նաև նրանով, որ մեղադրյալ Ստեփան Մկրտչյանն իրեն մեղսագրվող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված դիտավորյալ հանցանքը կատարել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ի և Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025թ. մարտի 25-ի դատավճռով կրկին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունների համար տուգանքի ձևով պատիժ կրելու և դատվածություն ունենալու պայմաններում:
5.10. Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալ Ս.Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքում բողոքաբերի կողմից դրված հանգամանքները բավարար չեն կարող համարվել ողջամիտ հետևության հանգելու առ այն, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է Ս.Մկրտչյանի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ կերպ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու կապակցությամբ վերաքննիչ բողոքում բերված հիմնավորումները ողջամտորեն չեն նվազեցնում մեղադրյալի կամ նրա կողմից կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն այնքան, որ վերջինիս նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը լինի իրավաչափ:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ստեփան Մկրտչյանի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը մեղադրյալի կողմից փաստացի կրելով՝ պատժի նպատակների իրացվելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են։
5.11. Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, ուստի մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պաշտպան Ռուզաննա Սիրեկանյանի վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատավճիռը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքեր առկա չեն։
Հետևաբար, մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պաշտպան Ռուզաննա Սիրեկանյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ ԵԴ1/2381/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ և 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Ստեփան Ալեքսանի Մկրտչյանի պաշտպան Ռուզաննա Սիրեկանյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել՝ ԵԴ1/2381/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
2. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Տ․ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Վ․ՌՇՏՈՒՆԻ

Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ