ԵԴ1/2144/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,
նախագահող դատավոր՝ Ռ.Սմբատյան


2026 թվականի մայիսի 05-ին Երևան քաղաքում

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ դատավոր՝ Մ․Կիրակոսյանի, մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝ մեղադրյալ Նոսրաթ Աբդոլլա Մորադիփույայի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով մեղադրյալ Նոսրաթ Աբդոլլա Մորադիփույայի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2026 թվականի մարտի 27-ի որոշման դեմ պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքը և դրա հիման վրա ստացված թիվ ԵԴ1/2144/01/25 վարույթի նյութերը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․ Հատուկ վերանայման վարույթի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 27-ի որոշմամբ մեղադրյալ Մոսրաթ Մորադիփույայի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամանակով՝ մինչև 2026 թվականի հուլիսի 09-ը ներառյալ:
1.2. Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել Նոսրաթ Մորադիփույայի պաշտպան Ելենա Սարգսյանը։
1․3․ Թիվ ԵԴ1/2144/01/25 քրեական գործի նյութերը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել են 2026 թվականի ապրիլի 21-ին, որը նախագահող դատավորի աշխատակազմին փաստացի հանձնվել է 2026 թվականի ապրիլի 22-ին:
1․4․ Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի ապրիլի 23-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ և սահմանվել դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ՝ դատական ակտի կայացման օր նշանակելով 2026 թվականի մայիսի 05-ը։
1․5․ Հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։

2․ Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.
2․1․ Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, այն է՝ խախտվել են քրեական վարույթի անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության, կողմերի հավասարության և մրցակցության դատավարական սկզբունքները, որը դրսևորվել է հետևյալով` մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի նկատմամբ կիրառվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված առավել խիստ հարկադրանքի միջոց` կալանք, այն դեպքում, երբ գործի հանգամանքներում անձի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներով։
2.2. Բողոքաբերը վկայակոչելով Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 21-րդ, 116-րդ, 349-րդ, 354-րդ, 362-րդ, 389-րդ, 393-րդ հոդվածների, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի իրավակարգավորումները, Մարդու իրավունքների եվրոպական և ՀՀ վճռաբեկ դատարանների կողմից տրված մեկնաբանությունները՝ մասնավորապես նշել է․ «…Դատարանը որեւէ եղանակով չի պատճառաբանել, թե ինչու այլընտրանքային խափանման միջոցները կամ դրանց համակցությունը ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը։ … Դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառելով որպես խափանման միջոց կալանք թույլ է անձի սահմանադրական իրավունքների խախտում։ Մասնավորապես․ Դատարանը գնահատման չի ենթարկել այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են։ … Դատարանը անձի նկատմամբ կիրառելով առավել խիստ խափանման միջոց կալանք, չի անդրադարձել այնպիսի հանգամանքների, ինչպիսիք կնշվեն ստորևէ, որի արդյունքում կայացվել է ոչ իրավաչափ դատական ակտ։ (…) Դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը պայմանավորել է վերջինիս փախուստը կանխելու, իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների չկատարման, նոր հանցանքի կատարման հանգամանքներով: Անդրադառնալով մեղադրյալ Նոսրաթ Աբդոլլա Մորադիփույայիի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների չկատարման հավանականությանը` արձանագրում ենք, որ արդեն իսկ գործում առկա ապացույցները հետազոտվել են, հետազոտել ենք նաև իրեղեն ապացույցները, հասել ենք մեղադրյալների հարցաքննությանը, որի պարագայում, մեր գնահատմամբ վարույթի սույն փուլում մեղադրյալի կողմից հավանականությունը դատավարության բնականոն ընթացքին ապօրինի միջամտելու հավանականությունը բացակայում է, կամ նույնիսկ, եթե Դատարանը գտնի, որ առկա է, ապա այն նվազ է: Թե գործի նախաքննության, թե դատալսումների ընթացքում մեղադրյալի կողմից չի կատարվել որևիցե գործողություն, որը թույլ կտա գնահատել, որ մեղադրյալը կարող է խոչընդոտել դատավարությանը։ Դատարանի այն եզրահանգումները, որ անձը չունի մշտական բնակության վայր, հետևաբար առկա է լինելու նաև ծանուցումների և դատարան ներկայանալու խնդիր, իրենցից ներկայացնում են դատարանի միայն սուբյեկտիվ ենթադրությունը, որը հիմնված չէ ոչ մի օբյեկտիվ տվյալի վրա։ Դատարանի միայն սույն հանգամանքների մատնանշումը առանց փաստարկման չի կարող համարվել օրենքին համահունչ պատճառաբանված հետևություն։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելը կանխելու նպատակով կալանքի կիրառման իրավաչափությանը, Դատարանը վերջինիս հիմքում դրել է արարքի ծանրությունը, մշտական աշխատանք, կայուն եկամուտ և բնակության վայր չունենալը։ Սակայն Դատարանը անտեսում է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը ՀՀ-ում չի բնակվել, որից և տրամաբանական է, որ չունի մշտական աշխատանք․ վերջինիս մշտական աշխատանքը ԻԻՀ-ում է։ Ինչ վերաբերվում է կայուն եկամուտ չունենալուն, Դատարանը սույն հանգամանքը չի հիմնավորել, թե ինչի հիման վրա է եկել եզրահանգաման, որ մեղադրյալը չունի կայուն եկամուտ։
Մշտական բնակության վայր չունենալու առնչությամբ, Դատարանի ուշադրություն ենք հրավիրում այն հանգամանքին, որ մեղադրյալը ժամանելով ՀՀ, ինչպես բոլոր օտարերկրացիները, ամրագրել է հյուրանոցային համար, սակայն ՀՀ-ում են գտնվում իր տղայի ընկերը, ով ընտանիքով բնակվում է այստեղ և պատրաստ է տրամադրել բնակության վայր, որտեղ մեղադրյալը մինչ դատավարության ավարտը կարող է բնակվել։
Պետք է արձանագրել նաև, որ մեղադրյալը նախկինում երբևէ դատապարտված չի եղել ոչ Հայաստանի Հանրապետությունում, ոչ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում, բացակայում է փաստ առ այն, որ անձը նախկինում նույնպես փորձել է նույնանման արարք կատարել։
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությանը, ապա արձանագրում ենք, որ վարույթ իրականացնող մարմնի հիմնավորումը անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների ծանրության աստիճանի սպասվող պատժի խստության վերաբերյալ ինքնին չեն կարող հանդիսանալ անձին անազատության մեջ պահելու ծանրակշիռ հանգամանք։
Անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքը կիրառելիս պետք է հաստատվի հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքների միջև արդարացի հավասարակշռություն, և որը պետք է բխի անձի՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակների միջև համամասնության ողջամիտ հարաբերակցության անհրաժեշտությունից։ Այսինքն, ոչ միայն պետք է հիմնավորվի կալանքի հիմքերի իրավաչափության պայմանները, այլև այն կիրառելու անվերապահ անհրաժեշտությունը, հակառակ մեկնաբանման դեպքում օրենսդիրը չէր առանձնացնի նվազագույնի սկզբունքը և վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնությունը չէր տա նվազագույնի սկզբունքով առաջնորդվելու անհրաժեշտությանը։ Օրենսդիրը Դատարանից պահանջում է նաև անդրադառնալ ավելի մեղմ խափանման միջոցի կիրառման հնարավորությանը, ապա և հիմնավորել, թե ինչու այն ի զորու չի լինի ապահովելու մեղադրյալի իրավաչափ վարքագիծը։ Այսինքն՝ նախ պետք է հերքվի առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառելիության հնարավորությունը, որից հետո նաև պատճառաբանվի, թե նույնիսկ միջնորդությունը իրավաչափ լինելու պարագայում, ինչու է քաղաքացիական հասարակության մեջ անհրաժեշտություն առաջացել անձին կալանավորելու, ինչով է պայմանավորված վերջինիս անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտություն։
Եթե սույն հանգամանքները Դատարանի կողմից պատշաճ գնահատվեին, ապա կարձանագրվեր, որ վարույթի սույն փուլում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների՝ վարչական հսկողության և բացակայելու արգելքի կիրառման պայմաններում։
Այսպիսով, վերլուծելով վերը նշված փաստական հանգամանքները ակնհայտ է դառնում, որ մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայիի նկատմամբ կալանավորումից զատ՝ վերջինիս օրինական վարքագիծը ապահովելու համար բավարար կլիներ նաև համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցների, այն է՝ վարչական հսկողության և բացակայելու արգելքի կիրառմամբ ապահովել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն, իսկ հակառակի վերաբերյալ ստորադաս դատարանի կողմից, որևէ ծանրակշիռ հիմնավորում չի ներկայացվել։ (…)»։
2․3․ Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է` ամբողջությամբ բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի` 27.03.2026 թվականի «Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոփոխելու կամ դրա ժամկետը երկարացնելու հարցը քննության առնելու մասին» որոշումը, կայացնել փոխարինող դատական ակտ, այն է՝ մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի նկատմամբ կիրառել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ վարչական հսկողություն և բացակայելու արգելք։

3․ Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
3․1․ Մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-399-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար, որ (մեջբերվում է մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասից)․ «[Նոսրաթ Մորադիփույան] նախնական համաձայնությամբ խմբի կազմում օժանդակել է առանձնապես խոշոր չափերով՝ 1384,74 գրամ գրամ քաշով «Կոկաին» տեսակի թմրամիջոցի մաքսանենգությանը՝ Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային սահմանով և Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանով մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և թմրամիջոցի տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու միջոցով առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոց ապօրինի տեղափոխելուն, ինչպես նաև նախնական համաձայնությամբ խմբի կազմում իրացնելու նպատակով փորձել է ապօրինի ձեռք բերել առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոց:
Այսպես.
Նոսրաթ Մորադիփույան, Նասսեր Դելդարիալամդարիին Ղանբարին հետ, խմբի կազմում, նախնական համաձայնության գալով նախաքննությամբ դեռևս ինքնությունները չպարզված անձանց հետ հանցանքը համատեղ կատարելու մասին և խախտելով 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ընդունված «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի, «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» ՀՀ Կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ին ընդունված թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, մասնավորապես՝ չունենալով բժշկական նպատակներով՝ բժշկի նշանակմամբ կամ օրենքով նախատեսված որևէ նպատակով լատակով` թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու` թմրամիջոց ձեռք բերելու, պահելու, տեղափոխելու և իրացնելու թույլտվություն, օժանդակել է Ջորջ Գրահամ Միդլթոնին՝ մաքսանենգությամբ՝ Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային սահմանով և ՀՀ պետական սահմանով մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և թմրամիջոցի տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու միջոցով, առանձնապես խոշոր չափերով «կոկաին» տեսակի թմրամիջոցն ապօրինի ՀՀ տեղափոխելուն, ինչն իրականացնելու նպատակով Նոսրաթ Մորադիփույանի հետ նախնական համաձայնությամբ, խմբի կազմում՝ նախաքննությամբ ինքնությունները չպարզված անձանց հետ նախապես խոստացել է իրացման նպատակով ապօրինի ձեռք բերել նշված թմրամիջոցն՝ այդ կերպ օժանդակելով Ջորջ Գրահամի՝ Միդլթոնի կողմից կատարված առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցի մաքսանենգությանը:
Ջորջ Գրահամ Միդլթոնը, 2024 թվականի նոյեմբերի 5-ին, Բրազիլիայի Դաշնային Հանրապետության Սան Պաուլո քաղաքում, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում, և ինքնությունը դեռևս չպարզված անձից, ՀՀ-ում իրացնելու նպատակով, ապօրինի ձեռք է բերել թվով 117 պատիճների մեջ տեղադրված՝ ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707 որոշման 1-ին հավելվածով նախատեսված առանձնապես խոշոր չափերով՝ ընդհանուր, 1384,74 գրամ գրամ քաշով «Կոկաին» տեսակի թմրամիջոց, և պատիճները կուլ տալու եղանակով իր մարմնում թացնելուց հետո Քաթարի մայրաքաղաք Դոհայից՝ Դոհա-Երևան (QR285) չվերթով, Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային սահմանով և ՀՀ պետական սահմանով մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով 2024 թվականի նոյեմբերի 8-ին, ժամը՝ 01:10-ին, Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանով ապօրինի տեղափոխել է Հայաստանի Հանրապետություն, որտեղ «BODY SCAN» տեսակի ռենտգենային սկանավորման սարքի միջոցով ենթարկվել է մաքսային զննության, որի արդյունքում որովայնի շրջանում նկատվել են կասկածելի օտար մարմիններ: Այնուհետև ՄԴՊՎ աշխատակիցները Ջորջ Գրահամ Միդլթոնին տեղափոխել են «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոն, որտեղ էլ վերջինիս օրգանիզմից բնական ճանապարհով և բժշկական միջամտության՝ հոգնայի արդյունքում, դուրս են բերվել առանձնապես խոշոր չափերով՝ 1384,74 գրամ կոշով թվով 117 պատիճներում փաթեթավորված «Կոկաին» տեսակի թմրամիջոցը։
ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչության աշխատակիցները, նպատակ ունենալով բացահայտել մաքսանենգությամբ ՀՀ առաքված թմրամիջոցի ապօրինի շրջանառության հետ առնչություն ունեցող անձանց շրջանակը, իրականացրել են «Վերահսկելի մատակարարում և գնում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումը, որի շրջանակներում Ջորջ Գրահամ Միդլթոնի մարմնից դուրս բերված թվով 117 պարկուճներում առկա, առանձնապես խոշոր չափերով՝ «կոկաին» տեսակի թմրամիջոցի զանգվածները փոխարինվել են նմանատիպ զանգվածների պարունակությամբ և Ջորջ Գրահամ Միդլթոնի կողմից ՀՀ-ում դրանց հասցեատիրոջը փոխանցելու նպատակով, 2024 թվականի նոյեմբերի 9-ին, վերջինիս հետ միասին տեղափոխել են Երևան քաղաքի Ծովակալ Իսակովի պողոտա 3/3 հասցեում գտնվող «Ալեքս» հյուրանոցային համալիր։ Այնուհետև, Նոսրաթ Աբդոլլա Մորադիփույան տեղեկանալով, որ Ջորջ Գրահամ Միդլթոնի կողմից մաքսանենգությամբ Հայաստանի Հանրապետություն տեղափոխված նշված տեսակի ու չափի թմրամիջոցը ՀՀ Երևան քաղաքի Ծովակալ Իսակովի պողոտա 3/13 հասցեում գտնվող «Ալեքս» հյուրանոցային համալիրում է, շարունակելով իր հանցավոր մտադրության իրականացումն, Իրանի Իսլամական Հանրապետությունից մուտք է գործել Հայաստանի Հանրապետության տարածք և նախնական համաձայնության գալով Նասսեր Դելդարիալամդարի Ղանբարիի հետ հանցանքը խմբի կազմում համատեղ կատարելու՝ վերջինի հետ խմբի կազմում մաքսանենգությամբ ՀՀ տեղափոխված՝ նշված տեսակի ու չափի թմրամիջոցը իրացման նպատակով ապօրինի ձեռք բերելու նպատակով. 2024 թվականի նոյեմբերի 09-ին ժամը՝ 20:45-ի սահմաններում, Նասսեր Դելդարիալամդարի Ղանբարիի հետ եկել է նշված հասցեում գտնվող «Ալեքս» հյուրանոցային համալիր և հյուրանոցային համարում իրացնելու նպատակով՝ ապօրինի փորձել է ձեռք բերել նշված տեսակի ու չափի թմրամիջոցը` սակայն իր կամքից անկախ հանգամանքներով չի կարողացել ավարտին հասցնել իրացնելու նպատակով « առաքված վերոնշյալ առանձնապես խոշոր չափերով՝ 1384,74 գրամ քաշով «Կոկաին» տեսակի թմրամիջոցը ձեռք բերելու մտադրությունը, քանի որ «Վերահսկելի մատակարարում և գնում» օպերատիվ-հետախուզական միջոցառման շրջանակներում դրանք եղել են փոխարնինված զանվածներով և առաքանին ստանալուն պես Նոսրաթ Աբդոլլա Մորադիփուլյանը և Նասսեր Դելդարիալամդարի Ղանթարին ձերբակալվել են ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչության աշխատակիցների կողմից»։
3.2. Առաջին ատյանի դատարանը, ի թիվս այլնի, նշել է (մեջբերվում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի մարտի 27-ի թիվ ԵԴ1/2144/01/25 որոշման պատճառաբանական մասից). «(…) Անդրադառնալով մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորման հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ բարձր է հավանակությունն առ այն, որ ազատության մեջ հայտնվելու պայմաններում մեղադրյալը չի կատարի իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված պարտականությունը չխոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում` ապօրինի չմիջամտել ապացուցման գործընթացին: Այսպես՝ Դատարանը գտնում է, թեև անցել է հիմնական դատալսումների փուլ, այնուամենայնիվ առկա է քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու միջոցով գործին խոչընդոտելու հավանականությունը: Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու միջոցով գործի քննությանը հնարավոր է խոչընդոտել ոչ միայն նախաքննության ընթացքում, այլ նաև դատական քննության ընթացքում։ Քրեական գործով դեռևս գրավոր ապացույցները ամբողջությամբ չեն հետազոտվել, դատակոչված անձինք չեն հարցաքննվել։
Բացի այդ, Դատարանի գնահատմամբ, բարձր է հավանակությունն առ այն, որ ազատության մեջ հայտնվելու պայմաններում մեղադրյալը չի կատարի իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով դրված պարտականությունը ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով: Դատարանը սույն եզրահանգմանն է գալիս՝ հաշվի առնելով այն համգանանքները, որ մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի հանդիսանում է Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի, հաշվառված է նույն երկրում, իսկ Հայատանի Հանրապետությունում չունի մշտական և ժամանակավոր բնակության վայր: Նշվածի կապակցությամբ Դատարանն իր մտահոգությունն է հայտնում առ այն, որ նման պայմաններում դժվար է պատկերացնել մեղադրյալի հետ Դատարանի չընդհատվող կապի ապահովումը, որն անհրաժեշտ է արդարադատության պատշաճ կերպով իրականացման համար: Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի դատական քննության կազմակերպմանն ուղղված նույնիսկ պարզագույն գործիքակազմի կիրառումը՝ համապատասխան ծանուցագրերի միջոցով դատական նիստերին մեղադրյալին հրավիրելն ու նրա ներկայությունը ապահովելը նման պայմաններում ոչ իրատեսական է թվում: Այլ կերպ՝ սույն դեպքում, երբ մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույան Հայատանում չունի բնակության վայր, իսկ պաշտպանական կողմը չի ներկայացրել որևէ հավաստում առ այն, որ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում մեղադրյալը, ժամանակավոր բնակության հասցեով հասանելի կլինի վարույթն իրականացնողին, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ մի այնպիսի փաստական տվյալ, որը կհավաստեր քննարկվող պարտականության չկատարման նվազ ռիսկային լինելը և կչեզոքացներ Դատարանի սույն մտավախությունները: Ամփոփ՝ սույն համատեքստում առկա է մտավախություն առ այն, որ ազատության մեջ գտնվելու պարագայում, մեղադրյալը չի ներկայանա վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով և այդ կերպ չի կատարի իր վրա դրված պարտականությունը:
Հարկ է ընդգծել, որ խափանման միջոցի կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ:
Դատարանն անընդունելի է համարում խափանման միջոցի հիմքերը հաստատող կանխատեսական դատողությունները նույնացնելը արդեն իսկ կատարված արարքի հետ, քանզի սույն պարագայում քրեական վարույթին խոչընդոտելն արդեն իսկ քրեական օրենսգրքով արգելված արարք է, մինչդեռ խափանման միջոցի հիմքերի համատեքստում այդ հնարավոր արարքը կատարելու վերաբերյալ ենթադրությունն ունի միայն ապագային վերաբերող կանխատեսական բնույթ և չի անցնում ողջամիտ կասկածի շեմը: Այլ կերպ՝ դատարանը խափանման միջոցի հիմքերն քննարկելիս գնահատման է ենթարկում միայն այդ արարքների կատարման հնարավորության ռիսկը և ոչ թե կատարած կամ չկատարած լինելու վերաբերյալ հաստատված փաստերը: Հարկ է նկատել նաև, որ յուրաքանչյուր պարտականության ապահովումը գնահատվում է տարբեր չափանիշներով: Եթե որոշակի պարտականությունների կատարման ապահովումը հնարավոր է պայմանավորել արդեն իսկ չկատարված պարտականության փաստով, ապա որոշների դեպքում չկատարված պարտականության փաստի առկայություն պարտադիր չէ, այլ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել այդ պարտավորությունների ապագայում չկատարելու վտանգը չեզոքացնելու նպատակով:
Ինչ վերաբերում է փախուստը կանխելու հիմքին, ապա սույն պարագայում Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալին մեղսագրվող արարքների բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ Նոսրաթ Մորադիփույային վերագրվում է բնակչության առողջության դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցանքի կատարում, ինչպես նաև այն հագամանքները, որ ըստ առկա նյութերի՝ մեղադրալի սոցիալական կապերը գտնվում են Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում, վերջինս չունի այստեղ հաշվառում, անշարժ գույք կամ որևէ այլ՝ Հայաստանի Հանրապետության հետ կապող օղակ, գտնում է, որ առկա է որոշակի հավանականություն առ այն, որ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում Նոսրաթ Մորադիփույան կդիմի փախուստի:
Մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի նկատմամբ կալանքի կիրառումն անհրաժեշտ է վերջինիս կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար: Դատարանը սույն եզրահանգմանն է գալիս՝ հաշվի առնելով մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթը, մասնավորապես այն, որ Նոսրաթ Մորադիփույային վերագրվում է իրացնելու նպատակով առանձնապես խոշոր չափերի թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության իրականացում: Միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալը չունի մշտական աշխատանք և կայուն եկամուտ, որպիսի պայմաններում Դատարանը ողջամտորեն ենթադրություն է կատարում այն մասին, որ, Նոսրաթ Մորադիփույայը, հայտնվելով ազատության մեջ, կկատարի նույնասեռ արարքներ՝ գույքային դրությամբ պայմանավորված: Դատարանի սույն եզրահանգումը բխում է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Բեռնոբիչն ընդդեմ Խորվաթիայի (Bernobić v. Croatia) գործով 2011 թվականի սեպտեմբերի 21-ի վճռով արտահայտած այն դիրքորոշումից, որի համաձայն մեղադրյալի մշտական աշխատանք կամ կանոնավոր ամսական եկամուտ չունենալու հանգամանքը կարող է բավարար լինել գնահատելու, որ անձը, ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում, կարող է շարունակել թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունը /տե՛ս նշված որոշման 70-րդ և 71-րդ կետերը/։
Ամփոփելով նշվածը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործով առկա չեն այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք նվազեցնում կամ չեզոքացնում արձանագրված՝ Նոսրաթ Մորադիփույային կալանքի տակ պահելու հիմքերը, ուստի մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը վերացնելու կամ փոխելու փաստական հիմքեր չկան:
Հիմք ընդունելով կալանքի առկա հիմքերը ու հիմնավորումները և հաշվի առնելով Նոսրաթ Մորադիփույային մեղսագրվող ենթադրյալ արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյաները, Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ փուլում ՀՀ քրեական դատավարության 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ, քանի որ այլ խափանման միջոցներն ի զորու չեն լինի ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, հետևաբար՝ վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի նկատմամբ կիրառված կալանքը պետք է երկարաձգել երեք ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի հուլիսի 09-ը ներառյալ(…):»

4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
4.1. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4․ Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի և 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համակցված մեկնաբանությունից բխում է, որ հատուկ վերանայման կարգով դատարանը քննության է առնում բացառապես բողոքում նշված հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը՝ չանցնելով դրանց սահմաններից։ Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ Վերաքննիչ դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված նյութերի և վարույթի մասնակիցների ներկայացրած պնդումների վրա։
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանի առջև դրված առանցքային հարցը հետևյալն է. հիմնավոր և իրավաչափ է արդյո՞ք մեղադրյալ Նոսրաթ Աբդոլլա Մորադիփույայի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Փաստական հանգամանքները գնահատելով կիրառելի իրավական կարգավորումների լույսի ներքո, անհրաժեշտ է անդրադառնալ և իրավական մեկնաբանմամբ պատասխանել սույն հարցին:
Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
(…)» :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
(…)»։
Վերաքննիչ դատարանը կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի վերլուծության շրջանակներում անդրադառնալով կալանքի կիրառման իրավաչափության այլ պայմանների քննարկմանը հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի ազատության իրավունքի հիմնարար ու անօտարելի բնույթը և հետևողականորեն ամրապնդել ու զարգացրել քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները:
Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում թվարկված կալանավորման հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի և կալանավորման պայմանների վերաբերյալ դատական ակտում ողջամիտ հետևությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով :
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Բաբայանի գործով որոշման մեջ կրկին փաստել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող փաստական տվյալներով։ Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար, խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նույն որոշմամբ ևս մեկ անգամ ընդգծել է, որ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում ։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ Վահագն Պողոսյանի գործով որոշման մեջ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում առ այն, որ՝ «Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին» :
Առանձնակի ուշադրության է արժանի Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումներն՝ այն մասին, որ.
Հանցագործությունը կանխելու անհրաժեշտությունը կարող է իրավաչափ հիմք լինել այնպիսի կանխարգելիչ միջոց կիրառելու համար, որի նպատակն է վերացնել այն հանգամանքները կամ հնարավորությունները, որոնք կոնկրետ անձին կամ որևէ մեկին թույլ կտային գործել այդ հանցանքը: Նոր հանցագործություն կատարելու վտանգը պետք է գնահատվի գործից բխող փաստերի, ինչպես նաև անձնական հանգամանքների հիման վրա, որոնք նոր հանցագործություն կատարելու հավանականության գնահատման համար կարող են հանդիսանալ «լուրջ ցուցիչնե Պետք է ապացուցել, որ կատարվելիք նոր հանցագործություններին առնչվող ցանկացած մտահոգություն իրատեսական է, և որ միջոցը պատշաճ է: Այն փաստը, որ անձը նախկին դատվածություններ ունի քննվող հանցագործության հետ միևնույն կամ դրա նման հանցագործությունների համար, հետևաբար կարող է վերաբերելի լինել այլ փաստերի հետ համակցության մեջ :
Դատարանը համարում է, որ մեղադրանքի ծանրությունը կարող է դատական իշխանություններին հիմք տալ կասկածյալին մինչդատական կալանքի ենթարկելու և կալանքի տակ պահելու համար՝ նոր հանցագործությունների կատարման փորձերը կանխելու նպատակով: Այնուհանդերձ, ի թիվս այլ պայմանների, անհրաժեշտ է, որպեսզի վտանգը լինի իրատեսական, իսկ միջոցը՝ պատշաճ՝ հաշվի առնելով գործի հանգամանքները, մասնավորապես անցյալի պատմությունը և կասկածյալի անձը: Սույն գործով գանգատաբերի նախկին դատվածությունների համար հիմք դարձած հանցագործություններն իրենց բնույթով կամ ծանրության աստիճանով համեմատելի չէին վիճարկվող վարույթում նրան ներկայացված մեղադրանքին: Այնուամենայնիվ, հանցագործություններ կատարած լինելու մասին ակնարկները պետք է հիմնավորված լինեն, և դժվար թե համոզիչ լինի, օրինակ, այն փաստարկը, թե ֆինանսական դժվարությունները կարող են անձին գայթակղել՝ գործելու նոր հանցագործություններ : Բացի դրանից՝ պատշաճ չէր լինի փորձել ազատությունից զրկելու երկարաձգումը հիմնավորել՝ հղում անելով հանցանքի կատարելու մտավախությանը, եթե հանցանքն իր բնույթով հավանաբար միանգամյա իրադարձություն է, ինչպես Դատարանը վճռեց I.A.-ն ընդդեմ Ֆրանսիայի գործով (կասկածյալը ենթադրաբար սպանել էր իր կնոջը):
Արդարադատության իրականացմանը միջամտելու վտանգը՝ ապացույցները վերացնելը, վկաների վրա ճնշում գործադրելը և այլն, չպետք է գնահատվեն վերացական կերպով, այլ պետք է բխի գործի կոնկրետ հանգամանքներից և ապացույցներից : Ազատությունից զրկելու վերոնշյալ հիմքը քննության տարբեր փուլերն ավարտելուն զուգահեռ աստիճանաբար կորցնում է իր կշիռը: Միայն բացառիկ դեպքերում այն կարող է արդարացնել ազատությունից զրկելու շարունակումը մինչև դատական քննությունը : Եվրոպական դատարանը հասկանում է, որ իշխանությունները կարող են անհրաժեշտ համարել կասկածյալին գոնե քննության սկզբում բանտում պահելը՝ նպատակ ունենալով կանխել նրա կողմից գործի շրջանակում շփոթություն առաջացնելը, հատկապես բարդ գործի պարագայում, որով անհրաժեշտ են բազմաբնույթ ուսումնասիրություններ: Երկարատև ժամանակահատվածում, սակայն, քննության պահանջներն այլևս բավարար չեն, անգամ՝ բարդ գործի պարագայում, այդպիսի կալանավորումը հիմնավորելու համար. իրադարձությունների սովորական ընթացքի դեպքում ենթադրյալ վտանգները ժամանակ անցնելուն և տարբեր գործողություններ կատարելուն, ցուցմունքներ վերցնելուն և ստուգումներ իրականացնելուն զուգահեռ նվազում են :
Մեղադրյալի փախուստի դիմելու վտանգը չի կարող գնահատվել բացառապես սպասվող հնարավոր պատժի ծանրության հիման վրա: Այն պետք է գնահատել՝ հաշվի առնելով մի շարք այլ վերաբերելի գործոններ, որոնք կարող են կամ հաստատել փախուստի վտանգի գոյությունը կամ ցույց տալ, որ վերջինս այնքան չնչին է, որ չի կարող արդարացնել մինչև դատական քննության ավարտն անձին կալանքի տակ պահելը :
Փախուստի ռիսկը պետք է գնահատել անձի բնույթին, բարոյական անժեքներին, տանը, զբաղմունքին, գույքին, ընտանեկան կապերին և քրեական հետապնդման իրականացման վայրի երկրի հետ ունեցած տարաբնույթ կապերի հետ առնչվող գործոնների լույսի ներքո: Ծանր պատժի ակնկալիքը և ապացույցների կշիռը կարող են վերաբերելի լինել, սակայն դրանք նույնչափ վճռորոշ չեն, և ցանկացած ռիսկ մեղմելու համար պետք է օգտվել երաշխիքներ ստանալու հնարավորությունից :
Փախուստի դիմելու հավանականությունը չի կարող գնահատվել, հետևաբար նաև կալանավորման մասին որոշում կայացվել, բացառապես առաջադրված մեղադրանքի կամ նախատեսված պատժի ծանրությամբ : Անհրաժեշտ է հաշվի առնել գործի հանգամանքները, կալանավորի անձը, նրա անձնական, հասարակական, ընտանեկան, աշխատանքային կապերը տվյալ պետության կամ համայնքի հետ, կացության կարգավիճակը, գույքային վիճակը և այլն, և այդ ամենի համատեքստում գնահատել նաև մեղադրանքի ծանրությունը և նախատեսված պատժի խստությունը որպես փախուստի դիմելու հավանականությունը գնահատելու հիմք: Ակնկալվող պատիժը նույնպես դեր խաղում է, սակայն փախուստի վտանգը չի կարող գնահատվել բացառապես այդ նկատառումների հիման վրա :
Փախուստի վտանգը, սակայն, չի կարող գնահատվել բացառապես այդպիսի նկատառումների հիման վրա, խոսքը վերաբերում է այն պատիժների ավելի մեծ ծանրությանը, որոնց նկատմամբ վախ պետք է որ ունենար պարոն Նյումեյստերը նոր ապացույցների հիման վրա: Այլ գործոններ, օրինակ՝ անձի բնույթին, բարոյական կերպարին, տանը, զբաղմունքին, գույքին, ընտանեկան կապերին և քրեական հետապնդման երկրի հետ տարաբնույթ կապերին առնչվող գործոնները կարող են կա՛մ հաստատել փախուստի վտանգի գոյությունը, կա՛մ այնքան փոքր վտանգի տպավորություն ստեղծել, որ դրանով հնարավոր չլինի հիմնավորելու մինչդատական կալանքը: Պետք է նաև մտապահել, որ փախուստի վտանգն անհրաժեշտաբար նվազում է կալանքի տակ որոշակի ժամանակ անցկացնելուն զուգընթաց, քանի որ հավանական է, որ մինչդատական կալանքի տևողությունը կնվազեցվի դատապարտման դեպքում անձի նկատմամբ կիրառվելիք ազատությունից զրկելու հնարավոր պատժի տևողությունից, որը թերևս կնվազեցնի այդ հեռանկարի գրավչությունը նրա համար և կթուլացնի այդ միջոցին դիմելու նրա գայթակղությունը :
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում անդրադառնալով կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների՝ իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, փախուստը կանխելու և հանցանք կատարելու հավանականության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի դատողություններին, ապա Վերաքննիչ դատարանը դրանք ընդունելի է համարում և գտնում, որ կալանքի նշված հիմքերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Դատարանը որևէ եղանակով չի պատճառաբանել, թե ինչու այլընտրանքային խափանման միջոցները կամ դրանց համակցությունը ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը», հարկ է համարում նշել, որ նշված պնդումը չի բխում Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 27-ի որոշման բովանդակությունից։ Առաջին ատյանի դատարանը ոչ միայն ձևականորեն չի վկայակոչել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերը, այլև յուրաքանչյուր հիմքի առնչությամբ ներկայացրել է փաստական տվյալների համակցված գնահատական՝ հաշվի առնելով մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի անձը, նրան վերագրվող արարքների բնույթը, դրանց կատարման ենթադրյալ մեխանիզմը, Հայաստանի Հանրապետության հետ կայուն սոցիալական, բնակարանային և աշխատանքային կապերի բացակայությունը, ինչպես նաև դատական քննության տվյալ փուլի առանձնահատկությունները։
Մասնավորապես, Առաջին ատյանի դատարանը արձանագրել է, որ մեղադրյալը Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի է, հաշվառված է այդ երկրում, Հայաստանի Հանրապետությունում չունի մշտական կամ ժամանակավոր հաստատված բնակության վայր, անշարժ գույք կամ ՀՀ-ի հետ կապող այլ կայուն օղակ, իսկ գործով դեռևս ամբողջությամբ չեն հետազոտվել գրավոր ապացույցները և չեն հարցաքննվել դատակոչված անձինք։ Նշված հանգամանքների համակցությամբ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է այն հետևության, որ տվյալ փուլում այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, ուստի կալանքի երկարաձգումը անհրաժեշտ է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված նպատակներին հասնելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը հիշյալ պատճառաբանությունները համարում է ամբողջությամբ ընդունելի և գտնում, որ դրանք համապատասխանում են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 2-րդ և 4-րդ մասերով պահանջվող պատճառաբանվածության չափանիշին։
Վերաքննիչ դատարանը, բողոքաբերի վերոնշյալ փաստարկը գնահատելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո, արձանագրում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ասլան Ավետիսյանի վերաբերյալ 2008 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԱՎԴ/0022/06/08 որոշմամբ ընդգծել է, որ կալանավորման կամ դրա ժամկետի երկարաձգման հարցում դատարանի համար բավարար չէ օրենքով նախատեսված հիմքերի պարզ շարադրանքը․ անհրաժեշտ է դատական ակտի պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ՝ դատարանի հետևությունները գործի փաստական տվյալներով հիմնավորելու պահանջով։
Նույն որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքների միջև արդարացի հավասարակշռության անհրաժեշտությունը։ Արամ Ճուղուրյանի վերաբերյալ 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-132/07 որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է, որ կալանավորման հիմքերը պետք է բխեն գործի նյութերից և հնարավորություն տան հիմնավորված ենթադրություններ անել մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի մասին։
Սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը համապատասխանում է նշված չափանիշներին, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանը բավարար չի համարել միայն մեղադրանքի ծանրության վկայակոչումը, այլ այն գնահատել է մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների, ՀՀ-ում կայուն կապերի բացակայության, դատական քննության չավարտված լինելու և մեղադրյալին վերագրվող թմրամիջոցների առանձնապես խոշոր չափերի ապօրինի շրջանառության ենթադրյալ խմբային և անդրազգային բնույթի համակցության մեջ։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Դատարանի այն եզրահանգումները, որ անձը չունի մշտական բնակության վայր, հետևաբար առկա է լինելու նաև ծանուցումների և դատարան ներկայանալու խնդիր, իրենցից ներկայացնում են դատարանի միայն սուբյեկտիվ ենթադրությունը, որը հիմնված չէ ոչ մի օբյեկտիվ տվյալի վրա», փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն այս մասով չի հանդիսանում վերացական կամ սուբյեկտիվ ենթադրություն։ Այն հիմնված է կոնկրետ և գործի նյութերով արձանագրված տվյալների վրա, այն է՝ մեղադրյալի օտարերկրյա քաղաքացի լինելը, Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվառում, մշտական կամ ստուգելի ժամանակավոր բնակության վայր, գույքային կամ աշխատանքային կապեր չունենալը, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ պաշտպանական կողմը Առաջին ատյանի դատարանում չի ներկայացրել այնպիսի հավաստի, ստուգելի և իրավական առումով բավարար երաշխիք, որը կապահովեր մեղադրյալի՝ վարույթն իրականացնող մարմնի համար անընդմեջ հասանելիությունը։
Բողոքաբերի այն պնդումը, թե մեղադրյալի տղայի ընկերը պատրաստ է տրամադրել բնակության վայր, ինքնին չի հավասարվում հաստատված բնակության հասցեի, այդ հասցեում փաստացի բնակվելու իրավական և գործնական երաշխիքների, պատշաճ ծանուցման հնարավորության և դատարանի հետ անընդհատ կապի ապահովման օբյեկտիվ երաշխիքին։ Հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանը իրավաչափորեն արձանագրել է, որ տվյալ պայմաններում դատական նիստերին մեղադրյալի ներկայությունն ապահովելու պարզագույն դատավարական գործիքակազմի կիրառումը դառնում է էապես խնդրահարույց։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «վարույթ իրականացնող մարմնի հիմնավորումը անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների ծանրության աստիճանի սպասվող պատժի խստության վերաբերյալ ինքնին չեն կարող հանդիսանալ անձին անազատության մեջ պահելու ծանրակշիռ հանգամանք», արձանագրում է, որ բողոքաբերի ներկայացրած իրավական թեզն ինքնին ընդունելի է այն իմաստով, որ մեղադրանքի ծանրությունը կամ հնարավոր պատժի խստությունը մեկուսացված և ինքնաբավ կերպով չեն կարող արդարացնել կալանքը։ Սակայն սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը հենց այդպիսի մեկուսացված գնահատում չի կատարել։
Առաջին ատյանի դատարանը մեղսագրվող արարքների բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատել է մեղադրյալի անձնական, սոցիալական և տարածքային կապերի բացակայության, նրա օտարերկրյա քաղաքացի լինելու, ՀՀ-ում բնակության վայր չունենալու, ինչպես նաև գործի փաստական նկարագրությունից բխող՝ ենթադրյալ հանցավոր վարքագծի կազմակերպված և անդրազգային տարրերի համակցության մեջ։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վահագն Պողոսյանի վերաբերյալ 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշմամբ ձևավորել է այն դիրքորոշումը, որ մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման ինքնուրույն հիմք, սակայն էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս և, մյուս հանգամանքների հետ համակցված, կարող են հիմք տալ հիմնավորված ենթադրություններ անելու թաքնվելու կամ վարույթին խոչընդոտելու ռիսկերի վերաբերյալ։
Այդ առումով սույն գործի փաստական հիմքերը էապես տարբերվում են այն իրավիճակներից, երբ դատարանը սահմանափակվում է միայն մեղադրանքի ծանրության ձևական հիշատակմամբ։ Սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը, ըստ էության, կիրառել է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից պահանջվող համակցված գնահատման մեթոդաբանությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2021 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԵԴ/1076/01/20 որոշմամբ, հղում կատարելով նաև ՄԻԵԴ նախադեպային մոտեցումներին, արձանագրել է, որ փախուստի վտանգը պետք է գնահատել ոչ թե միայն հնարավոր պատժի ծանրությամբ, այլ անձի բնույթին, մշտական բնակության վայրին, մասնագիտությանը, ունեցվածքին, ընտանեկան և այլ կապերին վերաբերող գործոնների լույսի ներքո։ Նույն որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերահաստատել է, որ կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է բխեն գործի նյութերով հաստատված ողջամիտ ենթադրություններից։ Սույն գործով հենց այդ չափանիշով էլ Առաջին ատյանի դատարանը գնահատել է փախուստի ռիսկը՝ այն բխեցնելով ոչ թե միայն ակնկալվող պատժի խստությունից, այլ մեղադրյալի՝ Հայաստանի Հանրապետության հետ փաստացի և իրավական կայուն կապերի բացակայությունից։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «արդեն իսկ գործում առկա ապացույցները հետազոտվել են, հետազոտել ենք նաև իրեղեն ապացույցները, հասել ենք մեղադրյալների հարցաքննությանը, որի պարագայում (…) մեղադրյալի կողմից դատավարության բնականոն ընթացքին ապօրինի միջամտելու հավանականությունը բացակայում է, կամ (…) նվազ է», հարկ է համարում նշել, որ նշված փաստարկը չի հերքում Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի իմաստով։
Նախ՝ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ դատական քննությունը դեռևս ավարտված չէ, գործով գրավոր ապացույցները ամբողջությամբ չեն հետազոտվել, իսկ դատակոչված անձինք չեն հարցաքննվել։ Հետևաբար դատավարության տվյալ փուլում դեռ պահպանվում է քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա ազդեցություն գործադրելու կամ ապացուցման գործընթացին այլ կերպ ապօրինի միջամտելու ռիսկը։
Երկրորդ՝ խոչընդոտելու ռիսկը չի սահմանափակվում միայն նախաքննության փուլով։ Դատական քննության ընթացքում ևս դատարանը պարտավոր է ապահովել ապացույցների անմիջական, անխոչընդոտ և մրցակցային հետազոտումը, իսկ այդ նպատակը կարող է վտանգվել նաև այն դեպքում, երբ անձը ազատության մեջ հայտնվելով հնարավորություն ունենա ազդելու դեռևս չհարցաքննված անձանց կամ դատավարության հետագա ընթացքի վրա։
Վերաքննիչ դատարանը նաև արձանագրում է, որ բողոքաբերի այն պնդումը, թե մեղադրյալի կողմից նախկինում չի կատարվել որևէ գործողություն, որը թույլ կտար ենթադրել վարույթին խոչընդոտելու հավանականություն, ինքնին բավարար չէ ռիսկի բացակայությունը հաստատելու համար։ Խափանման միջոցների հիմքերը իրենց բնույթով կանխատեսական են և ուղղված են ոչ միայն արդեն իսկ կատարված խախտման արձագանքմանը, այլև ապագայում հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի կանխմանը։ Այս առումով Առաջին ատյանի դատարանը իրավաչափ է տարբերակել արդեն իսկ կատարված ենթադրյալ ապօրինի վարքագիծը և ապագայում նման վարքագծի իրատեսական վտանգը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերաբերելի դիրքորոշումներից բխում է, որ կալանավորման հիմքերի գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է հիմնվի փաստական տվյալների այնպիսի ամբողջության վրա, որը թույլ է տալիս ողջամիտ ենթադրություն անել հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի մասին, այլ ոչ թե պարտադիր պահանջի արդեն իսկ կատարված խոչընդոտման փաստ։ Այս չափանիշը սույն գործով պահպանվել է, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանը ռիսկի առկայությունը կապել է դատական քննության չավարտված լինելու, գործի մասնակիցների դեռևս հարցաքննված չլինելու և ենթադրյալ արարքի խմբային բնույթի հետ։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելը կանխելու նպատակով կալանքի կիրառման իրավաչափությանը, Դատարանը վերջինիս հիմքում դրել է արարքի ծանրությունը, մշտական աշխատանք, կայուն եկամուտ և բնակության վայր չունենալը», փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը նոր հանցանքի կատարման ռիսկը չի կառուցել բացառապես արարքի ծանրության վրա։ Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանություններից հետևում է, որ նշված ռիսկը գնահատվել է մեղադրյալին վերագրվող ենթադրյալ արարքների կոնկրետ բնույթի՝ իրացնելու նպատակով առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությանը ենթադրյալ առնչության, այդ արարքի խմբային և կազմակերպված բնույթի, մեղադրյալի՝ Հայաստանի Հանրապետությունում օրինական և կայուն եկամտի, մշտական աշխատանքի և բնակության վայրի բացակայության համակցության մեջ։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ այդ հանգամանքները միասին կարող էին Առաջին ատյանի դատարանին բերել այն ողջամիտ հետևության, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում առկա է նույնասեռ կամ հանցավոր բնույթի այլ գործողությունների կատարման իրատեսական վտանգ։
Բողոքաբերի այն փաստարկը, թե մեղադրյալը նախկինում դատապարտված չի եղել, ինչպես նաև այն, որ բացակայում է փաստ, թե նախկինում փորձել է նույնանման արարք կատարել, չի կարող ինքնին չեզոքացնել նոր հանցանքի ռիսկը։ Նախկին դատվածության բացակայությունն անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանք է, որը ենթակա է գնահատման, սակայն այն բացարձակ և ինքնաբավ արգելք չէ կալանքի կիրառման կամ երկարաձգման համար։
Սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը գնահատել է ոչ միայն մեղադրյալի քրեական անցյալը, այլև նրան վերագրվող ենթադրյալ վարքագծի բնույթը, դրա ենթադրյալ կազմակերպված մեխանիզմը, առանձնապես խոշոր չափերի թմրամիջոցի շրջանառության մեջ ներգրավված լինելու հանգամանքը և ՀՀ-ում կայուն սոցիալական-իրավական կապերի բացակայությունը։ Այդ պայմաններում Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ նախկին դատվածության բացակայությունը չի վերացնում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված նպատակի՝ նոր հանցանքի կանխման արդիականությունը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների՝ վարչական հսկողության և բացակայելու արգելքի կիրառման պայմաններում», արձանագրում է, որ տվյալ գործի կոնկրետ պայմաններում այդ միջոցների համակցությունը դեռևս չի կարող համարժեքորեն չեզոքացնել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արձանագրված ռիսկերը։ Բացակայելու արգելքի արդյունավետությունը ենթադրում է, որ անձն ունի հաստատված, վերահսկելի և վարույթն իրականացնող մարմնի համար հասանելի բնակության վայր, իսկ վարչական հսկողության արդյունավետությունը՝ այնպիսի սոցիալական և տարածքային կապեր, որոնք թույլ են տալիս վերահսկող մարմնին իրապես ապահովել անձի ներկայությունը և պարտականությունների կատարումը։
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ սույն գործով այդ նախապայմանները բացակայում են կամ առնվազն բավարար կերպով չեն հաստատվել։ Մեղադրյալի կողմից հյուրանոցային համար ամրագրելը կամ երրորդ անձի կողմից ապագայում բնակության վայր տրամադրելու պատրաստակամության մասին պնդումը չի ձևավորում այնպիսի իրավական և գործնական երաշխիք, որը կարող էր չեզոքացնել ՀՀ-ում մշտական բնակության, հաշվառման, աշխատանքի, գույքի կամ ընտանեկան կայուն կապերի բացակայությամբ պայմանավորված ռիսկերը։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ կերպով իրականացրել է նաև նվազագույնի սկզբունքի պահանջը։ Նվազագույնի սկզբունքը չի նշանակում, որ դատարանը պարտավոր է մեխանիկորեն ընտրել առավել մեղմ խափանման միջոցը՝ անկախ գործի կոնկրետ ռիսկերից։ Այն նշանակում է, որ դատարանը պետք է պարզի՝ արդյոք տվյալ գործի փաստական հանգամանքներում առավել մեղմ խափանամն միջոցը բավարար է անձի օրինական վարքագիծն ապահովելու համար։ Առաջին ատյանի դատարանը այդ հարցին պատասխանել է բացասական՝ պատճառաբանելով, որ առկա ռիսկերի՝ փախուստի, նոր հանցանքի կատարման և իր վրա դրված դատավարական պարտականությունների չկատարման հավանականության պայմաններում այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող բավարար երաշխիք հանդիսանալ, իսկ Վերաքննիչ դատարանը այդ եզրահանգումը համարում է իրավաչափ, համաչափ և գործի նյութերից բխող։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի կողմից ներկայացված փաստարկները չեն հերքում Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությունները, որ մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի նկատմամբ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու համար առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ կետերով նախատեսված նպատակները։
Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները Վերաքննիչ դատարանի համար ամբողջությամբ ընդունելի են, քանի որ դրանք հիմնված են ոչ թե ենթադրությունների կամ մեղադրանքի ծանրության ինքնաբավ վկայակոչման, այլ գործի կոնկրետ փաստական հանգամանքների համակցված գնահատման վրա։
Հետևաբար, սույն որոշմամբ արձանագրված փաստական հանգամանքների առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները դեռևս պիտանի չեն հետապնդող նպատակին հասնելու համար և ի զորու չեն հակակշռելու Նոսրաթ Մորադիփույայի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկը՝ հնարավորություն տալով ապահովելու նրա անձնական ազատության իրավունքի և վերջինիս մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, ելնելով ընտրված խափանման միջոցի ու հետապնդվող նպատակների միջև համամասնության ողջամիտ հարաբերակցության անհրաժեշտությունից, պահպանելով հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքիների միջև արդարացի հավասարակշռությունը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Նոսրաթ Մորադիփույայի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքն երկարաձգելն անհրաժեշտ է մեղադրյալի կողմից այլ՝ օրենքով արգելված ու հավանական գործողությունների իրականացման վտանգները կանխելու համար, քանի որ խափանման միջոցների կիրառման հիմքերը փաստացի ծառայում են որպես նպատակներ և սույն գործի փաստական հանգամանքների հաշվառմամբ չի կարելի գալ այն եզրահանգման, որ Նոսրաթ Մորադիփույայի ազատության մեջ կամ ավելի մեղմ պայմաններում անազատության մեջ գտնվելու պարագայում կդրսևորի օրինապահ վարքագիծ։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատա¬րանի գնահատմամբ, դատաքննության տվյալ փուլում կալանքը դեռևս այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք լինել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, ինչպես նաև արձանագրում է, որ առկա են հստակ նշան¬ներ, որոնք արտա¬ցոլում են իրական հանրային շահի գոյությունը, որը անկախ անմեղության կանխա¬վար¬կածից, գերակայում է մեղադրյալի ազատության իրավունքի նկատ¬մամբ , հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը:
Ինչ վերաբերում է հատուկ վերանայման բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
Վերոգրյալը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայից, որի համաձայն՝ դատական քննության փուլում գտնվող քրեական վարույթներով խափանման միջոց կալանավորման իրավաչափության, այն այլընտրանքային խափանման միջոցով փոխարինելու հարցերը քննարկելիս պետք է հաշվի առնել նաև այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, կայացրել է հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, ուստի այն բեկանելու իրավաչափ հիմք(եր) առկա չէ(չեն), հետևաբար մեղադրյալ Նոսրաթ Մորադիփույայի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել` անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի 2026 թվականի մարտի 27-ի որոշումը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ և 172-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ և 395-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը․

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Մեղադրյալ Նոսրաթ Աբդոլլա Մորադիփույայի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 27-ի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Պարզաբանում․ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը և կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարան` դատական ակտն ստանալու օրվանից հետո՝ տասնհինգօրյա ժամկետում


ԴԱՏԱՎՈՐ ՄԱԿԱՐ ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ