ԵԴ1/2340/01/25





Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ


«13» հոկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)
նախագահող դատավոր՝ Ռազմիկ Մարիկյան
դատական նիստերի քարտուղար՝ Գոռ Բադալյան

մասնակցությամբ`

հանրային մեղադրող Վարազդատ Պետրոսյանի
տուժող Էդգար Մանուկյանի
պաշտպան Բունիաթ Եղիազարյանի
մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանի

դռնբաց դատական նիստում, դատաքննության հատուկ կարգով քննելով քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանի (ծնված՝ 03.01.2004թ., ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, հոգեպես վատառողջ, աշխատում է սպասարկողի օգնական, ամուրի, չդատված, հաշվառված և բնակվող՝ Գեղարքունիքի մարզի Զոլաքար գյուղի 5 փողոցի 149 տուն հասցեում)՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի սեպտեմբերի 26-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 08124224 քրեական վարույթը (այսուհետև՝ քրեական վարույթ):
2024 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Անդրանիկ Ալեքյանի որոշմամբ քրեական վարույթով Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի սեպտեմբերի 27-ի որոշմամբ մեղադրյալ Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել վարչական հսկողությունը:
2025 թվականի հուլիսի 4-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազությունից մեղադրական եզրակացությամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել թիվ 08124224 նախաքննական համարով քրեական գործը, որին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/2340/01/25 համարը։
2025 թվականի հուլիսի 10-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Ռազմիկ Մարիկյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/2340/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու մասին:
Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասով՝ այն արարքի համար, որ « նա 2024 թվականի սեպտեմբերի 26-ին՝ ժամը 01.50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ձորափի 35 հասցեում բռնություն է գործադրել իշխանության ներկայացուցիչի նկատմամբ:
Այսպես.
Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանը 2024 թվականի սեպտեմբերի 26-ին՝ ժամը 01.50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հրազդանի կիրճ, Ձորափի 35 հասցեում գտնվող «Ամառ» ռեստորանի մոտ վիճաբանել է նույն ռեստորանի օգնական Սամվել Սայաթի Խաչատրյանի հետ, որի ընթացքում բարձրաձայն խոսակցության և հնչեցրած անհասցե հայհոյանքների համար արժանացել է նշված վայրում ծառայություն իրականացնող ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Երևան քաղաքի հատուկ նշանակության գումարտակի 2-րդ վաշտի 2-րդ դասակի ոստիկան Էդգար Սասունի Մանուկյանի և ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության հատուկ նշանակության գումարտակի 3-րդ վաշտի 2-րդ դասակի ոստիկան Վաղթանգ Ջանիկի Հարությունյանի դիտողություններին, ովքեր պահանջել են դադարեցնել վիճաբանությունը:
Ոստիկանության ծառայողների իրավաչափ պահվածքը ցավագին ընդունելով՝ Նարեկ Իսպիրյանը սկսել է վիճաբանել նրանց հետ, որի ընթացքում հրահրել է Վաղթանգ Հարությունյանին և փորձել է քաշել վերջինիս համազգեստից՝ վերնաշապիկից, ինչից հետո, Էդգար Մանուկյանը, Նարեկ Իսպիրյանի ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխելու նպատակով ձեռնամարտի հնարք կիրառելով ոլորել է նրա ձեռքը, Նարեկ Իսպիրյանը պաշտոնատար անձի օրինական ծառայողական գործունեությանը միջամտելու նպատակով դիտավորյալ բռնություն է գործադրել Էդգար Մանուկյանի նկատմամբ՝ ձեռքով հարվածել է վերջինիս ձախ աչքի հատվածին՝ Էդգար Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող ձախից վերին և ստորին կոպերի, ստորկոպային, ակտագնդի սպիտակուցաթաղանթի ներսային կեսի, քթի թամբի և միջհոնքային տարածության արյունազեղումների ձևով մարմնական վնասվածքներ, որից հետո դիմել է փախուստի:
Այսինքն՝ Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանը կատարել է հանցանք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 1-ին մասով:»
Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանը և պաշտպան Բունիաթ Եղիազարյանը միջնորդել են կիրառել արագացված վարույթ:
Հանրային մեղադրողը հրապարակել է մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը:
Մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանը, պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնել է, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնել է, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում:
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, որոշում է կայացրել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
 ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանից ստացված տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Նարեկ Իսպիրյանը դատված չէ։
 Ստացիոնար դատահոգեբուժական փորձաքննության թիվ 40 եզրակացության համաձայն՝ Նարեկ Իսպիրյանի մոտ հայտնաբերվել է «Անձի հիստերիկ տիպի շեշտվածություն» Z-73.1, որը արտահայտված չէ այն աստիճանի և չի ուղեկցվում ակտիվ ախտաբանական ախտանիշներով, մտավոր, հիշողության կոպիտ խանգարումներով, որը ինչպես իրավախախտումը կատարելիս, այնպես էլ ներկայումս զրկեր և զրկի նրան գիտակցել իր գործողությունների բնույթը, նշանակությունը, վտանգավորությունը, հաշիվ տալ իրեն կատարած արարքների համար և ղեկավարել դրանք: Իրավախախտումը կատարելիս փորձաքննվողը չի գտնվել նաև հոգեկան գործունեության որևէ ժամանակավոր հիվանդագին խանգարված վիճակում, որը կարող էր զրկել նրան գիտակցել իր գործողությունների վտանգավորությունը և ղեկավարել դրանք: Ուստի նրան մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Նարեկ Իսպիրյանին հարկ է համարել մեղսունակ:
 Թիվ ԱԳ 045951 զինվորական գրքույկի համաձայն՝ Նարեկ Իսպիրյանը ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում:
 ԲԱ583689 սերիա-համարի ծննդի մասին պետական վկայականի համաձայն՝ մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանի քույրը՝ Միլենա Արտյոմի Գրիգորյանը, ծնվել է 15.06.2016թ.-ին:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանի կողմից ընդունելու, արագացված վարույթ կիրառելու և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելու պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հարցերին, մասնավորապես՝ դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, գտնում է, որ Նարեկ Իսպիրյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ Նարեկ Իսպիրյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի
1-ին մասով նախատեսված հանգամանքներ առկա չեն:
Որպես անձը բնութագրող տվյալներ Դատարանը արձանագրում է, որ մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, ունի հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրներ, խնամքին է անչափահաս քույրը:
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանին քրեական պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար նա ենթակա է պատժի՝ իր կատարած հանցանքի համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
(…):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-րդ կետի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, անկախ Հայաստանի Հանրապետության իրավազորությունից, փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը հաշվակցվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին` 1 օրը հաշվելով 1 օրվա դիմաց, ազատության սահմանափակման ձևով նշանակված պատժին՝ 1 օրը հաշվելով 2 օրվա դիմաց, իսկ հանրային աշխատանքների դեպքում՝ 1 օրը 8 ժամի դիմաց:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի համաձայն՝
(...)
3. Պաշտոնատար անձի օրինական ծառայողական կամ քաղաքական գործունեությանը միջամտելու նպատակով պաշտոնատար անձի կամ նրա մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի կամ նշված անձանց դաստիարակության, խնամքի կամ հսկողության տակ գտնվողի նկատմամբ բռնություն գործադրելը՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
(...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
(...)
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1)կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2)առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3)բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4)ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5)հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6)սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7)տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8)որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9)հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հանգամանքները վերլուծության է ենթարկվել Վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԳԴ1/0003/01/10, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում:
Վերոնշյալ որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել՝ սակայն դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,
բ) պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները,
գ) հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը,
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները,
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը,
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն»:
Նախ՝ Դատարանը գտնում է, որ անչափահասների նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս նրան անչափահաս համարելու տեսանկյունից ոչ թե կարևոր է անձի տարիքը պատիժ նշանակելու ժամանակ, այլ թե արդյոք նա հանցանքի կատարման պահին եղել է անչափահաս, թե՝ ոչ: Հակառակ մեկնաբանման պարագայում կարող է վարույթի երկար քննությունը անհամաչափ վատթարացնել անձի իրավական վիճակը, ինչն, իհարկե, չի կարող իրավաչափ համարվել:
Չնայած Նարեկ Իսպիրյանը հանցանքի կատարման պահին անչափահաս չի եղել, սակայն նրա 21 տարին լրացած չի եղել, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 100-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ անչափահասի կամ 21 տարին չլրացած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում ինչպես սույն օրենսգրքի 69-րդ հոդվածով նախատեսված սկզբունքները, այնպես էլ նրանց կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը, առողջության վիճակը, անձի այլ առանձնահատկություններն ու նրանց վրա այլ անձանց ազդեցությունը:
Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ անչափահասների վերաբերյալ միջազգային և ներպետական իրավակարգավորումներին, մասնավորապես՝
«Երեխաների իրավունքների մասին» կոնվենցիայի 37-րդ հոդվածի համաձայն`
Մասնակից պետություններն ապահովում են, որ. (...) ոչ մի երեխա չզրկվի ազատությունից անօրինական կամ կամայական կերպով: Երեխայի ձերբակալությունը, կալանքը կամ ազատազրկումն իրականացվում են համաձայն օրենքի և գործադրվում են միայն որպես ծայրահեղ միջոց և որքան հնարավոր է՝ կարճ ժամանակամիջոցով (...):
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը:
«Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների (այսուհետ՝ Պեկինյան կանոններ) 5-րդ կետի համաձայն`
«Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
Պեկինյան կանոնների 17.1-րդ կետի համաձայն`
«Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի.
գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ իրավախախտումներ կատարելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան միջոցի բացակայության դեպքում.
դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է որոշիչ գործոն լինի:»։
Եվրոպայի նախարարների կոմիտեի թիվ CM/Rec (2008) 11 հանձնարարականի համաձայն՝
«3. Պատիժները և այլ միջոցները պետք է նշանակվեն դատարանի կամ օրենքով սահմանված այլ իրավասու մարմնի կողմից, և այդ որոշումները պետք է հնարավոր լինի բողոքարկել դատական կարգով: Դրանք պետք է սահմանվեն և նշանակվեն անհրաժեշտ նվազագույն տևողությամբ և բացառապես օրինական նպատակներով:
(...)
8. Պատիժները և այլ միջոցները չեն կարող իրականացվել այնպիսի ձևով, որը խորացնում է դրանց տառապալի բնույթը կամ ֆիզիկական կամ հոգեկան վնաս պատճառելու անհարկի ռիսկ է պարունակում:
9. Պատիժները և այլ միջոցները պետք է իրականացվեն առանց ձգձգման և միայն անհրաժեշտ նվազագույն չափով ու տևողությամբ (նվազագույն միջամտության սկզբունք):
10. Անչափահասներին ազատությունից զրկելը պետք է կիրառվի որպես ծայրահեղ միջոց, որը նշանակվում և իրականացվում է հնարավորինս կարճ ժամկետով: Հարկավոր է հատուկ ջանք գործադրել մինչդատական կալանքից խուսափելու համար:
(...)
28. Կրթության, մասնագիտական ուսուցման, ֆիզիկական կամ հոգեկան առողջության հետ կապված խնամքի, անվտանգության և սոցիալական ապահովության գծով արտոնությունների հարցերում անչափահասների իրավունքները չպետք է սահմանափակվեն համայնքային պատիժների կամ այլ միջոցների կիրառման հետևանքով:»
Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի թիվ R(87)20 հանձնարարականի համաձայն.
«Անդամ երկրների կառավարություններին հանձնարարում է ըստ անհրաժեշտության վերանայել իրենց օրենսդրությունը և պրակտիկան` որպեսզի.
(…)
11. երաշխավորվի, որ անչափահաս իրավախախտների հետ կապված միջամտություններն իրականացնելիս նախապատվությունը տրվի անչափահասի բնական միջավայրին, հարգվի նրանց կրթության և ինքնության իրավունքը և խթանվի նրանց անձնական զարգացումը.
12. ապահովվի, որպեսզի այդ միջամտությունն իրականացվի սահմանված տևողությամբ և միայն դատական կամ համարժեք վարչական մարմինների որոշմամբ, և նույն այդ մարմինները կարողանան սահմանված ժամկետից շուտ դադարեցնել միջամտությունը.»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Անչափահասի նկատմամբ ազատազրկումը պատժի բացառիկ միջոց է, որը նշանակվում է միայն այն դեպքում, երբ ոչ մի այլ միջոց չի կարող ապահովել պատժի նպատակների իրականացումը:
(...)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 100-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Անչափահասի կամ 21 տարին չլրացած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում ինչպես սույն օրենսգրքի 69-րդ հոդվածով նախատեսված սկզբունքները, այնպես էլ նրանց կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը, առողջության վիճակը, անձի այլ առանձնահատկություններն ու նրանց վրա այլ անձանց ազդեցությունը:
(...)։
Պատժի նշանակման հիմնական կանոնները սահմանող իրավական նորմերը (նախկին օրենսգրքի) ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ «(...) պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա:»։
Անչափահասի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից բացի, Դատարանը պարտավոր է ղեկավարվել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 100-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով։
Այսպես` հանցագործության` հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հետ մեկտեղ դատարանը պատիժ նշանակելիս պետք է հատկապես հաշվի առնի`
1) անչափահասի կյանքի և դաստիարակության պայմանները (ընտանեկան դրությունը, ծնողների և ընտանիքի այլ անդամների հետ հարաբերությունների բնույթը, նյութական վիճակը, կրթությունը, աշխատանքը և այլն),
2) հոգեկանի զարգացման աստիճանը (հուզական ոլորտը, որոշակի իրադրությունում ճիշտ կողմնորոշվելու և իր գործողությունները ղեկավարելու ունակությունը, ինտելեկտի մակարդակը և այլն),
3) առողջության վիճակը (մտավոր և ֆիզիկական առողջության վերաբերյալ առկա տվյալները),
4) անձի այլ առանձնահատկությունները (հետաքրքրությունների շրջանակը, աշխատանքի, կրթության, իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ վերաբերմունքը և այլն),
5) նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը (նրանց միջև առկա հարաբերությունների բնույթը, անչափահասին հանցագործության մղելու եղանակներն ու միջոցները` ֆիզիկական կամ հոգեկան բռնություն, հարկադրանք, համոզում, խաբեություն և այլն)։
Վերը թվարկված հանգամանքները ենթակա են բազմակողմանի հետազոտման անչափահասների վերաբերյալ յուրաքանչյուր գործով։ Միայն դրանց համակողմանի վերլուծության արդյունքում դատարանը կարող է ամբողջական պատկերացում կազմել անչափահասի անձնային և տարիքային առանձնահատկությունների մասին և ընտրել այնպիսի ներգործության միջոց, որն ուղղված կլինի նրա ուղղմանն ու դաստիարակությանը։ Անչափահասի նկատմամբ կիրառվող քրեաիրավական ներգործության միջոցը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի ընդհանուր նպատակներից բացի (սոցիալական արդարության վերականգնում, պատժի ենթարկված անձի ուղղում, հանցագործությունների կանխում), պետք է հետապնդի նաև անչափահասի հոգեկան և ֆիզիկական բնականոն զարգացման, նրա բարեկեցությունն ապահովելու հատուկ նպատակ (տե՛ս Արամայիս Նունուշյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԵԱՆԴ/0094/01/13 որոշման 14-րդ կետը)։
Մինչ մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանի նկատմամբ նշանակվելիք պատժի տեսակի, չափի և կրման նպատակահարմարության հարցերին անդրադառնալը՝ Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիան բացարձակ որոշակի է, այսինքն՝ այն նախատեսում է մեկ հիմնական պատիժ՝ ազատազրկում՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
Նման պայմաններում, հաշվի առնելով անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Նարեկ Իսպիրյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը, չանտեսելով խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարևորությունը՝ այն, որ Նարեկ Իսպիրյանի արարքը ոտնձգել է հասարակական բարձր վտանգավորությամբ օժտված հանրային մարմինների կառավարման բնականոն գործունեության դեմ, մասնավորապես՝ իշխանության ներկայացուցիչների՝ օրենքով սահմանված լիազորությունների անխափան իրականացման ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների դեմ, նրա հոգեբանական վերաբերմունքն իր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ՝ մասնավորապես այն, որ մեղադրյալը գործել է ուղղակի դիտավորությամբ, գիտակցել է, որ բռնություն է գործադրում օրինական ծառայողական գործունեությունն իրականացնող պաշտոնատար անձի նկատմամբ, նախատեսել է իր արարքի և հետևանքների միջև առկա անմիջական պատճառական կապը, նրա կատարած գործողությունները, մասնավորապես այն, որ նա սկսել է վիճաբանել իրենց օրինական ծառայողական գործունեությունն իրականացնող պաշտոնատար անձանց հետ, որի ընթացքում հրահրել է Վաղթանգ Հարությունյանին և փորձել է քաշել վերջինիս համազգեստից՝ վերնաշապիկից, այն, որ տուժող Է. Մանուկյանի օրինական ծառայողական գործունեությանը միջամտելու նպատակով մեղադրյալը բռնություն է գործադրել նրա նկատմամբ՝ ձեռքով հարվածել է վերջինիս ձախ աչքի հատվածին, որից հետո դիմել է փախուստի, այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով Ն. Իսպիրյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և հատկապես այն, որ հանցանքի կատարման պահին մեղադրյալի 21 տարին լրացած չի եղել, իսկ վերը նշված՝ միջազգային և ներպետական իրավակարգավորումների համաձայն՝ պետք է հաշվի առնվի նշված անձանց կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը, առողջության վիճակը, անձի այլ առանձնահատկություններն ու նրանց վրա այլ անձանց ազդեցությունը, իսկ տվյալ պարագայում մեղադրյալն ունի հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրներ, բացի դրանից, նման դեպքերում անձին քրեակատարողական հիմնարկ ուղարկելը պետք է լինի բացառիկ միջոց, որը տվյալ դեպքում առկա չէ՝ հաշվի առնելով նաև այն հանգամանքը, որ Ն. Իսպիրյանի կողմից մինչև հանցանքը և դրանից հետո այլ ենթադրյալ հանցանք կատարելու վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն, նա տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, նրա խնամքին է անչափահաս քույրը և այլ հանգամանքներ՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ Նարեկ Իսպիրյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 3 (երեք) տարի ժամկետով:
Դատարանը գտնում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում Նարեկ Իսպիրյանի վարքի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության վրա՝ սահմանելով պարտականություն՝ առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը և բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Դատարանը գտնում է, որ Նարեկ Իսպիրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ վարչական հսկողությունը, պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Նարեկ Իսպիրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ վարչական հսկողությունը, վերացնել:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական վարույթով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք առկա չեն, ուստի Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը, նկատի ունենալով արագացված վարույթ կիրառելու հանգամանքը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 3-րդ մասով, փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, ուստի վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 100-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5 հոդվածներով՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով 3 (երեք) տարի ժամկետով փորձաշրջան:
Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանի վարքի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության վրա՝ սահմանելով պարտականություն՝ առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը և բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Նարեկ Վիկտորի Իսպիրյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ վարչական հսկողությունը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով, 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱՐԻԿՅԱՆ