ԵԴ1/2327/01/25



ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«02» ապրիլի 2026 թվական ք.Երևան


ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) նախագահությամբ՝ դատավոր Վ.Մարգարյանի, Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր՝ Ս․Գզոգյան) 2026 թվականի մարտի 02-ի «Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննության առնելու մասին» թիվ ԵԴ1/2327/01/25 քրեական գործով կայացված որոշումը.

ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը
1․ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) քննվում է թիվ ԵԴ1/2327/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 324-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետով, 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 8-րդ կետերով և մյուսի:
Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի մարտի 02-ի «Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննության առնելու մասին» որոշմամբ մեղադրյալ Տիգրան Թամրազյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքը վերացվել է, վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոցներ կիրառվել է վարչական հսկողությունը և գրավը՝ 15․000․000 ՀՀ դրամի չափով, որից 3․000․000 ՀՀ դրամը արդեն իսկ վճարված է։
Մեղադրյալի վրա դրվել է պարտականություն շաբաթը մեկ անգամ գրանցվել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունում, արգելվել է հաղորդակցվել տուժողների հետ և չբացակայել իր բնակության վայրի երեկոյան ժամը 20։00-ից մինչև առավոտյան 09։00-ն։ Մեղադրյալի նկատմամբ հսկողությունն իրականացնել Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով:
Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ 2026 թվականի մարտի 16-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը, Վերաքննիչ դատարանում 2026 թվականի մարտի 18-ին ստացվել է բողոքի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/2327/01/25 քրեական գործի հավելվածը, մակագրվել դատավոր Վ.Մարգարյանին, դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2026 թվականի մարտի 19-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի մարտի 23-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է վերանայման վարույթն իրականացնել գրավոր ընթացակարգով՝ դատական ակտի կայացման օր նշանակելով 2026 թվականի ապրիլի 02-ը ։


Դատական վարույթի փաստական հանգամանքները և վերանայման վարույթի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 324-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետով, 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 8-րդ կետերով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «Տիգրան Բորիսի Թամրազյանը պահպանելով քրեական աստիճանակարգության բարձագույն կարգավիճակը՝ քրեական հեղինակությունը, մասնակցել է քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորմանը, ինչպես նաև մի խումբ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ, շահադիտական դրդումներով կատարել երկու մարդու առևանգում և մի խումբ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ առանձնապես խոշոր չափերով շորթում.
Այսպես՝ «Կանևսկոյի բոյով Տիկո» մականվամբ հայտնի, քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակ՝ քրեական հեղինակություն հանդիսացող Տիգրան Բորիսի Թամրազյանը, դեռևս չպարզված անձանց հետ մասնակցել է քրեական աստիճանակարգության անձանց միջև միջանձնային հիերարխիկ հարաբերություններով ղեկավարվող քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորմանը, որը գործելով խմբավորման սահմանած և ճանաչած վարքագծի կանոններով, որոնք չեն համապատասխանել պետության սահմանած վարքագծի համապարտադիր կանոններին և դրանց իրացման իրավաչափ ձևերին, ստանձնել է Վահե Սուքիասյանի միջոցով իրեն դիմած անձանց՝ Հովհաննես Խաչատրյանի և Վարուժան Մինասյանի այլ անձանց հետ ունեցած մասնավոր հարցերին առնչվող վեճերը, հարկադրանքի և անօրինական այլ գործողությունների միջոցով լուծումը և 2024 թվականի դեկտեմբեր ամսից մինչև 2025 թվականի հունվարի 21-ն ընկած ժամանակահատվածում Երևան քաղաքի տարբեր հասցեներում՝ Նազարբեկյան 18/4 հասցեում գտնվող գրասենյակում և Գևորգ Չաուշի փողոցի 10/5 հասցեում գործող ավտոպահեստամասերի խանութում կազմակերպել է հավաքներ և մասնակցել դրանց, ենթամշակույթ կրող խմբավորման հետապնդած նպատակների իրականացման համար տվել է հրահանգներ։ Հավաքների ընթացքում Տիգրան Թամրազյանը քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակն օգտագործելով՝ Կոտայքի մարզի Աբովյան համայնքի Առինջ գյուղի և թաղամասի 5-րդ փողոցի 35-րդ հողամասի սեփականատեր Դավիթ Գրիգորյանից ստացել է շինարարական ծառայությունների դիմաց Հովհաննես Խաչատրյանին և Վարուժան Մինասյանին պարտք մնացած գումարից 25 միլիոն ՀՀ դրամ, որից 20 միլիոն ՀՀ դրամը հանձնել է Հովհաննես Խաչատրյանին, իսկ 5 միլիոն ՀՀ դրամ գումարը պահել է իրեն՝ որպես քննարկվող խնդրի լուծման դիմաց վճարի մի մաս՝ ստանալով անօրինական օգուտ: Վերոգրյալ գործողություններով Տիգրան Թամրազյանը պահպանել է քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակը՝ քրեական հեղինակությունը:
Այսինքն՝ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանին մեղսագրվում է պատժի սպառնալիքով արգելված հանցանքների կատարում, որոնք նախատեսված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 324-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետով:
Բացի այդ, 2025 թվականի հունվարի 4-ին Տիգրան Թամրազյանի պահանջով Կոտայքի մարզի Աբովյան համայնքի Առինջ գյուղի և թաղամասի 5-րդ փողոցի 35-րդ հողամասի մոտ հանդիպել են Հովհաննես Խաչատրյանի և Վարուժան Մինասյանի հետ՝ կատարված շինարարական աշխատանքները ուսումնասիրելու համար, որտեղ Տիգրան Թամրազյանը պահանջել է շարունակել շինարարական աշխատանքները: Դրանից հետո՝ 2025 թվականի հունվարի 21-ին՝ ժամը 16:40-ի սահմաններում, Տիգրան Թամրազյանը ինքնությունները դեռևս չպարզված թվով 6 անձանց հետ, Վահե Սուքիասյանին պատկանող՝ Երևան քաղաքի Գևորգ Չաուշի փողոցի 10/5 հասցեում գործող ավտոպահեստամասերի խանութում հանդիպել է Հովհաննես Խաչատրյանին և Վարուժան Մինասյանին, որտեղ շինարարական աշխատանքները շարունակելու պահանջը չկատարելու պատճառով, նախանական համաձայնության գալով ինքնությունները դեռևս չպարզված թվով 6 անձանց հետ, Հ. Խաչատրյանի և Վ.Մինասյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելու սպառնալիքներ հնչեցնելու միջոցով պահանջել է գնալ այլ տարածք՝ Նազարբեկյան 18/4 հասցեում գտնվող հասցեում գտնվող գրասենյակ, զրույցը շարունակելու համար։ Հովհաննես Խաչատրյանը և Վարուժան Մինասյանը ցանկություն են հայտնել նշած գրասենյակ գնալ իրենց ավտոմեքենաներով, սակայն Տիգրան Թամազյանը չի համաձայնվել և վերջիններիս հրահանգել է նստել «Volkswagen Touareg» մակնիշի չպարզված հաշվառման համարանիշի ու «Lexus» մակնիշի 23 XX 001 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաները և շահադիտական դրդումներով առևանգել է նրանց՝ վախի ազդեցության տակ Հովհաննես Խաչատրյանի և Վարուժան Մինասյանի կամքն անտեսելով տեղափոխել են Երևան քաղաքի Շիրազի 30 հասցեի հետնամասում գտնվող ավտոտնակ։ Ավտոտնակում Տիգրան Թամրազյանը բռնություն գործադրելով՝ ապտակելով Վարուժան Մինասյանին, վերջինիս և Հովհաննես Խաչատրյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելու սպառնալիքով պահանջել է կատարել առանձնապես խոշոր չափի գույքային բնույթի գործողություններ և ստանձնել գույքային բնույթի պարտականություն, այն է՝ Կոտայքի մարզի Աբովյան համայնքի Առինջ գյուղի և թաղամասի 5-րդ փողոցի 35-րդ հողամաս տեղափոխել 2.700.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ շինանյութ և կատարել շուրջ 3.000.000 ՀՀ դրամի չափով շինանրարական աշխատանքներ։ Այդ ժամանակ ինքնությունները դեռևս չպարզված 6 անձանց կարգադրել է Հովհաննես Խաչատրյանին և Վարուժան Մինասյանին՝ բաց չթողնել, վերջիններիս նկատմամբ կատարել ցանկացած գործողություն, մինչև վերջիններս նշված վայր չապահովեն շինանյութի մատակարարումը և չստանձնեն շինարարական ծառայություններ կատարելու պարտականությունը։ Ստեղծված անելանելի իրավիճակից դուրս գալու նպատակով Հովհաննես Խաչատրյանը հայտնել է առողջական ծանր խնդիր ունեցող կնոջը դեղ տանելու անհրաժեշտության մասին, ինչից հետո ինքնությունները չպարզված անձանցից ոմն Հայկոյի ուղեկցությամբ, նույն «Volkswagen Touareg» մակնիշի ավտոմեքենայով գնացել է դեղատուն, այնուհետև իր բնակության հասցե, որտեղ կարողացել է հեռախոսազանգ կատարել իր մտերիմ Վահե Սուքիասյանին, ներկայացրել իրադրությունը և խնդրել օգնել ազատելու Վարուժան Մինասյանին։ Վ.Սուքիասյանի միջնորդությամբ Վ.Մինասյանին ազատ են արձակել՝ Տիգրան Թամրազյանի պահանջները կատարելու պայմանով։ Այսինքն՝ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանին մեղսագրվում է պատժի սպառնալիքով արգելված հանցանքների կատարում, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 8-րդ կետերով :
Այսպիսով՝ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանին մեղսագրվում է պատժի սպառնալիքով արգելված հանցանքների կատարում, որոնք նախատեսված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ և 8-րդ կետերով»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի մարտի 02-ի վիճարկվող որոշմամբ՝ մասնավորապես նշվել է.
«(…) Վերը շարադրված իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի նկատմամբ քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան և դատավորի կողմից ստանձնվել է քրեական գործի վարույթը, Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Տ․Թամրազյանի տնային կալանքի հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ փուլում շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի նկատմամբ [տնային] կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու հիմքերը՝ հաստատված Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ի որոշմամբ: Մասնավորապես այն, որ մեղադրյալը, մնալով ազատության մեջ, կարող է խոչընդոտել վարույթի քննությանը և կատարել նոր հանցանք։
Սակայն հաշվի առնելով այն, որ արդեն իսկ տուժողները հարցաքննվել են, հետազոտվել են բոլոր գրավոր ապացույցները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ էապես նվազել է գործի քննության խոչընդոտելու հավանականությունը։ Բացի այդ, տնային կալանքի կիրառման պայմաններում մեղադրյալը դատարանի թույլտվության հիման վրա յուրաքանչյուր օր որոշակի ժամերի բացակայել է իր բնակության վայրից առողջական վիճակով պայմանավորված բուժհաստատություն այցելելու նպատակով և այդ ընթացքում տնային կալանքի կիրառման պայմանների խախտում թույլ չի տրվել։
Ուստի, Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ գործի քննությանը խոչընդոտելու և նոր հանցանք կատարելու մտավախությունը հնարավոր է չեզոքացնել, և մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների կիրառմամբ, մասնավորապես՝ տնային կալանքը փոխարինելով վարչական հսկողությամբ և գրավով: Դատարանի հիշյալ դիրքորոշումը հիմնված է նաև այն պատճառաբանության վրա, որ վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը։
Գործում առկա նյութերի ուսումնասիրությունը Դատարանին թույլ է տալիս գալ այն հետևության, որ մեղադրյալ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել վարչական հսկողության կիրառմամբ համակցված գրավով՝ 15․000․000 ՀՀ դրամի չափով և արդեն իսկ կիրառված բացակայելու արգելք խափանման միջոցներով, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոց, կարող են հաղթահարել նրա կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները, դրանք առավել պիտանի են հետապնդվող նպատակին հասնելու համար, ավելին՝ այն հնարավորություն կտա ապահովելու մեղադրյալի ազատության իրավունքի և նրա մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը:
Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառված տնային կալանքը պետք է փոխարինել վարչական հսկողությամբ և 15․000․000 ՀՀ դրամ գրավով, որից 3․000․000 ՀՀ դրամը արդեն իսկ վճարված է։
Դատարանը գտնում է, որ վարչական հսկողության մասով որոշման կատարումը և մեղադրյալի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությանը, իսկ մեղադրյալի նկատմամբ հսկողությունը պետք է իրականացնել Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով»:

Վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

4. Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.
Բողոքում Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանը մեջբերելով գործի դատավարական նախապատմությունը , Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները, վերաբերելի իրավակարգավորումներ, վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներ, ի իթվս այլնի, նշել է. <<(…) Գտնում եմ, որ Դատարանի որոշումը չի բխում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրության՝ սույն հարցին վերաբերող կարգավորումների բնույթից ու բովանդակությունից, դրանով թույլ են տրվել դատավարական նորմերի էական խախտումներ, այն չի համապատասխանում դատական ակտի հիմնավորվածության չափանիշներին, ուստի նշված որոշումը ենթակա է բեկանման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. իրավաչափ է արդյո՞ք Դատարանի հետևությունն առ այն, որ սույն դեպքում մեղադրյալ Տիգրան Թամրազյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցների՝ վարչական հսկողության, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցությունը կարող է չեզոքացնել նոր հանցանք կատարելու և քրեական վարույթին խոչընդոտելու, այդ թվում՝ ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու ռիսկը:
(…)
Վերոշարադրյալի հիման վրա ուսումնասիրելով քրեական վարույթի նյութերը, այդ թվում՝ վիճարկվող որոշումը, անհրաժեշտ է արձանագրել, որ Դատարանը, թեև իրավացիորեն հաստատված է համարել հիմնավոր կասկածի, ինչպես նաև մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ գտնվելու պարագայում իր վրա դրված պարտականությունների՝ ապացուցման գործընթացին խոչընդոտելու և նոր հանցանք կատարելու հավանականության առկայությունը, այնուամենայնիվ, անտեսելով քրեական վարույթում առկա մի շարք անհերքելի փաստական տվյալներ, որոնք ուղղակիորեն մատնանշում են տնային կալանքի կիրառման անհրաժեշտությունը, խիստ սուբյեկտիվ մեկնաբանություններով դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել համակցված խափանման միջոցների՝ վարչական հսկողության, գրավի և արդեն իսկ կիրառված բացակայելու արգելքի կիրառմամբ:
Անդրադառնալով Դատարանի հիմնավորումներին պետք է փաստել, որ դեռևս չեն հարցաքննվել վկաները, որոնցից Գայանե Հարությունյանը հանդիսանում է մեղադրյալ Ա.Թամրազյանի ծանոթ բժիշկը, Ա.Թամրազյանի ընկեր Վահե Սուքիասյանը:
Կիրառված խափանման միջոց վարչական հսկողության պայմաններում մեղադրյալն ըստ էության, բացի Դատարանի կողմից մատնանշված սահմանափակումներից, զրկված չէ ազատ տեղաշարժվելուց, տեղից տեղ տեղափոխվելուց, այլ անձանց հետ հաղորդակցվելուց, այլ անձանց հետ հանդիպումներ, շփումներ, քննարկումներ, զրույցներ ունենալուց և հնարավոր է, որ վարույթին օժանդակող անձանց, մասնավորապես վարույթով անցնող, դեպքի վերաբերյալ տեղեկություններ ունեցող անձանց վրա ճնշումներ գործադրելու, համոզելու, խնդրելու, շահագրգռելու՝ այդ կերպ քննությանը միջամտելու եղանակով խոչընդոտել՝ ազդելով գործով ճշմարտության բացահայտմանը:
Այսինքն հիմնավոր է ռիսկն առ այն, որ համակցված վարչական հսկողության և մյուս այլընտանքային խափանման միջոցները չեն կարող չեզոքացնել Տիգրան Թամրազյանի կողմից քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցների վրա ապօրինի ազդեցություն գործադրելու վտանգը, և դա հատկապես այն դեպքում, որ արդեն իսկ ցուցաբերվել է նման վարքագիծ, մասնավորապես Երևան քաղաքի Գևորգ Չաուշի փողոցի թիվ 10/5 հասցեում գտնվող՝ Վահե Սուքիասյանին պատկանող ավտոպահեստամասերի խանութի տեսախցիկների հիշողության կրիչը փոփոխվել է:
Վերոգրյալ հիմնավորումներով անհրաժեշտ է փաստել, որ Տիգրան Թամրազյանի նկատմամբ, գործի քննության սույն փուլում, բացի տնային կալանքից, այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառումը, ի զորու չէ ապահովել քրեական վարույթի ընթացքում նրա պատշաճ վարքագիծը, մասնավորապես՝ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով սահմանված խափանման միջոց կիրառելու հիմքը (մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար):
Միևնույն ժամանակ կարևոր է նշել նաև այն, որ Տիգրան Թամրազյանն ունի բազմաթիվ կապեր ու հնարավորություններ, ուստի բարձր է հավանականությունը, որ նա դրանք օգտագործելով կարող է ապօրինի ազդեցություն գործադրել վկաների վրա, կամ ինչու չէ, դեռս հարցաքննությունը չավարտված վկա Վարուժան Մինասյանի վրա, և դա հատկապես այն պայմաններում, որ վերջինս, հերթական դատական նիստի ժամանակ՝ իր հարցաքննությունից առաջ հայտարարեց, որ այլևս իր նկատմամբ հատուկ պաշտպանության միջոցների ամբողջ ծավալով կիրառման անհրաժեշտություն չկա, իսկ արդեն իսկ հարցաքննության ժամանակ տվեց նախաքննական ցուցմունքներից էականորեն տարբերվող ու հակասող, ըստ էության տարբեր դրվագներով մեղադրյալի մեղավորությունը հերքող ցուցմունքներ (ինչպես արդեն իսկ նշվեց, տուժողի հարցաքննությունը դեռևս չի ավարտվել, դեռևս պետք է հրապարակվեն նախաքննական ցուցմունքները և դրանից հետո հակասությունների վերաբերյալ տրվեն մի շարք հարցադրումներ):
Գտնում եմ, որ դատաքննության հիշյալ փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց վարչական հսկողություն կիրառելը հիմնավորված չէ և չի բխում արդարադատության շահերից, հաշվի առնելով Տ.Թամրազյանին մեղսագրված արարքների բնույթը, ծանրության աստիճանը, առկա է և պահպանվում է վերջինիս նկատմամբ ընտրված տնային կալանքի անհրաժեշտությունը՝ պայմանավորված մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ գտնվելու պարագայում իր վրա դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու՝ ապացուցման գործընթացին խոչընդոտելու հավանականության հիմքի առկայությամբ, հետևաբար նշվածը ողջամիտ և բավարար հիմք է տալիս արձանագրելու, որ կոնկրետ դեպքում Դատարանի կիրառած խափանման միջոցների համակցությունը չի կարող ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ Տ.Թամրազյանի հավանական ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորման ռիսկը չեզոքացնելու համար:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ հարկ է արձանագրել, որ Դատարանի կողմից կայացված որոշմամբ թույլ է տրվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա, նկատի ունենալով, որ կիրառված համակցված խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծ>>:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է մասնակի բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի մարտի 2-ի թիվ ԵԴ1/2327/01/25 որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ՝ մեղադրյալ Տիգրան Թամրազյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով։

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
5. Վերաքննիչ դատարանում բողոքի պատասխան է ստացվել մեղադրյալ Տիգրան Թամրազյանի պաշտպան Ռոման Ահարոնյանից, որում մասնավորապես նշել է, որ ներկայացված վերաքննիչ բողոքը անհիմն է և ենթակա է մերժման:
Պաշտպանը վկաների մասով հարկ է համարել արձանագրել, որ ի սկզբանե, առնվազն մեղադրական եզրակացությամբ, պարզ է, որ նրանք մեղադրյալի դեմ ցուցմունքներ չեն տվել: Ապացույցների հետազոտման հերթականության որոշման փուլում նույնիսկ մեղադրողը պատկերավոր նշել է, որ վկաները «պաշտպանական կողմի» ապացույցներն են, ինչին ի պատասխան արվեց հայտարարություն, որ եթե դրանք պաշտպանական կողմի ապացույցներն են, ապա մենք «հրաժարվում» ենք դրանցից: Վկաների վրա ազդելու մտավախությունն իրականում արհեստական է, այն չունի որևէ իրատեսական հիմք, ուստի գտնում է, որ այս մասով անհիմն է:
Ռ․Ահարոնյանը նշել է, որ տուժողի հարցաքննության ժամանակ, երբ ըստ մեղադրողի նա տվել է արդարացնող ցուցմունք, մեղադրյալը գտնվում էր տնային կալանքի տակ: Այսինքն, ըստ մեղադրողի պիտանի խափանման միջոցի ընթացքում է հարցաքննվել տուժողը: Բացի այդ, եթե ըստ մեղադրողի տուժողն արդեն իսկ տվել է մեղադրյալի օգտին ցուցմունքներ, ապա ինչու պետք է տուժողի վրա լրացուցիչ ազդեցություն գործադրել, որ ինչ անի: Պաշտպանը գտնում է, որ տրամաբանությունը հուշում է, որ նման անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ուստի այս մասով ևս բողոքաբերի մտավախությունը հիմնավոր չէ: Պաշտպանական կողմը գտնում է, որ բողոքաբերի փաստարկումները չեն կարող հանդիսանալ բավարար ծանրակշիռ՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար, քանի որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Պաշտպան Ռոման Ահարոնյանը նշել է, որ հատուկ վերանայման բողոքում բացակայում է դատական սխալ, դրանից բխող դատական ակտը բեկանելու հիմք և որևէ ծանրակշիռ փաստարկ, ուստի հատուկ վերանայման բողոքը ենթակա է մերժման։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝
«Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրա հիմքում դրված փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավո՞ր է արդյոք մեղադրյալ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը փոփոխելու և որպես խափանման միջոց վարչական հսկողություն կիրառելու, ինչպես նաև կիրառված գրավի չափը ավելացնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝
1) անձին իրավասու դատարանը դատապարտել է հանցանք կատարելու համար.
2) դատարանի իրավաչափ կարգադրությանը չենթարկվելու համար.
3) օրենքով սահմանված որոշակի պարտականության կատարումն ապահովելու նպատակով.
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.
5) անչափահասին դաստիարակչական հսկողության հանձնելու կամ իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով.
6) հանրության համար վտանգավոր վարակիչ հիվանդությունների տարածումը, ինչպես նաև հոգեկան խանգարում ունեցող, հարբեցող կամ թմրամոլ անձանցից բխող վտանգը կանխելու նպատակով.
7) անձի անօրինական մուտքը Հայաստանի Հանրապետություն կանխելու կամ անձին արտաքսելու կամ այլ պետության հանձնելու նպատակով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
ա) անձին օրինական կերպով կալանքի տակ պահելը իրավասու դատարանի կողմից նրա դատապարտվելուց հետո,
բ) անձի օրինական ձերբակալումը կամ կալանավորումը դատարանի օրինական կարգադրությանը չենթարկվելու համար կամ օրենքով նախատեսված ցանկացած պարտավորության կատարումն ապահովելու նպատակով,
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար,
դ) անչափահասին կալանքի վերցնելը օրինական կարգադրության հիման վրա՝ դաստիարակչական հսկողության համար, կամ նրա օրինական կալանավորումը՝ նրան իրավասու իրավական մարմնին ներկայացնելու նպատակով,
ե) անձանց օրինական կալանքի վերցնելը՝ վարակիչ հիվանդությունների տարածումը կանխելու նպատակով, ինչպես նաև հոգեկան հիվանդներին, գինեմոլներին կամ թմրամոլներին կամ թափառաշրջիկներին օրինական կալանքի վերցնելը,
զ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ նրա անօրինական մուտքը երկիր կանխելու նպատակով, կամ այն անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը, որի դեմ միջոցներ են ձեռնարկվում՝ նրան արտաքսելու կամ հանձնելու նպատակով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18 հոդվածի համաձայն. <<1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2․ Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ՝ այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն․<<Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են՝
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝ (…)
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում՝ ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները:(…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝ << 1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
(…) 5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները:
4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին:
5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին:
6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն՝ << 1. Գրավը իրավասու մարմնի որոշմամբ սահմանված դրամական գումար է, որը Հայաստանի Հանրապետության դրամի, շարժական գույքի, արժեթղթերի կամ այլ արժեքների ձևով պահատվության է փոխանցվում համապատասխան որոշմամբ նշված բանկի կամ այլ վարկային կազմակերպության դեպոզիտ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու նպատակով: Որպես գրավ կարող է ընդունվել անշարժ գույք, եթե գրավ կիրառելու մասին որոշմամբ հատուկ նշվել է դրա հնարավորության մասին: (…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին:>>:
Վերոգրյալից բխում է, որ խափանման միջոցների ողջ համակարգն ուղղված է վարույթն իրականացնող և դատական երաշխիքներ տրամադրող մարմիններին այնպիսի այլընտրանքներ տրամադրելուն, որոնք հնարավորություն կտան մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված։
Այսինքն, խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանների և նպատակների առկայության դեպքում անձի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարացվել, եթե անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով, այդ թվում այլընտրանքային մյուս խափանման միջոցների կիրառմամբ։
<<Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, ինչպես նաև դրանց հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
-Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման կամ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: (Նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը ի թիվս այլնի, տե՛ս Mamedova v. Russia, 2006 թվականի հունիսի 1-ի վճիռը, գանգատ թիվ 7064/05, կետ 74, Panchenko v. Russia 2005 թվականի փետրվարի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 45100/98, կետ 102, Ilijkov v. Bulgaria, 2001 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33977/96, կետ 81):
- Խափանման միջոցները մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում է քրեական վարույթի ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը (այն գործողությունները, որոնք ուղղված են քննությունից և դատից թաքնվելուն, գործով ճշմարտության բացահայտմանը խոչընդոտելուն, ինչպես նաև հանցավոր գործունեությունը շարունակելուն) կանխելու նպատակով: Այսինքն, խարանման միջոցների կիրառումը նպատակ է հետապնդում քրեական գործով վարույթի ընթացքում կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը:
-Տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կարող է կիրառվել եթե առկա են խափանման միջոց կիրառելու պայմանները և նպատակները և մյուս այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել խափանման միջոցի նպատակների իրացումը։
- Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անձի նկատմամբ կալանքը, տնային կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու, ժամկետը երկարացնելու կամ վերացնելու մասին որոշումների կայացումը և վերջիններիս` հատուկ վերանայման կարգով վերանայումը իրականացվում են տարբեր դատավարական գործառույթների շրջանակներում։ Անձի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու, ժամկետը երկարացնելու կամ վերացնելու մասին ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշումը կայացվում է գործի ըստ էության քննության շրջանակներում, իսկ վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ակտերի վերանայումը՝ ստորադաս դատարանի որոշումների ստուգման և վերանայման վերադաս դատական ատյանի գործառույթի շրջանակներում: Տվյալ դեպքում, մրցակցող արժեքների՝ մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով՝ քննարկվող որոշումների հատուկ վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում տնային կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում ընդգծել, որ քննարկվող որոշումների վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը:
- Դատաքննության փուլում գտնվող քրեական գործերի շրջանակներում կայացված Առաջին ատյանի դատարանի համապատասխան դատական ակտը բեկանելու համար պետք է լինի այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային պատճառաբանվածության առավել բարձր աստիճանի հիմնավորումներով բեկանելու Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը։ Հակառակ մոտեցումը, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա՝ դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
8. Վերը նշված իրավակարգավորումները և իրավական դիրքորոշումները կիրառելով սույն որոշման 2-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալների նկատմամբ հարկ է նշել, որ տվյալ դեպքում, մեղադրյալ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանը մեղադրվում է հասարակական անվտանգության, սեփականության դեմ ուղղված և ազատության, պատվի, արժանապատվության, ֆիզիկական կամ հոգեկան անձեռնմխելիության դեմ ուղղված ծանր և առանձնապես ծանր հանցանքներ կատարելու մեջ, որոնց համար որպես պատիժ նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով։ Դրա հետ մեկտեղ, մեղադրյալ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի ազատության սահմանափակման տևողությունը, ինչպես նաև մեղադրյալի՝ փաստացի ազատության սահմանափակման ընթացքում դրսևորած օրինապահ վարքագիծը, գործի՝ ներկայացված նյութերի վերլուծությունից բխող իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը՝ մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս համաձայնելու Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը: Սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված և սույն քրեական գործի Վերաքննիչ դատարանին տրամադրված վերաբերելի նյութերը հիմք են տալիս համաձայնելու մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքը փոփոխելու և վերջինիս նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողություն համակցված գրավ կիրառելու, ինչպես նաև նախկինում կիրառված բացակայելու արգելքը անփոփոխ թողնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը: Հետևաբար, այդ մասով վերանայման բողոքում ներկայացված փաստարկներն ինքնին բավարար չեն հակառակ հետևությանը հանգելու համար:
Սույն որոշման նախորդ կետում նշված իրավակարգավորումները, իրավական վերլուծությունները և դիրքորոշումները կիրառելով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալների նկատմամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են և բխում են վերը նշված կետերում շարադրված փաստական տվյալներից: Մասնավորապես, սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալները վկայում են այն մասին, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողությունը համակցված գրավի և բացակայելու արգելքի հետ, տվյալ դեպքում կարող է բավարար երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագիծը կանխելու համար, հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են: Այսպես, սույն որոշմամբ շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո հաշվի առնելով սույն որոշման նախորդ կետերում նշված քրեական գործի առանձնահատկությունները, մեղադրյալի ենթադրյալ վարքագծի դրսևորումները, նրա վերաբերմունքը իրեն առաջադրված մեղադրանքին, մեղադրյալին վերագրվող արարքների բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը և սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողությունը համակցված գրավով և բացակայելու արգելքով ողջամտորեն հնարավոր է ապահովել մեղադրյալի հետագա պատշաճ վարքագիծը՝ գործի դատական քննության ընթացքում և տվյալ դեպքում վերոնշյալ այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են գործուն երաշխիք հանդիսանալ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի պատշաճ վարքագիծն, այդ թվում իր վրա դրված պարտականությունների չկատարման և հանցանքի կատարման կանխելը ապահովելու համար:
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալին տնային կալանքի տակ պահելն այն պայմաններում, երբ առկա է մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը չեզոքացնելու այլ մեխանիզմ, դատավարության ներկա փուլում արդարացված չէ և չի ապահովում անձի իրավունքի սահմանափակման և հետապնդվող արդյունքի միջև անհրաժեշտ և ողջամիտ հավասարակշռություն: Հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն, իրենց էության մեջ, իրավաչափ են (մանրամասն տես սույն որոշման 3-րդ կետը):
Անդրադառնալով վերանայման բողոքում մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու հավանականության վերաբերյալ արված հետևություններին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ թեև խափանման միջոցի, այդ թվում նաև տնային կալանքի և վարչական հսկողության նպատակներն ունեն կանխատեսական բնույթ, և նախկինում հնարավոր վարքագիծ դրսևորելը բավարար չէ ապագայի վերաբերյալ ամբողջական հետևության հանգելու համար, այնուհանդերձ հարկ է նշել, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վարչական հսկողություն խափանման միջոց կիրառելու պայմաններում սահմանվել են նաև որոշակի սահմանափակումներ, այդ թվում նաև տուժողների հետ հաղորդակցվելու արգելք, ինչպես նաև բնակության վայրը գիշերային ժամերին լքելու արգելք, ինչը ենթակա է էլեկտրոնային կարգով վերահսկողության:
Ամփոփելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ վերանայման բողոքում նշված փաստարկները բավարար չեն մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարացնելու համար և էության մեջ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշված հետևություններին (մանրամասն տես սույն որոշման 3-րդ կետը):
Տվյալ դեպքում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային պատճառաբանվածության առավել բարձր աստիճանի հիմնավորումներով բեկանելու Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը։ Հակառակ մոտեցումը, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա՝ դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
9. Ինչ վերաբերում է վերանայման բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե'ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10. Ամփոփելով սույն որոշման նախորդ կետերում արձանագրված դատողություններն ու եզրահանգումները՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ գործի փաստական հանգամանքների մասին Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում շարադրված դատարանի հետևությունները համապատասխանում են գործի փաստական հանգամանքներին, Առաջին ատյանի դատարանն ըստ էության կայացրել է իրավաչափ դատական ակտ:
Այսինքն, մեղադրյալ Տիգրան Բորիսի Թամրազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքը՝ վարչական հսկողությամբ, գրավով փոխարինելու և վերջինիս նկատմամբ կիրառված որպես այլընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքը անփոփոխ թողնելու մասին որոշում կայացնելիս, Առաջին ատյանի դատարանը վերանայման բողոքի հիմքերի և փաստերի շրջանակներում թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և ըստ էության կայացրել է հարցը ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի, հիմք ընդունելով Վերաքննիչ դատարանի վերը նշված պատճառաբանություններն, այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Կոտայքի մարզի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել:
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի մարտի 02-ի «Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց վերացնելու, փոխելու կամ դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննության առնելու մասին» թիվ ԵԴ1/2327/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ հատուկ վերանայման կարգով՝ այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Վ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ