Գործ հ.ԵԴ1/2354/01/25
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
21 օգոստոսի 2025թ. ք.Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ` նաև Վերաքննիչ դատարան/

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի պաշտպան Ս․Յուզբաշյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով <<Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկելու վերաբերյալ>> Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Ռ․Մարիկյան/ 2025թ․ հուլիսի 18-ի թիվ ԵԴ1/2354/01/25 որոշումը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ քննվում է թիվ ԵԴ1/2354/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Առաջին ատյանի դատարանի 2025թ․ հուլիսի 18-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 /երեք/ ամիս ժամանակով` մինչև 2025թ․ հոկտեմբերի 21-ը։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ փոստի միջոցով 29․07․2025թ. հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել պաշտպան Ս․Յուզբաշյանը:
Վերաքննիչ դատարանի 2025թ․ օգոստոսի 11-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով և դատական ակտի կայացման օր է նշանակվել 21․08․2025թ․:
Հատուկ վերանայման բողոքի կապակցությամբ վերանայման վարույթի մասնակիցների կողմից պատասխան, բացատրություն, նյութեր և միջնորդություններ չեն ներկայացվել։



2․Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալի համար․ <<․․․ նա Թաթուլ Գուլինյանի գույքը հափշտակելու նպատակով վերջինիս հետ սեռական հարաբերություններ ունենալու պատրվակով 2025թ․ մայիսի 01-ին ժամը 05:00-ի սահմաններում գնացել է Երևան քաղաքի Զաքյան 8 հասցեում գործող <<Աստորիա>> հյուրանոց, մինչև հյուրանոց մտնելը մատուցվող ծառայությունների դիմաց վճարման ենթակա գումարի չափի վերաբերյալ վերջնականապես պայմանավորվելու պատրվակով առաջարկել է քայլել <<Աստորիա>> հյուրանոցի կողային հատված, որից հետո հաստատապես համոզվելով, որ որևէ անձ իրենց չի նկատում Թաթուլ Գուլինյանի պայուսակը հափշտակելու նպատակով բռնություն է գործադրել վերջինիս նկատմամբ, մասնավորապես՝ բռունցքով հարվածներ է հասցրել Թաթուլ Գուլինյանի մարմնի տարբեր հատվածներին, վերջինիս պատճառելով ձախ ուսահոդի շրջանի արյունազեղման ձևով առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածք, որից հետո օգտվելով Թաթուլ Գուլինյանի կողմից դիմադրություն ցույց տալու անկարողությունից, հանցավոր մտադրությունը ավարտին հասցնելու նպատակով հափշտակել է վերջինիս պատկանող 20.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ պայուսակը, որի մեջ եղել են 30.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ <<Սամսունգ Գալաքսի Ա 51>> մոդելի բջջային հետախոս, 50.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ շպարվելու պարագաներ, կեղծամ և 80.000 ՀՀ դրամ գումար, որից հետո դիմել է փախուստի Թաթուլ Գուլինյանի պատճառելով ընդհանուր 188.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս>>։

3․Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով։
Պաշտպան Ս․Յուզբաշյանը իր ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքում նշում է, որ դատարանը համարել է, որ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյնին կալանքի տակ պահելու ժամկետը անհրաժեշտ է երկարաձգել, քանի որ վերջինս կարող է խոչընդոտել գործի քննությանը և կարող է դիմել փախուստի։
Հանցագործության ծանրության հետ կապված բողոք ներկայացրած անձը հարկ է համարում նշել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը բազմաթիվ նախադեպային որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումներով կայուն նախադեպային պրակտիկա է ձևավորել, որ ազատությունից զրկելը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը չի կարող գնահատվել բացառապես վերացական տեսանկյունից հաշվի առնելով միայն հանցագործության ծանրությունը։
Այս կապակցությամբ նույնիսկ Հայաստանի Հանրապետության վերաբերյալ կայացված մի քանի գործերով Եվրոպական դատարանը իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել և նման մոտեցումը կալանավորված անձի ազատության և անձեռնմխելիության իրավունքի խախտում համարել։
Մասնավորապես, Փիրուզյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով կայացված նախադեպային որոշման 99-րդ կետում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը նշել է հետևյալը.<<Ինչ վերաբերում է փախուստի դիմելու կամ քննությանը խոչընդոտելու վերաբերյալ հիմնավորումներին, Դատարանը նկատում է, որ և առաջին ատյանի դատարանը, և վերաքննիչ դատարանը սահմանափակվել են այդ եզրահանգումներն իրենց որոշումներում վերացական կերպով շարադրելուն՝ առանց նշելու որևէ պատճառ, թե ինչու էին գտնում, որ փախուստի դիմելու կամ վարույթը խոչընդոտելու մասին եզրահանգումները հիմնավորված էին։ Ոչ էլ որևէ փորձ էին արել հերքել դիմողի կողմից ներկայացված փաստարկները։ Հանցագործության ծանրության ընդհանրացված կերպով վկայակոչումը, որի մեջ մեղադրվում էր դիմողը և որի վրա հիմնվել էին դատարանները մի քանի անգամ չի կարող ենթադրվող վտանգի առկայության բավարար հիմք համարվել>>։
Հովհաննիսյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռի 44-րդ կետում Եվրոպական դատարանը նշել է հետևյալը. <<Դատարանը հաճախ հայտնաբերել է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետի խախտում, երբ ներպետական դատարանները երկարացրել են դիմումատուի կալանքի ժամկետը՝ հիմնականում հիմնվելով մեղադրանքի ծանրության վրա և օգտագործելով կարծրատիպային ձևակերպումներ՝ չանդրադառնալով առանձին փաստերի կամ չդիտարկելով այլընտրանքային խափանման միջոցներ>>։
Նույն որոշման 46-րդ կետում Եվրոպական դատարանը նշել է.<<Վերջապես Դատարանը նշում է, որ կալանք նշանակելիս և դրա ժամկետը երկարացնելիս կարծրատիպային ձևակերպումների օգտագործումը հաճախ հանդիպող խնդիր է Հայաստանում և արդեն մի շարք գործերով հայտնաբերվել է Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետի խախտում>>։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը մի շարք որոշումներում անդրադարձել է մեղադրյալին մեղսագրվող հանցագործության ծանրության և կալանավորման հիմքերի խնդրին: Մասնավորապես.
1. <<Պատժի ծանրությունն ինքնին բավարար չէ մեղադրյալին կալանավորելու համար, կալանավորման նպատակը ... դատական քննությանը մեղադրյալի ներկայությունն ապահովելն է>> /Իլիջկովն ընդդեմ Բուլղարիայի գործ/:
2. <<Կրկին հանցագործություն կատարելու վտանգը պետք է ռեալ լինի տվյալ մեղադրյալի դեպքում>> /Րինգեյզենն ընդդեմ Ավստրիայի գործ/:
3. <<….անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյո՞ք ներպետական դատարանները հաստատել և համոզիչ կերպով ներկայացրել են այնպիսի կոնկրետ փաստեր, որոնք հիմնավորել են իրենց կողմից արված հետևություններն առ այն, որ դիմողը կարող է փախուստի դիմել, խոչընդոտել ճշմարտության բացահայտմանը կամ կատարել նոր հանցագործություն: ….Ներպետական իշխանությունների պարտականությունն է կալանքի ժամկետի երկարացման հիմքերին համապատասխանող կոնկրետ փաստերի առկայությունն ապացուցելը ….>>: /Մամեդովա ընդդեմ Ռուսաստանի գործ/:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր հերթին 30.08.2007թ. կայացված ՎԲ-132/07 նախադեպային որոշման համաձայն. <<...կալանավորման կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Ընդ որում, այդ կանխատեսվող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը:
Մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա: Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ>>:
Կոնվենցիայի, ՀՀ Սահմանադրության և քրեադատավարական օրենսդրության դրույթների հետ անհամատեղելի են այնպիսի իրավիճակները, երբ մեղադրող կողմը կատարում է ենթադրություններ կամ չհիմնավորված հայտարարություններ, իսկ պաշտպանական կողմի վրա է ընկնում փախչելու կամ խոչընդոտելու վերաբերյալ չհիմնավորված ենթադրությունները հերքելու պարտականություն:
Կարևոր է շեշտել, որ Դատարանը ոչ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, ոչ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումներից և ոչ մեկը չի պահպանել որոշում կայացնելիս:
ՄԻԵԴ-ը գտել է, որ <<անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյոք ներպետական դատարանները հաստատել և համոզիչ կերպով ներկայացրել են այնպիսի կոնկրետ փաստեր, որոնք հիմնավորել են իրենց կողմից արված հետևություններն առ այն, որ դիմողը կարող է փախուստի դիմել, խոչընդոտել ճշմարտության բացահայտմանը կամ կատարել նոր հանցագործություն>>:/Մամեդովայի գործով վճռի կետեր 73,75/:
<<Գոյություն ունեցող կանխավարկածը դա անձին կալանքից ազատ արձակման կանխավարկածն է /.../:
Հանցագործության մեջ մեղադրվող անձը պետք է բոլոր դեպքերում ազատ արձակվի, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ Պետությունը կարող է ապացուցել, որ գոյություն ունեն <<էական և բավարար>> պատճառներ այդ անձի շարունակական կալանքը հիմնավորելու համար>> /Զեմցովն ու մյուսները ընդդեմ ՌԴ-ի, 54 կետ, 23.10.2012թ./:
Թեև անձի ազատության և անձեռնմխելիության իրավունքը հռչակվում է Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով, սակայն դա չի նշանակում, որ այն բացարձակ բնույթ է կրում: Յուրաքանչյուր իրավական համակարգում անխուսափելիորեն առաջանում են այնպիսի իրավիճակներ, երբ անհրաժեշտ է լինում անձի ազատության և անձեռնմխելիության իրավունքը սահմանափակել: Սակայն, մեր կարծիքով, օրենսդրությամբ նախատեսված անձի ազատության իրավունքը սահմանափակելու հնարավորությունը չպետք է չարաշահել։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից արտահայտած իրավական դիրքորոշումների համաձայն անձին ազատությունից զրկելն արդարացված է միայն այն դեպքում, երբ պակաս խիստ միջոցառումներն անբավարար են համարվել անհատի կամ հասարակական շահը պաշտպանելու համար, որը և պահանջում է տվյալ անձի մեկուսացումը:
Ինչ վերաբերում է գործի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությանը, ապա հարկ է փաստել, որ մեղադրյալը տվել է ցուցմունքներ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մասնակի մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատարածի համար, տուժողը դիրքորոշում է հայտնել, որ չի առարկում, որ մեղադրյալը գտնվի ազատության մեջ։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը, բողոք ներկայացրած անձը խնդրում է բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 18․07․2025թ․ թիվ ԵԴ1/2354/01/25 որոշումը և մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել վարչական հսկողությունը։



4․Վերաքննիչ դատարանի հիմնավորումները ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում` ներկայացված նյութերի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով <<Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկելու վերաբերյալ>> Առաջին ատյանի դատարանի 2025թ․ հուլիսի 18-ի որոշումը, հանգում է այն հետևության, որ պաշտպան Ս․Յուզբաշյանի հատուկ վերանայման բողոքը ենթակա է մերժման, իսկ դատարանի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` /…/
4/ անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով./…/>>:
Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի 2077 /2015/ հանձնարարականի 1-ին կետում ամրագրված է, որ կալանավորումը պետք է օգտագործվի բացառության կարգով, որպես վերջին միջոց, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար չեն քրեական վարույթի անվտանգությունն ապահովելու համար։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
/.../
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով /…/>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ /…/
3/ չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1/ մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2/ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3/ մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: /…/>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
/…/
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները։ Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։ /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները։
/…/
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Իրավասու անձը մեղադրյալին ազատում է կալանքից, եթե՝
1/ վերացել է անձին կալանքի տակ պահելու հիմքը կամ անհրաժեշտությունը. /…/>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Նախնական դատալսումների ընթացքում դատարանը քննարկման առարկա է դարձնում մինչդատական վարույթում մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու, իսկ եթե խափանման միջոց կիրառված չի եղել` այն կիրառելու հարցը>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
<<Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
<<3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1/ դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2/ փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3/ ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:
2. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքով կայացված դատական ակտն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, իսկ գրավոր ընթացակարգով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակիցներին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան:
3. Եթե վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայումն իրականացվում է առաջին ատյանի դատարանում ընթացող վարույթի պայմաններում, ապա վերանայման արդյունքով վերաքննիչ դատարանի կայացրած եզրափակիչ դատական ակտը հայտարարվում է առաջին ատյանի դատարանի առաջիկա նիստում>>։
Տիգրան Պետրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ <</…/ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք/եր/ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ /…/>>:
Դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումները վերադաս ատյանի կողմից վերանայելու սահմանների կապակցությամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը Ն.Հարությունյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է. <</.../ [Գ]ործի ըստ էության քննության ընթացքում դատարանի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի լուծումը գտնվում են նրա` արդարադատության իրականացման պատշաճ կազմակերպման լիազորության ոլորտում։
/…/ Վերոնշյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի նկատմամբ դատական վերահսկողության շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից։ Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։/…/>>:
Անդրադառնալով դատական ակտ կայացնելիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող առաջին ատյանի դատարանի՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքն անփոփոխ թողնելու մասին որոշման օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման առանձնահատկություններին՝ Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2020թ․ մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշման մեջ արձանագրել է, որ <<․․․որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ /…/>> ։
Սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը, քննության առնելով մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման հարցը, իրավաչափորեն եկել է հետևության, որ դատական քննության փուլում հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է, որպիսի դիրքորոշումը բխել է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Հարություն Արսենի Ավետիսյանի վերաբերյալ թիվ ԱՐԴ/0189/01/23 գործով 2025թ․ փետրվարի 28-ի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումից:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի հիմքերին՝ Առաջին ատյանի դատարանը հւմնավորված կերպով գտել է, որ տվյալ փուլում շարունակում են առկա լինել մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքի կիրառման՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025թ․ մարտի 21-ի որոշմամբ հաստատված հիմքերը:
Մասնավորապես՝ Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն փաստել է, որ ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունն առկա է, քանի որ գործը գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հարցաքննվել տուժողը և վկաները, և մեղադրյալը կարող է անօրինական ազդեցություն գործադրել նրանց նկատմամբ:
Մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունն Առաջին ատյանի դատարանը նույնպես բարձր է համարել, հաշվի առնելով, որ մեղադրյալը Հայաստանում չունի մշտական բնակության վայր, սոցիալական կապեր, սեփականություն, որպիսի պայմաններում իրավաչափորեն հավանական է համարել, որ մնալով ազատության մեջ՝ մեղադրյալը կթաքնվի վարույթն իրականացնող մարմնից:
Դատարանի նշված դատողությունը բխում է Եվրոպական դատարանի՝ Սիմոնովն ընդդեմ Լեհաստանի /Simonov v. Poland/ գործով 2012 թվականի ապրիլի 17-ի վճռով արտահայտած դիրքորոշումից, որի համաձայն՝ այն հանգամանքը, որ անձը օտարերկրացի է, տվյալ երկրում չունի մշտական բնակության վայր, սոցիալական կապեր կամ սեփականություն, այլ հանգամանքների, օրինակ՝ ակնկալվող պատժի խստության հետ համատեղ կարող է վկայել քննությունից թաքնվելու հավանականության մասին։
Վերգրյալների հիմնավորմամբ Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորված երպով արձանագրել է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ դրանց համակցության՝ մասնավորապես տնային կալանքի և բացակայելու արգելքի կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Հետևաբար՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգել է 3 /երեք/ ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025թ․ հոկտեմբերի 21-ը:
Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի և ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու հարցը լուծելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանը հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, պատշաճ գնահատման է ենթարկել մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշին մեղսագրվող արարքի հակաիրավականությունը, նրա անձի հանրային վտանգավորության աստիճանը, եկել է իրավաչափ հետևության, որ մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթը՝ դրա կատարման եղանակը, առանձնահատկությունները և ժամանակագրությունը թույլ են տվել պատկերացում կազմել վերջինիս հետագա ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման վերաբերյալ ու բացահայտել մեղադրյալի անձնային այն հատկանիշները, որոնք բացասական են բնութագրում վերջինիս ու էապես բարձրացնում են ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերի հավանականությունը, և այդ համատեքստում իրավացիորեն գտել է, որ մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հիմքերը բացակայում են, իսկ հակառակի մասին բողոքաբերի դիրքորոշումները հիմնված չեն ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա:
Ինչ վերաբերում է Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի անձի վերաբերյալ պաշտպանի ներկայացրած փաստարկներին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ինքնին, սույն որոշմամբ արված վերլուծության համատեքստում, բավարար չեն այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառմամբ մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու մտահոգությունները չեզոքացնելու համար:
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է իրավաչափ և հիմնավոր եզրահանգման առ այն, որ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշին անազատության մեջ պահելու տեսանկյունից հիմնավորված կալանավորման հիմքերի չեզոքացման և վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից իր լիազորություններն անարգել իրականացնելն ապահովելու համար օրենքով նախատեսված երաշխիք այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող հանդիսանալ, հաշվի առնելով, որ դրանք բավարար և պիտանի միջոց չեն հանդիսանում բացառելու մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագիծը։
Ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ընդգծում Է, որ մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի նկատմամբ խափանման միջոց կալանավորումն այլընտրանքային խափանման միջոցով փոխարինելու հարցը քննարկելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանն արել է իրավաչափ հետևություններ, որոնք ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար: Ուստի, նման պայմաններում հատուկ վերանայման բողոքի փաստարկները բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող և գործի լրիվ, օբյեկտիվ, բազմակողմանի և ողջամիտ ժամկետում քննության պարտավորություն կրող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Վերոշարադրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման ժամկետը 3/երեք/ ամիս ժամկետով երկարաձգելով՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բխում է ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, այնպես էլ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքից:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Ամիր Հուսեյն Ալիհուսեյն Մուրադփուռթալեշի պաշտպան Ս․Յուզբաշյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել, իսկ <<Մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկելու վերաբերյալ>> Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025թ․ հուլիսի 18-ի թիվ ԵԴ1/2354/01/25 որոշումը՝ թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից 15-օրյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ Ս․ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ