N-ԵԴ1/2352/01/25







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«12» մարտի 2026թ. ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈԻԹՅԱՄԲ՝ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ

Գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Է.Ավագյան/ 06.02.2026թվականի թիվ ԵԴ1/2352/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահի պաշտպան Ս.Մանուկյան հատուկ վերանայման բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը.

ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով:
06.02.2026թվականի Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 /երեք/ ամիս ժամկետով՝ մինչև 14.05.2026թվականը ներառյալ:
Բողոքարկվող դատական ակտը պաշտպանը ստացել է 13.02.2026թվականին։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ փոստային ծառայության միջոցով 18.02.2026թվականին հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել պաշտպան Ս.Մանուկյանը, որը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան/ է ստացվել 20.02.2026թվականին:
Բողոքի հիման վրա թիվ ԵԴ1/2352/01/25 քրեական գործի հավելվածը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 26.02.2026թվականին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 27.02.2026թվականին:
02.03.2026թվականին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացակարգով իրականացնելու մասին:
2.Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա, իրացնելու նպատակով‚ շահադիտական դրդումներով քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակ և հանգամանքներում ապօրինի ձեռք է բերել և 2024 թվականի հոկտեմբերի 14-ին՝ ժամը 14.15-ի սահմաններում‚ ապօրինի պահել է «տետրահիդրոկան աբինոլներ»‚ զգալի չափերով «մարիխուանա» և առանձնապես խոշոր չափերով «MDMB(N)-022» տեսակի թմրամիջոցներ:
Այսպես‚ Ալիռեզա Էդալաթխահը‚ խախտելով թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործող/ նյութերի մասին ՀՀ օրենքի պահանջները‚ այն է՝ չունենալով բժշկական նպատակներով՝ բժշկի նշանակմամբ, գյուղատնտեսական կամ արդյունաբերական նպատակներով՝ նշված օրենքով նախատեսված դեպքերում, թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների մշակման, արտադրության, պատրաստման, վերամշակման, մեծածախ առևտրի, տեղափոխման, պահման, բացթողնման, իրացման, ձեռքբերման, օգտագործման, առաքման, բաշխման, արտահանման, ներմուծման և ոչնչացման թույլտվություն, քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակ և հանգամանքներում իրացման նպատակով, շահադիտական դրդումներով ապօրինի ձեռք է բերել ու 2024 թվականի հոկտեմբերի 14-ին՝ ժամը 14:15-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գրիբոյեդով զբոսայգու մոտակայքում իրացնելու նպատակով և շահադիտական դրդումներով իր մոտ ապօրինի պահել է 0.0003 գրամ քաշով «տետրահիդրոկան աբինոլներ» տեսակի թմրամիջոց, թվով 21 սպիտակ կպչուն ժապավեններով փաթեթավորված փաթեթներում պարունակվող համապատասխանաբար՝ 0.91, 0.46, 0.43, 0.49, 0.47, 0.48, 0.49, 0.42, 0.45, 0.36, 0.4, 0.46, 0.41, 0.43, 0.45, 0.41, 0.48, 0.42, 0.38, 0.39, 0.34 գրամ հաստատուն չոր քաշերով, ընդհանուր՝ 9.53 գրամ զգալի չափերով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, ինչպես նաև թվով 6 սպիտակ կպչուն ժապավեններով փաթեթավորված զիպ փականով պոլիէթիլենային փաթեթներում և 13 սև կպչուն ժապավեններով փաթեթավորված զիպ փականով պոլիէթիլենային փաթեթներում պարունակվող համապատասխանաբար՝ 0.39, 0.5, 0.46, 0.43, 0.55, 0.42, 0.38, 0.33, 0.33, 0.35, 0.44, 0.38, 0.29, 0.34, 0.34, 0.24, 0.23, 0.41, 0.32 գրամ հաստատուն չոր քաշերով, ընդհանուր՝ 7.13 գրամ առանձնապես խոշոր չափերի «MDMB(N)-022» տեսակի թմրամիջոց։
Նշված ընդհանուր թվով 40 կպչուն ժապավեններին ամրացված են եղել նաև մագնիսական առարկաներ:
«Մարիխուանա» և «MDMB(N)-022» տեսակի թմրամիջոցները Ալիռեզա Էդալաթխահի տաբատի գրպանից և պայուսակի միջից հայտնաբերվել և վերցվել են 2024 թվականի հոկտեմբերի 14-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում կատարված անձնական խուզարկությամբ, իսկ «Տետրահիդրոկան աբինոլներ» տեսակի թմրամիջոցը նույն թվականի հոկտեմբերի 17-ին բաճկոնի գրպանից՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ԵՔՎ ՁՊՎ-ում կատարված անձնական խուզարկությամբ:»:

06.02.2026թվականի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է.
«/.../Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ալիռեզա Էդալաթխահին ներկայացված մեղադրանքում նկարագրված ենթադրյալ հանցագործությանը նրա առնչվելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածն առերևույթ առկա է:
Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերին անդրադառնալով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռքբերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է խափանման միջոցի տեսակի ընտրության և կիրառման հիմնավորվածությունը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։
Քննարկվող հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։
Վերը շարադրված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների հաշվառմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ա․Էդալաթխահին մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարք, որը դասվում է բնակչության առողջության դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցագործությունները շարքին և պատժվում է միայն ազատազրկմամբ՝ վեցից տասներկու տարի ժամկետով:
Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Այսինքն՝ հանցանքի ծանրությունը և սպասվող պատժի խստությունը հանդիսանում է վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու և գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր, ուստիև մեկ տարի ազատազրկում նախատեսող և ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար մեղադրվող անձանց ազատությունից զրկելու իրավական հիմքերի առկայությունը փաստելու համար չեն կարող սահմանվել նույնանման չափորոշիչներ:
Անդրադառնալով Ա.Էդալաթխահի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը շարունակում է առկա լինել՝ հաշվի առնելով նրան մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հնարավոր պատժի խստությունը, ինչպես նաև վերջինիս օտարերկրացի լինելու և միևնույն ժամանակ ՀՀ-ում մշտական բնակություն չունենալու հանգամանքը (բացակայում են սոցիալական ամուր կապերը ՀՀ-ում)։ Բացի այդ, Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ վերջինիս ընտանիքը ներկայումս գտնվում է Թուրքիայում և մեղադրյալն էլ նշել է, որ մինչ ՀՀ-ում բնակվելը ընտանիքի հետ բնակվել է Թուրքիայում։ Այս ամենը ևս վկայում են այն մասին, որ փախուստի դիմելու հավանականության վերաբերյալ Դատարանի հետևությունները ողջամիտ են։
Քննարկելով մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ լինելու պայմաններում քրեական օրենսգրքով արգելված արարքի կատարման հավանականությունը, Դատարանը գտնում է, որ բացակայում է ողջամիտ կասկածն այդ կապակցությամբ, քանի որ չի ներկայացվել որևէ փաստական տվյալ որպես վերջինիս ապացույց։
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն փուլում այն բացակայում է, քանի որ գործի դատաքննությունը արդեն իսկ գտնվում է հիմնական դատալսումների ավարտման փուլում, հետազոտվել են քրեական գործում առկա գրավոր ապացույցները և հարցաքննվել են գործով անցնող բոլոր վկաները։
Դատարանը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 30-ի ՍԴՈ-1792 որոշման և կողմերի արտահայտած դիրքորոշման համատեքստում քննարկելով պատշաճ ջանասիրություն (due diligence) գործադրելու հարցը, գտնում է, որ Դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 7-ի որոշմանը հաջորդած ժամանակահատվածում Դատարանի կողմից ցուցաբերվել է պատշաճ ջանասիրություն, կատարվել են մի շարք դատավարական գործողություններ, մասնավորապես՝ հետազոտվել են քրեական գործում առկա բոլոր գրավոր ապացույցները և հարցաքննվել են բոլոր վկաները, իսկ գործը գտնվում է ապացույցների հետազոտման ավարտման փուլում։
Վերոգրյալների հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ սույն փուլում այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալ Ա․Էդալաթխահի պատշաճ վարքագիծը։ Հետևաբար՝ մասնավոր և հանրային շահերի հավասարակշռված պաշտպանություն ապահովելու պարտականությունից ելնելով՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում մեղադրյալի ազատության իրավունքի հետագա սահմանափակումը և դրա միջոցը համաչափ են դրանով հետապնդվող նպատակին։
Այսպիսով՝ նկատի ունենալով քրեական գործի ծավալը, բոլոր ապացույցների հետազոտված չլինելու հանգամանքը՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում մեղադրյալ Ա․Էդալաթխահի կալանքի ժամկետը անհրաժեշտ է երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով։/.../»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Բողոքաբերը ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում վերաբերելի իրավանորմերի և նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է‚ որ Առաջին ատյանի դատարանի 06.02.2026թվականի՝ մեղադրյալ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու մասին որոշումը՝ հիմնավոր կասկածի շարունակական լինելու և արձանագրված հիմքի/երի/ վերաբերյալ հիմնավոր չեն: Հիմք ընդունելով ՄԻԵԴ-ի և վճռաբեկ դատարանի կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, պետք է նախևառաջ փաստել, որ ստորադաս դատարանն արձանագրելով մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ գտնվելու պարագայում փախուստի դիմելու բարձր հավանականությունը՝ ըստ էության անտեսել է ՄԻԵԴ նախադեպային պրակտիկան, վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումը, որի համատեքստում ակնհայտ է, որ ստորադաս դատարանը էապես հիմնվել է Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահիի վերագրվող արարքի ծանրության վրա, ինչը պաշտպանական կողմի գնահատմամբ իրավաչափ չէ:
Ելնելով վերոգրյալից, պաշտպանը Վերաքննիչ դատարանից խնդրել է.
«Ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը երկարաձգելու մասին 06.02.2026թվականին կայացված թիվ (ԵԴ1/2352/01/25) որոշումը՝ կայացնել փոխարինող դատական ակտ‚ այն է՝ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահիի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառել վարչական հսկողություն՝ բնակության վայր ընտրելով քաղաք Երևանը։»:

4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.

Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի կիրառմամբ՝ բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված է արդյոք մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…):
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք : Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով» :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով : Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի :
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ (…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով : (…) :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով :
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար : (…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները։(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: (…)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Իրավասու անձը մեղադրյալին ազատում է կալանքից, եթե՝
1) վերացել է անձին կալանքի տակ պահելու հիմքը կամ անհրաժեշտությունը. (…)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը :
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար :
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները :
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով հիմնավոր կասկածին, անհրաժեշտ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Հարությունյանի գործով 30.03.2016թվականի թիվ ԵԱՆԴ/0081/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` վերաքննության կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը` ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում։ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումը վերահաստատել է նաև Հարություն Ավետիսյանի վերաբերյալ 28.02.2025թվականի թիվ ԱՐԴ/0180/01/23 քրեական գործով, արձանագրելով, որ. «15. Ինչ վերաբերում է բողոքաբերների՝ սույն որոշման 5.1.-րդ կետում նշված պնդմանը, ապա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ գտնում է, որ վերոգրյալի պայմաններում բողոքաբերների՝ սույն որոշման 5.2-րդ և 5.4-րդ կետերում մատնանշված փաստարկներին անդրադառնալն առարկայազուրկ է։»:
Հիմք ընդունելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները և նկատի ունենալով, որ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահի վերաբերյալ քրեական գործն ըստ էության քննելու համար ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան՝ Վերաքննիչ դատարանն այլևս առարկայազուրկ է համարում անդրադառնալ հիմնավոր կասկածին:
Դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին անդրադառնալով՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով 26.05.2020թվականի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ. « /.../ Որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ /…/»։
Վահագն Պողոսյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արձանագրել այն մասին, որ. «/…/ Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը /…/» /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 15.02.2013թվականի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշում/:
Տիգրան Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 15.11.2017թվականի թիվ ԵԿԴ/0084/06/16որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «/…/ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ /…/»:
Վերը շարադրված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով մեղադրյալ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի հիմքի՝ փախուստի դիմելու առկայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրա առկայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները բխում են գործի նյութերից: Վերոգրյալ իրավական վերլուծությունների և հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, փաստարկների շրջանակներում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը և այն համադրելով մեղադրյալ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահին մեղսագրվող արարքի բնույթի ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, վերջինիս անձը և վարքագիծը բնութագրող և գործի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելով, դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ բողոքաբերը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված փաստարկներով չի հիմնավորել, որ կալանավորումից զատ որևէ այլ խափանման միջոց կարող է ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ մեղադրյալ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար։ Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքները։
Վերոգրյալ իրավական վերլուծությունների և հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, փաստարկների շրջանակներում դատական վերանայման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը և այն համադրելով մեղադրյալին վերագրվող արարքի առանձնահատկությունների, բնույթի, հանրային վտանգավորության աստիճանի, կատարման եղանակի և գործի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ, ինչպես նաև այն, որ ձեռք չեն բերվել այնպիսի նոր փաստական տվյալներ, որոնք էական նվազեցնում կամ չեզոքացնում են կալանքի տակ պահելու հիմքը, իսկ դատաքննությունը դեռևս շարունակվում է, և վերը նշված փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ վերլուծելով և համակցությամբ գնահատելով բավարար հիմք են տալիս ենթադրելու, որ տվյալ դեպքում առկա է մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու անհրաժեշտություն, իսկ հակառակի մասին բողոքաբերի պնդումները հիմնված չեն ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա։ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ վիճարկվող որոշումը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին։
Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Վերաքննիչ դատարանը նաև արձանագրում է, որ անընդունելի է խափանման միջոցի հիմքերը հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնել արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, մինչդեռ խափանման միջոցի հիմքերի համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այլ կերպ ասած՝ դատարանը խափանման միջոցի հիմքերին անդրադառնալիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը:
Անդրադառնալով բողոքաբերի հատուկ վերանայման բողոքում որպես այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառելիությունը հիմնավորող հանգամանքներին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահին անազատության մեջ պահելու տեսանկյունից հիմնավորված կալանավորման հիմքի չեզոքացման և վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից իր լիազորություններն անարգել իրականացնելն ապահովելու համար օրենքով նախատեսված երաշխիք այլընտրանքային խափանման միջոցը հանդիսանալ չի կարող, հաշվի առնելով, որ այն բավարար և ողջամիտ միջոց չի հանդիսանում բացառելու մեղադրյալի կողմից ոչ օրինաչափ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը: Այլ կերպ՝ կալանքն այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, ինչպես նաև տվյալ դեպքում կալանավորմամբ ապահովվում է նաև հանրային և մասնավոր շահերի միջև անհրաժեշտ և ողջամիտ հավասարակշռությունը, հետևաբար նման պայմաններում վերաքննիչ բողոքի փաստարկները բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող և գործի լրիվ, օբյեկտիվ, բազմակողմանի և ողջամիտ ժամկետում քննության պարտավորություն կրող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և ըստ էության կայացրել է ճիշտ դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, հետևաբար մեղադրյալ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահի պաշտպան Ս.Մանուկյան հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Ալիռեզա Մահդի Էդալաթխահի պաշտպան Ս.Մանուկյան հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/2352/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06.02.2026թվականի որոշումը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ