ԵԴ1/2085/01/25



ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«7» օգոստոսի 2025թ. ք. Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆԻ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Դ․Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր՝ Արշակ Մաթևոսյան) 2025 թվականի հունիսի 27-ի թիվ ԵԴ1/2085/01/25 որոշումը,
ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը

1. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) քննվում է քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Լևոն Նվերի Խեմչյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով:
2. 2025 թվականի հունիսի 27-ին Առաջին ատյանի դատարանը, նախնական դատալսումների ընթացքում քննարկելով մեղադրյալ Լևոն Նվերի Խեմչյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու փոփոխելու, այն վերացնելու կամ փոփոխելու հարցը, որոշել է. «Մեղադրյալ Լևոն Նվերի Խեմչյանի նկատմամբ կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցը փոխել խափանման միջոցների հետևյալ համակցությամբ.
1. Վարչական հսկողությամբ, որի պայմաններում նա պարտավոր է շաբաթը երեք անգամ գրանցվել Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության՝ իր բնակության վայրի տարածքային մարմնում։
Մեղադրյալին արգելել նաև.
1.1 առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը,
1.2 ցանկացած եղանակով հաղորդակցվել սույն քրեական գործով վկաներ՝
-Նարեկ Գոռի Գրիգորյանի (ծնված՝ 2002 թվականի հունվարի 19-ին, հասցե՝ ք.Երևան, Ֆուչիկի 6/1 շենք, 7 բնակարան, հեռախոսահամար՝ 077-00-63-33),
-Կարինա Ալեքսանդրի Պոլտավչենկոյի (ծնված՝ 1995 թվականի հունվարի 26-ին, հասցե՝ ք.Երևան, Բուզանդ 7, «Կալիֆորնիա Բուտիկ» հյուրանոց, հեռախոսահամար՝ 093-09-73-19),
-Աննա Միխայիլի Տրունովայի (ծնված՝ 1992 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, հասցե՝ ք.Երևան, Բուզանդ 7, «Կալիֆորնիա Բուտիկ» հյուրանոց, հեռախոսահամար՝ +375291304505),
-Աբրահամ Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի (ծնված՝ 1987 թվականի մարտի 4-ին, հասցե՝ Արագածոտնի մարզի Փարպի գյուղի, Բ.Գրիգորյան փողոցի 2-րդ փակուղու 2 տուն, հեռախոսահամար՝ 093-00-09-86) հետ:
1.3 Ժամը 23:00-ից մինչև ժամը 07:00-ն ընկած ժամանակահատվածում լքել իր բնակության տարածքը:
Վարչական հսկողության մասով որոշման կատարումը հանձնարարել Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության՝ մեղադրյալի բնակության վայրի տարածքային մարմնին։
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքով: (…)»
3. 2025 թվականի հուլիսի 17-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի նշված որոշման դեմ դատախազ Դ․Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2025 թվականի հուլիսի 25-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել են թիվ ԵԴ1/2085/01/25 վարույթի նյութերը, որոնք դատավոր Լ.Աբգարյանի աշխատակազմին են փոխանցվել 2025 թվականի հուլիսի 28-ին։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 28-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

4. Լևոն Նվերի Խեմչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ «նա 2025 թվականի մայիսի 24-ին զբոսնել է Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտայում: Նույն օրը՝ ժամը 04:45-ի սահմաններում, հասնելով Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտայի 11 հասցեում գործող «Գոլդեն Փելիս» հյուրանոցի մոտ՝ Լևոն Խեմչյանը նկատել է նույն հատվածում զբոսնող, իրեն անծանոթ Կարինա Ալեքսանդրի Պոլտավչենկոյին և Աննա Միխայիլի Տրունովային: Անտեսելով վերջիններիս հետ քայլող Նարեկ Գոռի Գրիգորյանի ներկայությունը, Լևոն Խեմչյանը մոտեցել է Կարինա Պոլտավչենկոյին և Աննա Տրունովային առաջարկել է ծանութանալ։ Մերժում ստանալուց հետո Լևոն Խեմչյանը խուլիգանություն կատարելու դիտավորությամբ, սեփական անձի կարծեցյալ առավելությունն ընդգծելու և իր վրա ուշադրություն սևեռելու մղումով, սկսել է վիճաբանել Կարինա Պոլտավչենկոյի և Աննա Տրունովայի հետ, համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ, առանց առիթ, կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը և հասարակության նկատմամբ անհարգալից և իրավական ու բարոյական նորմերի նկատմամբ բացահայտ արհամարհական վերաբերմունք է ցուցաբերել, որի ընթացքում ինքնահաստատման և հասարակության հանդեպ երևակայական գերազանցությունն արտահայտելու հանդուգն ձգտումով, տևական ժամանակ փողոցում դրսևորել է հակաբարոյական վարքագիծ՝ հայհոյել է, աղմկել, հրել և բռունցքով հարվածել է Աննա Տրունովայի դեմքին, այնուհետև, չսահմանափակվելով կատարած գործողություններով և անտեսելով վիճաբանությունը դադարեցնելու վերաբերյալ Նարեկ Գրիգորյանի հորդորները, շարունակել է դրսևորել առավել հանդուգն վարքագիծ, այն է՝ իր մոտ գտնվող պայուսակից հանել է «Retay PM Cal.» մոդելի RIIREPMYS04-2408121 համարի, 9մմ տրամաչափի, ազդանշան արձակելու համար նախատեսված զենքը, այն ուղղել է դեպի Աննա Տրունովան, ապա մի քանի քայլ հեռանալուց հետո նույն զենքից կրակոց է արձակել՝ այդպիսով իր հակաիրավական գործողություններով, համակեցության կանոնների ցուցադրաբար անտեսմամբ անհանգստություն պատճառելով շրջակայքում գտնվող անձանց և խախտելով նրանց անդորրը»:
5. Առաջին ատյանի դատարանի որոշման համաձայն՝ «(…) Դատարանն արձանագրում է, որ Լևոն Նվերի Խեմչյանի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/2085/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 297 հոդվածի 3-րդ մասով (մինչդատական վարույթի համար՝ 08155425) հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ Դատարան ստացված լինելը բավարար է փաստելու, որ առկա է նրա կողմից իրեն վերագրվող հանցանքները կատարելու հիմնավոր կասկածը։
(…) Մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու և քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականության մասին.
-Մեղադրյալ Լևոն Նվերի Խեմչյանի նկատմամբ կալանքի ձևով խափանման միջոց կիրառելիս Դատարանը հիմք է ընդունել քրեական վարույթով ապացույցների հավաքման սկզբնական փուլը, դեպքի բոլոր հանգամանքների, ինչպես նաև դեպքի հետ հնարավոր առնչություն անձանց ամբողջական շրջանակի դեռևս չպարզված լինելու հանգամանքները, որոնցով պայմանավորված բարձր է գնահատել մեղադրյալի կողմից այդ քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու և փախուստի դիմելու հավանականությունը:
Մինչդեռ.
-Թիվ 08155425 քրեական վարույթով նախաքննությունն ավարտվել է, քրեական գործը գտնվում է Դատարանում, և մինչդատական վարույթում ձեռք բերված ապացույցների բնույթով պայմանավորված մեղադրյալի կողմից դրանց վրա որևէ ազդեցություն գործադրելու հավանականությունն էապես նվազել է։ Մասնավորապես վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից նախաքննության ընթացքում ձեռք է բերվել դեպքի վերաբերյալ տեսագրություն, որը պարունակում է դեպքի գրեթե ամբողջ ընթացքի մասին տվյալներ և ապացուցողական տեղեկատվության ձեռքբերման աղբյուրով, միջոցներով և արդյունքների` տեխնիկական միջոցների կիրառմամբ ամրագրված լինելու հանգամանքով պայմանավորված, օժտված է բարձր արժանահավատություն ունեցող ապացույց համարվելու անհրաժեշտ չափանիշներով և կարող է այս կամ այն փաստական հանգամանքի հաստատման կամ հերքման առումով անփոխարինելի նշանակություն ունենալ։
-Քրեական գործով վկա Աննա Միխայիլի Տրունովայի սահմանահատումների պատմության համաձայն՝ վերջինը 2025 մայիսի 25-ին լքել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքը:
-Քրեական գործով մյուս վկաների և մեղադրյալի կապի կամ առնչության վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն։
-Լևոն Նվերի Խեմչյանը երիտասարդ է, նախկինում դատապարտված, որևէ կերպ արատավորված չի եղել:
Վերոգրյալի հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ վերը նշված հանգամանքները նվազեցնում են մեղադրյալ Լևոն Նվերի Խեմչյանի կողմից քննությանը խոչընդոտելու ռիսկերը, ուստիև իրենց որակական հատկանիշներով փոխում են վերջինի նկատմամբ կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանները:
Հաշվի առնելով վերոգրյալը և առաջնորդվելով անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցի ընտրության նվազագույնի սկզբունքով՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել վարչական հսկողության և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ.
- Անդրադառնալով վարչական հսկողության պայմաններին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալը պետք է շաբաթը երեք անգամ գրանցվի Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայության՝ իր բնակության վայրի տարածքային մարմնում։
Վարչական հսկողության պայմաններում մեղադրյալ Լևոն Նվերի Խեմչյանին պետք է արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի թույլտվության փոխել մշտական բնակության վայրը, իսկ Երևան քաղաքում՝ վարչական շրջանը:
Մեղադրյալին պետք է արգելել նաև ցանկացած եղանակով հաղորդակցվել սույն քրեական գործով վկաների հետ՝ անկախ նրանց հարցաքննված լինելու հանգամանքից:
Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով մեղադրյալ Լևոն Խեմչյանին վերագրվող հանցանքի բնույթը, կատարման եղանակն ու ժամանակահատվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալին պետք է արգելել նաև ժամը 23:00-ից մինչև ժամը 07:00-ն ընկած ժամանակահատվածում լքել իր բնակության տարածքը:
- Հաշվի առնելով մեղադրյալ Լևոն Նվերի Խեմչյանի օրինական վարքագծին խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, Դատարանը գտնում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը վարչական հսկողության հետ համակցության մեջ բավարար են մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված որևէ գործողություն կատարելու ռիսկերը չեզոքացնելու համար (...)»։

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը և պահանջը.

6. Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.
Բողոքաբերը, վկայակոչելով Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները, վերաբերելի իրավական նորմեր և իրավական դիրքորոշումներ, գտել է, որ վիճարկվող դատական ակտն օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված չէ, կայացվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի, 288-րդ հոդվածի պահանջների խախտմամբ, ուստի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, որի պարագայում կայացված դատական ակտը ենթակա է բեկանման:
Բողոքի հեղինակը մասնավորապես նշել է, որ առկա են բավարար հիմքեր ենթադրելու, որ մեղադրյալ Լևոն Խեմչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքի կիրառումն անհրաժեշտ է նրա կողմից քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու ճանապարհով գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը չեզոքացնելու համար։ Դատարանը թեև իրատեսական է համարել մեղադրյալի՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությունը, սակայն գտել է, որ տվյալ իրավիճակում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու համար նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանք կիրառելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, քանի որ առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցության կիրառմամբ հնարավոր է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Նման հետևության հանգելիս դատարանը հաշվի է առել այն, որ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքից առավել մեղմ խափանման միջոցի (միջոցների) կիրառման հնարավորության գնահատման տեսանկյունից առանցքային նշանակություն ունի քրեական վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացուցողական զանգվածը, դրանց տեսակը և բնույթը, մեղադրյալի կողմից այդ ապացույցների վրա որևէ ազդեցություն գործադրելու հավանականությունը, ինչպես նաև մեղադրյալի վարքագիծը՝ ուղղված վարույթին աջակցելուն կամ հակազդելուն:
Նշված հիմքի առկայության մասին խոսելիս պետք է հաշվի առնել, որ անցած ժամանակահատվածում առնվազն չեն նվազել մեղադրյալին վերագրվող ապագայում կատարվելիք այն հավանական գործողությունները, որոնք հիմք են հանդիսացել նրա նկատմամբ ամենախիստ խափանման միջոցն ընտրելու համար: Այն պայմաններում, երբ դեռևս դատարանում չեն հարցաքննվել վկաները և չեն հետազոտվել մյուս ապացույցները, առկա է ողջամիտ ենթադրություն առ այն, որ մեղադրյալ Լևոն Խեմչյանը, գտնվելով ազատության մեջ, կարող է հաղորդակցվել դատարանում դեռևս չհարցաքննված անձանց հետ և նրանց վրա ազդեցություն գործադրելով՝ խոչընդոտել գործի քննությանը, մասնավորապես համաձայնության գալ ցուցմունքների բովանդակության շուրջ, համոզել փոխել ցուցմունքների բովանդակությունը, ուղղորդել նշված անձանց տալու իր համար բարենպաստ ցուցմունքեր: Վերը նշված հանգամանքները վկայում են այն մասին, որ մեղադրյալի կողմից դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու ճանապարհով գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը շարունակում է առկա լինել:
Գործի փաստական հանգամանքներից հետևում է նաև, առկա են բավարար հիմքեր ենթադրելու, որ որպես խափանման միջոց կալանքի կիրառումը պայմանավորված է նաև մեղադրյալ Լևոն Խեմչյանի կողմից փախուստի դեմելը կանխելու անհրաժեշտությամբ։ Գործի փաստական հանգամանքները, մասնավորապես՝ վերագրված արարքի բնույթը ու վտանգավորության աստիճանը, որը հասարակական կարգի և բարոյականության դեմ ուղղված հանցանք է, որը հանդիսանում է դիտավորությամբ կատարված ծանր հանցագործություն, և պատասխանատվություն է նախատեսված բացառապես ազատազրկման ձևով՝ 4-ից 8 տարի ժավկետով, այլ կերպ՝ ակնկալվող պատժի խստության, կատարման եղանակի, մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթով անցնող որոշակի անձանց վրա ազդեցություն ունենալու հնարավորությունով, քրեական վարույթով դեռևս ապացույցները հետազոտված չլինելու հանգամանքները համակցության մեջ գնահատելու արդյունքում օբյեկտիվ դիտորդի մոտ չի կարող այլ համոզմունք ձևավորվել, քան այն, որ ազատության մեջ մնալու պայմաններում Լևոն Խեմչյանը կարող է դիմել փախուստի:
Բացի այդ, առաջադրված մեղադրանքում Լևոն Խեմչյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել: Այս կապակցությամբ հարկ է նշել, որ թեև մեղադրյալի կողմից իրեն մեղավոր ճանաչել կամ չճանաչելը նրա սուբյեկտիվ իրավունքն է, սակայն փախուստի դիմելու հավանականությունը կանխորոշելու հարցում ունի կարևոր նշանակություն, քանի որ նման պայմաններում առավել հավանական է դառնում քննությունից թաքնվելու մեղադրյալի վարքագիծը:
Այսպիսով՝ վերը նշված հանգամանքները վկայում են այն մասին, որ առկա է նաև մեղադրյալի փախուստի դիմելու ռիսկը:
Ըստ բողոքաբերի՝ մեղադրյալ Լևոն Խեմչյանի պատշաճ վարքագիծը այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել, ուստի կալանք խափանման միջոցը այլընտրանքային խափանման միջոցներով փոխարինելու մասին որոշում կայացնելով՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ և 362-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որի արդյունքում ճիշտ չեն կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ և 288-րդ հոդվածներով նախատեսված նորմերի պահանջները, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, նկատի ունենալով կալանքը որպես խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմանների առկայությունը:
Ելնելով վերոգրյալից՝ բողոքի հեղինակը խնդրել է. «2.Ամբողջությամբ բեկանել ԵԴ1/2085/01/25 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 27-ի որոշումը և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Լևոն Նվերի Խեմչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառելով կալանքը՝ երեք ամիս ժամանակով»:

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.

7. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրանք հաստատող փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյոք մեղադրյալ Լևոն Նվերի Խեմչյանի նկատմամբ վարչական հսկողություն՝ համակցված բացակայելու արգելքի հետ խափանման միջոցներ ընտրելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
9. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` «2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…) 4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Իրավասու անձը մեղադրյալին ազատում է կալանքից, եթե՝
1) վերացել է անձին կալանքի տակ պահելու հիմքը կամ անհրաժեշտությունը. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, (…)»։
Տիգրան Պետրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (…)»:
Դատական քննության փուլում գտնվող գործով դատարանի կողմից մեղադրյալի (ամբաստանյալի) ազատության իրավունքը սահմանափակող խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության ստուգման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշմամբ արձանագրել է, որ. «որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ (…)» , որը վերահաստատել է իր հետագա որոշումներով՝ արձանագրելով որ. «անձի պատշաճ վարքագիծն ապահովող երաշխիքների կիրառմամբ ազատ արձակվելու իրավունքը կարող է իրավաչափորեն սահմանափակվել միայն անձին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը հիմնավորող բավարար հիմքերի առկայության դեպքում: Իսկ այդ հիմքերի առկայության մասին վկայող փաստարկները պետք է բխեն կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից և հիմնավորվեն կոնկրետ փաստական տվյալներով: Շարունակական կալաքի պարագայում, վարույթի բնականոն ընթացքին զուգահեռ, աստիճանաբար բարձրանում է մեղադրյալին (ամբաստանյլաին) կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը հիմնավորված համարելու շեմը: Ընդ որում, առավել բարձր պետք է լինի վարույթն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի՝ կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու մասին որոշումը վերադաս դատական ատյանի կողմից բեկանելիս կալանքի անհրաժեշտության հիմնավորվածության շեմը» :
10. Վերոգրյալ իրավական վերլուծությունների և հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, դրանք հաստատող փաստերի շրջանակներում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորվածությունը և այն համադրելով մեղադրյալ Լևոն Խեմչյանին մեղսագրվող արարքի բնույթի ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, վարույթի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Լևոն Նվերի Խեմչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վարչական հսկողություն և բացակայելու արգելքի համակցությամբ փոխարինելով, դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ բողոքաբերը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված այնպիսի փաստարկներ չի ներկայացրել, որոնցով կհիմնավորվի, որ մեղադրյալ Լևոն Խեմչյանի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի կանխմանը հնարավոր չէ հասնել այլ կերպ, քան մեղադրյալ նրան հասարակությունից մեկուսացնելով, նրա ազատության իրավունքն առավելագույն չափով սահմանափակելով։
Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է՝ որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան Վերաքննիչ դատարանին գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանն ակնհայտ անտեսել է մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքները։ Մինչդեռ, անհրաժեշտ է նկատել, որ բողոքաբերը չի նշել Լևոն Խեմչյանի վարքագծի կամ նրա անձի վերաբերյալ այնպիսի ծանրակշիռ և իրական փաստական հանգամանքներ, որոնք հնարավորություն կտային գալ ողջամիտ և հիմնավոր հետևության առ այն, որ մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկն այնքան բարձր է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողությունը և բացակայելու արգելքը չկարողանան այն չեզոքացնել, և որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրելով թվարկված խափանման միջոցների համակցությունը, թույլ է տվել դատական սխալ։
Այսպես, մեղադրյալ Լևոն Խեմչյանի խափանման միջոցի հարցը լուծելիս Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատել է մեղադրյալի անձին և վարքագծին վերաբերող փաստական տվյալները, այդ թվում՝ քրեական վարույթով նախաքննությունն ավարտվելը և քրեական գործը դատարանում գտնվելը, գործով ձեռք բերված օբյեկտիվ ապացույցի առկայությունն ու նրա նկատմամբ ներազդելու մեղադրյալի հնարավորությունը, վկաներից մեկի ՀՀ-ում չգտնվելու, իսկ մյուս վկաների և մեղադրյալի կապի կամ առնչության վերաբերյալ տվյալների բացակայությունը, մեղադրյալի երիտասարդ լինելը, նախկինում դատապարտված, որևէ կերպ արատավորված չլինելը, որոնք իրենց համակցության մեջ վկայում են գործի քննության տվյալ փուլում մեղադրյալի վարքագծի հնարավոր դրսևորումների վերաբերյալ մտահոգություններն այլընտրանքային խափանման միջոցներ վարչական հսկողությամբ՝ համակցված բացակայելու արգելքով, չեզոքացնելու հնարավորության մասին։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ խափանման միջոց կիրառելու հիմքի/երի առկայության փաստը դեռևս չի նշանակում, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց պետք է կիրառվի ամենախիստ խափանման միջոց կալանքը, քանի որ այդ նույն հիմքերով հնարավոր է կիրառել նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասում սահմանված որևէ այլ խափանման միջոց կամ խափանման միջոցների համակցություն՝ սույն դեպքում՝ վարչական հսկողությունը՝ համակցված բացակայելու արգելքով։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի փախուստը կանխելու նպատակի առկայության մասին բողքաբերի պնդումներին, ապա Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ բողոքաբերը մեղադրյալին մեղսագրված արարքի բնույթի, վտանգավորության աստիճանի և մեղքը չընդունելու մասին փաստարկներից բացի նշված նպատակը հիմնավորող այլ հանգամանքներ չի նշել, իսկ վկայակոչվածը Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ խափանման միջոցի նշված նպատակի առկայությունը հաստատող բավարար հիմքեր չեն:
Ընդհանրացնելով վերոշարադրյալը` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի խափանման միջոցի հարցը լուծելիս հաշվի է առել նրա օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, ուստի հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։ Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բողքաբերի փաստարկները բավարար չեն փաստելու, որ առկա է մեղադրյալ Լ.Խեմչյանի նկատմամբ կալանք խափանման միջոցի անհրաժեշտության հիմնավորվածության այն բարձր շեմը, որի դեպքում միայն հնարավոր կլիներ բեկանել վարույթն իրականացնող Առաջին ատյանի դատարանի՝ կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու մասին որոշումը:
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Լևոն Խեմչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը վարչական հսկողությամբ և բացակայելու արգելքով փոխարինելու մասին որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, վարույթով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դրա դեմ դատախազ Դ․Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 289-րդ, 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Դատախազ Դ․Մարգարյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/2085/01/25 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ 15-օրյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆ