Գործ ԵԴ1/2165/01/25





Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ

նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրողներ Երևան քաղաքի դատախազության
ավագ դատախազներ Ա.ԲԵԳԼԱՐՅԱՆԻ,
Ա.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԻ
պաշտպան Է.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
մեղադրյալ Ս.ՇԱՀԲԱԶՅԱՆԻ

2025 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում դատաքննության հատուկ կարգի՝ արագացված վարույթի կիրառմամբ, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝
Սամվել Հայկազի Շահբազյանի՝ ծնված՝ 29.06.1965թ., ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, աշխատում է «Սան Հոլդինգ» ՍՊԸ-ում որպես ավտովարորդ, ամուսնացած, խնամքին ոչ ոք, հաշվառված՝ ք.Երևան, Սեբաստիա փողոց, 86 շենք, 34 բնակարան հասցեում, բնակվող՝ ք.Երևան, Աէրացիա 2/6 շենք, 34 բնակարան հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված բացակայելու արգելքը:

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1 2023 թվականի նոյեմբերի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-0899-23 քրեական վարույթը /հատոր 1-ին, գ․թ․ 3-4/։
1.2 Նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 60-0899-23 քրեական վարույթով Վարդանուշ Յուրիկի Համայակյանին որպես տուժողներ ճանաչելու մասին /հատոր 1-ին, գ․թ․ 11/։
1.3 2024 թվականի ապրիլի 08-ին որոշում է կայացվել թիվ 60-0899-23 քրեական վարույթով մահացած Վարդանուշ Յուրիկի Համայակյանի եղբորը՝ Սարգիս Յուրիկի Համայակյանին որպես տուժող ճանաչելու մասին /հատոր 1-ին, գ․թ․ 68-69/։
1.4 2025 թվականի մարտի 05-ին թիվ 60-0899-23 քրեական վարույթով Սամվել Հայկազի Շահբազյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում և նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ․թ․ 126-127, 129-132/։
1.5 2025 թվականի մարտի 05-ին որոշում է կայացվել Սամվել Հայկազի Շահբազյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց բացակայելու արգելք կիրառելու մասին /հատոր 1-ին, գ.թ. 138-140/։
1.6 2025 թվականի հունիսի 11-ին Սամվել Հայկազի Շահբազյանին ներկայացված մեղադրանքը լրացվել, փոփոխվել է և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում ու նույն օրը նրան մեղադրանք է ներկայացվել /հատոր 1-ին, գ.թ. 171-178/։
1.7 2025 թվականի հունիսի 17-ին կազմվել է թիվ 60-0899-23 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը /հատոր 1-ին, գ.թ. 196-212/։
1.8 2025 թվականի հունիսի 20-ին որոշում է կայացվել մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին:
1.9 2025 թվականի հունիսի 20-ին քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով նույն օրը մակագրվել և նույն թվականի հունիսի 23-ին հանձնվել է դատավոր Ս.Յուզբաշյանին:
1.10 2025 թվականի հունիսի 23-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.11 2025 թվականի հոկտեմբերի 09-ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Սամվել Հայկազի Շահբազյանի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում կիրառված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ։

2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
2.1 Սամվել Հայկազի Շահբազյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ կետով մեղադրանք է ներկայացվել պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքի կատարման համար, որ նա, «իր վարած ավտոմեքենայով խախտել է «Ճանապարհային երթևեկության մասին կոնվենցիա»-ի, «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի և «Ճանապարհային երթևեկության կանոններ»-ի պահանջները, որի հետևանքով անզգուշությամբ առաջացրել է Վարդանուշ Յուրիկի Համայակյանի մահը, որպիսի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում.
Այսպես՝
Սամվել Հայկազի Շահբազյանը, աշխատելով «Սան Հոլդինգ» ՍՊ ընկերությունում որպես վարորդ, 2023 թվականի նոյեմբերի 20-ին՝ ժամը 13:00-ի սահմաններում, վարելով նշված ընկերությանը պատկանող «Ռենաուլտ T 480» մակնիշի 033 ON 80 հաշվառման համարանիշի «Շմիտց» կիսակցորդով 756 C 01 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, Երևան քաղաքի Շիրակի փողոցով՝ Իսակովի պողոտայի կողմից դեպի Արտաշիսյան փողոցի ուղղությամբ՝ Շիրակի փողոցի 13-րդ շենքի դիմացի հատվածում թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 67-րդ կետի, «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, ինչպես նաև «Ճանապարհային երթևեկության մասին կոնվենցիա»-ի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ նշված տրանսպորտային միջոցը ճանապարհի երթևեկելի ուղեմասում բերել է անշարժ վիճակի, այնուհետև՝ իր երթևեկության համար վտանգի, այն է՝ իր երթևեկության նկատմամբ ճանապարհը աջից դեպի ձախ հատող հետիոտն Վարդանուշ Յուրիկի Համայակյանի առկայության պայմաններում, ի վիճակի է եղել հայտնաբերել նրան, սակայն ձեռնպահ չի մնացել ավտոմեքենան կանգնեցրած տեղից երթևեկությունն սկսելուց և առանց համոզվելու իր երթևեկության անվտանգության մեջ, ստեղծելով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի իրական վտանգ, վերսկսել է երթևեկությունը կանգնած դիրքից և զարգացնելով շուրջ 8 կմ/ժամ արագություն, իր երթևեկելի ուղեմասում նախ վրաերթի, ապա վթարման է ենթարկել հետիոտն Վարդանուշ Յուրիկի Համայակյանին՝ հնարավորություն չտալով վերջինիս դուրս գալու իր երթևեկության համար վտանգավոր գուրուց և ավարտելու երթևեկելի մասի հատումը՝ դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը, ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով ստորին վերջույթների համակցված բաց և փակ, բութ վնասվածքներից, աջ ստորին հետվնասվածքային ամպուտացիայից հետո զարգացած բազմաօրգանային անբավարարությամբ՝ անզգուշությամբ առաջացրել է Վարդանուշ Յուրիկի Համայակյանի մահ»:

3. Արագացված վարույթ.
3.1 Քրեական գործի նախնական դատալսումների փուլում մեղադրյալ Սամվել Հայկազի Շահբազյանը միջնորդել է կիրառել արագացված վարույթ, հայտարարելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, պնդում է արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությունը, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է պաշտպան Է.Աղաջանյանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները:
3.2 Հանրային մեղադրող Ա.Բեգլարյանը արագացված վարույթ կիրառելու դեմ չի առարկել:
3.3 Տուժող Ս.Համայակյանը դատարանին հասցեագրած դիմումով նշել է, որ որևէ բողոք և պահանջ չունի, և չի առարկել արագացված վարույթ կիրառելու դեմ:
3.4 Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ մեղադրյալը համաձայն է մեղադրանքի հետ, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր և գիտակցում է իր միջնորդության բնույթը ու հետևանքները, որոշում է կայացրել արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը բավարարելու և լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին:

4. Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումներ.
4.1 Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեցին՝
4.1.1 ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Սամվել Հայկազի Շահբազյանը հանդիսանում է չդատապարտված /հատոր 1-ին, գ.թ. 125, դատական նիստի արձանագրություն/,
4.1.2 «Սան Հոլդինգ» ՍՊԸ-ի 2024 թվականի մարտի 12-ի բնութագիրը և տեղեկանքը, որոնց համաձայն՝ Սամվել Շահբազյանը վերջին հինգ տարիների ընթացքում վարել է «Սան Հոլդինգ» ՍՊԸ-ին պատկանող մեքենաները, և նշված ժամանակահատվածում իրեն դրսևորել է որպես փորձառու վարորդ, պատասխանատու աշխատակից, տարբերվում է ճշտապահությամբ, պարտաճանաչությամբ և պատրաստակամությամբ /հատոր 1-ին, գ.թ. 42-43, դատական նիստի արձանագրություն/,
4.1.3 վճարման անդորրագրերը, որոնք վերաբերվում են տուժողի սննդի և բժշկական ծախսերի վերաբերյալ վճարումներին /դատական նիստի արձանագրություն/,

5. Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.
5.1 Առաջադրված մեղադրանքի հետ մեղադրյալ Սամվել Հայկազի Շահբազյանի համաձայն լինելու և արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցված է Սամվել Հայկազի Շահբազյանին վերագրվող արարքի փաստական հանգամանքները, վերջինս կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, ինչպես նաև ապացուցված է մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ։
5.2 Հաստատված համարելով մեղադրյալ Սամվել Հայկազի Շահբազյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
5.3 Մեղադրյալ Սամվել Հայկազի Շահբազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե Դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
/.../
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
/.../»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները:
5.4 Պատիժ նշանակելը քրեական գործով արդարադատության իրականացման վճռական պահն է, որը պետք է դառնա կատարված հանցանքի հասարակական վտանգավորության գնահատման լիարժեք չափանիշ, պատժի ենթարկվող անձին վերասոցիալականացնելու, ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ այլ անձանց կողմից հանցագործությունները կանխելու գործուն միջոց: Արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը պատժի տեսակը և չափը որոշելու բազմաթիվ դրույթների ու չափանիշների հետ մեկտեղ անխզելիորեն կապված է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները հետազոտելու և հաշվի առնելու հետ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածում թվարկված են յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները: Այդ հոդվածի 5-րդ կետի համաձայն՝ քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները հաստատվում են միայն ապացույցների հիման վրա: Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է, որ դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացման համար: Վերոգրյալից հետևում է, որ մեղադրյալի կողմից արագացված վարույթ կիրառելուն համաձայնություն տալու և ներկայացված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում օրենսդիրը արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մասնավորապես՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից:
5.5 Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Սամվել Շահբազյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, շարժառիթն ու նպատակը, քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի 11-րդ, 12-րդ կետերով և 2-րդ մասով, որպես Սամվել Հայկազի Շահբազյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք արձանագրում մեղքն ընդունելն ու անկեղծորեն զղջալը, հանցագործությունից տուժած անձին օգնություն ցույց տալը և հանցագործությամբ պատճառված վնասը հատուցելը:
Մեղքն ընդունելը որպես մեղմացնող հանգամանք դիտարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում արագացված վարույթի կիրառմամբ պայմանավորված մեղադրյալի դիրքորոշումը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մոտեցումն, ըստ որի՝ «/.../ մեղքն ընդունելը կամ չընդունելն անձի սուբյեկտիվ իրավունքն է, որը նախատեսված և երաշխավորված է ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ և 22-րդ հոդվածներով։ Հետևաբար, մեղքը չընդունելը չի կարող պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվել և հակառակը` մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում բարենպաստ քրեաիրավական նշանակություն ունեցող հանգամանք է և կարող է կատարել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի դեր։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ մեղքն ընդունելը և կատարածի համար անկեղծորեն զղջալը, որպես մեղավոր անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ նա լրիվ գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունը, զղջացել է դրա համար։ Մեղքն ընդունելու պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է /.../ (տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 01-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27 կետը):
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածով, արձանագրում է, որ Սամվել Հայկազի Շահբազյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ:
Որպես Սամվել Հայկազի Շահբազյանի անձը բնութագրող հանգամանքներ են դիտարկվում դրական բնութագիր ունենալը:
5.6 Գոռ Գագիկի Ավետիսյանի և Արմեն Իշխանի Հովակիմյանի գործով 2010թ. նոյեմբերի 5–ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ անդրադառնալով նշանակվող պատժի արդարացիության պահանջին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ՝ «(…) հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և, ելնելով քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու, նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»:
5.7 Դատարանը, հիմք ընդունելով 4.1 և 5.5 կետերում արձանագրված հանգամանքները և ղեկավարվելով 5.3, 5.4 և 5.6 կետերում մեջբերված նորմերով ու իրավական դիրքորոշումներով, գտնում է, որ Սամվել Հայկազի Շահբազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
5.8 Դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Սամվել Հայկազի Շահբազյանի նկատմամբ նշանակված 2 /երկու/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով հիմնական պատիժը կրելու հարցին, արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
/.../
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն, անդրադառնալով 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածով (գործող քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված) նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավաչափության հարցերին՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ՝ «/…/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10–րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանն ընդունում է, որ տրասնպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010թ. օգոստոսի 27–ի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետը)։
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածը (գործող քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված) պատասխանատվություն է նախատեսում ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելու համար, որի արդյունքում մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանն անզգուշությամբ վնաս է հասցվել: Ինչպես հետևում է վերոգրյալ հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի վերլուծությունից, ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող են հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է, որ տեղի ունենա վթար, և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը վնաս հասցվի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից: Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հենց այս հանգամանքն է կարևորել Ա.Սահակյանի գործով որոշման մեջ՝ շեշտելով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10–րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Հետևաբար, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը որոշում է կայացրել, որ նման գործերով պատժի տեսակ և չափ սահմանելիս, ինչպես նաև դրա կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանները, ի թիվս այլ հանգամանքների, հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, քանի որ այն կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար:
Է.Ասատրյանի գործով թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը զարգացրել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավաչափության վերաբերյալ Ա.Սահակյանի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումները. «/…/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումը գիտակցաբար է արդյոք թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը, և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Ուստի Վճռաբեկ դատարանը կարծում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին»:
Է. Ասատրյանի գործով որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը անզգուշություն մեղքի տեսակները սահմանող նյութաիրավական նորմի (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30–րդ հոդված) վերլուծության հիման վրա արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածով (գործող քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդված) նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և, չնայած դրան, հիմնվելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն: Հանցավոր անփութությունը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով, երբ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքները կանխելու համար: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ընդունում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին: Վերոգրյալով պայմանավորված՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Է.Ասատրյանի գործով որոշմամբ զարգացրել է Ա.Սահակյանի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ շեշտելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումը գիտակցաբար է արդյոք թույլ տվել, բացի այդ, տվյալ խախտման արդյունքում ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը, և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը:
Ս.Մկրտումյանի գործով Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ «/…/ կատարված արարքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող հանգամանքները պետք է վերլուծվեն դրանցից յուրաքանչյուրի իրավական կշռի բովանդակային գնահատման և մյուս հանգամանքների հետ համադրման միջոցով։ Այլ կերպ ասած, այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրի՝ հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ունեցած ազդեցությունը չի կարող դիտարկվել մեկուսի, այլ պետք է գնահատման առարկա դառնա այլ գործոնների հետ դրա փոխազդեցության համատեքստում։
Փաստական հանգամանքների բովանդակային նման համադրումն ու գնահատումը հատկապես կարևորվում են, երբ քննարկվող հանգամանքներից մեկը կամ մի քանիսը բարձրացնում են արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, մյուսը կամ մյուսները՝ նվազեցնում։ Այս համատեքստում անդրադառնալով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին ու առողջությանը պատճառված վնասին՝ հարկ է արձանագրել, որ այն, կանխորոշելով կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության, հետևաբար նաև պատժելիության աստիճանը, ինքնին չի կարող բացառել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի քննարկումը։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը կրում է իրավական բեռ՝ գնահատելու, թե մյուս փաստական հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ արդյոք բավարար են՝ հակակշռելու հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափի՝ որպես պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականության հակադարձ համեմատականի ազդեցությունը (տե՛ս Սերգո Արամի Մկրտումյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2023 թվականի սեպտեմբերի 27–ի թիվ ԱՎԴ4/0020/01/20 որոշման 16-րդ կետը):
5.1 Վերոգրյալի հիման վրա, հաշվի առնելով գործի հանգամանքներն ու առանձնահատկություններն, մեղադրյալ Ս.Շահբազյանի անձը, նրա սոցիալական դրությունը և կյանքի պայմանները, հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև գործով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նաև իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, հաշվի առնելով գործով հաստատված փաստական հանգամանքները, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ առկա են Սամվել Շահբազյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերը, վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, ուստի սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Ս.Շահբազյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը, որը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Դատարանը նման եզրահանգման գալիս է հաշվի առնելով կատարված հանցանքի հանրային վտանգավորությունը, արձանագրելով, որ Ս.Շահբազյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք, որի հետևանքների նկատմամբ վերջինիս կողմից դրսևորվել է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ մեղադրյալի կողմից կատարած արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ: Դատարանն ընդգծում է, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների կատարմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում՝ վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
Նշվածի հաշվառմամբ Դատարանն, անդրադառնալով Ս.Շահբազյանի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը, արձանագրում է հետևյալը: Մեղսագրվող փաստական հանգամանքներից ակնհայտ է դառնում, որ դեպքը տեղի է ունեցել Երևան քաղաքի Շիրակի փողոցով՝ Իսակովի պողոտայի կողմից դեպի Արտաշիսյան փողոցի ուղղությամբ՝ Շիրակի փողոցի 13-րդ շենքի դիմացի հատվածում. որտեղ վարորդ, «Ռենաուլտ T 480» մակնիշի 033 ON 80 հաշվառման համարանիշի «Շմիտց» կիսակցորդով 756 C 01 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը ճանապարհի երթևեկելի ուղեմասում բերել է անշարժ վիճակի, այնուհետև՝ իր երթևեկության համար վտանգի, այն է՝ իր երթևեկության նկատմամբ ճանապարհը աջից դեպի ձախ հատող հետիոտն Վարդանուշ Յուրիկի Համայակյանի առկայության պայմաններում, ի վիճակի է եղել հայտնաբերել նրան, սակայն ձեռնպահ չի մնացել ավտոմեքենան կանգնեցրած տեղից երթևեկությունն սկսելուց և առանց համոզվելու իր երթևեկության անվտանգության մեջ, ստեղծելով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի իրական վտանգ, վերսկսել է երթևեկությունը կանգնած դիրքից և զարգացնելով շուրջ 8 կմ/ժամ արագություն, իր երթևեկելի ուղեմասում նախ վրաերթի, ապա վթարման է ենթարկել հետիոտն Վարդանուշ Յուրիկի Համայակյանին: Հարկ է նկատել, որ վարորդի կողմից կատարվել է ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-ն որոշմամբ հաստատված ճանապարհային երթևեկության կանոնների 67-րդ կետի, «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, ինչպես նաև «Ճանապարհային երթևեկության մասին կոնվենցիա»-ի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, որոնք չեն կարող դիտարկվել Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10–րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումներ: Դատարանը նաև ընդգծում է, որ Ս.Շահբազյանը եղել է սթափ վիճակում: Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ նշված փաստերը վկայում են մեղադրյալ Ս.Շահբազյանի կողմից հետևանքները կանխելու համար բավարար շրջահայացություն և ուշադրություն չցուցաբերու մասին, այլ ոչ թե այդ հետևանքները նախատեսելու և սեփական հմտությունների կամ այլ սուբյեկտիվ ու օբյեկտիվ հանգամանքների բերումով դրանք կանխելու հնարավորության գիտակցման մասին: Այլ կերպ, տվյալ դեպքում Ս.Շահբազյանի կողմից կատարված հանցանքի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվել է հանցավոր անփութությամբ: Ինչ վերաբերվում է Ս.Շահբազյանի կողմից դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին, ապա Դատարանը գտնում է, որ այն դրսևորվել է բարեխիղճ ակտիվ վարքագծով. վերջինս Ս.Շահբազյանին վրաերթի ենթարկելուց հետո մնացել է դեպքի վայրում, գործի նյութերում առկա փաստական տվյալների համաձայն՝ տեղյակ է եղել շտապօգնություն կանչելու մասին, կատարել է տուժողի առողջության վերականգնման, սննդի համար վճարումներ, ինչպես նաև լուծել է հուղարկավորության ծախսերը: Միաժամանակ՝ Դատարանը հաշվի է առնում տուժող կողմի բողոք չունենալը, այլ կերպ՝ մեղադրյալին ներելու հանգամանքը:
Վերը նշված հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ բավարար են հակակշռելու հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափի՝ որպես պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականության հակադարձ համեմատականի ազդեցությունը, ուստի Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել նաև մեղադրյալ Սամվել Շահբազյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և վերջինիս նկատմամբ 2 /երկու/ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելով:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Սամվել Շահբազյանի նկատմամբ պետք է սահմանել պարտականություն. առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է դրվի ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ վերը մեջբերված պատճառաբանությունների բացի, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նույն հոդվածի 1-ին մասից անջատ նախատեսել է նաև հնարավորություն նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքեր, ի թիվս այլնի, նաև արագացված վարույթի շրջանակներում: Ընդ որում, Դատարանի գնահատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված առանձին դեպքերում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հայեցակարգը պետք է գնահատվի այնպես, որ յուրաքանչյուր դեպքում արագացված կամ համաձայնեցված կամ համագործակցության վարույթի շրջանակներում Դատարանը ոչ թե պետք է հաստատի պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անհրաժեշտությունը, այլ պետք է փաստարկված հերքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի, այդ թվում՝ 2-րդ մասով նախատեսված դրույթների կիրառելիության անհնարինությունը, հակառակ դեպքում օրենսդիրը՝ դատավարական հատուկ կարգի կիրառման դեպքերի համար առանձին չէր սահմանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությունը: Իսկ սույն դեպքում քրեական գործի նյութերում բացակայում են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնց համակցված գնահատման արդյունքում կարելի է եզրահանգել, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը փաստացի չկրելու պայմաններում հնարավոր չի լինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործմանը:
5.2 Անդրադառնալով Սամվել Հայկազի Շահբազյանի նկատմամբ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հարցին Դատարանը փաստում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը, իսկ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը՝ կատարված հանցանքի բնույթի հետ կապված որոշակի գործունեությամբ զբաղվելն արգելելն է:
/…/
3. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 2-7 տարի ժամկետով:
4. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 1-3 տարի, իսկ ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար՝ 1-5 տարի ժամկետով:
5. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելը»:
Դատարանը, հաշվի առնելով 5.1 նշված վերլուծությունը, ինչպես նաև տրանսպորտային միջոց վարելը մեղադրյալի կողմից ապրուստը հոգալու միակ միջոց հանդիսանալը, հնարավոր է համարում Սամվել Շահբազյանի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը, հետևաբար՝ գտնում է, որ առկա չէ վերջինիս նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու՝ վերոգրյալ իրավունքից զրկելու անհրաժեշտությունը:
5.3 Անդրադառնալով որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված «Ռենալուտ T 480» մակնիշի 033 ON 80 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ «Ռենալուտ T 480» մակնիշի 033 ON 80 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերադարձնել Սամվել Հայկազի Շահբազյանի տնօրինությանը։
5.4 Քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ նախնական դատալսման ընթացքում ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել նաև Ս.Շահբազյանի կողմից բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները։
5.5 Դատարանը գտնում է նաև, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4–րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ նույն օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 100-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը հոդվածներով, Դատարանը.

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Սամվել Հայկազի Շահբազյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքում և պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ Սամվել Հայկազի Շահբազյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով, որի ընթացքում պարտականություն սահմանել՝ առանց վերջինիս վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը, բնակության վայրը փոխելու դեպքում վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն: Փորձաշրջանի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված «Ռենալուտ T 480» մակնիշի 033 ON 80 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը վերադարձնել սեփականատիրոջ կամ նրա կողմից լիազորված անձանց տնօրինությանը:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Սամվել Հայկազի Շահբազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները վերացնել:
Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Ս.ՅՈՒԶԲԱՇՅԱՆ