ԵԴ1/2237/01/25





ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Հայաստանի Հանրապետության Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան),

Նախագահությամբ դատավոր Է.ԱՎԱԳՅԱՆԻ
Քարտուղարությամբ Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
Ա․ԶԱՐԳԱՐՅԱՆԻ

Մասնակցությամբ
Հանրային մեղադրող Բ.ՂԱԶԻՆՅԱՆԻ
Մեղադրյալ Գ.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ

2025 թվականի օգոստոսի 18-ին ք. Երևանում

դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝
Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանի՝
(ծնված՝ 1997 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, դատվածություն ունեցող, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս, չի աշխատում, բնակվող՝ քաղաք Երևան, Շահումյան 7-րդ փողոց, 1-ին նրբանցք, 6-րդ տուն հասցեում )

Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական ընթացքը.
2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում (այսուհետ նաև՝ Նախաքննության մարմին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60600624 քրեական վարույթը:
Հսկող դատախազի՝ 2025 թվականի հունիսի 11-ի որոշմամբ, Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-ին մասով:
Նախաքննության մարմնի՝ 2025 թվականի հունիսի 11-ի որոշմամբ մեղադրյալ Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը։
Նախաքննության մարմնի կողմից 2025 թվականի հունիսի 19-ի Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանին ներկայացվել է մեղադրանք:
2025 թվականի հունիսի 27-ին թիվ 60600624 վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ նաև՝ Դատարան):
2025 թվականի հուլիսի 1-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Մեղադրյալ Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-ին մասով մեղադրանք է ներկայացվել այն արարքի համար, որ «(…) նա, չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք, 2024 թվականի մայիսի 27-ին՝ ժամը 02։40-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Շիրազի փողոցում հարբած (ոչ սթափ) վիճակում՝ արտաշնչած մեկ լիտր օդի մեջ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.308 մգ/լ, վարել է Նիսսան մակնիշի 02RP101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից նույն օրը կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180408143 արձանագրությամբ։»։

Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
Մեղադրյալ Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքից, հրաժարվեց դատաքննության փուլում ցուցմունք տալուց և պնդեց նախաքննության փուլում տված ցուցմունքը։
Հանրային մեղադրող Բ․Ղազինյանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 330-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով, հրապարակեց մեղադրյալի Գ․Մարտիրոսյանի՝ 2025 թվականի հունիսի 19-ի նախաքննական ցուցմունքը, համաձայն որի՝ ներկայացված մեղադրանքում մեղադրյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատարածի համար, քանի որ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունենալով և ոչ սթափ վիճակում գտնվելու պայմաններում վարել է ավտոմեքենա և օգտվելով իր դատավարական կարգավիճակից հրաժարվել է մանրամասն ցուցմունք տալուց և հարցերին պատասխանելուց։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 43-45)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված, ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանի վերաբերյալ 2024 թվականի մայիսի 27-ին կազմված վարչական իրավախախտման թիվ 8180408143 արձանագրությունը, որի համաձայն՝ նույն օրը ժամը 02։40-ին, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձը ոչ սթափ վիճակում` Երևան քաղաքի Շիրազի փողոցում վարել է «Նիսսան» մակնիշի 02 RP 101 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 4)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված, ալկոհոլի պարունակության ստուգման թիվ 01997 կտրոնի պատճենը, որի համաձայն՝ 2024 թվականի մայիսի 27-ին՝ ժամը՝ 02:45:55, ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայողի կողմից «Alcovisor-Jupiter_X/RP» տեսակի, 91101160 համարի սարքով կատարված ստուգման արդյունքում Գոռ Մարտիրոսյանի մոտ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.308 մգ/լ ։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 5)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված` ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲ ընկերության կողմից տրված թիվ 110933 ստուգաչափման վկայականի պատճենը, որի համաձայն՝ Ալկոտեստեր «Jupiter X/RP» տեսակի, 91101160 համարի սարքը ստուգաչափվել է 2023 թվականի նոյեմբերի 14-ին, ուժի մեջ է մինչև 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ը, չափման տիրույթը՝ 0.000-2,000մգ/լ։
(դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 6)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված՝ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված տեղեկատվությունները, որոնց համաձայն՝ Գոռ Մարտիրոսյանը 20․10․2022թ․ մինչև 20․10․2023թ․ զրկված է եղել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 7,18)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված՝ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանի վերաբերյալ 2022 թվականի սեպտեմբերի 9-ին կազմված վարչական իրավախախտման թիվ 8180124301 արձանագրությունը, որի համաձայն՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանը 1 (մեկ) տարի ժամկետով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից՝ մեկ տարվա ընթացքում կրկին անգամ ոչ սթափ վիճակում մեքենան վարելու պատճառով։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 8)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված՝ ալկոհոլի պարունակության ստուգման թիվ 01245 կտրոնի պատճենը, որի համաձայն՝ 2022 թվականի օգոստոսի 14-ին՝ ժամը՝ 19:47:26, ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայողի կողմից «Alcovisor-Jupiter_X/RP» տեսակի, 93000772 համարի սարքով կատարված ստուգման արդյունքում Գոռ Մարտիրոսյանի մոտ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.173 մգ/լ։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 9)
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված` ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության «Ստանդարտացման և չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲ ընկերության կողմից տրված թիվ 062505 ստուգաչափման վկայականի պատճենը, որի համաձայն՝ Ալկոտեստեր «Jupiter X/RP» տեսակի, 93000772 համարի սարքը ստուգաչափվել է 2022 թվականի հունվարի 5-ին, ուժի մեջ է մինչև 2023 թվականի հունվարի 5-ը, չափման տիրույթը՝ 0.000-1,200մգ/լ, ճշտության դասը, կարգը /սխալանքը/ ± 10%։
(դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 10)

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցները և նյութերը.
ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 և ձև 9 տեղեկանքները, որի համաձայն՝ Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանը 2023 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Հայաստանի Հանրապետության Շիրակի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ՇԴ/0072/01/23 դատավճռով մեղավոր է ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով, որը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի կանոններով թույլատրվել է վճարել մեկ տարվա ընթացքում մաս առ մաս՝ համաչափորեն 12 ամսվա ընթացքում:
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
«ԷԿԵՆԳ» ՓԲԸ փոխգործելիության հարթակի միջոցով ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի էլեկտրոնային շտեմարանից արտատպված տեղեկատվությունը, որի համաձայն՝ հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանի ամսական եկամուտների վերաբերյալ տվյալները բացակայում են։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
ՔԿԱԳ տվյալների շտեմարանից արտատպված տեղեկատվությունը, որի համաձայն՝ Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանը ամուսնացած է և ունի 11․03․2019թ․ և 07․12․2023թ․ ծնված երկու զավակ։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության Երևանի քաղաքային մարմնի կողմից տրամադրված տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանը առ 10․07․2025 թվականը իր նկատմամբ թիվ ՇԴ/0072/01/23 դատական ակտով նշանակված տուգանք պատժից վճարում չի կատարել։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Դատարանը, վերլուծելով մեղադրյալ Գ․ Մարտիրոսյանին ներկայացված մեղադրանքի հիմքում դրված և հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված վերոգրյալ ապացույցները, դրանք ազատ և բարեխիղճ գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց համակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, հաշվի առնելով նաև անհրաժեշտ ու հնարավոր ապացույցների բացակայությունը, հաստատված է համարում հետևյալը.
Մեղադրյալ Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանը չունենալով տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք, 2024 թվականի մայիսի 27-ին՝ ժամը 02։40-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Շիրազի փողոցում հարբած (ոչ սթափ) վիճակում՝ արտաշնչած մեկ լիտր օդի մեջ ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.308 մգ/լ, վարել է Նիսսան մակնիշի 02RP101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...)
2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
(...)
5. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող, եթե նա սահմանված կարգով չի ստացել տվյալ կարգի տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի վարորդական վկայական կամ սահմանված կարգով ստացել է վարորդական վկայական, սակայն օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը լրանալուց հետո սահմանված կարգով չի վերականգնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը, բացառությամբ ուսումնական վարման դեպքերի:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝
«Ոչ սթափ (հարբած) վիճակ է համարվում Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքով սահմանված ոչ սթափ վիճակը:»։
Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի 9-րդ կետի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքում անձը համարվում է ոչ սթափ վիճակում գտնվող, եթե ստուգմամբ պարզվում է, որ նրա մեկ լիտր արյան մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0.2 գրամից կամ մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ 0.1 միլիգրամից ավելի է, կամ եթե անձի արյան կամ մեզի մեջ առկա է թմրամիջոցի կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի պարունակություն: Անձը համարվում է ոչ սթափ վիճակում գտնվող նաև այն դեպքում, երբ նրա արյան կամ արտաշնչած օդի մեջ սույն մասում նշված չափով մաքուր ալկոհոլի կամ արյան կամ մեզի մեջ թմրամիջոցի կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի պարունակությունը ոստիկանության ծառայողի կողմից տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելուց կամ այդ անձին առնչվող ճանապարհատրանսպորտային պատահարից հետո, բայց մինչև նրա սթափության վիճակի զննություն անցկացնելը կամ սթափության վիճակի զննություն անցնելուց նրան ազատելը, այդ անձի կողմից ալկոհոլային խմիչք, թմրամիջոց կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ օգտագործելու հետևանք է:»:
Վերոգրյալի հիման վրա՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն գործով ձեռք բերված հավաստի ապացույցների համակցությունը բավարար է հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու մեղադրյալ Գ․ Մարտիրոսյանի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունենալու պարագայում ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը, այդ արարքն ապացուցված է, ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներին:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Գոռ Մարտիրոսյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի մեղադրյալի նկատմամբ.
դ) մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(...)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի (...) առկայությունը,
(...)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով և նույն հոդվածի 2-րդ մասով, որպես մեղադրյալ Գոռ Մարտիրոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առնում վերջինիս խնամքի տակ երկու անչափահասի առկայությունը և այն, որ նա առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է իր կատարած արարքի համար (տե՛ս, mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 26-րդ կետը) ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի համաձայն`
« 1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը դատվածություն ունեցող անձի կողմից կատարելը,
(...) »։
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, որպես մեղադրյալ Գոռ Մարտիրոսյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք հաշվի է առնում վերջինիս կողմից հանցանքը դատվածություն ունենալու պայմաններում կատարելը։
Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Գոռ Մարտիրոսյանի պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ անձի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս պետք է ղեկավարվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի մի շարք դրույթներով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ (…):»։
Պատժի նշանակման հիմնական կանոնները սահմանող իրավական նորմերը (նախկին օրենսգրքի) ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ «(...) պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա:»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիաներն այլընտրանքային են, դրանք պատիժ են նախատեսում ինչպես տուգանքի, հանրային աշխատանքների, կարճաժամկետ ազատազրկման, այնպես էլ ազատազրկման ձևով:
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «(…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: (…)» (տե՛ս Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ մեղադրյալ Գոռ Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքը երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված, դիտավորյալ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն է,
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը,
- այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող, ինչպես նաև պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքները,
- անձը բնութագրող հանգամանքները։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատժատեսակի՝ տուգանքի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքում օգտագործվում են հետևյալ հասկացությունները․
(…)
6) ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, անձի կողմից իր ակտիվների ներդրմամբ (տրամադրմամբ) այլ անձանց գործունեությունից ստացված եկամուտը (շահաբաժինը, տոկոսը, ռոյալթին, վարձակալական վճարը): Ամսական եկամուտը հաշվարկելիս հաշվի չեն առնվում դրանց համար վճարվող հարկերը, տուրքերը կամ այլ վճարներ.
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(…)
5. Հանցանք կատարած անձի եկամտի բացակայության կամ դրա չափը պարզելու անհնարինության դեպքում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով, եթե հանցանք կատարած անձի եկամուտն առաջացել է հանցանքն ավարտվելուց հետո։ Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
(…)
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել:
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։
(…)»:
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
«Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանել 75000 դրամ:»։
Վերոգրյալի հիման վրա՝ Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել տուգանք՝ այն սահմանելով նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի չափով:
Նկատի ունենալով, որ հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Գոռ Մարտիրոսյանի ամսական եկամուտների մասին տվյալներ առկա չեն, մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված տուգանքի չափը պետք է հաշվարկել հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի` 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի հաշվարկով, որի դեպքում այն կկազմի 450.000 (չորս հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո, բայց մինչև պատիժը լրիվ կրելը դատապարտյալը նոր հանցանք է կատարել, ապա դատարանը նոր դատավճռով նշանակված պատժին լրիվ կամ մասնակիորեն գումարում է նախորդ դատավճռով նշանակված պատժի չկրած մասը:
2. Դատավճիռների համակցությամբ վերջնական պատիժը, բացառությամբ ազատազրկման ձևով վերջնական պատժի, չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասով պատժի տվյալ տեսակների համար սահմանված առավելագույն չափը:
(…):»:
Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ, դատավճիռները լրիվ գումարելով՝ Գոռ Մարտիրոսյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ 790․000 (յոթ հարյուր ինսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Գոռ Մարտիրոսյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչված ապացույցներին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք անհրաժեշտ է պահել վարույթի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի, գույքի վրա արգելանք դնելու, վարութային ծախսերի, իրեղեն ապացույցների վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Գոռ Մարտիրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում վերջինիս դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ, 347-350-րդ հոդվածներով՝

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Մեղադրյալ Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի՝ 450.000 (չորս հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ՝ դատավճիռների համակցությամբ, նշանակված պատժին լրիվ գումարել Շիրակի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2023 թվականի դեկտեմբերի 11-ի թիվ ՇԴ/0072/01/23 դատավճռով նշանակված՝ 340.000 (երեք հարյուր քառասուն հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը և Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք՝ 790․000 (յոթ հարյուր ինսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:
Գոռ Մեսրոպի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված նյութերը՝ թողնել կցված քրեական գործին:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վերաքննիչ քրեական դատարան այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ԷՄՄԱ ԱՎԱԳՅԱՆ