Հիմնական

Գործի համար: ԵԴ1/2312/01/25
Վիճակագրական տողի համար : 15․2

Պատասխանող

Արա Խուրշուդյան Հրհատի
Արա Խուրշուդյան
Արա Խուրշուդյան
Արա Խուրշուդյան

Դատավոր

Երևանի քրեական դատարան

Վահե Ջիվանյան

Քրեական վերաքննիչ

Հարություն Պետրոսյան

Սեվակ Համբարձումյան

Դատավոր

Երևանի քրեական դատարան

Վահե Ջիվանյան

Քրեական վերաքննիչ

Հարություն Պետրոսյան

Սեվակ Համբարձումյան

Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն: Արա Հրհատի Խուրշուդյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը, որի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացրել է հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի մահը։
Դատարան Օր Ժամ Դատարանի դահլիճի համար Ստատուս Որոշում Այլ նշումներ
Քրեական վերաքննիչ 2026-02-03 12:00 6 Կայացել է
Երևանի քրեական դատարան 2025-10-07 16:20 6 Կայացել է
Տվյալների կենտրոն 2025-09-25 14:00 6 Նիստը կայացել է
Երևանի քրեական դատարան 2025-09-09 10:00 6 Նիստը կայացել է
Տվյալների կենտրոն 2025-08-12 16:30 4 Նիստը կայացել է
Տվյալների կենտրոն 2025-07-21 17:00 4 Նիստը կայացել է
ԵԴ1/2312/01/25







Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«07» հոկտեմբերի 2025 թվական քաղաք Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ` ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` ԳՈՀԱՐ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ԼՈՒՍԻՆԵ ՍԱՐՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ ՆՈՐԱՅՐ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆՆԵՐ ԱՎԵՏԻՔ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ
ՍԵՐԳԵՅ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ ԱՐԱ ԽՈՒՐՇՈՒԴՅԱՆԻ

«Աջափնյակ 1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում արագացված վարույթով քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արա Հրհատի Խուրշուդյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (1977 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, անհատ ձեռնարկատեր, ամուրի, չդատված, հաշվառման և բնակության հասցե՝ քաղաք Երևան, Նոր Արեշ 42-րդ փողոց, 1-ին շենք, 4-րդ բնակարան)։

1․ Նկարագրական մաս.
2024 թվականի փետրվարի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-0577-24 քրեական վարույթը։
2025 թվականի հունիսի 5-ին Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2025 թվականի հունիսի 5-ին Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի հուլիսի 3-ին քրեական վարույթը մուտքագրվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, որով 2025 թվականի հուլիսի 7-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ին կիրառվել է արագացված վարույթ և իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։

1.1. Մեղադրանքի փաստական նկարագրություն.
Մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ նա իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը, որի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացրել է հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի մահ, որպիսի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում․
Արա Հրհատի Խուրշուդյանը 2024 թվականի փետրվարի 08-ին՝ ժամը 13:44-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «OPEL ZAFIRA 2.2» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ծովակալ Իսակովի պողոտայով՝ Սեբաստիա փողոցի կողմից դեպի Երևան քաղաքի Կենտրոնական փողոցի ուղղությամբ, երրորդ երթևեկելի գոտով շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտա և Կենտրոնական փողոցի խաչմերուկի մոտ, թույլ է տվել ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնները և տրանսպորտային միջոցների շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշման 65-րդ և 67-րդ կետերի, ինչպես նաև «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` ավտոմեքենան տվյալ ճանապարհահատվածի խաչմերուկի հատվածում վարել է տվյալ ճանապարհահատվածում երթևեկության համար սահմանված բնակավայրում թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող` շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ, իր երթևեկության համար վտանգի առաջացման սկզբնապահից սկսած, այն է՝ վրաերթից շուրջ 2 վայրկյան առաջ կամ իր վարած ավտոմեքենայից առնվազն 40.55 մետր հեռավորության վրա գտնվող իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործած և դեպի իր վարած ավտոմեքենայի ընթացագոտուն՝ ձախից դեպի աջ ուղղությամբ մոտեցող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի առկայության պայմաններում, ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու ուղղությամբ, որպեսզի ընթացքի այդ դանդաղեցման միջոցով հնարավորություն տար հետիոտնի համար երթևեկելի հատված մուտք գործելու պահին հետիոտնային անցումը կարգավորող լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո հետիոտնային անցումների գծանշումների վրայով անցնող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին դուրս գալու իր երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց, որի արդյունքում՝ ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը` ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով գլխի աջ քունքագագաթային շրջանի սալջարդ վերքի, գլխի մաշկի տակ աջ քունքագագաթային շրջանի արյունազեղման, գանգի թաղի և հիմի ոսկրերի կոտրվածքների, գլխուղեղի ենթակարծրենային, ենթաոստայնային, ներուղեղային արյունազեղումների, աջից և ձախից բազմաթիվ կողոսկրերի կոտրվածքների, զույգ թոքերի, փայծաղի պատռվածքների, երկկողմանի հեմոթորաքս, հեմոպերիտոնեում, աջից՝ զստոսկրի կոտրվածքի ձևով վնասվածքներ պատճառելով՝ անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ:

1.2. Արագացված վարույթի կարգ.
Նախնական դատալսումների ժամանակ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանը միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ և հայտնել, որ ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, պնդում է արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությունը, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպաններ Ավետիք Կարապետյանի և Սերգեյ Հովհաննիսյանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները։
Դատարանը, քննարկելով միջնորդությունը և գտնելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը և բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, որոշում է կայացրել միջնորդությունը բավարարելու և լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։

1.3. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված փաստաթղթերը, դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները.
Լրացուցիչ դատալսումներում Դատարանը հետազոտել է հետևյալ փաստաթղթերը.

Դեպքի վայրի զննում կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի մեղադրյալ Արա Խուրշուդյանը և նրա վարած «Օպել» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան գտնվել են դեպքի վայրում։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 6-8/

Արա Հրհատի Խուրշուդյանի՝ որպես վկա հարցաքննության արձանագրությունից հատված, որով հաստատվել է, որ Արա Հրհատի Խուրշուդյանն օգտագործում է 098-45-05-17 հեռախոսահամարը։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 29/

Երևանի քաղաքապետարանի «Շտապբուժօգնություն» ՓԲԸ-ի գրությունը, համաձայն որի 08․02․2024թ․ «1-03» օպերատիվ ծառայությունում գրանցվել է ահազանգ՝ 098-45-05-17 հեռախոսահամարից։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 34/

Տուժող Արամ Սարգսի Աբրահամյանի հարցաքննության արձանագրությունից հատված, որով վերջինս հայտնել է, որ վրաերթ կատարած ավտոմոբիլի վարորդը ցանկացել է հանդիպել իրեն, սակայն ինքը չի ցանկացել հանդիպե վարորդին, նրա նկատմամբ բողոք չունի։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 57/

ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի վերաբերյալ տեղեկատվությունը բացակայում է։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 116/

Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի «Արեշ» համատիրության կողմից տրված տեղեկանքը, համաձայն որի Արա Հրհատի Խուրշուդյանը բնակվում է Նոր Արեշ 42փ․1 շենքի թիվ 4 բնակարանում՝ Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանի հետ միասին։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 152/

Էրեբունի բժշկական կենտրոնի կողմից տրված գրությունը, համաձայն որի Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանը 2017թ․-ից գտնվում է դիսպանսեր հսկողության մեջ հետևյալ ախտորոշմամբ՝ Շաքարային դիաբետ, 2 տիպ միջին ծանրության, զարկերակային հիպերտենզիա, դիաբետիկ անգիոպաթիա։ 09․10․2024թ․-ին ախտորոշվել է ՕՏ-ոչ հասուն տարիքային կատարակտա, տրվել է վիրահատական բուժման ուղեգիր։ 25․10․2024թ․ ախտորոշվել է գաստրիտ, նշանակվել է բուժում։ 12․12․2024թ․ ախտորոշվել է Ալց-Հեյմերի հիվանդություն, Դեմենցիա։ 05․02․2025թ․ ախտորոշվել է ՈՒԱՇՍԽ, խառը տիպի դեմենցիա։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 153/

Արա Խուրշուդյանի հարևանների կողմից տրված 27․06․2025թ․ հայտարարությունը, համաձայն որի նա 1995 թվականից իր մոր՝ Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանի հետ բնակվում է Երևան քաղաքի Նոր Արեշ 1-ին շենք, թիվ 4 բնակարանում։ Ռուզաննա Խուրշուդյանը շուրջ 30 տարի է, ինչ տառապում է «Դեմենցիա», «շաքարային դիաբետ» հիվանդություններով, իսկ նրա խնամքով բացառապես զբաղվում է Արա Խուրշուդյանը։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 154/

ՀՀ ՊՆ հանրապետական զինվորական կոմիսարիատի Երևանի թիվ 4 զինվորական կոմիսարիատի գրությունը, համաձայն որի Արա Հրհատի Խուրշուդյանն ազատվել է պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից, համաձայն «Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 13հ 1ա կետի՝ ընտանեկան դրության բերումով։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 155/

2․ Պատճառաբանական մաս.
2.1. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ընդունելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանին վերագրված արարքն ապացուցված է, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի հատկանիշներին:
2.2. Անդրադառնալով մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցին` Դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով պատիժ է նախատեսվում ազատազրկում՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյո՞ք Արա Հրհատի Խուրշուդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) Արա Հրհատի Խուրշուդյանը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքների համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ.
դ) Արա Հրհատի Խուրշուդյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
2.2.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը կարծում է, որ առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ, 12-րդ կետերով նախատեսված՝ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի քրեական պատասխատատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, քանի որ նա մասնակցել է դեպքի վայրի զննությանը, փորձել է հանդիպել տուժողի որդուն և ըստ իր հայտարարության հատուցել տուժողի մահվան հետ կապված ծախսերը, իսկ պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են։
2.2.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանն արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս պետք է նշանակի պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։
2.2.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
(…):»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ քրեական գործով արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…): Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)»: (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39-րդ կետը)
Անդրադառնալով արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-15-րդ կետերը):
Վկայակոչված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում անդրադառնալով Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելուն՝ Դատարանը հիմք է ընդունում հետևյալ հանգամանքները.
- մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված առաջին անգամ կատարված միջին ծանրության անզգուշությամբ կատարված հանցագործություն,
- ենթադրյալ հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը՝ մասնակցել է դեպքի վայրի զննությանը, զանգահարել է շտապ բուժօգնություն, չի վիճարկել ներկայացված մեղադրանքը,
- ըստ մեղադրանքի՝ տուժողը ճանապարհը փորձել է հատել հետիոտնային լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո (ինչը ենթադրում է հետիոտնի կողմից ՀՀ ՃԵԿ 11-րդ կետի խախտում),
- նրա անձը բնութագրող հանգամանքները՝ բնութագրվում է դրական, դատված չէ, խնամքին է գտնվում վատառողջ մայրը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռի 2.2.1 կետում նշված հանգամանքները,
- տուժողը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել։
Այսպիսով՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ հանգամանքները, գտնում է, որ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պետք է նշանակել նրան վերագրվող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատիժը՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
2.2.4. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը սահմանում է.
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը: (...)»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ՏԴ/0018/01/13, ԳԴ/0014/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որոնցով կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլնի, հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն:
Անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները գնահատման ենթարկելու կարևորությանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական, քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը, ընտանեկան դրությունը, ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում ունեցած բնութագիրը և այլն), ինչպես նաև հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Հ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ն.Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, Ս.Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12, Ս.Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, Ջ.Շիրվանյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումները):
ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցին արձանագրել է․ «Վճռաբեկ դատարանը, հիմք ընդունելով իր նախադեպային իրավունքում ձևավորած իրավական դիրքորոշումները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքը կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ, Գագիկ Ղուկասյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում փաստել է, որ վերոնշյալ հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով «դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն`
ա. հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները,
բ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը: (…),
գ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել:
Զարգացնելով սույն իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին,
դ. հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (...),
ե. հանցագործությամբ պատճառված վնասը,
զ. հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: (…):
(…) Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները սույն որոշման նախորդ կետում նշված հանգամանքների` իրենց ամբողջության մեջ վերլուծության հիման վրա կառուցելն ունի առանձնապես կարևոր նշանակություն: Ուստի, այդ հանգամանքները հաշվի չառնելը, դրանք անտեսելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը» (6):»։ (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Էլեն Աշոտի Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ ԱՎԴ1/0013/01/18 որոշումը)։
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումներն արտահայտել է 2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
Նշված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա, հաշվի առնելով Արա Խուրշուդյանին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը (թույլ է տվել ճանապարհային երթևեկության կանոնների կոպիտ խախտում՝ գերազանցել է թույլատրելի առավելագույն արագությունը, հետիոտնին վրաերթի է ենթարկել հետիոտնային անցումի վրա, այսինքն՝ անգամ հետիոտնային անցումին մոտենալուց չի նվազեցրել ավտոմեքենայի արագությունը), դեպքից հետո ցուցաբերած վարքագիծը՝ (փորձել է հանդիպել տուժողի որդուն, վերջինիս մահվան կապակցությամբ ծախսերի հատուցում կատարելու նպատակով), ինչպես նաև պատժի նշանակման տեսանկյունից նշանակություն ունեցող վերը նշված մյուս հանգամանքերը, Դատարանը հանգում է հետևության, որ Արա Խուրշուդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին, իրագործելի չի լինի պատժի նպատակները, հետևաբար՝ նա պետք է կրի պատիժը:
2․3․ Անդրադառնալով խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը՝ մեղադրյալի հետագա պատշաճ վարքագիծը և պատժի կատարումն ապահովելու համար։
2.4. Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 100-րդ հոդվածի կարգավորումները և հաշվի առնելով պաշտպանական կողմի միջնորդությունը՝ ավտոմեքենան մեղադրյալի պահպանությանը հանձնելու վերաբերյալ, Դատարանը գտնում է, որ գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի հատուկ պահպանվող տարածքում պահվող «Օպել» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան նպատակահարմար է հանձնել դրա օրինական տիրապետողի պահպանությանը մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, պետք է թողնել նրա տիրապետմանը։
2.5. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ սույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, հետևաբար այդ հարցը Դատարանը լուծված է համարում։
2.6. Գործով գույքային հայց չի ներկայացվել։
2.7. Նախաքննության ընթացքում մեղադրյալի գույքի արգելադրում չի կիրառվել, և դատավճիռ կայացնելիս հիմքեր չկան դրա կիրառման համար։
2.8. Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ապացույց ճանաչված փաստաթղթերը պետք է թողնել քրեական գործի նյութերում։
2.9. Սույն դատական ակտը կայացնելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-րդ, 33-րդ, 99-100-րդ, 347-350-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով։

3. Եզրափակիչ մաս.
Ելնելով վերոգրյալից` Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արա Հրհատի Խուրշուդյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով, որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելը՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդիհատուկ պահպանվող տարածքում պահվող «Օպել» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան հանձնել օրինական տիրապետողի պահպանությանը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թողնել նրա տնօրինմանը։
Դատական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով մյուս ապացույցները թողնել քրեական գործի նյութերում։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում (դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով):


ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ
Գործ ԵԴ1/2312/01/25
Ո Ր Ո Շ Ու Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Հ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
Մ. ՊԱՊՈՅԱՆԻ

Քարտուղարությամբ՝ Հ. Հակոբյանի

Մասնակցությամբ.
Մեղադրյալ՝ Արա Խուրշուդյանի
Տուժող՝ Արամ Աբրահամյանի

<<03>> փետրվարի 2026թ. ք. Երևան

դռնբաց դատական նիստում, մեղադրյալ Արա Խուրշուդյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով մեղադրյալ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2025թ. հոկտեմբերի 07-ի թիվ ԵԴ1/2312/01/25 դատավճիռը,


Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի փետրվարի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-0577-24 քրեական վարույթը։
2025 թվականի հունիսի 5-ին Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2025 թվականի հունիսի 5-ին Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի հուլիսի 3-ին քրեական վարույթը մուտքագրվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, որով 2025 թվականի հուլիսի 7-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ին կիրառվել է արագացված վարույթ և իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը 07.10.2025թ. կայացրել է դատավճիռ.
«Արա Հրհատի Խուրշուդյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով, որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելը՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդիհատուկ պահպանվող տարածքում պահվող «Օպել» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան հանձնել օրինական տիրապետողի պահպանությանը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թողնել նրա տնօրինմանը։
Դատական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով մյուս ապացույցները թողնել քրեական գործի նյութերում: (…) »:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ 18.11.2025թ. վերաքննիչ բողոք է ստացվել մեղադրյալ Արա Խուրշուդյանից:
Թիվ ԵԴ1/2312/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 26․11.2025թ., իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին հանձնվել է 27.11.2025թ.:
2025 թվականի նոյեմբերի 28-ի զեկուցագրի հիման վրա կազմում ընդգրկվել է դատավոր Մ.Պապոյանը:
Վերաքննիչ դատարանը 2025 թվականի դեկտեմբերի 8-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ և նշանակել է դատաքննության:

2. Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

Արա Հրհատի Խուրշուդյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «Արա Հրհատի Խուրշուդյանը 2024 թվականի փետրվարի 08-ին՝ ժամը 13:44-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «OPEL ZAFIRA 2.2» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ծովակալ Իսակովի պողոտայով՝ Սեբաստիա փողոցի կողմից դեպի Երևան քաղաքի Կենտրոնական փողոցի ուղղությամբ, երրորդ երթևեկելի գոտով շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտա և Կենտրոնական փողոցի խաչմերուկի մոտ, թույլ է տվել ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնները և տրանսպորտային միջոցների շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշման 65-րդ և 67-րդ կետերի, ինչպես նաև «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` ավտոմեքենան տվյալ ճանապարհահատվածի խաչմերուկի հատվածում վարել է տվյալ ճանապարհահատվածում երթևեկության համար սահմանված բնակավայրում թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող` շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ, իր երթևեկության համար վտանգի առաջացման սկզբնապահից սկսած, այն է՝ վրաերթից շուրջ 2 վայրկյան առաջ կամ իր վարած ավտոմեքենայից առնվազն 40.55 մետր հեռավորության վրա գտնվող իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործած և դեպի իր վարած ավտոմեքենայի ընթացագոտուն՝ ձախից դեպի աջ ուղղությամբ մոտեցող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի առկայության պայմաններում, ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու ուղղությամբ, որպեսզի ընթացքի այդ դանդաղեցման միջոցով հնարավորություն տար հետիոտնի համար երթևեկելի հատված մուտք գործելու պահին հետիոտնային անցումը կարգավորող լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո հետիոտնային անցումների գծանշումների վրայով անցնող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին դուրս գալու իր երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց, որի արդյունքում՝ ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը` ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով գլխի աջ քունքագագաթային շրջանի սալջարդ վերքի, գլխի մաշկի տակ աջ քունքագագաթային շրջանի արյունազեղման, գանգի թաղի և հիմի ոսկրերի կոտրվածքների, գլխուղեղի ենթակարծրենային, ենթաոստայնային, ներուղեղային արյունազեղումների, աջից և ձախից բազմաթիվ կողոսկրերի կոտրվածքների, զույգ թոքերի, փայծաղի պատռվածքների, երկկողմանի հեմոթորաքս, հեմոպերիտոնեում, աջից՝ զստոսկրի կոտրվածքի ձևով վնասվածքներ պատճառելով՝ անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ:»:

Դատարանի իրավական վերլուծությունները․
Տուժող Արամ Սարգսի Աբրահամյանի հարցաքննության արձանագրությունից հատված, որով վերջինս հայտնել է, որ վրաերթ կատարած ավտոմոբիլի վարորդը ցանկացել է հանդիպել իրեն, սակայն ինքը չի ցանկացել հանդիպե վարորդին, նրա նկատմամբ բողոք չունի։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 57/
ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի վերաբերյալ տեղեկատվությունը բացակայում է։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 116/
Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի «Արեշ» համատիրության կողմից տրված տեղեկանքը, համաձայն որի Արա Հրհատի Խուրշուդյանը բնակվում է Նոր Արեշ 42փ․1 շենքի թիվ 4 բնակարանում՝ Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանի հետ միասին։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 152/
Էրեբունի բժշկական կենտրոնի կողմից տրված գրությունը, համաձայն որի Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանը 2017թ․-ից գտնվում է դիսպանսեր հսկողության մեջ հետևյալ ախտորոշմամբ՝ Շաքարային դիաբետ, 2 տիպ միջին ծանրության, զարկերակային հիպերտենզիա, դիաբետիկ անգիոպաթիա։ 09․10․2024թ․-ին ախտորոշվել է ՕՏ-ոչ հասուն տարիքային կատարակտա, տրվել է վիրահատական բուժման ուղեգիր։ 25․10․2024թ․ ախտորոշվել է գաստրիտ, նշանակվել է բուժում։ 12․12․2024թ․ ախտորոշվել է Ալց-Հեյմերի հիվանդություն, Դեմենցիա։ 05․02․2025թ․ ախտորոշվել է ՈՒԱՇՍԽ, խառը տիպի դեմենցիա։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 153/
Արա Խուրշուդյանի հարևանների կողմից տրված 27․06․2025թ․ հայտարարությունը, համաձայն որի նա 1995 թվականից իր մոր՝ Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանի հետ բնակվում է Երևան քաղաքի Նոր Արեշ 1-ին շենք, թիվ 4 բնակարանում։ Ռուզաննա Խուրշուդյանը շուրջ 30 տարի է, ինչ տառապում է «Դեմենցիա», «շաքարային դիաբետ» հիվանդություններով, իսկ նրա խնամքով բացառապես զբաղվում է Արա Խուրշուդյանը։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 154/
ՀՀ ՊՆ հանրապետական զինվորական կոմիսարիատի Երևանի թիվ 4 զինվորական կոմիսարիատի գրությունը, համաձայն որի Արա Հրհատի Խուրշուդյանն ազատվել է պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից, համաձայն «Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 13հ 1ա կետի՝ ընտանեկան դրության բերումով։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 155/
2․ Պատճառաբանական մաս.
2.1. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ընդունելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանին վերագրված արարքն ապացուցված է, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի հատկանիշներին:
2.2. Անդրադառնալով մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցին` Դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով պատիժ է նախատեսվում ազատազրկում՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյո՞ք Արա Հրհատի Խուրշուդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) Արա Հրհատի Խուրշուդյանը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքների համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ.
դ) Արա Հրհատի Խուրշուդյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
2.2.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը կարծում է, որ առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ, 12-րդ կետերով նախատեսված՝ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի քրեական պատասխատատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, քանի որ նա մասնակցել է դեպքի վայրի զննությանը, փորձել է հանդիպել տուժողի որդուն և ըստ իր հայտարարության հատուցել տուժողի մահվան հետ կապված ծախսերը, իսկ պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են։
2.2.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանն արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս պետք է նշանակի պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։
2.2.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ քրեական գործով արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…): Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)»: (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39-րդ կետը)
Անդրադառնալով արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-15-րդ կետերը):
Վկայակոչված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում անդրադառնալով Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելուն՝ Դատարանը հիմք է ընդունում հետևյալ հանգամանքները.
- մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված առաջին անգամ կատարված միջին ծանրության անզգուշությամբ կատարված հանցագործություն,
- ենթադրյալ հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը՝ մասնակցել է դեպքի վայրի զննությանը, զանգահարել է շտապ բուժօգնություն, չի վիճարկել ներկայացված մեղադրանքը,
- ըստ մեղադրանքի՝ տուժողը ճանապարհը փորձել է հատել հետիոտնային լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո (ինչը ենթադրում է հետիոտնի կողմից ՀՀ ՃԵԿ 11-րդ կետի խախտում),
- նրա անձը բնութագրող հանգամանքները՝ բնութագրվում է դրական, դատված չէ, խնամքին է գտնվում վատառողջ մայրը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռի 2.2.1 կետում նշված հանգամանքները,
- տուժողը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել։
Այսպիսով՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ հանգամանքները, գտնում է, որ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պետք է նշանակել նրան վերագրվող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատիժը՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
2.2.4. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը սահմանում է.
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը: (...)»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ՏԴ/0018/01/13, ԳԴ/0014/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որոնցով կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլնի, հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն:
Անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները գնահատման ենթարկելու կարևորությանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական, քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը, ընտանեկան դրությունը, ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում ունեցած բնութագիրը և այլն), ինչպես նաև հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Հ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ն.Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, Ս.Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12, Ս.Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, Ջ.Շիրվանյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումները):
ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցին արձանագրել է․ «Վճռաբեկ դատարանը, հիմք ընդունելով իր նախադեպային իրավունքում ձևավորած իրավական դիրքորոշումները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքը կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ, Գագիկ Ղուկասյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում փաստել է, որ վերոնշյալ հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով «դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն`
ա. հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները,
բ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը: (…),
գ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել:
Զարգացնելով սույն իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին,
դ. հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (...),
ե. հանցագործությամբ պատճառված վնասը,
զ. հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: (…):
(…) Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները սույն որոշման նախորդ կետում նշված հանգամանքների` իրենց ամբողջության մեջ վերլուծության հիման վրա կառուցելն ունի առանձնապես կարևոր նշանակություն: Ուստի, այդ հանգամանքները հաշվի չառնելը, դրանք անտեսելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը» (6):»։ (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Էլեն Աշոտի Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ ԱՎԴ1/0013/01/18 որոշումը)։
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումներն արտահայտել է 2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
Նշված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա, հաշվի առնելով Արա Խուրշուդյանին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը (թույլ է տվել ճանապարհային երթևեկության կանոնների կոպիտ խախտում՝ գերազանցել է թույլատրելի առավելագույն արագությունը, հետիոտնին վրաերթի է ենթարկել հետիոտնային անցումի վրա, այսինքն՝ անգամ հետիոտնային անցումին մոտենալուց չի նվազեցրել ավտոմեքենայի արագությունը), դեպքից հետո ցուցաբերած վարքագիծը՝ (փորձել է հանդիպել տուժողի որդուն, վերջինիս մահվան կապակցությամբ ծախսերի հատուցում կատարելու նպատակով), ինչպես նաև պատժի նշանակման տեսանկյունից նշանակություն ունեցող վերը նշված մյուս հանգամանքերը, Դատարանը հանգում է հետևության, որ Արա Խուրշուդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին, իրագործելի չի լինի պատժի նպատակները, հետևաբար՝ նա պետք է կրի պատիժը:․․․»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանը բողոքով մասնավորապես հայտնել է. << … Դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի կարգով բեկանման հիմք է հանդիսանում, ճիշտ չի կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի հոդվածների պահանջները, որոնք ենթակա էին կիրառման և դատական ակտը կայացվել է դատավարական նորմերի խախտումներով, ինչպես նաև նյութական' ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ, 69-րդ, 70-րդ և 84-րդ հոդվածների խախտումներով, այսինքն դատարանը չի պահպանել ՀՀ քրեական դատավարության օրեսգրքի 372-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի' «դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, սկզբունքը, ինչպես նաև դատական ակտը հակասում է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ՍԴ/0085/01/10, ԳԴ1/0003/01/10, ԵԱՆԴ/0122/01/12 և այլն նախադեպային որոշումներին:
(…)
Դատարանի կողմից 07.10.2025թ. կայացված դատական ակտում վկայակոչված նախատիպային որոշումների գործի փաստական հանգամանքները' փաստական տվյալները, նույնական չեն սույն գործին՝ իմ Արա Խուրշուդյանիս անձին, իմ հետհանցավոր դրական վարքագծին, ընտանեկան դրությանը, հանցանքը իմ կողմից անզգուշաբար կատարելուն նպաստող պարմաններին, տուժող կնոջ անսպասելի վարքին: Կրկին ու կրկին մեղանչում եմ, անչափ զղջում, որ անփույթ եմ գտնվել, անգիտակցաբար, բավարար չափով շրջահայաց,ուշադիր և հոգատար չեմ գտնվել:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԴ/0245/01/19 քրական գործով Սմբատ Սեյրանի Թորոսյանի վերաբերյալ 2020 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքում ձևավորված իրավական դիրքորոշումները, Գագիկ Ղուկասյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում փաստել է, որ վերոնշյալ հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով «դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն'
ա. հանցագործության կատարման եղանակը հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները (...),
բ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Մասնավորապես' Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատ-րանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը (...): Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ, ի թիվս այլոց, լուսա ցույ ցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: (...),
գ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Մասնավորապես' Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել (...):
Զարգացնելով սույն իրավական դիրքորոշումը' Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին,
դ. հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմանբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը (...),
ե. հանցագործությամբ պատճառված վնասը (...),
զ. հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը (...):
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը' Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեաված հանցավոր արարք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները սույն որոշման նախորդ կետում նշված հանգամանքների' իրենց ամբողջության մեջ վերլուծության հիման վրա կառուցելն ունի առանձնապես կարևոր նշանակություն: Ուստի այդ հանգամանքները հաշվի չառնելը, դրանք անտեսելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը (...):
Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը էդմոն Ասատրյանի վերաբերյալ ուոշմամբ արձանագրել է, որ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից հետիոտնային
անցումների հատման կանոնները խախտելը, այդ թվում' հետիոտնին չզիջելը, պարունակում է ճանապարհային երթնեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու մեծ հավանականություն: Նշված իրադրությունում, որպես կանոն, խախտումը թույլ տվողի համար բավականաչափ ակնհայտ է լինում խախտման արդյունքում վտանգավոր հետևանքների առաջացման հավանականությունը :
Պատվարժան դատարան, իմ վերաբերյալ գործի պարագայում, այլ էական և կարևոր հանգամանքներ կան, որոնք անտեսվել են Դատարանի կողմից: Ինձ մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ 2024թ. Փետրվարի 08-ին, ժամը 13:44-ի սահմաններում, ինձ պատկանող <<Opel Zafira 2.2>> մակնիշի 30AX077հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել եմ Երևան քաղաքի Ծովակալ Իսակովի պողոտայով Սեբաստիա փողոցի ուղղությամբ, երրորդ երթևեկելի գոտով, շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտա և Կենտրոնական խաչմերուկի մոտ, թույլ եմ տվել ՀՀ ՃԵԿ և ՏՄ շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին ՀՀ Կաավարության 28.06.2007թ թիվ 955-ն որոշման 65-րդ և 67-րդ կետերի, ինչպես նաև <<ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ ավտոմեքենան տվյալ ճանապարհային հատվածի խաչմերուկի հատվածում վարել եմ տվյալ ճանապարհային հատվածում երթևեկության համար սահմանված բնակավայրում թույլատրելի առավելագույն 60կմ/ժ գերազանցող՝ շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ, իմ երթևեկության համար վտանգի առաջացման սկզբնապահից սկսած, այն է՝ վրաերթից շուրջ 2 վայրկյան առաջ կամ իմ վարած ավտոմեքենայից առնվազն 40,55 մետր հեռավորության վրա գտնվող, իմ ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործած և դեպի իմ վարած ավտոմեքենայի ընթացագոտուն՝ ձախից դեպի աջ ուղղությամբ մոտեցող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի առկայության պայմաններում, ժամանակին միջոցներ չեմ ձեռնարկել իմ վարած մեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու ուղղությամբ, որպեսզի ընթացքի այդ դանդաղեցման միջոցով հնարավորություն տայի՝ հետիոտնի համար երթևեկելի հատված մուտք գործելու պահին հետիոտնային անցումը կարգավորող լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո հետիոտնային անցումների գծանշումների վրայով անցնող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին դուրս գալու իմ երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց , որի արդյունքում ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի եմ ենթարկել Ի. Բեգինյանին՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը՝ ինքս ինձ զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով գլխի աջ քունքագագաթային շրջանի սալջարդ վերքի, գլխի մաշկի տակ աձ քուղքագագաթային շրջանի արյունազեղման,գանգի թաղի և հիմի ոսկրերի կոտրվածքների, գլխուղեղի ենթակարծրենային, ենթաոստայնային, ներուղեղային արյունազեղումների,աջից և ձախից բազմաթիվ կողոսկրների կոտրվածքների, զույգ թոքերի, փայծախի պատռվածքների երկկողմանի հեմոթորաքս, հեմոպերիտոնեում, աջից՝ զստոսկրի կոտրվածքի ձևով վնասվածքներ պատճառելով՝ անզգուշությամբ առաջացրել եմ վերջինիս մահ:
Ընդհանրացնելով վերլուծությունը' կարելի է փաստել, որ դատարանը, իմ նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս, պատշաճ գնահատման չի ենթարկել կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող այնպիսի կարևոր գործոններ, ինչպիսիք են մեղադրական եզրակացությամբ արձանագրված հեևյալ հանգամանքները՝ վրաերթից շուրջ 2 վայրկյան առաջ, հետիոտն փողոցը հատել է վազքով, ակնթարթորեն հայտնվել է ավտոմեքենայի կողային դիմացի հատվածում՝ հետիոտնի համար երթևեկելի հատված մուտք գործելու պահին հետիոտնային անցումը կարգավորող լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո: Ավելին, դատարանն ընդհանրապես անտեսել է մի շարք կարևոր հանգամանքներ (հետազոտելով հանդերձ) , այն, որ ես, վրաերթի պահից սկսած, ձեռնարկել եմ գորժողություններ՝ զանգահարել եմ շտապօգնություն, անմիջապես կտրուկ արգելակել եմ , չեմ հռացել, այլ միջոցներ եմ ձեռնարկել վթարված տիկնոջ կյանքը փրկելու համար, համաձայնվել եմ մեղադրանքի հետ, չեմ վիճարկել այն, նախկինում արատավորված չեմ եղել, աշխատում եմ որպես ատաղծագործ՝ զբաղվում եմ հանրօգուտ աշխատանքով, խնամքիս է շաքարային դիաբետ, դեմենցիա , այլցհեյմերի հիվանդություն և մի շարք այլ հիվանդություններով տառապող կիսակույր մայրս (միակ խնամողն եմ) ինչի մասին վկայում են մեր հարևանները, ինքս տառապում եմ երիկամային հիվանդությամբ՝ կարիք ունեմ վիրահատության, բնութագրվում եմ դրականորեն: Ես Ա. Խուրշուդյանս ունեմ համապատասխան կարգի վարորդական վկայական, եղել եմ սթափ, անցել եմ սահմանված երթևեկելի և թույլատրելի արագությունը՝ թույլատրելիից մի փոքր ավելի, փորձելով ազատել խաչմերուկը և չխոչնդոտել երթևեկության մյուս մասնակիցներին: Բացի դա, սույն վարույթով էական է՝ մահացած տուժողի փոխարեն որպես տուժող ճանաչված Ա. Աբրահամյանի կողմից Դատարանին հայտնած դիրքորոշումն այն մասին, որ մեղադրյալի դեմ բողոք չունի, նա ցանկացել է հանդիպել իրեն սակայն ինքը՝ չի ցանկացել: Իմ նկատմամբ նշանակված պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները՝ դատարանի կողմից պետք է կառուցվեին վերոնշյալ հանգամանքների՝ իրենց ամբողջության մեջ մանրամասն վերլուծության արդյունքում , իսկ դրանք անտեսելը հանգեցրել ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 345-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացման ինչն իր հերթին և ինքնին արդարացի, համաչափ և օրինական չէ: Դատարանը հպանցիկ, առանց խորանալու իմ անձը բնութագրող և պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքների մեջ, ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, կայացրեց ըստ ինձ ոչ արդարացի պատիժ՝ ազատազրկում առանց պայմանականորեն կիրառման: Դատարանը բացարձակ հաշվի չի առել այն, որ ես, առաջին անգամ կատարել եմ անզգույշ հանցագործություն չի գնահատել տուժող տիկնոջ վարքագիծը վրաերթից առաջ (վազքով, հետիոտնի համար լուսացույցի կարմիր լույսի՝ արգելող նշանի տակ), պատժի տեսակ և չափ որոշելիս, անտեսել է իմ նկատմամբ նշանակվող պատժի՝ իմ վերասոցալականացման, իրավահպատակ վարքագծի գործընթացի և իմ ընտանիքի՝ կենսապայմանների վրա ազդեցությունը ու ռիսկը, մայրս մնալով միայնակ կհայտնվի սարսափելի իրավիճակում՝ զրկված իմ օգնությունից և ամենժամյա խնամքից: Քավլիցի, ես իմ մասին ամենևին չեմ մտածում, միայն ու միայն մորս հետագա ճակատագրի մասին, կրկին ու կրկին զղջում եմ, հայցում եմ դատարանի և տուժող կողմի ներողամտությունը, բարեգութ վերաբերմունքը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրեսգրքի 372-րդ հոդվածի համաձայն
Վերաքննության կարգով բողոքարկված դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքերը
1. Վերաքննության կարգով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե'
1) (...)
5) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին.
6) (...)
ՀՀ քրեական դատավարության օրեսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն Դատարանը պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի' ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը' մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը' ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Վերընշված հիմքերով, այն վկայում է ՀՀ քրեական դատավարության օրեսգրքի 372-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի' <<Դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին եզրույթի առկայության մասին»:
Մեղադրյալը խնդրել է. «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-րդ և 371-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով բեկանել և փոփոխել ՀՀ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրական դատարանի 07.10.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2312/01/25 քրեական գործով դատական ակտը, կայացնել նոր դատական ակտ, այն է' Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրեսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ փոփոխել, կայացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում, սահմանելով փորձաշրջան 1 տարի ժամկետով»:

4.Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.

Մեղադրյալ Արա Խուրշուդյանը ներկայացրեց բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները և խնդրեց այն բավարարել:
Տուժող Արամ Աբրահամյանը առարկեց ներկայացված բողոքին:

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության 352-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Դատական վերանայումը կարող է իրականացվել միայն սույն հոդվածով նախատեսված կառուցակարգերի շրջանակներում:
2. Վերաքննությունը կիրառվում է այն դեպքում, երբ բողոքարկվում է առաջին ատյանի դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ չմտած`
1) դատավճիռը.
(…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: (…) >>:
Վերաքննիչ դատարանը մեղադրյալի վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով վիճարկվող դատավճիռը, ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, լսելով կողմերի դիրքորոշումը, հանգում է հետևության այն մասին, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Դատարանի վիճարկվող դատավճիռը թողնել անփոփոխ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները. (…)
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության այն արարքի համար, որը կատարման պահին հանցանք չի համարվել»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, համաձայն որի՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
(…) 4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել: (…)
12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով (…)»:
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Նույն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված` ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, այնուամենայնիվ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ մեղադրյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը իրական կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այլ կերպ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է:
Վճռաբեկ դատարանը Արամ Սահակյանի գործով արձանագրել է. «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրասնպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար: (...)»։ (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետը):»
Վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այն կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին` Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ պատիժ նշանակելիս այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պատշաճ իրավական վերլուծության է ենթարկել գործի կոնկրետ՝ մեղադրյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները՝ դրական բնութագրվելը, խնամքին հիվանդ մայր ունենալը, մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացող հանգամանքների բացակայությունը, և նշված հանգամանքների հետ համադրված՝ գնահատելով նաև մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, պատժի նպատակների իրացվելիության համատեքստում եկել է մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով՝ և նշանակված պատիժը ռեալ կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ եզրահանգման:
Մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի նկատմամբ նշանակված պատժի և այն ռեալ կրելու նպատակահարմարության հիմնավորածության տեսանկյունից գնահատելով Առաջին ատյանի դատարանի հաշվի առած վերոգրյալ տվյալները, այդ թվում նաև՝ երթևեկության կանոնների խախտման և դրա արդյունքում պատճառված վնասի բնույթը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս պատշաճ ուշադրություն է դարձրել խախտված հասարակական հարաբերությունների բնույթին ու կարևորությանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի, ինչպես նաև՝ մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին, որոնք իրենց փաստացի արտացոլումն են ստացել վերջինիս նկատմամբ նշանակված պատժի և ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու մասին դատարանի հետևությունում։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալի վերաքննիչ բողոքը` սույն որոշման պատճառաբանական մասում շարադրված հիմնավորումներով՝ մերժել:
Դատարանի կողմից նյութական կամ դատավարական նորմերի այնպիսի խախտումներ թույլ չեն տրվել, որոնք ազդել են կամ կարող էին ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, հետևաբար բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքերը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 352-րդ, 359-րդ, 361-րդ, 363-րդ, 367-րդ, 370-րդ և 371-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025թ. հոկտեմբերի 07-ի թիվ ԵԴ1/2312/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Հ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

Մ. ՊԱՊՈՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/2312/01/25
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
Երբ է գործը ստացվել 03-07-2025
Ինչ կարգով է գործը ստացվել Առաջին անգամ
Դատախազություն Երևան քաղաքի դատախազություն
Նախաքննական գործի համարը 60057724
Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն Արա Հրհատի Խուրշուդյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը, որի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացրել է հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի մահը։
Մեղադրյալ
Անձ
Անուն Արա
Ազգանուն Խուրշուդյան
Հայրանուն Հրհատի
Հասցե ---------------
Ծննդյան օր ---------------
Սոցիալական քարտ ---------------
Հոդված_1
Հոդված 342 Մաս 2 Կետ /2021թ. մայիսի 5-ին ընդունված գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի/
Դատվածություն
Դատվածություն չդատված
Վիճակագրական տողի համարը 15․2
Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար Առկա չէ
Իրավական բարդության չափանիշ 1.3
Չափահաս Այո
Մակագրել
Երբ 03-07-2025
Նախագահող դատավոր
Անուն Վահե
Ազգանուն Ջիվանյան
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
Որոշման ամսաթիվ 07-07-2025
Որոշում ԵԴ1/2312/01/25




Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՎԱՐՈՒՅԹՆ ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ ԵՎ ՆԱԽՆԱԿԱՆ
ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«07» հուլիսի 2025թ․ ք. Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Վ.Ջիվանյանս, ուսումնասիրելով թիվ ԵԴ1/2312/01/25 քրեական գործը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի

2025 թվականի հուլիսի 03-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում մուտքագրվել է քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արա Հրհատի Խուրշուդյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որը 2025 թվականի հուլիսի 04-ին հանձնվել է ինձ։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 310-րդ հոդվածներով՝

Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի

1. Քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Արա Հրհատի Խուրշուդյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ստանձնել վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ (դռնբաց) 2025 թվականի հուլիսի 21-ին՝ ժամը 17։00-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի «Աջափնյակ 1» նստավայրում։
2. Որոշման պատճենը երկօրյա ժամկետում ուղարկել հանրային մեղադրողին, ինչպես նաև վարույթի մասնավոր մասնակիցներին՝ դրան կցելով նրա իրավունքների և պարտականությունների վերաբերյալ սահմանված ձևի հուշաթերթ, ներառյալ նախնական դատալսումների ընթացքում քննարկման ենթակա հարցերի ցանկը և դրանց կապակցությամբ միջնորդություններ ներկայացնելու իրավունքի մասին պարզաբանում:


ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ
Դատավարության կողմեր Հանրային մեղադրող
Դատավարության կողմեր Պաշտպան
Դատավարության կողմեր Պաշտպան
Դատավարության կողմեր Տուժող
Դատավարության կողմեր Մեղադրյալ
Դատավարության կողմեր
Անուն Կ․
Ազգանուն Իսրաելյան
Հասցե ---------------
Սոցիալական քարտ ---------------
Դատավարության կողմեր
Անուն Ավետիք
Ազգանուն Կարապետյան
Հասցե ---------------
Սոցիալական քարտ ---------------
Դատավարության կողմեր
Անուն Սերգեյ
Ազգանուն Հովհաննիսյան
Հասցե ---------------
Սոցիալական քարտ ---------------
Դատավարության կողմեր
Անուն Արամ
Ազգանուն Աբրահամյան
Հասցե ---------------
Սոցիալական քարտ ---------------
Դատավարության կողմեր
Անուն Արա
Ազգանուն Խուրշուդյան
Հասցե ---------------
Սոցիալական քարտ ---------------
Նախնական դատալսումներ
Ամսաթիվ 21-07-2025
Ժամ 17:00
Նիստերի դահլիճի համարը 4
Նիստը կայացել է
Նիստի ամսաթիվ 21-07-2025
Նիստը Կայացել է
Նախնական դատալսումներ
Ամսաթիվ 12-08-2025
Ժամ 16:30
Նիստերի դահլիճի համարը 4
Նիստը կայացել է
Նիստի ամսաթիվ 12-08-2025
Նիստը Կայացել է
Նախնական դատալսումներ
Ամսաթիվ 09-09-2025
Ժամ 10:00
Նիստերի դահլիճի համարը 6
Նիստը կայացել է
Նիստի ամսաթիվ 09-09-2025
Նիստը Կայացել է
Արագացված վարույթ
Ամսաթիվ 09-09-2025
Այո/Ոչ Այո
Լրացուցիչ դատալսումներ
Ամսաթիվ 25-09-2025
Ժամ 14:00
Նիստերի դահլիճի համարը 6
Նիստը կայացել է
Նիստի ամսաթիվ 25-09-2025
Նիստը Կայացել է
Լրացուցիչ դատալսումներ
Ամսաթիվ 07-10-2025
Ժամ 16:20
Նիստերի դահլիճի համարը 6
Նիստը կայացել է
Նիստի ամսաթիվ 07-10-2025
Նիստը Կայացել է
Կայացվել է դատավճիռ
Ամսաթիվ 07-10-2025
Մեղադրական
Մեղադրյալ
Անուն Արա
Ազգանուն Խուրշուդյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Ամսաթիվ 07-10-2025
Այլ հանցագործության հոդվածներ
Այլ հանցագործության հոդվածներով Դատապարտվել է
Հիմնական պատիժ Որոշակի ժամկետով ազատազրկում
Լրացուցիչ պատիժ Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործողությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկել
Դատական ակտ
Դատական ակտի բովանդակությունը ԵԴ1/2312/01/25







Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«07» հոկտեմբերի 2025 թվական քաղաք Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ` ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` ԳՈՀԱՐ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ԼՈՒՍԻՆԵ ՍԱՐՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ ՆՈՐԱՅՐ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆՆԵՐ ԱՎԵՏԻՔ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ
ՍԵՐԳԵՅ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ ԱՐԱ ԽՈՒՐՇՈՒԴՅԱՆԻ

«Աջափնյակ 1» նստավայրում, դռնբաց դատական նիստում արագացված վարույթով քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արա Հրհատի Խուրշուդյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (1977 թվականի դեկտեմբերի 30-ին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, անհատ ձեռնարկատեր, ամուրի, չդատված, հաշվառման և բնակության հասցե՝ քաղաք Երևան, Նոր Արեշ 42-րդ փողոց, 1-ին շենք, 4-րդ բնակարան)։

1․ Նկարագրական մաս.
2024 թվականի փետրվարի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-0577-24 քրեական վարույթը։
2025 թվականի հունիսի 5-ին Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2025 թվականի հունիսի 5-ին Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի հուլիսի 3-ին քրեական վարույթը մուտքագրվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, որով 2025 թվականի հուլիսի 7-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ին կիրառվել է արագացված վարույթ և իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։

1.1. Մեղադրանքի փաստական նկարագրություն.
Մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ նա իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջը, որի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացրել է հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի մահ, որպիսի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում․
Արա Հրհատի Խուրշուդյանը 2024 թվականի փետրվարի 08-ին՝ ժամը 13:44-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «OPEL ZAFIRA 2.2» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ծովակալ Իսակովի պողոտայով՝ Սեբաստիա փողոցի կողմից դեպի Երևան քաղաքի Կենտրոնական փողոցի ուղղությամբ, երրորդ երթևեկելի գոտով շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտա և Կենտրոնական փողոցի խաչմերուկի մոտ, թույլ է տվել ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնները և տրանսպորտային միջոցների շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշման 65-րդ և 67-րդ կետերի, ինչպես նաև «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` ավտոմեքենան տվյալ ճանապարհահատվածի խաչմերուկի հատվածում վարել է տվյալ ճանապարհահատվածում երթևեկության համար սահմանված բնակավայրում թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող` շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ, իր երթևեկության համար վտանգի առաջացման սկզբնապահից սկսած, այն է՝ վրաերթից շուրջ 2 վայրկյան առաջ կամ իր վարած ավտոմեքենայից առնվազն 40.55 մետր հեռավորության վրա գտնվող իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործած և դեպի իր վարած ավտոմեքենայի ընթացագոտուն՝ ձախից դեպի աջ ուղղությամբ մոտեցող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի առկայության պայմաններում, ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու ուղղությամբ, որպեսզի ընթացքի այդ դանդաղեցման միջոցով հնարավորություն տար հետիոտնի համար երթևեկելի հատված մուտք գործելու պահին հետիոտնային անցումը կարգավորող լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո հետիոտնային անցումների գծանշումների վրայով անցնող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին դուրս գալու իր երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց, որի արդյունքում՝ ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը` ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով գլխի աջ քունքագագաթային շրջանի սալջարդ վերքի, գլխի մաշկի տակ աջ քունքագագաթային շրջանի արյունազեղման, գանգի թաղի և հիմի ոսկրերի կոտրվածքների, գլխուղեղի ենթակարծրենային, ենթաոստայնային, ներուղեղային արյունազեղումների, աջից և ձախից բազմաթիվ կողոսկրերի կոտրվածքների, զույգ թոքերի, փայծաղի պատռվածքների, երկկողմանի հեմոթորաքս, հեմոպերիտոնեում, աջից՝ զստոսկրի կոտրվածքի ձևով վնասվածքներ պատճառելով՝ անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ:

1.2. Արագացված վարույթի կարգ.
Նախնական դատալսումների ժամանակ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանը միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ և հայտնել, որ ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, պնդում է արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությունը, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպաններ Ավետիք Կարապետյանի և Սերգեյ Հովհաննիսյանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները։
Դատարանը, քննարկելով միջնորդությունը և գտնելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը և բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, որոշում է կայացրել միջնորդությունը բավարարելու և լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։

1.3. Դատաքննության ընթացքում հետազոտված փաստաթղթերը, դատարանի փաստական վերլուծությունները և հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները.
Լրացուցիչ դատալսումներում Դատարանը հետազոտել է հետևյալ փաստաթղթերը.

Դեպքի վայրի զննում կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի մեղադրյալ Արա Խուրշուդյանը և նրա վարած «Օպել» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան գտնվել են դեպքի վայրում։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 6-8/

Արա Հրհատի Խուրշուդյանի՝ որպես վկա հարցաքննության արձանագրությունից հատված, որով հաստատվել է, որ Արա Հրհատի Խուրշուդյանն օգտագործում է 098-45-05-17 հեռախոսահամարը։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 29/

Երևանի քաղաքապետարանի «Շտապբուժօգնություն» ՓԲԸ-ի գրությունը, համաձայն որի 08․02․2024թ․ «1-03» օպերատիվ ծառայությունում գրանցվել է ահազանգ՝ 098-45-05-17 հեռախոսահամարից։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 34/

Տուժող Արամ Սարգսի Աբրահամյանի հարցաքննության արձանագրությունից հատված, որով վերջինս հայտնել է, որ վրաերթ կատարած ավտոմոբիլի վարորդը ցանկացել է հանդիպել իրեն, սակայն ինքը չի ցանկացել հանդիպե վարորդին, նրա նկատմամբ բողոք չունի։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 57/

ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի վերաբերյալ տեղեկատվությունը բացակայում է։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 116/

Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի «Արեշ» համատիրության կողմից տրված տեղեկանքը, համաձայն որի Արա Հրհատի Խուրշուդյանը բնակվում է Նոր Արեշ 42փ․1 շենքի թիվ 4 բնակարանում՝ Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանի հետ միասին։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 152/

Էրեբունի բժշկական կենտրոնի կողմից տրված գրությունը, համաձայն որի Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանը 2017թ․-ից գտնվում է դիսպանսեր հսկողության մեջ հետևյալ ախտորոշմամբ՝ Շաքարային դիաբետ, 2 տիպ միջին ծանրության, զարկերակային հիպերտենզիա, դիաբետիկ անգիոպաթիա։ 09․10․2024թ․-ին ախտորոշվել է ՕՏ-ոչ հասուն տարիքային կատարակտա, տրվել է վիրահատական բուժման ուղեգիր։ 25․10․2024թ․ ախտորոշվել է գաստրիտ, նշանակվել է բուժում։ 12․12․2024թ․ ախտորոշվել է Ալց-Հեյմերի հիվանդություն, Դեմենցիա։ 05․02․2025թ․ ախտորոշվել է ՈՒԱՇՍԽ, խառը տիպի դեմենցիա։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 153/

Արա Խուրշուդյանի հարևանների կողմից տրված 27․06․2025թ․ հայտարարությունը, համաձայն որի նա 1995 թվականից իր մոր՝ Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանի հետ բնակվում է Երևան քաղաքի Նոր Արեշ 1-ին շենք, թիվ 4 բնակարանում։ Ռուզաննա Խուրշուդյանը շուրջ 30 տարի է, ինչ տառապում է «Դեմենցիա», «շաքարային դիաբետ» հիվանդություններով, իսկ նրա խնամքով բացառապես զբաղվում է Արա Խուրշուդյանը։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 154/

ՀՀ ՊՆ հանրապետական զինվորական կոմիսարիատի Երևանի թիվ 4 զինվորական կոմիսարիատի գրությունը, համաձայն որի Արա Հրհատի Խուրշուդյանն ազատվել է պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից, համաձայն «Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 13հ 1ա կետի՝ ընտանեկան դրության բերումով։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 155/

2․ Պատճառաբանական մաս.
2.1. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ընդունելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանին վերագրված արարքն ապացուցված է, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի հատկանիշներին:
2.2. Անդրադառնալով մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցին` Դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով պատիժ է նախատեսվում ազատազրկում՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյո՞ք Արա Հրհատի Խուրշուդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) Արա Հրհատի Խուրշուդյանը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքների համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ.
դ) Արա Հրհատի Խուրշուդյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
2.2.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը կարծում է, որ առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ, 12-րդ կետերով նախատեսված՝ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի քրեական պատասխատատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, քանի որ նա մասնակցել է դեպքի վայրի զննությանը, փորձել է հանդիպել տուժողի որդուն և ըստ իր հայտարարության հատուցել տուժողի մահվան հետ կապված ծախսերը, իսկ պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են։
2.2.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանն արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս պետք է նշանակի պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։
2.2.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
(…):»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ քրեական գործով արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…): Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)»: (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39-րդ կետը)
Անդրադառնալով արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-15-րդ կետերը):
Վկայակոչված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում անդրադառնալով Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելուն՝ Դատարանը հիմք է ընդունում հետևյալ հանգամանքները.
- մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված առաջին անգամ կատարված միջին ծանրության անզգուշությամբ կատարված հանցագործություն,
- ենթադրյալ հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը՝ մասնակցել է դեպքի վայրի զննությանը, զանգահարել է շտապ բուժօգնություն, չի վիճարկել ներկայացված մեղադրանքը,
- ըստ մեղադրանքի՝ տուժողը ճանապարհը փորձել է հատել հետիոտնային լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո (ինչը ենթադրում է հետիոտնի կողմից ՀՀ ՃԵԿ 11-րդ կետի խախտում),
- նրա անձը բնութագրող հանգամանքները՝ բնութագրվում է դրական, դատված չէ, խնամքին է գտնվում վատառողջ մայրը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռի 2.2.1 կետում նշված հանգամանքները,
- տուժողը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել։
Այսպիսով՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ հանգամանքները, գտնում է, որ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պետք է նշանակել նրան վերագրվող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատիժը՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
2.2.4. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը սահմանում է.
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը: (...)»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ՏԴ/0018/01/13, ԳԴ/0014/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որոնցով կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլնի, հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն:
Անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները գնահատման ենթարկելու կարևորությանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական, քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը, ընտանեկան դրությունը, ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում ունեցած բնութագիրը և այլն), ինչպես նաև հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Հ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ն.Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, Ս.Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12, Ս.Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, Ջ.Շիրվանյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումները):
ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցին արձանագրել է․ «Վճռաբեկ դատարանը, հիմք ընդունելով իր նախադեպային իրավունքում ձևավորած իրավական դիրքորոշումները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքը կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ, Գագիկ Ղուկասյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում փաստել է, որ վերոնշյալ հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով «դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն`
ա. հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները,
բ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը: (…),
գ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել:
Զարգացնելով սույն իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին,
դ. հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (...),
ե. հանցագործությամբ պատճառված վնասը,
զ. հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: (…):
(…) Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները սույն որոշման նախորդ կետում նշված հանգամանքների` իրենց ամբողջության մեջ վերլուծության հիման վրա կառուցելն ունի առանձնապես կարևոր նշանակություն: Ուստի, այդ հանգամանքները հաշվի չառնելը, դրանք անտեսելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը» (6):»։ (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Էլեն Աշոտի Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ ԱՎԴ1/0013/01/18 որոշումը)։
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումներն արտահայտել է 2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
Նշված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա, հաշվի առնելով Արա Խուրշուդյանին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը (թույլ է տվել ճանապարհային երթևեկության կանոնների կոպիտ խախտում՝ գերազանցել է թույլատրելի առավելագույն արագությունը, հետիոտնին վրաերթի է ենթարկել հետիոտնային անցումի վրա, այսինքն՝ անգամ հետիոտնային անցումին մոտենալուց չի նվազեցրել ավտոմեքենայի արագությունը), դեպքից հետո ցուցաբերած վարքագիծը՝ (փորձել է հանդիպել տուժողի որդուն, վերջինիս մահվան կապակցությամբ ծախսերի հատուցում կատարելու նպատակով), ինչպես նաև պատժի նշանակման տեսանկյունից նշանակություն ունեցող վերը նշված մյուս հանգամանքերը, Դատարանը հանգում է հետևության, որ Արա Խուրշուդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին, իրագործելի չի լինի պատժի նպատակները, հետևաբար՝ նա պետք է կրի պատիժը:
2․3․ Անդրադառնալով խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը՝ մեղադրյալի հետագա պատշաճ վարքագիծը և պատժի կատարումն ապահովելու համար։
2.4. Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 100-րդ հոդվածի կարգավորումները և հաշվի առնելով պաշտպանական կողմի միջնորդությունը՝ ավտոմեքենան մեղադրյալի պահպանությանը հանձնելու վերաբերյալ, Դատարանը գտնում է, որ գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի հատուկ պահպանվող տարածքում պահվող «Օպել» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան նպատակահարմար է հանձնել դրա օրինական տիրապետողի պահպանությանը մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, պետք է թողնել նրա տիրապետմանը։
2.5. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ սույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, հետևաբար այդ հարցը Դատարանը լուծված է համարում։
2.6. Գործով գույքային հայց չի ներկայացվել։
2.7. Նախաքննության ընթացքում մեղադրյալի գույքի արգելադրում չի կիրառվել, և դատավճիռ կայացնելիս հիմքեր չկան դրա կիրառման համար։
2.8. Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ապացույց ճանաչված փաստաթղթերը պետք է թողնել քրեական գործի նյութերում։
2.9. Սույն դատական ակտը կայացնելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-րդ, 33-րդ, 99-100-րդ, 347-350-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով։

3. Եզրափակիչ մաս.
Ելնելով վերոգրյալից` Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արա Հրհատի Խուրշուդյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով, որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելը՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդիհատուկ պահպանվող տարածքում պահվող «Օպել» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան հանձնել օրինական տիրապետողի պահպանությանը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թողնել նրա տնօրինմանը։
Դատական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով մյուս ապացույցները թողնել քրեական գործի նյութերում։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում (դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով):


ԴԱՏԱՎՈՐ ՎԱՀԵ ՋԻՎԱՆՅԱՆ
Դատական ակտի ամսաթիվը 07-10-2025
Գործը քննվել է Դռնբաց
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
Գործը հանձնվել է գրասենյակ 24-11-2025
Էջերի քանակ 174 թերթ, 81 թերթ:
Բողոքարկվել է
Բողոքարկվել է Ըստ էության լուծող դատական ակտը
Ամսաթիվ 20-11-2025
Գործն ուղարկվել է
Գործը ուղարկվել է 24-11-2025
Էջերի քանակը 174 թերթ, 81 թերթ:
ՈՒր(դատարան) Քրեական վերաքննիչ
Ելքի գրության համարը Ե-137718
Դատական գործ N: ԵԴ1/2312/01/25
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
Ամսաթիվ 18-11-2025
Ամսաթիվ 18-11-2025
Բողոքը բերող անձը
Անուն Արա
Ազգանուն Խուրշուդյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Բողոքի բովանդակությունը Արա Խուրշուդյան Բեկանել Երևան քաղաքի /Աջափնյակ/ առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.10.2025թ-ի դատավճիռը, կայացնել նոր դատական ակտ, այն է ՝ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քր. Օր-ի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ փոփոխել, կայացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում, սահմանելով փորձաշրջան 1 տարի ժամկետով:
Բողոքի ստացման կարգը Առձեռն հանձնվել է գրասենյակ
Չափահաս Այո
Գործը ստացվել է
Գործի ստացման ամսաթիվ 26-11-2025
Վիճակագրական տողի համարը 15․2
Գործը ստացվել է Երևանի քրեական դատարան
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
Ըստ էության լուծող դատական ակտեր Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական)
Մակագրել
Ամսաթիվ 26-11-2025
Նախագահող դատավոր
Անուն Հարություն
Ազգանուն Պետրոսյան
Դատավոր
Անուն Սեվակ
Ազգանուն Համբարձումյան
Դատավորի փոխարինում
Փոխարինման ամսաթիվ 28-11-2025
Փոխարինող դատավոր
Անուն Մխիթար
Ազգանուն Պապոյան
Ընդունվել է վարույթ
Ամսաթիվ 08-12-2025
Նշանակվել է դատական քննություն
Երբ 17-12-2025
Ժամ 15:00
Նիստերի դահլիճի համարը 6
Նիստը Չի կայացել
Չկայացման պատճառը Դատական նիստը չի կայացել՝ դատավորների կազմի համալրված չլինելու պատճառով:
Նշանակվել է դատական քննություն
Երբ 03-02-2026
Ժամ 12:00
Նիստերի դահլիճի համարը 6
Նիստը Կայացել է
Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և ստորադաս դատարանի դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ
Անփոփոխ թողնված դատական ակտը Պատճառաբանվել է
Ամսաթիվ 03-02-2026
Ամբաստանյալ
Անուն Արա
Ազգանուն Խուրշուդյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Քր. դատ. օր. հոդված
Քր.օր. հոդված
Դատական ակտ
Դատական ակտ Գործ ԵԴ1/2312/01/25
Ո Ր Ո Շ Ու Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Հ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
Մ. ՊԱՊՈՅԱՆԻ

Քարտուղարությամբ՝ Հ. Հակոբյանի

Մասնակցությամբ.
Մեղադրյալ՝ Արա Խուրշուդյանի
Տուժող՝ Արամ Աբրահամյանի

<<03>> փետրվարի 2026թ. ք. Երևան

դռնբաց դատական նիստում, մեղադրյալ Արա Խուրշուդյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով մեղադրյալ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2025թ. հոկտեմբերի 07-ի թիվ ԵԴ1/2312/01/25 դատավճիռը,


Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի փետրվարի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-0577-24 քրեական վարույթը։
2025 թվականի հունիսի 5-ին Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2025 թվականի հունիսի 5-ին Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի հուլիսի 3-ին քրեական վարույթը մուտքագրվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, որով 2025 թվականի հուլիսի 7-ին ստանձնվել է վարույթ և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ին կիրառվել է արագացված վարույթ և իրականացվել են լրացուցիչ դատալսումներ։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը 07.10.2025թ. կայացրել է դատավճիռ.
«Արա Հրհատի Խուրշուդյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով, որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելը՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդիհատուկ պահպանվող տարածքում պահվող «Օպել» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան հանձնել օրինական տիրապետողի պահպանությանը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թողնել նրա տնօրինմանը։
Դատական ակտն ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով մյուս ապացույցները թողնել քրեական գործի նյութերում: (…) »:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ 18.11.2025թ. վերաքննիչ բողոք է ստացվել մեղադրյալ Արա Խուրշուդյանից:
Թիվ ԵԴ1/2312/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 26․11.2025թ., իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին հանձնվել է 27.11.2025թ.:
2025 թվականի նոյեմբերի 28-ի զեկուցագրի հիման վրա կազմում ընդգրկվել է դատավոր Մ.Պապոյանը:
Վերաքննիչ դատարանը 2025 թվականի դեկտեմբերի 8-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ և նշանակել է դատաքննության:

2. Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

Արա Հրհատի Խուրշուդյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «Արա Հրհատի Խուրշուդյանը 2024 թվականի փետրվարի 08-ին՝ ժամը 13:44-ի սահմաններում, իրեն պատկանող «OPEL ZAFIRA 2.2» մակնիշի 30 AX 077 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ծովակալ Իսակովի պողոտայով՝ Սեբաստիա փողոցի կողմից դեպի Երևան քաղաքի Կենտրոնական փողոցի ուղղությամբ, երրորդ երթևեկելի գոտով շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտա և Կենտրոնական փողոցի խաչմերուկի մոտ, թույլ է տվել ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնները և տրանսպորտային միջոցների շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշման 65-րդ և 67-րդ կետերի, ինչպես նաև «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` ավտոմեքենան տվյալ ճանապարհահատվածի խաչմերուկի հատվածում վարել է տվյալ ճանապարհահատվածում երթևեկության համար սահմանված բնակավայրում թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող` շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ, իր երթևեկության համար վտանգի առաջացման սկզբնապահից սկսած, այն է՝ վրաերթից շուրջ 2 վայրկյան առաջ կամ իր վարած ավտոմեքենայից առնվազն 40.55 մետր հեռավորության վրա գտնվող իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործած և դեպի իր վարած ավտոմեքենայի ընթացագոտուն՝ ձախից դեպի աջ ուղղությամբ մոտեցող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի առկայության պայմաններում, ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու ուղղությամբ, որպեսզի ընթացքի այդ դանդաղեցման միջոցով հնարավորություն տար հետիոտնի համար երթևեկելի հատված մուտք գործելու պահին հետիոտնային անցումը կարգավորող լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո հետիոտնային անցումների գծանշումների վրայով անցնող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին դուրս գալու իր երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց, որի արդյունքում՝ ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը` ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով գլխի աջ քունքագագաթային շրջանի սալջարդ վերքի, գլխի մաշկի տակ աջ քունքագագաթային շրջանի արյունազեղման, գանգի թաղի և հիմի ոսկրերի կոտրվածքների, գլխուղեղի ենթակարծրենային, ենթաոստայնային, ներուղեղային արյունազեղումների, աջից և ձախից բազմաթիվ կողոսկրերի կոտրվածքների, զույգ թոքերի, փայծաղի պատռվածքների, երկկողմանի հեմոթորաքս, հեմոպերիտոնեում, աջից՝ զստոսկրի կոտրվածքի ձևով վնասվածքներ պատճառելով՝ անզգուշությամբ առաջացրել է վերջինիս մահ:»:

Դատարանի իրավական վերլուծությունները․
Տուժող Արամ Սարգսի Աբրահամյանի հարցաքննության արձանագրությունից հատված, որով վերջինս հայտնել է, որ վրաերթ կատարած ավտոմոբիլի վարորդը ցանկացել է հանդիպել իրեն, սակայն ինքը չի ցանկացել հանդիպե վարորդին, նրա նկատմամբ բողոք չունի։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 57/
ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի վերաբերյալ տեղեկատվությունը բացակայում է։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 116/
Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանի «Արեշ» համատիրության կողմից տրված տեղեկանքը, համաձայն որի Արա Հրհատի Խուրշուդյանը բնակվում է Նոր Արեշ 42փ․1 շենքի թիվ 4 բնակարանում՝ Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանի հետ միասին։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 152/
Էրեբունի բժշկական կենտրոնի կողմից տրված գրությունը, համաձայն որի Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանը 2017թ․-ից գտնվում է դիսպանսեր հսկողության մեջ հետևյալ ախտորոշմամբ՝ Շաքարային դիաբետ, 2 տիպ միջին ծանրության, զարկերակային հիպերտենզիա, դիաբետիկ անգիոպաթիա։ 09․10․2024թ․-ին ախտորոշվել է ՕՏ-ոչ հասուն տարիքային կատարակտա, տրվել է վիրահատական բուժման ուղեգիր։ 25․10․2024թ․ ախտորոշվել է գաստրիտ, նշանակվել է բուժում։ 12․12․2024թ․ ախտորոշվել է Ալց-Հեյմերի հիվանդություն, Դեմենցիա։ 05․02․2025թ․ ախտորոշվել է ՈՒԱՇՍԽ, խառը տիպի դեմենցիա։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 153/
Արա Խուրշուդյանի հարևանների կողմից տրված 27․06․2025թ․ հայտարարությունը, համաձայն որի նա 1995 թվականից իր մոր՝ Ռուզաննա Ժորժիկի Խուրշուդյանի հետ բնակվում է Երևան քաղաքի Նոր Արեշ 1-ին շենք, թիվ 4 բնակարանում։ Ռուզաննա Խուրշուդյանը շուրջ 30 տարի է, ինչ տառապում է «Դեմենցիա», «շաքարային դիաբետ» հիվանդություններով, իսկ նրա խնամքով բացառապես զբաղվում է Արա Խուրշուդյանը։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 154/
ՀՀ ՊՆ հանրապետական զինվորական կոմիսարիատի Երևանի թիվ 4 զինվորական կոմիսարիատի գրությունը, համաձայն որի Արա Հրհատի Խուրշուդյանն ազատվել է պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից, համաձայն «Զինապարտության մասին» ՀՀ օրենքի 13հ 1ա կետի՝ ընտանեկան դրության բերումով։
/Տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը, գ/թ 155/
2․ Պատճառաբանական մաս.
2.1. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ընդունելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանին վերագրված արարքն ապացուցված է, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի հատկանիշներին:
2.2. Անդրադառնալով մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցին` Դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով պատիժ է նախատեսվում ազատազրկում՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյո՞ք Արա Հրհատի Խուրշուդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) Արա Հրհատի Խուրշուդյանը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքների համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ.
դ) Արա Հրհատի Խուրշուդյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
2.2.1. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը կարծում է, որ առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ, 12-րդ կետերով նախատեսված՝ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի քրեական պատասխատատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, քանի որ նա մասնակցել է դեպքի վայրի զննությանը, փորձել է հանդիպել տուժողի որդուն և ըստ իր հայտարարության հատուցել տուժողի մահվան հետ կապված ծախսերը, իսկ պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են։
2.2.2. Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանն արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս պետք է նշանակի պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։
2.2.3. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ քրեական գործով արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…): Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)»: (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39-րդ կետը)
Անդրադառնալով արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-15-րդ կետերը):
Վկայակոչված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում անդրադառնալով Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելուն՝ Դատարանը հիմք է ընդունում հետևյալ հանգամանքները.
- մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված առաջին անգամ կատարված միջին ծանրության անզգուշությամբ կատարված հանցագործություն,
- ենթադրյալ հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը՝ մասնակցել է դեպքի վայրի զննությանը, զանգահարել է շտապ բուժօգնություն, չի վիճարկել ներկայացված մեղադրանքը,
- ըստ մեղադրանքի՝ տուժողը ճանապարհը փորձել է հատել հետիոտնային լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո (ինչը ենթադրում է հետիոտնի կողմից ՀՀ ՃԵԿ 11-րդ կետի խախտում),
- նրա անձը բնութագրող հանգամանքները՝ բնութագրվում է դրական, դատված չէ, խնամքին է գտնվում վատառողջ մայրը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռի 2.2.1 կետում նշված հանգամանքները,
- տուժողը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել։
Այսպիսով՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ հանգամանքները, գտնում է, որ մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ պետք է նշանակել նրան վերագրվող հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատիժը՝ ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով։
2.2.4. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը սահմանում է.
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը: (...)»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ՏԴ/0018/01/13, ԳԴ/0014/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում, որոնցով կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլնի, հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն:
Անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները գնահատման ենթարկելու կարևորությանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական, քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը, ընտանեկան դրությունը, ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում ունեցած բնութագիրը և այլն), ինչպես նաև հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Հ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ն.Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, Ս.Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12, Ս.Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, Ջ.Շիրվանյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումները):
ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցին արձանագրել է․ «Վճռաբեկ դատարանը, հիմք ընդունելով իր նախադեպային իրավունքում ձևավորած իրավական դիրքորոշումները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքը կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ, Գագիկ Ղուկասյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում փաստել է, որ վերոնշյալ հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով «դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն`
ա. հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները,
բ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը: (…),
գ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել:
Զարգացնելով սույն իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին,
դ. հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (...),
ե. հանցագործությամբ պատճառված վնասը,
զ. հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: (…):
(…) Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները սույն որոշման նախորդ կետում նշված հանգամանքների` իրենց ամբողջության մեջ վերլուծության հիման վրա կառուցելն ունի առանձնապես կարևոր նշանակություն: Ուստի, այդ հանգամանքները հաշվի չառնելը, դրանք անտեսելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը» (6):»։ (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Էլեն Աշոտի Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ ԱՎԴ1/0013/01/18 որոշումը)։
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումներն արտահայտել է 2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
Նշված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա, հաշվի առնելով Արա Խուրշուդյանին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը (թույլ է տվել ճանապարհային երթևեկության կանոնների կոպիտ խախտում՝ գերազանցել է թույլատրելի առավելագույն արագությունը, հետիոտնին վրաերթի է ենթարկել հետիոտնային անցումի վրա, այսինքն՝ անգամ հետիոտնային անցումին մոտենալուց չի նվազեցրել ավտոմեքենայի արագությունը), դեպքից հետո ցուցաբերած վարքագիծը՝ (փորձել է հանդիպել տուժողի որդուն, վերջինիս մահվան կապակցությամբ ծախսերի հատուցում կատարելու նպատակով), ինչպես նաև պատժի նշանակման տեսանկյունից նշանակություն ունեցող վերը նշված մյուս հանգամանքերը, Դատարանը հանգում է հետևության, որ Արա Խուրշուդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին, իրագործելի չի լինի պատժի նպատակները, հետևաբար՝ նա պետք է կրի պատիժը:․․․»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանը բողոքով մասնավորապես հայտնել է. << … Դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի կարգով բեկանման հիմք է հանդիսանում, ճիշտ չի կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի հոդվածների պահանջները, որոնք ենթակա էին կիրառման և դատական ակտը կայացվել է դատավարական նորմերի խախտումներով, ինչպես նաև նյութական' ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ, 69-րդ, 70-րդ և 84-րդ հոդվածների խախտումներով, այսինքն դատարանը չի պահպանել ՀՀ քրեական դատավարության օրեսգրքի 372-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի' «դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, սկզբունքը, ինչպես նաև դատական ակտը հակասում է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ՍԴ/0085/01/10, ԳԴ1/0003/01/10, ԵԱՆԴ/0122/01/12 և այլն նախադեպային որոշումներին:
(…)
Դատարանի կողմից 07.10.2025թ. կայացված դատական ակտում վկայակոչված նախատիպային որոշումների գործի փաստական հանգամանքները' փաստական տվյալները, նույնական չեն սույն գործին՝ իմ Արա Խուրշուդյանիս անձին, իմ հետհանցավոր դրական վարքագծին, ընտանեկան դրությանը, հանցանքը իմ կողմից անզգուշաբար կատարելուն նպաստող պարմաններին, տուժող կնոջ անսպասելի վարքին: Կրկին ու կրկին մեղանչում եմ, անչափ զղջում, որ անփույթ եմ գտնվել, անգիտակցաբար, բավարար չափով շրջահայաց,ուշադիր և հոգատար չեմ գտնվել:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԴ/0245/01/19 քրական գործով Սմբատ Սեյրանի Թորոսյանի վերաբերյալ 2020 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքում ձևավորված իրավական դիրքորոշումները, Գագիկ Ղուկասյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում փաստել է, որ վերոնշյալ հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով «դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն'
ա. հանցագործության կատարման եղանակը հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները (...),
բ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Մասնավորապես' Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատ-րանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը (...): Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ, ի թիվս այլոց, լուսա ցույ ցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: (...),
գ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Մասնավորապես' Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել (...):
Զարգացնելով սույն իրավական դիրքորոշումը' Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին,
դ. հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմանբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը (...),
ե. հանցագործությամբ պատճառված վնասը (...),
զ. հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը (...):
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը' Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեաված հանցավոր արարք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները սույն որոշման նախորդ կետում նշված հանգամանքների' իրենց ամբողջության մեջ վերլուծության հիման վրա կառուցելն ունի առանձնապես կարևոր նշանակություն: Ուստի այդ հանգամանքները հաշվի չառնելը, դրանք անտեսելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը (...):
Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը էդմոն Ասատրյանի վերաբերյալ ուոշմամբ արձանագրել է, որ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից հետիոտնային
անցումների հատման կանոնները խախտելը, այդ թվում' հետիոտնին չզիջելը, պարունակում է ճանապարհային երթնեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու մեծ հավանականություն: Նշված իրադրությունում, որպես կանոն, խախտումը թույլ տվողի համար բավականաչափ ակնհայտ է լինում խախտման արդյունքում վտանգավոր հետևանքների առաջացման հավանականությունը :
Պատվարժան դատարան, իմ վերաբերյալ գործի պարագայում, այլ էական և կարևոր հանգամանքներ կան, որոնք անտեսվել են Դատարանի կողմից: Ինձ մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ 2024թ. Փետրվարի 08-ին, ժամը 13:44-ի սահմաններում, ինձ պատկանող <<Opel Zafira 2.2>> մակնիշի 30AX077հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել եմ Երևան քաղաքի Ծովակալ Իսակովի պողոտայով Սեբաստիա փողոցի ուղղությամբ, երրորդ երթևեկելի գոտով, շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտա և Կենտրոնական խաչմերուկի մոտ, թույլ եմ տվել ՀՀ ՃԵԿ և ՏՄ շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին ՀՀ Կաավարության 28.06.2007թ թիվ 955-ն որոշման 65-րդ և 67-րդ կետերի, ինչպես նաև <<ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ ավտոմեքենան տվյալ ճանապարհային հատվածի խաչմերուկի հատվածում վարել եմ տվյալ ճանապարհային հատվածում երթևեկության համար սահմանված բնակավայրում թույլատրելի առավելագույն 60կմ/ժ գերազանցող՝ շուրջ 73,1 կմ/ժ արագությամբ, իմ երթևեկության համար վտանգի առաջացման սկզբնապահից սկսած, այն է՝ վրաերթից շուրջ 2 վայրկյան առաջ կամ իմ վարած ավտոմեքենայից առնվազն 40,55 մետր հեռավորության վրա գտնվող, իմ ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմաս մուտք գործած և դեպի իմ վարած ավտոմեքենայի ընթացագոտուն՝ ձախից դեպի աջ ուղղությամբ մոտեցող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանի առկայության պայմաններում, ժամանակին միջոցներ չեմ ձեռնարկել իմ վարած մեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու ուղղությամբ, որպեսզի ընթացքի այդ դանդաղեցման միջոցով հնարավորություն տայի՝ հետիոտնի համար երթևեկելի հատված մուտք գործելու պահին հետիոտնային անցումը կարգավորող լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո հետիոտնային անցումների գծանշումների վրայով անցնող հետիոտն Իզաբելա Ռազմիկի Բեգինյանին դուրս գալու իմ երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց , որի արդյունքում ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի եմ ենթարկել Ի. Բեգինյանին՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը՝ ինքս ինձ զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով գլխի աջ քունքագագաթային շրջանի սալջարդ վերքի, գլխի մաշկի տակ աձ քուղքագագաթային շրջանի արյունազեղման,գանգի թաղի և հիմի ոսկրերի կոտրվածքների, գլխուղեղի ենթակարծրենային, ենթաոստայնային, ներուղեղային արյունազեղումների,աջից և ձախից բազմաթիվ կողոսկրների կոտրվածքների, զույգ թոքերի, փայծախի պատռվածքների երկկողմանի հեմոթորաքս, հեմոպերիտոնեում, աջից՝ զստոսկրի կոտրվածքի ձևով վնասվածքներ պատճառելով՝ անզգուշությամբ առաջացրել եմ վերջինիս մահ:
Ընդհանրացնելով վերլուծությունը' կարելի է փաստել, որ դատարանը, իմ նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս, պատշաճ գնահատման չի ենթարկել կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող այնպիսի կարևոր գործոններ, ինչպիսիք են մեղադրական եզրակացությամբ արձանագրված հեևյալ հանգամանքները՝ վրաերթից շուրջ 2 վայրկյան առաջ, հետիոտն փողոցը հատել է վազքով, ակնթարթորեն հայտնվել է ավտոմեքենայի կողային դիմացի հատվածում՝ հետիոտնի համար երթևեկելի հատված մուտք գործելու պահին հետիոտնային անցումը կարգավորող լուսացույցի կարմիր ազդանշանի ներքո: Ավելին, դատարանն ընդհանրապես անտեսել է մի շարք կարևոր հանգամանքներ (հետազոտելով հանդերձ) , այն, որ ես, վրաերթի պահից սկսած, ձեռնարկել եմ գորժողություններ՝ զանգահարել եմ շտապօգնություն, անմիջապես կտրուկ արգելակել եմ , չեմ հռացել, այլ միջոցներ եմ ձեռնարկել վթարված տիկնոջ կյանքը փրկելու համար, համաձայնվել եմ մեղադրանքի հետ, չեմ վիճարկել այն, նախկինում արատավորված չեմ եղել, աշխատում եմ որպես ատաղծագործ՝ զբաղվում եմ հանրօգուտ աշխատանքով, խնամքիս է շաքարային դիաբետ, դեմենցիա , այլցհեյմերի հիվանդություն և մի շարք այլ հիվանդություններով տառապող կիսակույր մայրս (միակ խնամողն եմ) ինչի մասին վկայում են մեր հարևանները, ինքս տառապում եմ երիկամային հիվանդությամբ՝ կարիք ունեմ վիրահատության, բնութագրվում եմ դրականորեն: Ես Ա. Խուրշուդյանս ունեմ համապատասխան կարգի վարորդական վկայական, եղել եմ սթափ, անցել եմ սահմանված երթևեկելի և թույլատրելի արագությունը՝ թույլատրելիից մի փոքր ավելի, փորձելով ազատել խաչմերուկը և չխոչնդոտել երթևեկության մյուս մասնակիցներին: Բացի դա, սույն վարույթով էական է՝ մահացած տուժողի փոխարեն որպես տուժող ճանաչված Ա. Աբրահամյանի կողմից Դատարանին հայտնած դիրքորոշումն այն մասին, որ մեղադրյալի դեմ բողոք չունի, նա ցանկացել է հանդիպել իրեն սակայն ինքը՝ չի ցանկացել: Իմ նկատմամբ նշանակված պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները՝ դատարանի կողմից պետք է կառուցվեին վերոնշյալ հանգամանքների՝ իրենց ամբողջության մեջ մանրամասն վերլուծության արդյունքում , իսկ դրանք անտեսելը հանգեցրել ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 345-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացման ինչն իր հերթին և ինքնին արդարացի, համաչափ և օրինական չէ: Դատարանը հպանցիկ, առանց խորանալու իմ անձը բնութագրող և պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքների մեջ, ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, կայացրեց ըստ ինձ ոչ արդարացի պատիժ՝ ազատազրկում առանց պայմանականորեն կիրառման: Դատարանը բացարձակ հաշվի չի առել այն, որ ես, առաջին անգամ կատարել եմ անզգույշ հանցագործություն չի գնահատել տուժող տիկնոջ վարքագիծը վրաերթից առաջ (վազքով, հետիոտնի համար լուսացույցի կարմիր լույսի՝ արգելող նշանի տակ), պատժի տեսակ և չափ որոշելիս, անտեսել է իմ նկատմամբ նշանակվող պատժի՝ իմ վերասոցալականացման, իրավահպատակ վարքագծի գործընթացի և իմ ընտանիքի՝ կենսապայմանների վրա ազդեցությունը ու ռիսկը, մայրս մնալով միայնակ կհայտնվի սարսափելի իրավիճակում՝ զրկված իմ օգնությունից և ամենժամյա խնամքից: Քավլիցի, ես իմ մասին ամենևին չեմ մտածում, միայն ու միայն մորս հետագա ճակատագրի մասին, կրկին ու կրկին զղջում եմ, հայցում եմ դատարանի և տուժող կողմի ներողամտությունը, բարեգութ վերաբերմունքը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրեսգրքի 372-րդ հոդվածի համաձայն
Վերաքննության կարգով բողոքարկված դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքերը
1. Վերաքննության կարգով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե'
1) (...)
5) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին.
6) (...)
ՀՀ քրեական դատավարության օրեսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն Դատարանը պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի' ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը' մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը' ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Վերընշված հիմքերով, այն վկայում է ՀՀ քրեական դատավարության օրեսգրքի 372-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի' <<Դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին եզրույթի առկայության մասին»:
Մեղադրյալը խնդրել է. «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-րդ և 371-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով բեկանել և փոփոխել ՀՀ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրական դատարանի 07.10.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2312/01/25 քրեական գործով դատական ակտը, կայացնել նոր դատական ակտ, այն է' Արա Հրհատի Խուրշուդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրեսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ փոփոխել, կայացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում, սահմանելով փորձաշրջան 1 տարի ժամկետով»:

4.Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.

Մեղադրյալ Արա Խուրշուդյանը ներկայացրեց բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները և խնդրեց այն բավարարել:
Տուժող Արամ Աբրահամյանը առարկեց ներկայացված բողոքին:

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության 352-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Դատական վերանայումը կարող է իրականացվել միայն սույն հոդվածով նախատեսված կառուցակարգերի շրջանակներում:
2. Վերաքննությունը կիրառվում է այն դեպքում, երբ բողոքարկվում է առաջին ատյանի դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ չմտած`
1) դատավճիռը.
(…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: (…) >>:
Վերաքննիչ դատարանը մեղադրյալի վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում դատական վերանայման ենթարկելով վիճարկվող դատավճիռը, ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, լսելով կողմերի դիրքորոշումը, հանգում է հետևության այն մասին, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Դատարանի վիճարկվող դատավճիռը թողնել անփոփոխ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները. (…)
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության այն արարքի համար, որը կատարման պահին հանցանք չի համարվել»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, համաձայն որի՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
(…) 4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել: (…)
12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով (…)»:
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Նույն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված` ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, այնուամենայնիվ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ մեղադրյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը իրական կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Այլ կերպ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է:
Վճռաբեկ դատարանը Արամ Սահակյանի գործով արձանագրել է. «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրասնպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար: (...)»։ (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետը):»
Վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այն կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին` Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ պատիժ նշանակելիս այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պատշաճ իրավական վերլուծության է ենթարկել գործի կոնկրետ՝ մեղադրյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները՝ դրական բնութագրվելը, խնամքին հիվանդ մայր ունենալը, մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացող հանգամանքների բացակայությունը, և նշված հանգամանքների հետ համադրված՝ գնահատելով նաև մեղադրյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, պատժի նպատակների իրացվելիության համատեքստում եկել է մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով՝ և նշանակված պատիժը ռեալ կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ եզրահանգման:
Մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի նկատմամբ նշանակված պատժի և այն ռեալ կրելու նպատակահարմարության հիմնավորածության տեսանկյունից գնահատելով Առաջին ատյանի դատարանի հաշվի առած վերոգրյալ տվյալները, այդ թվում նաև՝ երթևեկության կանոնների խախտման և դրա արդյունքում պատճառված վնասի բնույթը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս պատշաճ ուշադրություն է դարձրել խախտված հասարակական հարաբերությունների բնույթին ու կարևորությանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի, ինչպես նաև՝ մեղադրյալ Ա.Խուրշուդյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներին, որոնք իրենց փաստացի արտացոլումն են ստացել վերջինիս նկատմամբ նշանակված պատժի և ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու մասին դատարանի հետևությունում։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալի վերաքննիչ բողոքը` սույն որոշման պատճառաբանական մասում շարադրված հիմնավորումներով՝ մերժել:
Դատարանի կողմից նյութական կամ դատավարական նորմերի այնպիսի խախտումներ թույլ չեն տրվել, որոնք ազդել են կամ կարող էին ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, հետևաբար բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքերը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 352-րդ, 359-րդ, 361-րդ, 363-րդ, 367-րդ, 370-րդ և 371-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Արա Հրհատի Խուրշուդյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025թ. հոկտեմբերի 07-ի թիվ ԵԴ1/2312/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Հ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

Մ. ՊԱՊՈՅԱՆ
Դատական ակտի ամսաթիվը 03-02-2026
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
Ամսաթիվ 05-06-2026
Էջերի քանակը 3 հատոր, 1-ին հատորը՝ 174 թերթ, 2-րդ հատորը՝ 81 թերթ, 3-րդ հատորը՝ 75 թերթ:
Գործն ուղարկվել է
Գործն ուղարկվել է 05-06-2026
Էջերի քանակը 3 հատոր, 1-ին հատորը՝ 174 թերթ, 2-րդ հատորը՝ 81 թերթ, 3-րդ հատորը՝ 75 թերթ:
Ուր Վճռաբեկ
Գրության համարը 49059/26
Դատական գործ N: ԵԴ1/2312/01/25
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
Բողոքի ստացման ամսաթիվ 01-06-2026
Բողոք բերող անձինք Մեղադրյալ
Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ
Անուն Արա
Ազգանուն Խուրշուդյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Բողոքը ստացվել է Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
Այլ նշումներ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 03-02-2026 թվականի որոշման դեմ։
Գործը ստացվել է
Ամսաթիվ 08-06-2026
Գործը ստացվել է Քրեական վերաքննիչ
Գործի տեսակ Քրեական
Այլ նշումներ 3 հատորից՝ 174, 81, 75 թերրթ։
Զեկուցող դատավոր
Ամսաթիվ 08-06-2026
Զեկուցող դատավոր
Անուն Լիլիթ
Ազգանուն Թադևոսյան