ԵԴ1/2357/01/25





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ

«02» մարտի 2026թ. ք.Երևան


ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը՝ դատավոր Ա.Բեկթաշյան (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան), ուսումնասիրելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2026 թվականի հունվարի 14-ի թիվ ԵԴ1/2357/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի պաշտպան Սամվել Ջաղինյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքը և դրա հիման վրա ստացված թիվ ԵԴ1/2357/01/25 վարույթի նյութերը`
ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Ըստ ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ նյութերի` Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի հունվարի 14-ի թիվ ԵԴ1/2357/01/25 որոշմամբ մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի ապրիլի 24-ը:
Մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի տնային կալանքի կրման վայր է սահմանվել Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքի Փարպի բնակավայրի Ղ․Փարպեցու փողոցի 1-ին փակուղու 3-րդ տունը։
Սահմանափակվել է մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի՝ նամակագրություն ունենալու, հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու, հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց օգտվելու, այլ անձանց հետ շփում ունենալու և իր բնակության վայրում հյուրընկալելու իրավունքը՝ նույն ժամկետով՝ բացառությամբ մերձավոր ազգականների և Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքի Փարպի բնակավայրի, Ղ․Փարպեցու փողոցի 1-ին փակուղու 3-րդ տան բնակիչների՝ Սիմիազար Թորգոմի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 10․05․1943թ․), Սուսաննա Բեգլարի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 21․04․1963թ․) և Արմինե Բեգլարի Ալեքսանյանի (ծնված` 28․08․1970թ․)։
Որոշման կատարումը հանձնարարվել է ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությանը:
Նշված որոշումը մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի պաշտպան Սամվել Ջաղինյանը ստացել է 2026 թվականի փետրվարի 5-ին։
Վերը նշված որոշման դեմ 2026 թվականի փետրվարի 9-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի պաշտպան Սամվել Ջաղինյանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքը։
Հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ վարույթի նյութերը Վերաքննիչ դատարան են ստացվել 2026 թվականի փետրվարի 17-ին, իսկ նախագահող դատավոր Ա․Բեկթաշյանի աշխատակազմին են հանձնվել 2026 թվականի փետրվարի 18-ին։
2026 թվականի փետրվարի 18-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, սահմանվել է հատուկ վերանայման վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ, իսկ դատական ակտի կայացման օր է նշանակվել 2026 թվականի մարտի 2-ը:
Գործի փաստական հանգամանքները և հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-252-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ, 5-րդ, 7-րդ կետերով, այն բանի համար, որ «նա, օժանդակել է Արման Վոլոդյայի Հովհաննիսյանի և քննությամբ ինքնությունը դեռևս չպարզված անձի կողմից, խմբի կազմում, Երևան քաղաքի Սարյան 24Բ հասցեում 2025 թվականի փետրվարի 21-ին՝ ժամը 23:00-ի սահմաններում, զենքի գործադրմամբ, բռնություն գործադրելու սպառնալիքով, Ֆյոդոր Էդվարդի Մարգարյանին պատկանող խոշոր չափերի գույքը՝ 3.944.100 ՀՀ դրամին համարժեք 10.000 ԱՄՆ դոլար գումարն ավազակությամբ հափշտակելուն՝ այդ կերպ դիտավորյալ համատեղ մասնակցություն ունենալով դիտավորյալ հանցագործությանը:
Այսպես.
Ժորա Գասպարյանը, հաստատապես տեղյակ լինելով իր ծանոթ Ֆյոդոր Մարգարյանի մոտ խոշոր չափի գումարի առկայության վերաբերյալ, այդ մասին հայտնել է իր ընկերներ Արման Հովհաննիսյանին, Ռոման Բայկովին և քննությամբ ինքնությունը դեռևս չպարզված անձին, ովքեր նպատակադրվել են ավազակությամբ հափշտակել Ֆյոդոր Մարգարյանին պատկանող գումարը: Ռոման Բայկովը, դիտավորյալ, համատեղ մասնակցություն ունենալով դիտավորյալ հանցագործությանը, հանցագործությանը նպաստել է տեղեկություններ և միջոցներ տրամադրելով, մասնավորապես՝ Բենիկ Նիկողոսյանին պատկանող, սակայն իր կողմից փաստացի շահագործվող «Renault logan» մակնիշի, 37 ZG 658 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով 2025 թվականի փետրվարի 21-ին՝ ժամը 23։00-ի սահմաններում, իր հանցակիցներ Ժորա Գասպարյանին, Արման Հովհաննիսյանին և քննությամբ ինքնությունը դեռևս չպարզված անձին տարել է Երևան քաղաքի Սարյան փողոցի 24Բ շենք: Ժորա Գասպարյանի կողմից Ֆյոդոր Մարգարյանի բնակարանը մատնացույց անելուց հետո, նախապես կատարված դերաբաշխման համաձայն՝ Ժորա Գասպարյանը և Ռոման Բայկովը հետ են վերադարձել ավտոմեքենայի մոտ՝ հնարավոր խոչընդոտները վերացնելու համար՝ հետևելով իրենց հանցակիցներ Արման Հովհաննիսյանի և քննությամբ ինքնությունը դեռևս չպարզված անձի գործողություններին:
Արման Վոլոդյայի Հովհաննիսյանը և քննությամբ ինքնությունը դեռևս չպարզված անձը, խմբի կազմում, զենքի գործադրմամբ ավազակություն կատարելու դիտավորությամբ, մոտեցել են Սարյան փողոցի 24Բ շենքի 1-ին հարկում գտնվող, Ֆյոդոր Մարգարյանի կողմից վարձակալված բնակարանի պատուհանին, թակել այն, որից հետո իրենց հանցավոր մտադրությունն ավարտին հասցնելու նպատակով՝ Արման Հովհաննիսյանը հանել է քննությամբ դեռևս չպարզված մոդելի և գործարանային համարի ատրճանակը և այն ուղղել Ֆյոդոր Մարգարյանի ուղղությամբ՝ պահանջելով նրա պայուսակում առկա գումարը և այդ կերպ զենքի գործադրմամբ վերջինիս նկատմամբ բռնություն գործադրելու սպառնալիքով հափշտակելով Ֆյոդոր Մարգարյանին պատկանող, վերջինիս մոտ գտնվող, խոշոր չափի գույքը՝ 3.944.100 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք 10.000 ԱՄՆ դոլար գումարը, որը վերջինս փոխանցել է Արման Հովհաննիսյանի՝ քննությամբ ինքնությունը դեռևս չպարզված հանցակցին:
Այսինքն, Ռոման Ստանիսլավի Բայկովին մեղսագրվում է հանցավոր արարքի կատարում, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-252–րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ, 5-րդ և 7-րդ կետերով (…)»:
Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշման համաձայն.
«(…) Հռչակելով անձի անձնական ազատության իրավունքը՝ Սահմանադրությունը երաշխավորում է անձի ֆիզիկական ազատությունը՝ նպատակ ունենալով, որ ոչ ոք կամայականորեն չզրկվի ազատությունից: Նշված իրավունքի հռչակմամբ ամրագրվում է պետության պոզիտիվ պարտավորությունը՝ ոչ միայն ձեռնպահ մնալ սահմանված իրավունքը որոշակի գործողությունների կատարմամբ խախտելուց, այլ նաև պատշաճ միջոցներ ձեռնարկել իր իրավասությունում գտնվող յուրաքանչյուր անձի այդ իրավունքների նկատմամբ ապօրինի միջամտությունները պաշտպանելու ուղղությամբ:
ՀՀ Սահմանադրությամբ հռչակված անձի անձնական ազատության իրավունքը համապատասխանում է Կոնվենցիայի՝ անձի ազատության իրավունքին: Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի հիմնական նպատակն է կանխել ազատությունից կամայականորեն կամ անհիմն կերպով զրկելը: Ազատության և անձեռնմխելիության իրավունքն ամենամեծ կարևորությունն ունի Կոնվենցիայի իմաստով նախատեսված «ժողովրդավարական հասարակությունում»:
Ի ապահովումն Սահմանադրությամբ հռչակված անձի անձնական ազատության իրավունքը պաշտպանելու պոզիտիվ պարտականության՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանել է անձի անձնական ազատության իրավունքի սահմանափակման կանոններ և մեխանիզմներ:
(…)
Քրեական դատավարության օրենսգիրքը որպես հարկադրանքի միջոցի տեսակ նախատեսել է խափանման միջոցը՝ սահմանելով դրա կիրառման հիմքերը և կարգը:
Խափանման միջոց կիրառելու կարևորագույն հիմքը մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի առկայությունն է: Հանցանք՝ քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, հանցագործության սուբյեկտի կողմից մեղավորությամբ կատարված արարք կատարված լինելու հիմնավոր կասկածը ենթադրում է այնպիսի փաստերի և տեղեկությունների առկայություն, որոնք անաչառ դիտորդին կհամոզեն, որ տվյալ անձը կարող է կատարած լինել իրավախախտում: Նշված փաստերը և տեղեկությունները պետք է բավարարեն որոշակի նվազագույն շեմ, որը կասկածը պետք է հաղթահարի, որպեսզի անաչառ դիտորդն այդ կասկածի հիման վրա հավանական համարի մեղադրանքի հիմնավորվածությունը: Ընդ որում, պարտադիր չէ, որ կասկածը հիմնավորող փաստերը բավարարեն այն նույն սանդղակին, որն անհրաժեշտ է անձի դատապարտումը կամ նրա նկատմամբ մեղադրանք առաջադրելը հիմնավորելու համար: Կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, ընդ որում` անհրաժեշտ է ունենալ նաև բավարար հիմքեր` եզրակացնելու, որ դեպքը, իրադարձությունը համընկնում է այն ենթադրյալ հանցանքին, որի կատարման մեջ անձը կասկածվում է։
Խափանման միջոց կիրառելու իրավաչափության բաղադրատարր է հանդիսանում խափանման միջոց կիրառելու նպատակի, հիմքի առկայությունը, որոնք թվարկված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում:
Անդրադառնալով խափանման միջոց կիրառելու հիմքերին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
- մեղադրյալի փախուստի վտանգը չի կարող պայմանավորվել բացառապես հնարավոր պատժի ծանրության սպառնալիքով: Թեպետ հնարավոր պատժի խստությունը վերաբերելի գործոն է, սակայն փախուստի վտանգը պետք է գնահատվի՝ հաշվի առնելով այն վերաբերելի հանգամանքները, որոնք կհաստատեն այդ վտանգի առկայությունը և աստիճանը, որը թույլ կտա որոշել անձի նկատմամբ որևէ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտության հարցը: Փախուստի վտանգը պետք է գնահատել՝ հաշվի առնելով մի շարք գործոններ, որոնք վերաբերելի են անձի կերպարին, բարոյականությանը, մշտական բնակության վայրին, մասնագիտության, ունեցվածքին, ընտանեկան կամ այլ անձնական կապերին, կապվածությանը երկրին և այլն: Փախուստի վտանգի հիմքի կիրառելիությունը չի պարտադրում վարույթի ընթացքում արդեն իսկ փախուստի դիմելու փորձ, կամ փախուստի դիմած լինելու փաստի պարտադիր առկայություն, այլ այն գնահատվում է որպես մեղադրյալի՝ վարույթի հետագա ընթացքում հնարավոր վարքագիծը կանխորոշող ենթադրությունն: Ընդ որում, նշված գործոնները սպառիչ չեն և ենթակա են գնահատման յուրաքանչյուր դեպքում:
- մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելը գնահատվում է այն սանդղակով, որ հանցանք կատարելու վտանգը պետք է իրատեսական լինի՝ հաշվի առնելով գործի հանգամանքները, անձի կերպարը, անցյալը: Նախկինում դատված լինելը կարող է հիմք լինել մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք գործելու ողջամիտ մտավախության համար: Նման մտավախություն կարող է լինել նաև կախված մեղսագրվող արարքի բնույթից: Հանցանք կատարելու ռիսկը գնահատելիս կարող է հաշվի առնվել ինչպես մեղսագրվող արարքի հանցագործության չավարտված փուլում՝ նախապատրաստության, հանցափորձի փուլերում գտնվելը, մեղադրյալի հետհանցավոր վարքագիծը, կամ հանցագործության տևող կամ շարունակվող լինելը:
- մեղադրյալի կողմից իր վրա քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար խափանման միջոց կիրառելու հիմք սահմանելով՝ օրենսդիրը, ըստ էության, ներպետական օրենսդրության մակարդակում կյանքի է կոչել Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետը: Մեղադրյալի պարտականությունները թվարկված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասում, որի համաձայն մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:
Անդրադառնալով մեղադրյալի վրա դրված պարտավորությունների կատարման ապահովմանը, ապա յուրաքանչյուր պարտականության ապահովումը գնահատվում է տարբեր չափանիշներով: Եթե որոշակի պարտականությունների կատարման ապահովումը կարող է պայմանավորված լինել արդեն իսկ չկատարված պարտականության փաստով, ապա որոշների դեպքում չկատարված պարտականության փաստի առկայություն պարտադիր չէ, այլ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել այդ պարտավորությունների ապագայում չկատարելուն վտանգը չեզոքացնելու նպատակով:
Անդրադառնալով դատական վարույթում դրսևորված ջանասիրության հարցին՝ 2025թ. հուլիսի 30-ի ՀՀ Սահմանադրական դատարանի թիվ ՍԴՈ-1792 որոշմամբ սահմանվել է նաև, որ կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով պատշաճ ջանասիրության (due diligence) ապահովման պարտականությունը տարածվում է նաև դատական վարույթում գործը քննող դատարանի վրա:
Համադրելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Հիմնավոր կասկածի վերաբերյալ.
Անդրադառնալով հիմնավոր կասկածի առկայության հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
Խափանման միջոցի հիմքերի վերաբերյալ.
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025թ. հոկտեմբերի 21-ի որոշմամբ արձանագրվել է, որ բացակայում են հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու հիմքերը, իսկ վարույթին խոչընդոտելու վտանգը շարունակում է առկա լինել։ Վերոնշյալ որոշումից հետո նշված հիմքերի վերաբերյալ որևէ նոր հանգամանք ի հայտ չի եկել։
Պատշաճ ջանասիրության վերաբերյալ.
Անդրադառնալով դատաքննության ընթացքում Դատարանի կողմից դրսևորած պատշաճ ջանասիրության հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ի որոշումից հետո՝ առ այսօր Դատարանը դրսևորել է պատշաճ ջանասիրություն՝ կայացվել են բավարար քանակության դատական նիստեր, ինչի արդյունքում քրեական վարույթը գտնվում է հիմնական դատալսումների՝ ապացույցների հետազոտման փուլում, հետազոտվել են բոլոր գրավոր ապացույցները։
Նվազ խիստ խափանման միջոցի կիրառման հնարավորության վերաբերյալ.
Նվազ խիստ խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությունը գնահատման ենթարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալ կարևոր հանգամանքները․
- Ռոման Ստանիսլավի Բայկովին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ, 5-րդ և 7-րդ կետերով,
- առկա է մեղադրյալի կողմից վարույթին խոչընդոտելու վտանգ,
- տնային կալանքի տակ գտնվելու նախորդ վեց ամիսների ընթացքում Ռոման Բայկովը դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ։
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը վարույթի քննության տվյալ փուլում հնարավոր է ապահովել տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցի շարունակական կիրառմամբ, նշված խափանման միջոցի շարունակական կիրառումը հիմնավորված է, բխում է քրեական դատավարության ոլորտում հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռված պաշտպանության անհրաժեշտությունից, մասնավորապես` մի կողմից` վարույթի մասնավոր մասնակիցների և այլ անձանց իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության, մյուս կողմից` վարույթի հանրային մասնակիցների գործառույթների արդյունավետ իրականացման, հանրային շահերի պաշտպանության անհրաժեշտության սկզբունքների էությունից:
Ինչ վերաբերում է տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցի պայմաններին, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի կողմից օրենքով իր վրա դրված պարտականությունների չկատարման ռիսկը նվազագույն մակարդակին հասցնելու նպատակով անհրաժեշտ է պահպանել նախորդ որոշմամբ սահմանված սահմանափակումներ՝ մասնավորապես անհրաժեշտ է սահմանափակել մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի՝ նամակագրություն ունենալու, հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու, հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց օգտվելու, այլ անձանց հետ շփում ունենալու և իր բնակության վայրում հյուրընկալելու իրավունքը՝ նույն ժամկետով՝ բացառությամբ մերձավոր ազգականների և Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքի Փարպի բնակավայրի Ղ.Փարպեցու փողոցի 1-ին փակուղու 3րդ տան բնակիչների՝ Սիմիզար Թորգոմի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 10.05.1943թ.), Սուսաննա Բեգլարի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 21.04.1963թ.) և Արմինե Բեգլարի Ալեքսանյանի (ծնված՝ 28.08.1970թ.)։
Այսպիսով՝ ամփոփելով ողջ վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է խափանման միջոց կիրառելու հիմքը` մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունը չկատարելու՝ վարույթին խոչընդոտելու վտանգը, մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցի շարունակական կիրառման պայմաններում, հիմնավորված են մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի եռամսյա ժամկետը և պայմանները: (…)»։
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի պաշտպան Սամվել Ջաղինյանը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 14-ի թիվ ԵԴ1/2357/01/25 քրեական գործով կայացված որոշումը բեկանել, մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքը փոխարինել խափանման միջոց վարչական հսկողության համապատասխան սահմանափակումներով։
Ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում բողոքաբերը, մասնավորապես, իր անհամաձայնությունն է հայտնել Առաջին ատյանի դատարանի որոշմանը` նշելով, որ ներկայացված նյութերում բացակայել են կալանքի հիմքերի առկայությունը հաստատող տվյալները։
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վարույթի մասնակիցները Վերաքննիչ դատարանին չեն ներկայացրել հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր և միջնորդություններ:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և փաստարկների սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ ստացված վարույթի նյութերը` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել.
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար.
(…)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբակալված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշտոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխանություն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դատաքննությունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավորվել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները:
4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին:
5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին:
6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշմամբ նշել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը սահմանել է կալանավորման կիրառման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունն ապահովող մի շարք երաշխիքներ, որոնց մեջ առաջին հերթին կարևորվում ու առանձնանում են կալանավորման հիմքերը: Դրանք օրենքով նախատեսված այն հանգամանքներն են, որոնք հաստատվում են ապացույցների որոշակի ամբողջությամբ և հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ անձը, կալանքի տակ չգտնվելով, կարող է դրսևորել ոչ պատշաճ վարքագիծ և խոչընդոտել քրեական դատավարության խնդիրների իրականացմանը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա: Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` 2014 թվականի մարտի 28-ի թիվ ԵԷԴ/0138/06/13 որոշմամբ նշել է, որ մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Այլ խոսքով` Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների կատարման հավանականությունը գնահատելիս և, հետևաբար, դրա հիման վրա մեղադրյալի նկատմամբ գրավի կիրառումը թույլատրելի ճանաչելիս դատարանը, ի թիվս այլոց, պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկի մեղսագրվող արարքի կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը և արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը բնութագրող այլ հանգամանքները:
Նարեկ Հարությունյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի, ըստ էության, քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի, ըստ էության, լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանն առկա է համարել մեղադրյալ Ռոման Բայկովի կողմից նրան վերագրվող արարքը կատարելու հիմնավոր կասկածը, որը հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերում և փաստարկներում չի վիճարկվում, բացի այդ հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումը, որն, ըստ էության, չի հակասում 2022 թվականի հուլիսի 1-ին ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումներին և նկատի ունենալով, որ Ռոման Բայկովի վերաբերյալ քրեական գործն, ըստ էության, քննելու համար գտնվում է Առաջին ատյանի դատարանում՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հիմնավոր կասկածին անդրադառնալն առհասարակ առարկայազուրկ է։
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ իրավական նորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ հիմնավորումներն ամբողջությամբ բխում են դրանցից, որպիսի պայմաններում այդ հիմնավորումներն ընդունելի են Վերաքննիչ դատարանի համար:
Անդրադառնալով կալանավորման հիմքերի բացակայության վերաբերյալ պաշտպանի կողմից բերված հատուկ վերանայման բողոքում նշված փաստարկներին` Վերաքննիչ դատարանն ընդունելի չի համարում դրանք և գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը գործի նյութերից բխող կոնկրետ փաստարկների վկայակոչմամբ իրավացիորեն գտել է, որ մնալով ազատության մեջ՝ մեղադրյալ Ռոման Բայկովը կարող է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու եղանակով խոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի միջամտելով ապացուցման գործընթացին։
Մասնավորապես, Առաջին ատյանի դատարանն իր որոշման հիմքում դրել է հետևյալ փաստարկները․
- մեղադրյալ Ռոման Բայկովին մեղսագրվող արարքի բնույթը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, ծանրության աստիճանը և ակնկալվող պատժի խստությունը, (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-252-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ, 5-րդ, 7-րդ կետերով մեղսագրվող արարքը դասվում է ծանր հանցանքների շարքին, որի համար պատիժ է նախատեսվում բացառապես ազատազրկում՝ հինգից տաս տարի ժամկետով),
- մեղադրյալ Մուշեղ Վարդանյանին վերագրվում է սեփականության դեմ ուղղված ենթադրյալ հանցագործության կատարում, որի երկրորդային օբյեկտ է հանդիսանում մարդու կյանքը և առողջությունը,
- թեև քրեական գործը արդեն իսկ գտնվում է դատաքննության՝ հիմնական դատալսումների փուլում, ինչպիսի հանգամանքը որոշակի չափով նվազեցնում է մեղադրյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը, այդուհանդերձ լիովին չի կարող վերացնել նշված մտավախության առկայությունը, քանի որ դեռևս պետք է կատարվեն մի շարք ապացուցողական և դատավարական գործողություններ, մասնավորապես՝ առկա է անձանց այնպիսի շրջանակ՝ մեղադրյալներ, վկաներ ում վրա Ռոման Բայկովը կարող է ապօրինի ազդեցություն ունենալ։
Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ Ռոման Բայկովի նկատմամբ տնային կալանքի ձևով կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցի գործողության ընթացքում չեն վերացել և առնվազն չեն փոփոխվել դրա իրավաչափության պայմանները, ինչը խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու հիմք կհանդիսանար։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել նաև, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված` մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ողջամիտ ենթադրությունների վրա (որպիսիք տվյալ դեպքում առկա են), այլ ոչ թե (ոչ միայն) արդեն իսկ կատարված գործողությունները հավաստող փաստերի վրա:
Հաշվի առնելով մեղադրյալ Ռոման Բայկովի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու բարձր հավանականության մասին վկայող վերոգրյալ հանգամանքները` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողության կիրառումն անբավարար է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին։
Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ «(…) որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ (…)», հետևաբար որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանն ակնհայտ անտեսել է մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքները։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
Այսպիսով՝ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի առնելով վերոգրյալ եզրահանգումները գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատական սխալ թույլ չի տվել, կայացրել է գործն ըստ էության լուծող ճիշտ դատական ակտ, որը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքեր առկա չեն, ուստի մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի պաշտպան Սամվել Ջաղինյանի հատուկ վերանայման բողոքը ենթակա է մերժման:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Մեղադրյալ Ռոման Ստանիսլավի Բայկովի պաշտպան Սամվել Ջաղինյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 14-ի թիվ ԵԴ1/2357/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ