ԵԴ1/2226/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ
ՈՐՈՇՈՒՄԸ

«27» նոյեմբերի 2025թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

նախագահությամբ՝ դատավոր Տաթևիկ Գրիգորյանի,

մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
դատախազի տեղակալ՝ Ռ.Արսենյանի
Մեղադրյալ՝ Ա.Ասատրյանի
Պաշտպան՝ Գ.Ասատրյանի

քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Դ.Արղամանյան)՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի ԵԴ1/2226/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 13137824 քրեական վարույթը:
1.2. 2024 թվականի նոյեմբերի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով և 334-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 13138724 քրեական վարույթը:
1.3. 2024 թվականի նոյեմբերի 13-ի որոշմամբ թիվ 13137824 և թիվ 13138724 քրեական վարույթները միացվել են մեկ վարույթում, և նախաքննությունը շարունակվել է 13138724 համարի ներքո:
1.4. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ.Արսենյանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 14-ի որոշմամբ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
1.5. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով։ Կալանքի սկիզբը հաշվվել է 2024 թվականի նոյեմբերի 12-ից։
1.6. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 08-ի, 2025 թվականի մարտի 03-ի, 2025 թվականի մայիսի 08-ի որոշումներով մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգվել է՝ յուրաքանչյուր անգամ 2 (երկու) ամիս ժամկետով։
1.7. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ.Արսենյանի՝ 2025 թվականի հունիսի 23-ի որոշմամբ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
1.8. 2025 թվականի հունիսի 25-ի որոշմամբ թիվ 13138724 քրեական վարույթով դեռևս ինքնությունը չպարզված անձի կողմից մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանին առանձնապես խոշոր չափերի թմրամիջոց իրացնելու դրվագով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով մասն անջատվել է, որին շնորհվել է 13172325 համարը:
1.9. 2025 թվականի հունիսի 26-ին թիվ 13138724 քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, որը ԵԴ1/2226/01/25 համարի ներքո մակագրվել է դատավոր Դ.Արղամանյանին։
1.10. 2025 թվականի հունիսի 30-ին դատավոր Դ.Արղամանյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/2226/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.11. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 09-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով:
1.12. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի հունվարի 12-ը: Այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման հնարավորությունը ճանաչվել է անբավարար:
1.13. Մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի ԵԴ1/2226/01/25 որոշման դեմ 2025 թվականի նոյեմբերի 03-ին ներկայացրել է հատուկ վերանայման բողոք, որը 2025 թվականի նոյեմբերի 05-ին մուտքագրվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան: ԵԴ1/2226/01/25 վարույթի նյութերը 2025 թվականի նոյեմբերի 12-ին մուտքագրվել են ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան, որոնք հատուկ վերանայման բողոքի հետ միասին 2025 թվականի նոյեմբերի 13-ին հանձնվել են դատավոր Տ.Գրիգորյանի աշխատակազմին:
1.14. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 17-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի ԵԴ1/2226/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով, իսկ դատական ակտի կայացման օր նշանակել 2025 թվականի նոյեմբերի 27-ը:

2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով՝ հետևյալ արարքի համար. որ նա իրացման նպատակով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությամբ զբաղվելու դիտավորությամբ, քննությամբ չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում իրացման նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել առանձնապես խոշոր չափերի՝ 78.43 գրամ հաստատուն քաշով «Մարիխուանա» տեսակի, առանձնապես խոշոր չափերի՝ 22.4 գրամ հաստատուն քաշով «MDMA(N)-022» տեսակի, առանձնապես խոշոր չափերի՝ 119.04 գրամ հաստատուն քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի, 1.03 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Տետրահիդրոկանաբինոլ պարունակող բուսական խառնուրդ» տեսակի թմրանյութեր, որից 0.04 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրանյութն էլ իրացրել է Արթուր Քեփիկյանին»։
2.2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի ԵԴ1/2226/01/25 որոշման համաձայն.
«(…) Հիմնավոր կասկածի վերաբերյալ.
Անդրադառնալով հիմնավոր կասկածի առկայության հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
Խափանման միջոցի հիմքերի վերաբերյալ.
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը 2025 թվականի հուլիսի 9-ի որոշմամբ արձանագրել է, որ բացակայում է մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու վտանգը։ Միաժամանակ արձանագրվել է հանցանք կատարելու և վարույթին խոչընդոտելու ռիսկերի առկայությունը։ Նշված որոշումից հետո խափանման միջոցի հիմքերի վերաբերյալ որևէ նոր էական հանգամանք ի հայտ չի եկել։
Հաշվի առնելով ողջ վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու և վարույթին խոչընդոտելու վտանգը։
Պատշաճ ջանասիրության վերաբերյալ.
Անդրադառնալով դատաքննության ընթացքում Դատարանի կողմից դրսևորած պատշաճ ջանասիրության հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 9-ի որոշումից հետո՝ առ այսօր Դատարանը դրսևորել է պատշաճ ջանասիրություն՝ կայացվել են բավարար քանակության դատական նիստեր՝ հետազոտվել են գրավոր ապացույցները և իրեղեն ապացույցները։
Այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման հնարավորության վերաբերյալ.
Քննելով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորության հարցը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է վարույթին խոչընդոտելու և հանցանք կատարելու վտանգ։ Թեպետ վարույթին խոչընդոտելու վտանգը կարող է չեզոքացվել նվազ խիստ խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում, սակայն, հաշվի առնելով, որ ենթադրյալ հանցավոր արարքները կապված են թմրամիջոցների շրջանառության հետ՝ բացառապես կալանք խափանման միջոցն է ի զորու չեզոքացնել հանցանք կատարելու վտանգը, հաշվի առնելով, որ ենթադրյալ արարքը ենթադրաբար կատարվել է նույնասեռ արարքի մեղսագրման և նվազ խիստ խափանման միջոց կիրառված լինելու պայմաններում։
Հաշվի առնելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը վարույթի քննության տվյալ փուլում այլընտրանքային խափանման միջոցների պայմաններում ապահովվել չի կարող, և նրա նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը հիմնավորված է, բխում է քրեական դատավարության ոլորտում հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռված պաշտպանության անհրաժեշտությունից, մասնավորապես` մի կողմից` վարույթի մասնավոր մասնակիցների և այլ անձանց իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության, մյուս կողմից` վարույթի հանրային մասնակիցների գործառույթների արդյունավետ իրականացման, հանրային շահերի պաշտպանության անհրաժեշտության սկզբունքների էությունից:
Այսպիսով՝ ամփոփելով ողջ վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա են խափանման միջոց կիրառելու հիմքերը` հանցանք կատարելու և վարույթին խոչընդոտելու վտանգը, այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հիմնավորված է մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի երկարաձգման եռամսյա ժամկետը: (…)»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
3.1. Մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել է բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025թ. հոկտեմբերի 10-ի թիվ ԵԴ1/2226/01/25 որոշումը, մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի նկատմամբ ընտրված կալանքը որպես խափանման միջոց վերացնել և նրա նկատմամբ ընտրել այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցություն՝ տնային կալանք՝ հասցեն սահմանելով ք.Երևան, Մարիա Յակոբսոն փողոց, 16-րդ տուն, գրավ՝ 2.000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամ, և բացակայելու արգելք:
3.2. Մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում հակիրճ ներկայացրել է քրեական վարույթի նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, վկայակոչել է վերաբերելի օրենսդրական դրույթներն ու իրավական դիրքորոշումները, իսկ որպես իր հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել է հետևյալը. «(...) Պաշտպանական կողմը գտնում է, որ Դատարանի՝ 10.10.2025 թվականին թիվ ԵԴ1/2226/01/25 քրեական վարույթով կայացրած որոշումը ենթակա է բեկանման և փոփոխման հետևյալ պատճառաբանությամբ: (...)
Դատարանում հետազոտվել են բոլոր գրավոր ապացույցները և մնացել են հարցաքննվելու միայն վկաները և մեղադրյալը:
Կալանավորման իրավաչափության այլ պայմանների շարքում Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերին անդրադառնալով՝ պետք է արձանագրել է, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռքբերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման կամ դրա ժամկետը երկարացնելու հիմնավորվածությունը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։ Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ։
Միևնույն ժամանակ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ Այսպիսով, կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում։
Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Այսինքն՝ հանցանքի ծանրությունը և սպասվող պատժի խստությունը հանդիսանում է վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու և գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր, ուստիև մեկ տարի ազատազրկում նախատեսող և ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար մեղադրվող անձանց ազատությունից զրկելու իրավական հիմքերի առկայությունը փաստելու համար չեն կարող սահմանվել նույնանման չափորոշիչներ:
Անհրաժեշտ եմ համարում ընդգծել, որ ի տարբերություն այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու իրավաչափության պայմանների հիմնավորվածության շեմին (բավարար է ողջամիտ ենթադրության առկայությունը), կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համապատասխան իրավաչափության պայմանների հիմնավորվածության շեմին առաջադրվում են խիստ չափանիշներ (պետք է հիմնավորվեն և հաստատվեն փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ)։
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համաչափության և այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառելիության հարցերին, կատարված վերլուծությունների և պատճառաբանությունների հաշվառմամբ՝ հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռված պաշտպանության տեսանկյունից՝ մեղադրյալի նկատմամբ ազատությունից զրկելու հետ կապված խափանման միջոցի կիրառումն ակնհայտորեն համաչափ չէ դրանով հետապնդվող նպատակին, իսկ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու համար կիրառելի են այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությունը:
Գտնում եմ, որ սույն փուլում առավել մեղմ խափանման միջոցի կամ խափանման միջոցների համակցության կիրառման անհրաժեշտության և հնարավորության հարցը ենթակա է լուծման Վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից, քանի որ խափանման միջոցները չունեն և չեն կարող ունենալ պատժիչ գործառույթ։
Այս հանգամանքները սխալ են գնահատվել Դատարանի կողմից, որը ինքնին բերում է մարդու իրավունքների խախտմանը:
Վերը շարադրվածը հիմք է հանդիսանում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու համար: (…)»։

4. Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ստացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5.1. Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի ԵԴ1/2226/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով (…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ` նաև Եվրոպական դատարան) մշակել է հանցագործության համար մեղադրվող անձին մինչև դատավճիռը կալանքի տակ պահելու համար ընդունելի չորս հիմնական հիմքեր. մեղադրյալի՝ դատաքննությանը չներկայանալու վտանգը (տե՛ս Stogmuller v. Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 15), մեղադրյալի ազատ արձակվելու դեպքում արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտելու վտանգը (տե՛ս Wemhoff v. Germany, 1968 թվականի հունիսի 27, ¢ 14) կամ, որ նա կկատարի նոր հանցանքներ (տե՛ս Matznetter v Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 9) կամ կկատարի հասարակական անկարգություններ (տե՛ս Letellier v. France, 1991 թվականի հունիսի 26, ¢ 51):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։ (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները:(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: (…)»:
5.2. Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
5.3. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել է դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի ենթադրյալ առնչությունն իրեն վերագրվող արարքին փաստելու համար: Բացի այդ, հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից՝ անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի վերաբերյալ որոշումների դատական վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Ավելին՝ հարկ է նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հարություն Արսենի Ավետիսյանի վերաբերյալ ԱՐԴ/0180/01/23 քրեական գործով 2025թ. փետրվարի 28-ին կայացված որոշման 15-րդ կետում իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
5.4. Անդրադառնալով մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին և վիճարկվող դատական ակտը ստուգման ենթարկելով դրանց համատեքստում, հաշվի առնելով հատուկ վերանայման բողոքում մատնանշված պնդումները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և գտնում է, որ դրանք իրավաչափ են։
Վերաքննիչ դատարանը ևս գտնում է, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում՝ մեղադրյալ Արտյոմ Ասատրյանի կողմից հանցանք կատարելու և գործի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությունները շարունակում են առկա լինել: Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ Արտյոմ Ասատրյանը մեղադրվում է բնակչության առողջության դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցանք կատարելու մեջ, որի համար նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով պատիժ: Դրա հետ մեկտեղ, մեղադրյալ Ա.Ասատրյանի՝ թիվ ԵԴ1/0879/01/24 քրեական գործով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության առնչվող ենթադրյալ հանցանքի կատարման համար մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ ունենալը, ինչպես նաև սույն քրեական վարույթով նրան վերագրվող արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, գործի` ներկայացված նյութերի վերլուծությունից բխող իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը` մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս համաձայնելու առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը: Այլ խոսքով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, մեղադրյալ Արտյոմ Ասատրյանի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս համակողմանի գնահատման է ենթարկել հետևյալ հանգամանքները՝ մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, առանձնահատկությունները, դատավարության փուլը, մեղադրյալի կողմից գործի քննության ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը և գտել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու դրանք։ Ավելին՝ բողոքաբերի կողմից չեն մատնանշվել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք կարող էին վկայել վարույթն իրականացնող՝ առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված որոշման ոչ իրավաչափության մասին, իսկ հատուկ վերանայման բողոքում նշված հիմնավորումները, սույն գործի փաստական տվյալների պայմաններում, չեն կարող գնահատվել որպես ծանրակշիռ հանգամանքներ՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կայացրած որոշումը բեկանելու և այդ որոշմամբ արձանագրված՝ մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացված դիտարկելու համար։
5.5. Անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են բոլոր գրավոր ապացույցները և մնացել են հարցաքննվելու միայն վկաները և մեղադրյալը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննարկելիս, վերաբերելի գործոնների հաշվառմամբ, գնահատման է ենթարկվում մեղադրյալի մասնակցությամբ գործի պատշաճ դատական քննության հանրային շահը, ինչը ենթակա է գնահատման քրեական վարույթի տվյալ փուլում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության համատեքստում։ Միևնույն ժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի դատական քննության փուլում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը գնահատելիս, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնել դատաքննության ընթացքում կատարվելիք դատական գործողությունների ողջամտորեն սպասվելիք ծավալները և բնույթը, ինչպես նաև դրանց օբյեկտիվության վրա մեղադրյալի կողմից ազդեցություն գործելու հնարավորությունը։
Վերոգրյալը, հատկապես, կարևոր է քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու ճանապարհով դատարանում մեղադրյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու համար, ինչը քրեական գործը հիմնական դատալսումների փուլում գտնվելու, կատարվելիք դատավարական գործողությունների, դատական նիստին կանչման ենթակա անձանց հարցաքննությունների համատեքստում իրավացիորեն հաշվի է առնվել առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ Ա.Ասատրյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անթույլատրելի ճանաչելիս։
5.6. Այսպիսով, անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու, մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված՝ քրեական վարույթին չխոչընդոտելու հետ կապված պարտականության կատարումն ապահովելու և հանցանք կատարելը կանխելու նպատակներին քրեական վարույթի ներկա փուլում հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալ Արտյոմ Ասատրյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների, այդ թվում՝ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ:
5.7. Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի ԵԴ1/2226/01/25 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Արտյոմ Շահենի Ասատրյանի պաշտպան Գագիկ Ասատրյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ի ԵԴ1/2226/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ