ԵԴ1/2197/01/25
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր
իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր Մ․Մելքոնյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
«05» հունվարի 2026թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի ԵԴ1/2197/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց՝
Վարութային նախապատմությունը.
2025 թվականի հունիսի 25-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել 08130825 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ այդ թվում՝ նաև Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Նույն օրը դատավորների միջև գործերի բաշխման էլեկտրոնային մակագրության համակարգի միջոցով ԵԴ1/2197/01/25 քրեական գործը մակագրվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Մ․Մելքոնյանին:
2025 թվականի հունիսի 26-ին դատավոր Մ․Մելքոնյանի կողմից գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում է կայացվել։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 08-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2 երկու ամիս ժամանակով՝ մինչև 2025 թվականի սեպտեմբերի 28-ը:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2 երկու ամիս ժամանակով՝ մինչև 2026 թվականի հունվարի 28-ը:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ 2025 թվականի դեկտեմբերի 15-ին հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանը:
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 25-ի որոշմամբ մեղադրյալ Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի ԵԴ1/2197/01/25 որոշման դեմ, ընդունվել է վարույթ և սահմանվել հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնելու գրավոր ընթացակարգ:
Գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքներ.
Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում է այն բանի համար, որ նա նախատեսված այն արարքի կատարման համար, որ նա, «կախվածության համախտանիշ հանդիսացող ափիոնատիպ նյութերի գործածումից առաջացած հոգեկան և վարքի խանգարումներ» ախտորոշմամբ հաշվառված լինելով ՀՀ ԱՆ «Կախվածությունների ազգային կենտրոն» ՓԲ ընկերությունում և գտնվելով փոխարինողներով կլինիկական հսկողության տակ, իրացնելու նպատակով ստացել է «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց պարունակող դեղաչափեր, որոնցից թվով 1 հատ զգալի չափերի՝ 0.0508 գրամ «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց պարունակող լուծույթը 2025 թվականի մարտի 26-ին՝ ժամը 15:00-ին, Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայում պոլիմերային տարայով ապօրինի իրացրել է Առնոլդ Գրիգորի Քյուրքչյանին: Այսպես. Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանը, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջը, այն է՝ չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու, այսինքն՝ թմրամիջոց պատրաստելու, վերամշակելու, կամ առաքելու թույլտվություն, «կախվածության համախտանիշ հանդիսացող ափիոնատիպ նյութերի գործածումից առաջացած հոգեկան վարքի խանգարումներ» ախտորոշմամբ հաշվառված լինելով ՀՀ ԱՆ «Կախվածությունների ազգային կենտրոն» ՓԲ ընկերությունում և փոխարինողներով կլինիկական հսկողության տակ գտնվելով, ստացել է «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց պարունակող դեղաչափեր և այդ դեղաչափերից զգալի չափերի՝ 0.0508 գրամ «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց պարունակող ընդհանուր 55 միլիլիտր ծավալով լուծույթը պոլիմերային շշե տարայով 2025 թվականի մարտի 26-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայում Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանը ապօրինի իրացրել է Առնոլդ Գրիգորի Քյուրքչյանին, որը հայտնաբերվել է 2025 թվականի մարտի 26-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից կատարված Առնոլդ Գրիգորի Քյուրքչյանի անձնական խուզարկությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման պատճառաբանությունների համաձայն՝ «(…) 4․11․ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ անդրադառնալով մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքի կիրառման հիմքերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ խափանման միջոցի գործողության ընթացքում չեն փոխվել կամ վերացել դրա իրավաչափության պայմանները, այսինքն դեռևս շարունակում են առկա լինել մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանին կալանքի տակ պահելու հիմքերը:
Անդրադառնալով գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքին՝ Դատարանն արձանագրում չնայած այն հանգամանքին, որ գործի քննությունը գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում, արդեն իսկ հետազոտվել են գրավոր ապացույցները, սակայն դեռևս հարցաքննված չեն վկաները և մյուս մեղադրյալը, ուստի առկա է ողջամիտ մտավախություն այն մասին, որ մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանը ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները՝ մասնավորապես խոչընդոտել գործի քննությանը:
Դատարանն անդրադառնալով անձին կալանքի տակ պահելու մյուս հիմքերից փախուստը կանխելու հիմքին՝ կրկին արձանագրվում է այն փաստը, որ Դատարանը դեռևս օբյեկտիվորեն չունի տվյալներ Հրանտ Խաչատրյանի կացության, նրա մշտական կամ թեկուզ ժամանակավոր բնակության վայրի վերաբերյալ և նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ Հրանտ Խաչատրյանի փախուստի կամ քննությունից թաքնվելու հավանականության ռիսկի գործոնը չի նվազել:
Բացի այդ, Դատարանը պատշաճ ուշադրության է արժանացնում հասարակությունում մեղադրյալի ունեցած դերին, ենթադրաբար կատարված հանցագործության մեխանիզմում նրա դերակատարմանը, հանցագործություններին նրա մասնակցության բնույթին ու աստիճանին, ինչպես նաև հանցագործությունների ենթադրյալ կատարման և գործի մյուս հանգամանքներին: Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանը մեղադրվում է բնակչության առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցանքի կատարման մեջ, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով, դրա հետ մեկտեղ, հաշվի առնելով մեղադրյալին վերագրվող կոնկրետ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը ըստ էության ընդգծում են, որ դեռևս շարունակվում է պահպանվել այն ողջամիտ մտավախությունը, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանը կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները՝ մասնավորապես խոչընդոտել գործի քննությանը, հանցանք կատարել և դիմել փախուստի:
Անդրադառնալով նոր հանցանք կատարելու հավանականությանը՝ ապա Դատարանի գնահատմամբ սույն հիմքը ևս շարունակում է պահպանվել: Սույն պայմաններում մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու ռիսկը բարձր է՝ պայմանավորված գործով ձեռք բերված այնպիսի փաստական տվյալներով, ինչպիսիք են «Կախվածությունների ազգային կենտրոն»-ում մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանի հաշվառված լինելու և պարբերաբար (յուրաքանչյուր շաբաթ) «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց ստանալու հանգամանքը: Դատարանի գնահատմամբ վերջինս ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում կօգտվի իր օրինական կարգով թմրամիջոց ստանալու «արտոնությունից» և կշարունակի բնակչության շրջանում թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությունը, ինչը կարող է առաջացնել անդառնալի հետևանքներ՝ վտանգելով այլ անձանց կյանքն ու առողջությունը:
4.12. Դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի ներկայիս փուլում վերոնշյալ կանխատեսական ենթադրության հաստատման համատեքստում հիմնավոր չէ մեղադրյալի նկատմամբ կալանավորումից բացի այլ այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառումը, նման դիրքորոշման նպատակը կայանում է նաև նրանում, որ գործը գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս պետք է հետազոտվեն գործով հավաքված ապացույցները և բացառված չէ, որ կարող է անհրաժեշտություն առաջանալ այլ ապացուցողական գործողություններ և վարութային գործողություններ կատարելու, հետևաբար Դատարանն արձանագրում է, որ առկա են անձին անազատության մեջ պահելու հիմքերը, որոնց բարձր հավանականությունն ու սույն որոշմամբ վերլուծված հիմքերի շարունակական առկայությունն արդեն իսկ բացառում են ավելի մեղմ խափանման միջոց կիրառելու հնարավորությունը։
4.13. Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության այս փուլում մեղադրյալ Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի պատշաճ վարքագիծն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ ապահովել հնարավոր չէ, հետևաբար նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը պետք է թողնել անփոփոխ և երկարաձգել 2 ամիս ժամկետով։ Դատարանը գտնում է, որ կալանավորումն այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ վարույթի քննության այս փուլում Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար: (…)»:
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
Մեղադրյալ Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանը խնդրել է բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշումը, կայացնել փոխարինող դատական ակտ և մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանին ազատել կալանքից կամ նրա նկատմամբ կիրառել անազատության հետ չկապված խափանման միջոց (միջոցներ):
Բողոքաբերը, անդրադառնալով քրեական վարույթին խոչնդոտելու հավանականությանը՝ քրեական վարույթի մասնակիցների նկատմամբ անօրինական գործողություններ կատարելու եղանակով, փաստել է, որ սույն վարույթը արդեն տևական ժամանակ է, ինչ գտնվում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, քրեական գործով գրավոր ապացույցները արդեն հետազոտվել են, վարույթով անցնող մյուս մեղադրյալը նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է, տվել է ցուցմունք, իսկ դատարանում դիրքորոշում հայտնեց, որ երևի սրվակն ընկել է Հրանտ Խաչատրյանի գրպանից և ինքը այն վերցնելով՝ օգտագործել է, քանի որ եղել է ոչ սթափ, լավ չի հիշել մանրամասները, վարույթով անցնող մնացած վկաները հանդիսանում են ոստիկանության աշխատակիցներ և իրատեսական չէ, որ մեղադրյալը ազատության մեջ գտնվելով՝ կարող է անօրինական ազդեցություն գործադրել վերջիններիս վրա իր օգտին ցուցմունքներ տալու կամ չտալու համար: Ուստի, Բողոքաբերը փաստել է, որ նման պայմաններում արդեն իրատեսական չէ, որ մեղադրյալը կարող է խոչնդոտել քրեական վարույթին՝ քրեական վարույթի մասնակիցների նկատմամբ անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով, իսկ եթե անգամ մեղադրյալը որևէ կերպ փորձի միջամտել գործի քննությանը, ապա Առաջին ատյանի դատարանը զրկված չէ հետագայում գնահատելու անձանց ցուցմունքների իսկությունը, արժանահավատությունը:
Բողոքաբերը, անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն մտավախությանը, որ մեղադրյալը ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում կկատարի հանրորեն վտանգավոր այլ արարք՝ պայմանավորված «Կախվածությունների ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ում հաշվառված լինելու և պարբերաբար «մեթադոն» ստանալու հանգամանքով, փաստել է, որ թմրամիջոցներից կախվածություն ունեցող անձինք գեթ մեկ օր ի զորու չեն չընդունել թմրամիջոցի օրվա չափաբաժինը, հակառակ պարագայում կստացվի, որ ցանկացած անձ կարող է դիմել «Կախվածությունների ազգային կենտրոն» ՓԲԸ հաշվառվել և ստացած իրեն հասանելիք թմրամիջոցի չափաբաժինը և իրացնել այլ անձանց:
Բողոքաբերը նաև նշել է, որ հիշյալ հիմնավորումների համատեքստում էականորեն նվազել է նաև մեղադրյալի փախուստի դիմելու հավանականությունը, քանի որ վերջինս ՀՀ քաղաքացի է, տարիներ շարունակ աշխատել և բնակվել է ՀՀ-ում, այդ ամբողջ ժամանակահատվածում ունեցել է մշտական բնակության վայր, հայտնել է, որ ունի հարազատներ՝ քույր, մշտապես բնակվել է նրա տանը, և անհրաժեշտության դեպքում կրկին կբնակվի նշյալ հասցեում, բացի դա մեղադրյալը ինչպես արդեն նշվել է հաշվառված է «Կախվածությունների ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ում և փախուստի դիմելու կամ թաքնվելու դեպքում չի կարող ստանալ մեթադոնային փոխարինող բուժումը:
Անդրադառնալով որպես այլընտրանքային խափանման միջոցների՝ կիրառմանը, Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ ի սպառ բացակայում է որևէ մեկնաբանություն, բացի այն, որ այլ խափանման միջոցները (այդ թվում՝ տնային կալանքը կամ վարչական հսկողությունը) գործի քննության սույն փուլում ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Բողոքաբերն արձանագրել է, որ Առաջին ատյանի դատարանին է ներկայացրել նաև Հրանտ Խաչատրյանի առողջական վիճակի վերաբերյալ ԱՆ «Քրեակատարողական բժշկության կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի կողմից 12.11.25թ․ տրամադրված ԵՆ-1872 քաղվածքը՝ համաձայն որի վերջինս տառապում է՝«Պսորիազ: Աջ սրունքի ստորին երրորդականի առաջնա-ներսային մակերեսի տրոֆիկ վերքեր: Խրոնիկ երակային անբավարարություն: Վիճակ խրոնիկ հեպատիտ C-ի ասեպտիկ բուժումից հետո/08.2025թ.» ախտորոշմամբ հիվանդություններով, որոնք առերևույթ ներառված են ՀՀ Կառավարության 26.05.2006 թ-ի թիվ 825-Ն որոշման մեջ փոփոխություն կատարելու մասին 2021 թվականի նոյեմբերի 4-ի N 1818-Ն որոշմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը կամ պատիժը կրելուն խոչընդոտող ծանր հիվանդությունների (խանգարումներ, վիճակներ) կողմնորոշիչ ցանկում, որն այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառման հավանականության համատեքստում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատշաճ չի գնահատվել:
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «4.Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում: »
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:»:
Վերաքննիչ դատարանը, հատուկ վերանայման բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի ԵԴ1/2197/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. հիմնավորված են արդյո՞ք Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի ԵԴ1/2197/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները, թե՝ ոչ:
Վերոգրյալի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով
(…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «2. Մեղադրյալը պարտավոր է՝
1) ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով.
2) վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ենթարկվել բժշկական զննման, մատնադրոշմման, անձնական խուզարկության, քննման և փորձաքննության, լուսանկարվել կամ փորձաքննության համար հանձնել սույն օրենսգրքով նախատեսված նմուշներ.
3) չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին.
4) այլ վայր մեկնելիս վարույթն իրականացնող մարմնին նախապես տեղեկացնել իր գտնվելու նոր վայրի և իր հետ հաղորդակցվելու միջոցների մասին.
5) ենթարկվել վարույթն իրականացնող մարմնի կարգադրություններին և դատական նիստի կարգին:»:
Խափանման միջոցի, այդ թվում՝ կալանավորման, կիրառման հիմքերն ամրագրած են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները:
3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել`
1) քննիչը` մինչև մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին դատախազին հանձնելը.
2) հսկող դատախազը` մեղադրական եզրակացությունը վարույթի նյութերի հետ միասին քննիչից ստանալու պահից մինչև դրանք դատարան հանձնելը.
3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս:
4. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 4-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները քննիչը կարող է կիրառել բացառապես հսկող դատախազի համաձայնությամբ:
5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարչական հսկողությունը մեղադրյալի տեղաշարժման և գործողությունների ազատության սահմանափակումն է, որի պայմաններում նա պարտավոր է ոչ հաճախ, քան շաբաթը երեք անգամ գրանցվել դատարանի որոշման մեջ նշված վայրի իրավասու մարմնում:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական կամ ժամանակավոր բնակության վայրը՝ համայնքը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը.
2) այցելել որոշման մեջ նշված որոշակի վայրեր.
3) հաղորդակցվել որոշակի անձանց հետ.
4) օրվա որոշակի ժամերի լքել իր բնակության տարածքը, սակայն ոչ ավելի, քան 12 ժամը:
3. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արգելքները սահմանելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի առողջական վիճակը, ինչպես նաև աշխատանքի և ուսման պայմանները:
4. Մեղադրյալի նկատմամբ վարչական հսկողություն կիրառելու մասին որոշման պատճենը կատարման նպատակով ուղարկվում է դատարանի կողմից սահմանված իրավասու մարմնին:
5. Իրավասու մարմինն անհապաղ գրանցում է մեղադրյալին և նրան հսկողության ընդունելու մասին տեղյակ պահում վարույթն իրականացնող մարմնին:
6. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
7. Վարչական հսկողության կիրառման կարգի և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին:»։
Մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանի կողմից իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել էր Առաջին ատյանի դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին խափանման միջոցի իրավաչափության այս պայմանը հաղթահարված համարելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մինչդատական վարույթն ավարտված է ու քրեական գործն այլևս Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում է գտնվում, այլ կերպ՝ մեղադրյալ Հ․Խաչատրյանի անձնական ազատության իրավունքը երաշխավորելու, իսկ այն սահմանափակված լինելու կամ սահմանափակելու պարագայում՝ դրա պիտանիությունն ու համաչափությունն ինքնուրույնաբար ստուգելու և պարզելու, անձի անձնական ազատության սահմանափակման ցանկացած դեպքով հանրային և մասնավոր շահերը համադրելու, հակակշռելու, ի հաշիվ մեկի՝ մյուսն առավել կարևորելիս իր հետևությունը պատշաճ խորությամբ հիմնավորելու հարցում Առաջին ատյանի դատարանն օժտված է առավել ընդգրկուն և լայն հնարավորություններով, քանի որ ողջ ծավալով և համակողմանիորեն ծանոթ է ինչպես մինչդատական վարույթի նյութերին, այնպես էլ իր վարույթում քննվող քրեական գործի դատական քննության արդյունքներին, տիրապետում է վարույթի ընթացքում ծագող կոնկրետ իրավիճակին, քաջատեղյակ է կոնկրետ խնդիրներից, մինչդեռ, Վերաքննիչ դատարանի այդ հնարավորությունները սահմանափակ են:
Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի առավել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա՝ դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Բողոքաբերի կողմից չեն ներկայացվել այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հիմնավորումներ, որոնք թույլ կտան բավարարելու նրա կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը: Մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցի իրավաչափության կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումների հետ և գտնում է, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը քրեադատավարական ներգործության այլ միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել։
Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով հանցավոր արարք կատարելու հավանականությանը, ևս փաստում է, որ համաձայն գործով ձեռք բերված փաստական տվյալների՝ մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանը հաշվառված է «Կախվածությունների ազգային կենտրոն»-ում, որտեղից պարբերաբար (յուրաքանչյուր շաբաթ) ստանում է «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց և Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ ևս՝ ազատության մեջ գտնվելով՝ մեղադրյալը կարող է օգտվել իրեն օրինական կարգով թմրամիջոց ստանալու հնարավորությունից և փորձել թմրամիջոցներ ապօրինի իրացնել։
Մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու՝ մասնավորապես նրա կողմից դատավարության մասնակիցների վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու հավանականության կապակցությամբ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննությունը գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում, արդեն իսկ հետազոտվել են գրավոր ապացույցները, սակայն դեռևս հարցաքննված չեն գործով անցնող վկաները և մյուս մեղադրյալը, ուստի Վերաքննիչ դատարանը ևս գտնում է, որ առկա է ողջամիտ մտավախություն առ այն, որ մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանը, հայտնվելով ազատության մեջ, կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները, մասնավորապես՝ խոչընդոտել գործի քննությանը, ուստի Առաջին ատյանի դատարանի արված հետևություններն ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար:
Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանի փախուստը կանխելու հիմքին, արձանագրվում է, որ առկա չեն այնպիսի տվյալներ Հրանտ Խաչատրյանի կացության՝ նրա մշտական կամ առնվազն ժամանակավոր բնակության վայրի վերաբերյալ, ինչը Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ բարձրացնում է մեղադրյալի՝ փախուստի դիմելու հավանականությունը:
Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ մեղսագրվող հանցավոր արարքների բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը և ակնկալվող պատժի խստությունը, թեև ինքնին բավարար չեն անձի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու համար, սակայն գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների համատեքստում, հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր, ինչն ուղղակիորեն բխում է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի ձևավորած իրավակիրառ պրակտիկայից (Տե՛ս Մարու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Neumeister v. Austria գործով 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 1936/63, Sopin v. Russia գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 18-ի վճիռը, գանգատ թիվ 57319/10, կետ 42, Buzadji v. The Republic of Moldova [ՄՊ] գործով 2016 թվականի հուլիսի 5-ի վճիռը, գանգատ թիվ 23755/07, կետ 90, Gabor Nagy v. Hungary (No. 2) գործով 2017 թվականի ապրիլի 11-ի վճիռը, գանգատ թիվ 73999/14, կետ 70:)։
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով մեղադրյալ Հ․Խաչատրյանին վերագրող արարքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, սպառնացող պատժի խստությունը, ենթադրյալ հանցանքի կատարման եղանակը և դրանք համադրելով սույն գործի նյութերից բխող և վերն արձանագրված հանգամանքների հետ, գտնում է, որ մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանի օրինական վարքագիծն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ ապահովել հնարավոր չէ:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց վարչական հսկողության և բացակայելու արգելք կիրառելու հնարավորությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալ Հ․Խաչատրյանին անազատության մեջ պահելու տեսանկյունից հիմնավորված խափանման միջոցի կիրառման նպատակները և վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից իր լիազորություններն անարգել իրականացնելն ապահովելու համար օրենքով նախատեսված երաշխիք վարչական հսկողությանը և բացակայելու արգելքը չեն կարող հանդիսանալ։
Վերոգրյալին զուգահեռ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ խափանման միջոցների օրենքով սահմանված հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Հետևաբար՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում կայացնելիս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում թվարկված «մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորումները» ոչ թե պետք է արդեն տեղի ունեցած լինեն, այլ պետք է լինի ռիսկի առկայություն կամ հավանականություն, որ եթե խափանման միջոց չկիրառվի, ապա դրանք տեղի կունենան:
Միաժամանակ անդրադառնալով Բողոքաբերի այն փաստարկին, որ մեղադրյալ Հ․Խաչատրյանն ունի առողջական խնդիրներ, մասնավորապես՝ «Պսորիազ» և «Խրոնիկ հեպատիտ C» ախտորոշմամբ հիվանդություններ, որոնք առերևույթ ներառված են ՀՀ Կառավարության 2006 թվականի մայիսի 26-ի 825-Ն որոշման մեջ փոփոխություն կատարելու մասին 2021 թվականի նոյեմբերի 4-ի N 1818-Ն որոշմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքը կամ պատիժը կրելուն խոչընդոտող ծանր հիվանդությունների (խանգարումներ, վիճակներ) կողմնորոշիչ ցանկում՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն որոշման կայացման պահի դրությամբ համապատասխան միջգերատեսչական հանձնաժողովի եզրակացություն առկա չէ (հակառակի մասին տվյալներ գործի նյութերում բացակայում են), իսկ դրա առկայության դեպքում մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանի՝ կալանքի հետագա կրման հարցը քննարկման առարկա կդարձվի: Միևնույն ժամանակ, կարևորելով մեղադրյալի առողջական խնդիրներ ունենալու հանգամանքը, Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նաև փաստել, որ քրեական վարույթի շրջանակներում անազատության մեջ պահվող անձանց առողջության ապահովումը պետության պոզիտիվ պարտականությունն է։ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հրանտ Խաչատրյանն անազատության պայմաններում զրկված չէ իր ֆիզիկական առողջությունը պատշաճ պահպանելու հնարավորությունից. ներպետական օրենսդրությամբ երաշխավորված է կալանավորման եղանակով ազատությունից զրկված անձանց ֆիզիկական առողջության պահպանությունը՝ պահանջվող բժշկական օգնություն տրամադրելու միջոցով։ Ընդ որում, մեղադրյալը զրկված չէ նաև իր կողմից ընտրված բժշկի կողմից զննվելու, ինչպես նաև հատուկ մասնագիտացված կամ քաղաքացիական բուժհաստատություն տեղափոխվելու հնարավորությունից։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը եզրահանգում է, որ բողոքարկված դատական ակտը կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, ուստի Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի ԵԴ1/2197/01/25 որոշումը բեկանելու և հատուկ վերանայման բողոքը բավարարելու իրավաչափ հիմքեր չկան:
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը․

Ո Ր Ո Շ Ե Ց՝

Մեղադրյալ Հրանտ Վարդանի Խաչատրյանի պաշտպան Կարինե Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 26-ի ԵԴ1/2197/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ։
Պարզաբանում՝ սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ