ԵԴ1/2276/01/25



Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ`
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ .ՊԱՊՈՅԱՆ
Ռ.ՊԱՊՈՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՊԱՇՏՊԱՆ Է.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ս.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆԻ

2025 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Վ.Արսենյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (նախագահող դատավոր՝ Հովհաննես Ավագյան) 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Վարույթի դատավարական նախապատմությունը․

1. 2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 14840324 քրեական վարույթը:
2025 թվականի ապրիլի 9-ին Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
2025 թվականի ապրիլի 10-ին մեղադրյալ Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի մայիսի 20-ին մեղադրյալ Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի ներկայացված մեղադրանքը փոփոխվել է, և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է հանրային քրեական նոր հետապնդում։
2025 թվականի հունիսի 13-ին նախաքննության մարմնի որոշմամբ թիվ 14840324 քրեական վարույթից Սամվել Տիգրանյանի կողմից ապօրինի թմրանյութ օգտագործելու վերաբերյալ մաս է անջատվել, և անջատված մասին շնորհվել է թիվ 14190025 համարը։
2025 թվականի հունիսի 30-ին թիվ 14190025 քրեական վարույթի նյութերը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) որտեղ թիվ ԵԴ1/2276/01/25 համարով գործով վարույթ է ստանձվել, և նշանակվել են նախնական դատալսումներ։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ։
2. 2025 թվականի օգոստոսի 29-ին Առաջին ատյանի դատարանը, արագացված վարույթի կիրառմամբ, վճռել է.
«Սամվել Հարությունի Տիգրանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատության սահմանափակումը՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կարգով՝ նշանակված պատժին հաշվակցել Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2025 թվականի հունվարի 3-ն արգելանքի տակ գտնվելու ժամկետը՝ մեկ օրը հաշվելով երկու օրվա դիմաց, և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատության սահմանափակումը՝ 1 (մեկ) տարի 5 (հինգ) ամիս 24 (քսանչորս) օր ժամկետով։
Պատժի կրման ընթացքում Սամվել Հարությունի Տիգրանյանին արգելել առանց դատապարտյալի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության փոխել բնակության վայրը, բնակության վայրից բացակայել ժամը 23։00-ից մինչև 06։00-ն:
Պատժի կրման ընթացքի նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության՝ Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի բնակության վայրի ստորաբաժանմանը:
Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված բացակայելու արգելքը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո վերացնել:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ 1,02 գրամ քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցը, 3,62 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ուղարկել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին՝ թիվ 14840324 քրեական վարույթին կցելու համար:
Վարույթային ծախսերի և մյուս վերաբերելի հարցերը համարել լուծված։ (…)»:
3. 2025 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի հիշյալ դատավճռի դեմ Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Վ.Արսենյանի վերաքննիչ բողոքը։
Քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 2025 թվականի հոկտեմբերի 13-ին:
2025 թվականի հոկտեմբերի 14-ին դատախազի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել քննության՝ Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում:

Վարույթի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

4. Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքի համար, որ «նա առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի ձեռք է բերել և ապօրինի պահել խոշոր չափերով՝ ընդհանուր 1,02 գրամ «մեթամֆետամին» տեսակի և զգալի չափերով՝ ընդհանուր 3,62 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց։
Այսպես, Սամվել Հարությունի Տիգրանյանը, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործող/ նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, այն է՝ չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցի շրջանառություն իրականացնելու՝ այն ձեռք բերելու և պահելու թույլտվություն, առանց իրացնելու նպատակի նախաքննությամբ չպարզված հանգամանքներում ապօրինի ձեռք է բերել և ապօրինի պահել խոշոր չափերի՝ ընդհանուր 1,02 գրամ «մեթամֆետամին» և զգալի չափերի՝ ընդհանուր 3,62 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, սակայն ձերբակալվածի կարգավիճակում ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՀՈԳՎ Արաբկիրի բաժին տեղափոխվելու ընթացքում վերջինիս պատկանող սև կտորե պայուսակը՝ վերը նշված թմրամիջոցների պարունակությամբ, տաբատի գրպանից ընկել է պարեկային ծառայության Շկոդա մակնիշի ավտոմեքենայի հետևի նստարանին, որն էլ հայտնաբերվել և վերցվել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 1-ին գումարտակի 2-րդ վաշտի ավագ պարեկ Ռ․Եղիազարյանի կողմից»:
5. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռով արձանագրել է հետևյալը. «(…) Դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հաստատված է համարում Սամվել Տիգրանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարք կատարելը և գտնում է, որ վերջինն իր կատարած արարքի համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Անդրադառնալով նշանակվելիք պատժի հարցին՝ Դատարանը փաստում է, որ անձի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս պետք է ղեկավարվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներով:
(...) Մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս Դատարանը հաշվի է առնում կատարված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։
(...) Վերոգրյալի լույսի ներքո քննարկելով մեղադրյալի արարքը, հաշվի առնելով քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերությունների` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հայտնաբերված թմրամիջոցների տեսակը և քանակը՝ Դատարանը փաստում է, որ Սամվել Տիգրանյանի կատարած՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունն օժտված է հանրության համար վտանգավորության բարձր աստիճանով։
Դատարանը որպես մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի անձը բնութագրող տվյալներ հաշվի է առնում այն, որ փաստացի ընդունել է իր մեղքը և միջնորդել վարույթը քննել արագացված կարգով, բնակության վայրից բնութագրվել է դրականորեն:
Դատարանը մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է գնահատում այն, որ պատիժ նշանակելու պահին նրա խնամքին են գտնվում անչափահաս զավակները և թոշակառու մայրը:
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ Սամվել Տիգրանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հանգամանք է հանդիսանում հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը։
Այսպիսով, մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս՝ Դատարանը ղեկավարվում է պատժի նպատակներով, որպիսիք են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ իր կատարած արարքի համար պատիժ պետք է նշանակվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ազատության սահմանափակման ձևով՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, ինչն անհրաժեշտ և բավարար է պատժի նպատակներն իրագործելու համար։
(...) Սույն քրեական վարույթի շրջանակներում Սամվել Տիգրանյանը փաստացի անազատության մեջ է գտնվել 2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2025 թվականի հունվարի 3-ը, որպիսի ժամկետը ենթակա է հաշվակցման նրա նկատմամբ նշանակվելիք ազատության սահմանափակման ձևով պատժի ժամկետին՝ մեկ օրը հաշվելով երկու օրվա դիմաց։
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ազատության սահմանափակման ձևով պատժի կրման ընթացքում Սամվել Տիգրանյանին անհրաժեշտ է արգելել առանց դատապարտյալի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության փոխել բնակության վայրը, բնակության վայրից բացակայել ժամը 23։00-ից մինչև 06։00-ն:
Քննության առնելով Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքի հարցը՝ Դատարանը հանգում է հետևության, որ այն պետք է վերացնել դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո: (...)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը և պահանջը.

6. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքաբերը, վկայակոչելով վերաբերելի իրավական նորմեր և իրավական դիրքորոշումներ, գտել է, որ վիճարկվող դատավճռով թույլ է տրվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ուստի այն ենթակա է բեկանման։
Բողոքաբերի պնդմամբ՝ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը՝ 1 տարի 6 ամիս ժամկետով ազատության սահմանափակումն արդարացի չէ, նշանակված պատժով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակներին:
Այսպես, Սամվել Տիգրանյանը թիվ ԱՐԱԴ/0020/01/24 դատավճռով դատապարտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 404-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքներ կատարելու համար, որից հետո՝ դատվածությունը դեռևս չմարված, դարձյալ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք, որպիսի հանգամանքը վկայում է թե անձի, թե կատարած արարքի հանրային բարձր վտանգավորության մասին: Ուշագրավ է, որ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը, իրականացված քրեաիրավական ներգործության միջոցները որևէ ձևով չեն ծառայել իրենց նպատակներին և որևէ կանխիչ նշանակություն չեն ունեցել, քանի որ Սամվել Տիգրանյանը դարձյալ կատարել է նմանատիպ հանցանք:
Վերլուծելով Սամվել Տիգրանյանի կողմից կատարած հանցանքների բնույթը՝ ուշադրության է արժանի այն, որ վերջինը բազմիցս մասնակից է դարձել ապօրինի թմրաշրջանառության, որն օժտված է հանրային բարձր վտանգավորությամբ։ Բանն այն է, որ թմրաշրջանառությունն անմիջականորեն բացասական հետևանքներ է ստեղծում ոչ միայն դրա մասնակցի համար, այլև հասարակության լայն շերտերի, քանի որ անձանց լայն շրջանակների է ներքաշում թմրաշրջանառության մեջ, որոնց մի մասն անուղղակիորեն ներքաշվում են հակաիրավական արարքներ կատարելու մեջ և դրա հետևանքով հետագայում կատարում այլ բնույթի բացասական հետանքներ առաջացնող արարքներ։
Հատկանշական է նաև այն, որ Սամվել Տիգրանյանն ապօրինի ձեռք է բերել և ապօրինի պահել նաև քիմիական ծագում ունեցող թմրամիջոց, որը նույնպես բարձրացնում է կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորությունը: Նկարագրված պայմաններում հաշվի առնելով, որ նախորդիվ նշանակված՝ ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժները որևէ ուղղիչ նշանակություն չեն ունեցել Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ, իսկ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված սանկցիայի սահմաններում, հիմք ընդունելով պատժի տեսակը և չափը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթը և չափը, հանցագործության եղանակը, տեղը, ժամանակը, հանցագործության շարժառիթները և նպատակները, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ որոշվելու հրամայականը, նկատի ունենալով, որ սույն դեպքում առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները՝ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ պետք է նշանակվի ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, որը համաչափ է վերջինի կողմից կատարված հանցանքին:
Հետևաբար, նշանակված պատիժը համաչափ չէ կատարված հանցանքին, արդարացի չէ և չի կարող պատժի նպատակներին հասնելու միջոց հանդիսանալ:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է. «(...) Մասնակիորեն՝ պատժի մասով բեկանել և փոփոխել ամբաստանյալ Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի թիվ ԵԴ1/2276/01/25 դատավճիռը և Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել 1 (մեկ) տարի ժամկետով ազատազրկումը»:

Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.

7. Պաշտպան Է.Աղաջանյանն առարկեց դատախազի վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ խնդրելով այն մերժել։
Մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանը միացավ իր պաշտպանի դիրքորոշմանը։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1.Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է առաջին ատյանի դատարանի կողմից հետազոտված, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում՝ նաև նոր ապացույցներով»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով վերաքննիչ բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյոք մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ ազատության սահմանափակման ձևով պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
9. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները. (…)
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության այն արարքի համար, որը կատարման պահին հանցանք չի համարվել»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Պատժի տեսակներն են՝ (…)
7) ազատության սահմանափակումը, (…)
10) ազատազրկումը, (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝ (…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ, (...):
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ: (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը, (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոց, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ, դրանց պատրաստուկ կամ դրանց համարժեք նյութ (անալոգ) կամ դրանց ածանցյալ կամ պրեկուրսոր ապօրինի արտադրելը, պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, տեղափոխելը կամ առաքելը՝ (...)
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է խոշոր չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով: (…)»։
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և նշանակված պատժի փոփոխման Վերաքննիչ դատարանի իրավասության հարցերին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով, դիրքորոշում հայտնելով, որ «(…) [Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։
(...) [Ա]ռաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս վերոնշյալ պահանջների չպահպանման վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի հետևությունները պետք է լինեն պատճառաբանված։ Այլ կերպ ասած՝ պատիժն ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե պատժի նշանակման հատկապես որ սկզբունքը կամ սկզբունքները չեն պահպանվել, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որ հանգամանքները հաշվի չեն առնվել և արդյոք այդ հանգամանքները հաշվի չառնելն է հանգեցրել անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ Այսինքն` եթե վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, պետք է պատճառաբանի, թե ինչում է արտահայտվել պատժի խստության կամ մեղմության ակնհայտությունը» (տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2011թ. դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 24-րդ կետը)։
10. Վերոշարադրյալ իրավադրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին՝ (տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը) Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ ազատության սահմանափակման ձևով պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել մեղադրյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները՝ իրեն մեղավոր ճանաչելը, դրական բոնւթագրվելը, խնամքին անչափահաս երեխաներ և թոշակառու մայր ունենալը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված հանցանքը դատվածություն ունենալու պայմաններում կատարելը, և նշվածների հետ համադրված՝ գնահատելով նաև մեղադրյալի կատարած արարքի բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, եկել է հետևության այն մասին, որ մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է նրա նկատմամբ ազատության սահմանափակման ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով։
Մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հիմնավորածության տեսանկյունից գնահատելով Առաջին ատյանի դատարանի հաշվի առած վերոգրյալ հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատժատեսակի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին՝ գտնելով, որ նշանակված պատիժն արդարացի է՝ համաչափ կատարված հանցագործությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար։ Այլ կերպ՝ նշանակված պատիժը համապատասխանում է մեղադրյալի անձին, նրա կատարած հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, և անհրաժեշտ և բավարար է հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացն ապահովելու տեսանկյունից:
Վերաքննիչ դատարանի նման հետևությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից միանշանակորեն հետևում է իրավակիրառողի պարտականությունը՝ յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում քրեաիրավական ներգործության ցանկացած միջոց կիրառելիս առաջնորդվել կատարված հանցանքի ու կիրառվող հակազդեցության համաչափության ապահովման սկզբունքով՝ կոնկրետ հանցանք կատարած անձի, հանցանքի կատարման հանգամանքների հաշվառմամբ: Հետևաբար, փաստելով, որ հիշյալ սկզբունքների երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավորված է մեղադրյալի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի նշանակած պատիժը, դատարանը թույլատրելի հայեցողության շրջանակներում պատշաճ պատճառաբանել և հիմնավորել է մեղադրյալի նկատմամբ մեղսագրված արարքի հոդվածով սահմանված պատիժներից ազատության սահմանափակում պատժատեսակը նշանակելու անհրաժեշտությունը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հակառակի վերաբերյալ դատախազի պնդումները հիմնավոր չեն և չեն բխում գործի նյութերից:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս թույլ չի տվել այնպիսի խախտում, որը բավարար է դատավճիռը պատժի մասով փոփոխելու համար, հատկապես այն պայմաններում, երբ բողոքաբերն իր հերթին չի հիմնավորել նշանակված պատժի ակնհայտ մեղմ լինելը, ինչպես պահանջում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածը, այլ վկայակոչել է մեղադրյալի անձի և նրան վերագրվող արարքի վերաբերյալ այնպիսի հանգամանքներ, որոնք Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել մեղադրյալ Սամվել Տիգրանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս։
Հետևաբար, փաստելով, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել այնպիսի դատական սխալ, որը հանգեցրել է մեղադրյալի նկատմամբ անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի բողոքարկված դատական ակտը փոփոխելու ու դատախազի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դրա դեմ դատախազ Վ․Արսենյանի վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-րդ, 367-րդ, 370-372-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Դատախազ Վ․Արսենյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել։
Սամվել Հարությունի Տիգրանյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի թիվ ԵԴ1/2276/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Լ. ԱԲԳԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
Ռ.ՊԱՊՈՅԱՆ