ԵԴ1/2159/01/25




Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«09» սեպտեմբերի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով՝
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

քարտուղարությամբ՝ Մ․Մահտեսյանի
մասնակցությամբ՝
պաշտպան՝ Գ․Մելիքյանի

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով թիվ ԵԴ1/2159/01/25 քրեական վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ (դատավոր՝ Տիգրան Ոսկանյան) 2025 թվականի հուլիսի 1-ի դատավճռի դեմ քրեական վարույթով մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի պաշտպան Գեորգի Մելիքյանի (այսուհետ նաև՝ Պաշտպան) վերաքննիչ բողոքը․

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2025 թվականի մայիսի 08-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 15152025 քրեական վարույթը:
2025 թվականի մայիսի 08-ին, ժամը՝ 04:20-ին՝ ապօրինի զենք պահելու և կրելու հիմնավոր կասկածի հիմքով ձերբակալվել է Մարտին Գարիկի Պայլոզյանը:
2025 թվականի մայիսի 08-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնի ՀԿԳ քննիչ Ա.Մաթևոսյանի որոշմամբ՝ հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի հիմքով ձերբակալվել է Մարտին Գարիկի Պայլոզյանը:
2025 թվականի մայիսի 09-ին՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Պողոսյանի որոշմամբ՝ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2025 թվականի մայիսի 10-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնի ՀԿԳ քննիչ Ա.Մաթևոսյանը միջնորդություն է ներկայացրել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ թիվ 15152025 քրեական վարույթով մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով կիրառելու վերաբերյալ:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 10.05.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/0863/06/25 գործով կայացված որոշմամբ՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնի ՀԿԳ քննիչ Ա.Մաթևոսյանի միջնորդությունը բավարարվել է, թիվ 15152025 քրեական վարույթով մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով, որի սկիզբը հաշվվել է 08.05.2025 թվականից:
2025 թվականի հունիսի 17-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնի ՀԿԳ քննիչ Ա.Մաթևոսյանի որոշմամբ՝ ԽՍՀՄ 1942 թվականի գործարանային արտադրության «TT» տեսակի «ИВ426» համարի 7,62 մմ /7,62x25/ տրամաչափի, ակոսափող հրազեն հանդիսացող ատրճանակը և պահեստատուփերից լիցքաթափված ընդհանուր թվով 13 հատ և առանձին թվով 1 հատ, գործարանային արտադրության 7,62 մմ /7,62x25/ տրամաչափի «TT» տեսակի ատրճանակներից և այլ զենքերից կրակվելու համար նախատեսված ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտները ճանաչվել են որպես իրեղեն ապացույց։
2025 թվականի հունիսի 19-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 15171825 քրեական վարույթը։
2025 թվականի հունիսի 19-ին՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն.Մհերյանի որոշմամբ՝ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում:
Թիվ 15152025 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2025 թվականի հունիսի 20-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 20.06.2025 թվականին և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ, գործը մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին:
Քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/2159/01/25 համարը:
Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի հունիսի 23-ին։
2025 թվականի հունիսի 24-ին որոշում է կայացվել Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ ԵԴ1/2159/01/25 քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումների նշանակելու մասին:
Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, որոշում է կայացրել մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով:
Մինչև հիմնական դատալսումները սկսելը Մարտին Գարիկի Պայլոզյանը ներկայացրել է արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդություն, հայտնելով որ համաձայն է իրեն մեղսագրվող արարքին, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է միջնորդության բնույթը և հետևանքները:
Հանրային մեղադրող Հ.Պողոսյանը չի առարկել արագացված վարույթ կիրառելու դեմ:
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է եղել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայել են նույն օրենսգրքի 464.1 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, որոշում կայացրել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։
2025 թվականի հուլիսի 1-ին Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է դատավճիռ, որի եզրափակիչ մասում մասնավորապես նշված է ՝
«Մարտին Գարիկի Պայլոզյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 7 (յոթ) ամիս ժամկետով:
Մարտին Գարիկի Պայլոզյանը պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում՝ պատժի կրման սկիզբը հաշվելով 2025 թվականի մայիսի 08-ից։
Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ ընտրված կալանք խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դրանից հետո՝ վերացնել:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված ԽՍՀՄ 1942 թվականի գործարանային արտադրության «TT» տեսակի «ИВ426» համարի 7,62 մմ /7,62x25/ տրամաչափի, ակոսափող հրազեն հանդիսացող ատրճանակը և պահեստատուփերից լիցքաթափված ընդհանուր թվով 13 հատ և առանձին թվով 1 հատ, գործարանային արտադրության 7,62 մմ /7,62x25/ տրամաչափի «TT» տեսակի ատրճանակներից և այլ զենքերից կրակվելու համար նախատեսված ռազմամթերք հանդիսացող փամփուշտները դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ուղարկել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժին՝ սույն քրեական վարույթից անջատված թիվ 15171825 քրեական վարույթին կցելու համար:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում»։
2025 թվականի օգոստոսի 6-ին Վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ Պաշտպանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը (այսուհետ նաև՝ Բողոք)։
Թիվ ԵԴ1/2159/01/25 դատական գործը Վերաքննիչ քրեական դատարանում է ստացվել 2025 թվականի օգոստոսի 12-ին, համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել նախագահող դատավոր Գ․Հովհաննիսյանին (կազմի դատավորներ՝ Լ․Հովհաննիսյան, Մ․Մելքոնյան) և 2025 թվականի օգոստոսի 13-ին հանձնվել է նախագահող դատավորի աշխատակազմին։
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի օգոստոսի 25-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության:

2.Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
2.1 Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում և նրան մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ այն բանի համար, որ «նա չունենալով «Զենքի շրջանառության կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված հրազենի, ռազմամթերքի շրջանառություն իրականացնելու՝ այն ձեռք բերելու, պահելու կամ կրելու իրավունք, ապօրինի ձեռք է բերել և ապօրինի կրել է 1942 թվականի, նախկին ԽՍՀՄ գործարանային արտադրության «TT» տեսակի «ИВ426» համարի 7,62 մմ /7,62x25/ տրամաչափի կրակոցներ կատարելու համար պիտանի, ակոսափող հրազեն հանդիսացող ատրճանակ՝ լիցքավորված թվով 6 հատ 7,62 մմ /7,62x25/ տրամաչափի ռազմամթերք հանդիսացող գործարանային արտադրության փամփուշտներով, ինչպես նաև իր մոտ պահեստատուփով՝ ապօրինի պահել է թվով 8 հատ 7,62 մմ /7,62x25/ տրամաչափի ռազմամթերք հանդիսացող գործարանային արտադրության փամփուշտներ։»։
2.2 Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 1-ի դատավճռի համաձայն՝
«ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հիմք ընդունելով մեղադրանքն ամբողջ ծավալով մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի կողմից կամովին ու գիտակցաբար ընդունելու և դրա հետ համաձայն լինելու փաստերը, հանգում է այն հետևության, որ նա մեղավորությամբ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով, իրեն մեղսագրվող արարքը, այն կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի:
(…)
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը, որպես մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է արձանագրում՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը, առողջական խնդիրներ ունենալը, մասնավորապես՝ ըստ «Անձի ֆունկցիոնալության գնահատման» որոշման Մ․Պայլոզյանի ֆունկցիոնալության սահմանափակման միավորը 30 % է, վերջինս ճանաչվել է որպես հաշմանդամություն ունեցող անձ։ Համաձայն՝ «Բեսթ Լայֆ» ԲԿ ՍՊԸ-ի կողմից տրված տեղեկանքի՝ Մ․Պայլոզյանի մոտ ախտորոշվել է բրոնխիալ ասթմա, ՍԻՀ (I 24), խրոնիկ կորոնար համախտանիշ, խրոնիկ սրտային անբավարարություն II ֆ․դ․ NYHA, զարկերակային հիպերտենզիա, միոկարդիտ։
Միաժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
(…)
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով սույն գործով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակին, Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիաների վերլուծությունից երևում է, որ դրանք այլընտրանքային են և հնարավորություն են տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցավորի անձից, քրեական պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներից, ինչպես նաև գործի այլ տվյալներից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը՝ ազատության սահմանափակում, կարճաժամկետ ազատազրկում կամ ազատազրկումը:
Վերոգրյալ իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, ինչպես նաև ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայության փաստի հետ՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով՝ 7 (յոթ) ամիս ժամկետով: Դատարանի գնահատմամբ վերոգրյալ պատժի կիրառումն անհրաժեշտ ու բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացմանը հասնելու համար: Դատարանը գտնում է, որ դրանից մեղմ պատիժը կլինի անհամաչափ մեղմ ներգործություն ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ նրա կատարած հանցագործության նկատմամբ, իսկ ավելի խիստ պատիժը կլինի ոչ մարդասիրական և անարդար:
Դատարանն անդրադառնալով մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ նշանակվելիք պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին, գտնում է, որ մեղադրյալը պետք է կրի նշանակվելիք պատիժը, քանի որ միայն այդ դեպքում է սույն գործի փաստական հանգամանքների պայմաններում հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Դատարանի հետևությունը պայմանավորված է, մասնավորապես՝ մեղսագրվող հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանով և բնույթով։
Դատարանը նաև արձանագրում է, որ սույն գործում առկա և վերևում նշված մեղադրյալի անձը բնութագրող և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատժի նշանակման և կրման հարցերի տեսանկյունից այլ վերաբերելի հանգամանքները արդեն իսկ հաշվի են առնվել ինչպես պատժատեսակը, այնպես էլ պատժաչափ որոշելիս:
Դատարանի գնահատմամբ՝ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կհակասի նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և կլինի անհամաչափ մեղմ ներգործություն ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ նրա կատարած հանցագործության նկատմամբ:
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ Դատարանի կողմից որոշած պատժատեսակը և պատժաչափը և դրա կրման անհրաժեշտությունը համապատասխանում են ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ և 78-րդ հոդվածներով ամրագրված քրեական պատժի և պետական հարկադրանքի «Համաչափության» սկզբունքին, այսինքն՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կրելու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված նշանակվելիք պատիժը և դրա արդյունքում սահմանափակվող մեղադրյալի իրավունքներն ու ազատությունները համաչափ են, պատիժը խիստ չէ և ավել սահմանափակումներ չի պարունակում, ավելին՝ Դատարանի կարծիքով՝ միայն այդ կերպ է հնարավոր հասնել ինչպես Սահմանադրությամբ ամրագրված նպատակներին, այնպես էլ ՀՀ քրեական օրենսգրքով ամրագրված պատժի նպատակներին(…):»:
3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Պաշտպանը, դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների, վերաբերելի իրավանորմերի, նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ վերաքննիչ բողոք ներկա¬յացնելով, խնդ¬րել է.
«Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 01-ի թիվ ԵԴ1/2159/01/25 գործով դատավճիռը բեկանել նյութայան իրավունքի նորմերի խախտման հիմքով, կայացնել նոր դատական ակտ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի դրույթների կիրառմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով հինգ տարի ժամկետով փորձաշրջան։
(․․․)
Վերաքննիչ բողոք բերելու համար սահմանված ժամկետը բաց թողնելը ճանաչել հարգելի և վերականգնել։
Մարտին Պայլոզյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնել և կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությամբ տնային կալանք կամ վարչական հսկողություն, որը կրելու է քաղաք Երևան, Երվանդ Քոչար փողոց, 15-րդ շենք, 77-րդ բնակարան հասցեում և գրավ խափանման միջոցները, գրավի չափ սահմանելով ըստ ֆինանսական հնարավորության երկու միլիոն ՀՀ դրամի չափով։»։
Ներկայացված Բողոքում, մասնավորապես, նշված է.
«(…) Դատարանը թույլ տալով դատական սխալ անտեսել է մի շարք հանգամանքներ, որոնք հիմք էին տալիս պատիժը պայմանականորեն չկիրառել Մարտին Պայլոզյանի նկատմամբ։
Հատկապես, որ վերջինս դեպքում պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն եղել։
Այնինչ՝ ի հակառակ դրա Մարտին Պայլոզյանը տառապում է երկու ծանր հիվանդությամբ, որոնք ներառված են ՀՀ Կառավարության՝ 26 մայիսի 2006 թվականի N 825-Ն որոշման N 2 Հավելվածի 33-րդ կետում և հանդիսանում են պատիժը կրելուն խոչընդոտող ծանր հիվանդություններ, ներառված են ցանկի 2-րդ կետում՝ բրոնխիալ ասթման և 5-րդ կետում՝ պլևրայի էմֆիզեման։
Վերոնշվածի լույսի ներքո, ցանկանում եմ նշել, որ ցանկացած հիվանդ կալանավոր, ով շարունակում է մնալ քրեակատարողական հիմնարկում, պետության վրա պոզիտիվ պարտավորություն է դրվում` ըստ իր կարիքների ու առողջական վիճակի՝ համապատասխան խնամք ու միջոցներ տրամադրել իրեն, ինչը կարող է հանգեցնել անդառնալի հետևանքների հենց Պայլոզյանի համար:
(…)Ծանր հիվանդության հետևանքով ընդհանուր առմամբ պատժից ազատելու, իսկ մասնավորապես կալանքից ազատելու հիմքը ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված մարդասիրության սկզբունքի դրսևորումներից է։ Մասնավորապես, քրեակատարողական հիմնարկում պատժի կատարման և կրման կարգի պահպանումը, նշանակված պատժի կրման հետ կապված պարտականությունների կատարումը ծանր հիվանդությամբ հիվանդացած անձի համար կարող է դառնալ անհնարին, իսկ որոշ դեպքերում նաև տվյալ դատապարտյալի կյանքի և առողջության համար վտանգավոր: Նման դեպքերում նշանակված պատժի կրումը դատապարտյալին պատճառում է ֆիզիկական և հոգեկան տառապանքներ, ինչն էլ սույն հարցի քննարկումը՝ տեղափոխում է ՀՀ Սահմանդրության 24-րդ հոդվածով պաշտպանվող կյանքի իրավունքի տիրույթ։
(…)
Վերոգրյալի համատեքստում ողջամիտ ենք համարում ոչ պատժաչափը նվազեցնել, այլ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել սահմանելով փորձաշրջան մեկ տարի կամ էլ թե ավել ժամանակ միչև 5 տարի ժամանակով, իսկ այդ դեպքում՝ յուրաքանչյուր սխալ քայլը ինքնին չի ազատելու յոթ ամիս պատժից, այլ ավելացնելու է պատժաչափին։
Միաժամանակ հիմք ընդունելով մեղքը ընդունելը և անկեղծ զղջալու փաստը, նախկինում դատապարտված չլինելը, գտնում եմ, որ վերջինիս ուղղվելը հնարավոր էր առանց նշանակված պատիժը կրելու, ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիությունը մեր դեպքում առկա էր և հնարավոր էր փորձաշրջան նշանակելով հասնել պատժի նպատակներին։
(…)
Ինչ վերաբերվում է կիրառված խափանման միջոց կալանքը այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությամբ փոխելու տնային կալանք խափանման միջոցով փոխարինելու հիմնավորումներին, ապա պետք է փաստեմ, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները։
Այսպես։ Սույն գործով Մարտին Պայլոզյանը կալանքի տակ է գտնվում երեք ամսից ավել ժամանակ և անհայտ է, թե որքան կտևի սույն դատաքննությունը մինչև վերաքննության և հնարավոր վճռաբեկության կարգով բողոքների քննությունը, ուստի դեռևս դատավճիռը օրինական ուժի մեջ չմտած անթույլատրելի է արդեն իսկ պատժի՝ տարրերով՝ պայմանավորված՝ անիմաստ դարձնել բողոքների քննությունը։
Այլ կերպ ասած մինչև վերաքննության կարգով գործի քննությունը սկսելը կամ էլ ավարտելը ինքնին արդեն իսկ յոթ ամիս պատիժը կրած կլինի, իսկ այդ դեպքում կարծես թե արդար դատաքննության Սահմանադրական իրավունքի իրացումը՝ վերադաս ատյաններում բողոքների օբյեկտիվ քննություն ապահովելու տեսանկյունից իմաստազրկվում է և ինչ պահանջես երբ արդեն իսկ պատիժը կրած է։
Նույն հաջողությամբ անձը զրկվում է դատապարտյալի կարգավիճակում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավունքի իրացումից, ուստի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կիրառված խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, ապա 117-րդ հոդվածի հիման վրա դրանք ենթակա են վերանայման։
Մեր դեպքում Մարտին Պայլոզյանը՝ կարելի է ասել կրել է նշանակված պատժի կեսը /եթե մտնի օրինական ուժի մեջ / ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետով սահմանված ժամկետները անցնելու պայմաններում զրկված է օգտվելու պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատելու իրավական հնարավորությունից։
Հարկ է նշել, որ դատաքննության ընթացքում Մարտին Պայլոզյանը դրսևորել է բացառապես դրական վարքագիծ, քննությամբ և դատական ակտով դատաքննությանը խոչընդտոտելու, իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու նոր հանցանք կատարելու, կամ քննությունից խուսափելու վերաբերյալ՝ մտավախությունը հասել է նվազագույնի, իսկ բողոք բերելը, անկախ նրանից, թե դատարանը կբավարարի, թե ոչ, պետք է հարգել անձի ազատության իրավունքը։
(…)
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում՝ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, ինչպես նաև դրա համար որպես ուղենիշ կարող են ծառայել, ի թիվս այլնի, այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են՝
-վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը,
- մեղադրյալի անձը,
-տարիքը և առողջական վիճակը,
-զբաղմունքի տեսակը,
-ընտանեկան դրությունը,
-բնակության երկրից դուրս գալու իրական շահագրգռվածության առկայությունը։
Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից՝ դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին, որի համատեքստում էական նշանակություն ունի մեղադրյալի անձը, մշտական բնակության վայր ունենալը՝ ք. Երևան, Երվանդ Քոչար փողոց, 15-րդ շենք, 77-րդ բնակարան հասցեում, վարույթի ընթացքում իր պարտականությունների պատշաճ կատարման հանգամանքը, մասնավորապես՝ նախկինում դատապարտված անձ չի հանդիսանում, ունի առողջական խնդիրներ՝ տառապում է ՀՀ Կառավարության՝ 26 մայիսի 2006 թվականի N 825-Ն որոշման N 2 Հավելվածի 33-րդ կետում ընդգրկված պատիժը կրելուն խոչընդոտող ծանր հիվանդություններ, ցանկի 2-րդ կետում՝ բրոնխիալ ասթման և 5-րդ կետում՝ պլևրայի էմֆիզեման, ՀՀ-ում ունի կայուն սոցիալական կապեր, իսկ գործի քննության՝ սույն փուլում՝ տնային կալանք կամ վարչական հսկողություն խափանման միջոցը՝ համակցված գրավ այլընտրանքային խափանման միջոցով նույնպես կարող է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, այդ թվում՝ մեղադրյալի հնարավոր փախուստը կանխելը, մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելը և մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելը։ Գործի քննության տարբեր դատավարական փուլերում՝ անհրաժեշտ է մշտապես ուշադրության արժանացնել մեղադրյալի պարտականությունների պատշաճ կատարմանը, եթե վարույթի մասնակցի կողմից իրավունքները չարաշահելու կամ պարտականությունները՝ չարամտորեն չկատարելու միջոցով վարույթի բնականոն ընթացքը խոչընդոտելու փորձ է կատարվում, ապա այն պետք է արժանացվի համապատասխան գնահատականի ու կանխարգելման, իսկ եթե մեղադրյալը պատշաճ է կատարել պարտականությունները, ապա իրավաչափ է այն գնահատելը։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար, այն է քրեական վարույթի ընթացքում՝ անձի օրինական վարքագիծն ապահովելը։ Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է՝ խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնողն իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին։»:

4. Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Դատական նիստի ժամանակ պաշտպան Գեորգի Մելիքյանը պնդեց իր կողմից ներկայացրած վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց բավարարել այն։
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում 2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ստացվել է Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ․Պողոսյանի դիմումը, որով վերջինս խնդրել է բողոքի քննությունն իրականացնել իր բացակայությամբ և միաժամանակ հայտնել է, որ առարկում է ներկայացված բողոքի դեմ և խնդրել է ներկայացված բողոքը մերժել։

5․ Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահման¬նե¬րում դատական ստուգ¬ման ենթարկելով պատժի մասով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնա¬վոր¬վածութ¬յունը, ուսում¬նա¬սիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործի նյու¬թե¬րը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևյալ հետևությունների.
5.1 ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայաց¬վ¬ում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման արդյունքով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե`
1) ճիշտ չի կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
2) ճիշտ չի կիրառվել նյութական օրենքը.
3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
4) առկա է որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, որի հետևանքով բողո¬քարկ¬վող դատական ակտը դարձել է ոչ իրավաչափ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Բողոքը քննելու արդյունքով վերաքննիչ դատարանը կայացնում է եզրափակիչ դատա¬¬կան ակտ, որը՝
1) հաստատում կամ լրացնում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը.
2) ամբողջությամբ կամ մասամբ փոխարինում է առաջին ատյանի դատարանի դատա¬կան ակտին.
3) ամբողջությամբ կամ մասամբ վերացնում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակ¬տը:
2. Վերաքննիչ դատարանը եզրափակիչ դատական ակտը կայացնում է սույն օրենսգրքով սահմանված ընդհանուր կանոններով` հաշվի առնելով սույն հոդվածում շա¬րադրված պահանջները:
3. Վերաքննիչ դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հար¬ցե¬րը.
1) հիմնավոր է արդյոք վերաքննիչ բողոքը (վերաքննիչ բողոքներից յուրաքանչյուրը).
2) հայտնաբերվել է արդյոք սույն օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված որևէ հանգամանք.
3) պետք է արդյոք փոխել սույն օրենսգրքի 348-րդ հոդվածով սահմանված որևէ հարցի առաջին ատյանի դատարանի տված պատասխանը.
4) բողոքարկվող դատական ակտը պետք է արդյոք բեկանվի կամ փոփոխվի.
5) եթե բողոքարկվող դատական ակտը ենթակա է բեկանման, ապա այն պետք է բեկանվի ամբողջությամբ, թե որոշակի մասով.
6) եթե բողոքարկվող դատական ակտը ենթակա է ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանման, ապա պետք է կայացվի նոր դատական ակտ, թե վարույթը պետք է փոխանց¬վի առաջին ատյանի համապատասխան դատարան.
7) եթե վարույթը ենթակա է փոխանցման առաջին ատյանի համապատասխան դատա¬րան, ապա ինչ ծավալով պետք է իրականացվի նոր վարույթը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննության արդյունքով վերաքննիչ դատարանը`
դատական ակտը թողնում է անփոփոխ: Այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանը մերժում է վերաքննիչ բողոքը, սակայն գտնում է, որ գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտը թերի կամ մասնակի սխալ է հիմնավորված, ապա հիմնավորում է անփոփոխ թողնված դատական ակտը.
2) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը: Բեկանված մասով կայացնում է նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցում է առաջին ատյանի համապատասխան դատարան` նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը.
3) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ, և եթե դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից.
2. Դատական ակտը բեկանելիս վերաքննիչ դատարանն իրավասու է վարույթը փոխանցելու առաջին ատյանի դատարան միայն այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքով իրեն վերապահված լիազորությունները և հնարավորությունները բավարար չեն իր կողմից կայացվելիք նոր դատական ակտի իրավաչափությունն ապահովելու համար»:
5.2 Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. առկա են արդյո՞ք մեղադրյալ Մարտին Պայլոզյանի նկատմամբ 7 յոթ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված վերջնական պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի հիմքով չկիրառելու բավարար հիմքեր:
Այսպես․
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«2.Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ։
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
(…)
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
: (…)»։
Անդրադառնալով 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշներին՝ Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանի նման համոզվածությունը, վստահությունը պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը մշտապես հաստատել է իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովելու 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է, ի թիվս այլոց, հաշվի առնել հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (տե՛ս թիվ ԵԿԴ/0039/01/15, ԱՐԴ/0031/01/15, ԵԱԴԴ/0038/01/15, ԵԿԴ/0130/01/15, ՍԴ/0094/01/15, ՍԴ3/0201/01/15 գործերով որոշումները):
Արամայիս Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է. «[Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը] հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը: Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը»:
Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով որոշման մեջ, ի թիվս այլնի, վերլուծելով «արարքի հանրային վտանգավորության բնույթ և աստիճան» եզրույթները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը»:
Արմեն Շահբազյանի վերաբերյալ 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 գործով որոշման մեջ վերահաստատելով և զարգացնելով վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է. «(...) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից` հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (...): Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա` առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ազդող վերը նշված գործոնների հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցավորի մեղքի ձևը։ Այսպես` մեղքի դիտավորյալ ձևով կատարվող հանցագործությունների ժամանակ առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեն ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող արարքները, որոնք ենթադրում են հանցավորի կողմից հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության կամ իրական հնարավորության նախատեսում։ Ընդ որում, արարքի վտանգավոր հետևանքների առաջացումը նախատեսելն ընդգրկում է ոչ միայն ապագայում սպասվելիք փոփոխությունների փաստական բովանդակության գիտակցումը, այլև այդ փոփոխությունների սոցիալական նշանակության (հանրային վտանգավորության) գիտակցումը։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցանք կատարած անձի կողմից հստակ գիտակցվում է արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այսինքն՝ առկա է վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության նախատեսումը, օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Այս դեպքում հանցագործության սուբյեկտի պատրաստվածությունը, հանցանքի կատարման եղանակը, իրադրությունը, օգտագործվող գործիքները, միջոցներն իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը՝ հանցավորի մոտ միանշանակ վստահություն առաջացնելով իր նպատակների անխուսափելի իրագործման մեջ»:
Թեև վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները Վճռաբեկ դատարանը արտահայտել է նախկին իրավանորմերի պայմաններում, սակայն վերաբերելի մասով կիրառելի են նաև նոր իրավակարգավորումների պայմաններում։
5.2.1 Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ մեղադրյալի կատարած արար¬¬քի բնույթը և հանրության համար վտան¬գա¬վորութ¬յան աստիճանը հաշվի առ¬նե¬¬¬լուն զուգահեռ՝ Առա¬ջին ատյա¬նի դատարանը ուշադրության է արժանացրել հետևյալ հանգամանքները ևս․
Մասնավորապես՝
• մեղադրյալ Մարտին Պայլոզյանը առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչելը,
• առողջական խնդիրներ ունենալը, մասնավորապես՝ ըստ ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության կողմից 04․08․2025թ․ տրված «Անձի ֆունկցիոնալության գնահատման» N 2025․ Ֆ-12529․278-23829․3370 որոշման համաձայն Մ․Պայլոզյանի ֆունկցիոնալության սահմանափակման միավորը 30 % է, վերջինս ճանաչվել է որպես հաշմանդամություն ունեցող անձ։ Համաձայն՝ «Բեսթ Լայֆ» ԲԿ ՍՊԸ-ի կողմից տրված տեղեկանքի՝ Մ․Պայլոզյանի մոտ ախտորոշվել է բրոնխիալ ասթմա, ՍԻՀ (I 24), խրոնիկ կորոնար համախտանիշ, խրոնիկ սրտային անբավարարություն II ֆ․դ․ NYHA, զարկերակային հիպերտենզիա, միոկարդիտ։
Հարկ է նկատել, որ վերոնշված հանգամանքներն արդեն իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հաշվի են առնվել որպես պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ:
Սակայն, Վերաքննիչ դատարանը ևս արձանագրում է՝ թվարկված հանգամանքներն էականորեն չեն նվազեցնում մեղադրյալի կողմից կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն չեն տալիս հետևությունների գալ այն մասին, որ Մարտին Պայլոզյանի վերասոցիալականացումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով։
Միաժամանակ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
5.2.2 Վերը նշված փաստերը գնահատելով սույն որոշմամբ մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Մարտին Պայլոզյանի նկատմամբ նշանակելով 7 /յոթ/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը չկիրառելով, այն է՝ գտնելով, որ նշանակված պատիժը Մեղադրյալը պետք է կրի, Առաջին ատյանի դատարանը լրիվ և բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել մեղադրյալին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, դրանք կատարելու հանգամանքները և եկել իրավաչափ եզրահանգման առ այն, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով՝ հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործի փաստական հանգամանքների պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վկայակոչած՝ մեղադրյալի անձը բնութագրող և քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները բավարար էին վերջինիս նկատմամբ 7 (յոթ) ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժ նշանակելու, սակայն ոչ՝ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով Բողոքում նշված փաստարկներին առ այն, որ (․․․)հիմք ընդունելով մեղքը ընդունելը և անկեղծ զղջալու փաստը, նախկինում դատապարտված չլինելը, գտնում եմ, որ վերջինիս ուղղվելը հնարավոր էր առանց նշանակված պատիժը կրելու, ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիությունը մեր դեպքում առկա էր և հնարավոր էր փորձաշրջան նշանակելով հասնել պատժի նպատակներին, (․․․) գտնում է, որ դրանք անհիմն են և չփաստարկված, ավելին՝ Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, առկա չէ որևէ տվյալ, որը կվկայի առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու մեղադրյալի վերասոցիալականացվելու հնարավորության մասին։
Ավելին, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ ի թիվս այլնի, Մարտին Պայլոզյանին առաջադրվել է մեղադրանք՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որն ուղղված է հասարակական անվտանգության դեմ՝ միաժամանակ փաստելով դրա հանրային վտանգավորությունն ու հնարավոր ռիսկերը։
Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալի հաշվառմամբ գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրյալ Մարտին Պայլոզյանի նկատմամբ նշանակված 7 (յոթ) ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը համաչափ է հանցանք կատարած անձի և կատարված արարքների հանրային վտանգավորությանը, բավարար՝ հանցանք կատարած անձին վերասոցիալականացնելու և ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատժի նպատակներին հասնելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի չկիրառման մասին հետևությունների է հանգում գործի նյութերում առկա փաստական հանգամանքների համապարփակ վերլուծության արդյունքում, որից բխում է, որ առկա չէ համոզմունքն առ այն, որ առանց նշանակված պատիժը ռեալ կրելու մեղադրյալը կարող է ուղղվել՝ դրսևորելով իրավահպատակ վարքագիծ։
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Մարտին Պայլոզյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել վերը նշված հանգամանքները՝ թույլ չտալով արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքները, պատժի նպատակները, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածների պահանջների խախտում:
5․3 Իսկ ինչ վերաբերում է Պաշտպանի միջնորդությանը՝ Մարտին Պայլոզյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու և այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությամբ տնային կալանք կամ վարչական հսկողություն և գրավ կիրառելու մասին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կալանք խափանման միջոցը Մարտին Պայլոզյանի նկատմամբ կիրառել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված իրավաչափության պայմաններին համապատասխան, և կալանք խափանման միջոցը այլընտրանքային խափանման միջոցներով փոխելու իրավաչափ հիմքերը բացակայում են, ուստի Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Մարտին Գարիկի Պայլոզյանի նկատմամբ ընտրված կալանք խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ։
5.4 Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն որոշման մեջ Վերաքննիչ դատարանի նշած փաստարկներով և պատճառաբանությամբ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով էության մեջ կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան:
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Պաշտպանի ներկայացրած վերա¬քննիչ բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-րդ, 371-րդ և 379-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրյալ Մարտին Պայլոզյանի պաշտպան Գեորգի Մելիքյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել՝ անփոփոխ թողնելով Մարտին Պայլոզյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ թիվ ԵԴ1/2159/01/25 գործով 2025 թվականի հուլիսի 1-ի դատավճիռը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ


Մ․ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ