Գործ թիվ ԵԴ1/2075/01/25



ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Ղուկասյան,
Ա.Բեկթաշյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի,
մասնակցությամբ՝
տուժող՝ Հ․Ավետիսյանի,
մեղադրյալ՝ Ա․Նալբանդյանի,
պաշտպան՝ Ս․Ռաֆաեյանի,

2025 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ դատախազության Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Է․Անանյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի վերաբերյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր՝ Ա.Կարապետյան)՝ 2025 թվականի հունիսի 27-ի «Քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և քրեական վարույթը կարճելու մասին» թիվ ԵԴ1/2075/01/25 որոշումը,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1․ 2024 թվականի մարտի 13-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 14111724 քրեական վարույթը:
2024 թվականի մարտի 14-ի ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում կայացված որոշմամբ՝ Հովհաննես Ավետիսյանը ճանաչվել է տուժող:
2025 թվականի մայիսի 31-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Է․Անանյանի որոշմամբ՝ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2025 թվականի մայիսի 31-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում կայացված արաշմամբ՝ մեղադրյալ Արմեն Նալբանդյանի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի հունիսի 09-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Է․Անանյանի որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 14111724 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան:
2025 թվականի հունիսի 16-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/2075/01/25 (մինչդատական վարույթի համարը՝ 14-1117-24) քրեական գործով վարույթը և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի հունիսի 27-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի «Քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և քրեական վարույթը կարճելու մասին» թիվ ԵԴ1/2075/01/25 որոշմամբ որոշվել է՝ թիվ ԵԴ1/2075/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական պատասխանատվությունից ազատել՝ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով: Սույն որոշումն ուժի մեջ մտնելուց հետո Արմեն Նալբանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել։
Որոշվել է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված Երևան քաղաքի Վերին Անտառային 136/2, 136/7, 136/8, 136/9 և 136/10 հասցեներում բազմաբնակարան շենքերի կառուցման շինարարական աշխատանքների կատարման նախագծի պատճենը, <<Մեծն Էրիկ>> ՍՊԸ-ի ներքին կարգապահական կանոնների պատճենը, ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի 2012 թվականի հունիսի 26-ի N197-Ն հրամանի հավելվածի պատճենը, Հովհաննես Ավետիսյանի աշխատանքային N 15 պայմանագրի պատճենը, <<Մեծն Էրիկ>> ՍՊԸ-ի տնօրենի թիվ 63 հրամանի պատճենը, Հովհաննես Ավետիսյանին՝ որպես առասանավորողի տրված վկայականի պատճենը և ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի ՀՈԲ տեսուչ Տ․Թովմասյանի զեկուցագիրը պահել քրեական գործի հետ։
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ <<Մեծն Էրիկ>> ՍՊԸ-ի՝ աշխատանքային վայրի անվտանգության և տեխնիկայի հրահանգավորման մատյանը, ինչպես նաև Արմեն Նալբանդյանի՝ ամբարձիչ կռունկներով բեռների անվտանգ տեղափոխման աշխատանքների պատասխանատու անձ լինելու որակավորման N 403 վկայականը դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո վերադարձնել դրանք ներկայացրած անձին՝ այդ փաստաթղթերի պատճենները պահելով գործի հետ։
Թիվ ԵԴ1/2075/01/25 քրեական վարույթը կարճվել է:
2025 թվականի հոկտեմբերի 13-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է ՀՀ դատախազության Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Է․Անանյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի վերը նշված որոշման դեմ: Քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2025 թվականի հոկտեմբերի 16-ին, մակագրվել է դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա.Բեկթաշյան, Ա․Ղուկասյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 2025 թվականի հոկտեմբերի 17-ին։
2025 թվականի հոկտեմբերի 22-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի թիվ ԵԴ1/2075/01/25 որոշման դեմ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Է․Անանյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել է դռնբաց դատական նիստում քննության: Մեղադրյալ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պահպանվել է:
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ. «(…) [Ն]ա հանդիսանալով շինարարական աշխատանքների ընթացքում անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ, ով, ըստ ծառայողական դիրքի պարտավոր լինելով պահպանել սահմանված պահանջները, շինարարական աշխատանքների կատարման ընթացքում չի պահպանել դրանք, ինչի հետևանքով Հովհաննես Կորյունի Ավետիսյանի առողջությանը անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր վնաս:
Այսպես,
Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանը, հանդիսանալով <<Մեծն Էրիկ>> ՍՊ ընկերության տեղամասի պետ և միաժամանակ ամբարձիչ կռունկներով բեռների անվտանգ տեղափոխման աշխատանքների պատասխանատու անձ, Հովհաննես Ավետիսյանին աշխատանքի անցնելուց առաջ իր պաշտոնի և աշխատանքի անվտանգության, տեխնիկայի հրահանգների բովանդակության վերաբերյալ չի իրազեկել վերջինիս, առանց կարգագիր- թույլտվության, ինչպես նաև սահմանված կարգով չուսուցանված և որակավորում չունեցող Հ.Ավետիսյանին ներգրավել է ամբարձիչ կռունկի առասանման, սպասարկման աշխատանքներին և վերջինիս չի իրազեկել կաղապարամածի (բեռի) բարձրությունից անկման բացառման նպատակով պահեստավորման կարգը ու եղանակները: Բացի այդ, Արմեն Նալբանդյանը, հանդիսանալով <<Մեծն Էրիկ>> ՍՊ ընկերության տեղամասի պետ և միաժամանակ ամբարձիչ կռունկներով բեռների անվտանգ տեղափոխման աշխատանքների պատասխանատու անձ, թույլ է տվել ՀՀ Կառավարության՝ 2022 թվականի հուլիսի 7-ի թիվ 1048-Ն որոշմամբ սահմանված <<Ամբարձիչ կռունկների կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման>> տեխնիկական անվտանգության կանոնների <<Ամբարձիչ կռունկների շահագործումը>> 10-րդ գլխի 323-րդ կետի, նույն կանոնների <<Ամբարձիչ կռունկների սպասարկումը>> 13-րդ գլխի 382-րդ կետի 4-րդ, 6-րդ, 7-րդ, 9-րդ ենթակետի, 388-րդ կետի, ինչպես նաև ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի 2022 թվականի օգոստոսի 26-ի թիվ 21-Ն հրամանով հաստատված ՀՀՇՆ 13-02-2022 նորմատիվ իրավական ակտի <<Անվտանգության տեխնիկա շինարարությունում>> շինարարական նորմերի <<Անվտանգության տեխնիկայի ընդհանուր պահանջներ>> 44-րդ կետի և նույն շինարարական նորմերի <<Աշխատանքի անվտանգության վերաբերյալ հիմնական նախագծային լուծումները կազմակերպատեխնոլոգիական փաստաթղթերում>> 6-րդ գլխի 726-րդ կետի 3-րդ և 5-րդ ենթակետերի պահանջների խախտումներ, այն է՝ չի մշակել ամբարձիչ կռունկներով փոխադրվող բեռի ճիշտ կապակցման և շղթայման եղանակները, այդ եղանակների գրաֆիկական պատկերը և այն չի հանձնել առասանավորողներին և կռունկավարներին կամ կախել աշխատանքային տեղում, չի հետևել կռունկավարների և առասանավարների կողմից արտադրական հրահանգների կատարմանը և անհրաժեշտության դեպում չի հրահանգավորել նրան աշխատանքի անվտանգ կատարման մեթոդներով, չի արգելել չուսուցանված և որակավորում չունեցող անձանց ընդգրկումը ամբարձիչ կռունկի սպասարկման աշխատանքներում, չի արգելել առանց կարգագիր- թույլտվության աշխատանքների կատարումը, անձամբ չի ղեկավարել բեռնաբարձման, բեռնաթափման, բեռի փոխադրման աշխատանքները, ինչի հետևանքով Երևան քաղաքի Վերին Անտառային փողոցի 136/2 հասցեում գտնվող <<Մեծն Էրիկ>> ՍՊ ընկերության կողմից իրականացվող շինարարության շինարարական հրապարակին կից տարածքում, 2024 թվականի մարտի 11-ին՝ ժամը 16:00-ի սահմաններում, ընկերությունում որպես մոտնաժող աշխատող Հ. Ավետիսյանը, առանց սահմանված կարգով ուսուցման և գիտելիքների ստուգման հիման վրա առասանավորողի (շղթայողի) որակավորման վկայական ունենալու, ամբարձիչ կռունկի միջոցով մետաղական կաղապարամածի տեղափոխման /պահեստավորման/ աշխատանքներ կատարելու ժամանակ վերջինիս կողմից ճոպանի միջոցով ամբարձիչ կռունկի բարձրացվող կեռին ամրացված կաղապարամածը պոկվել և ընկել է Հ. Ավետիսյանի վրա՝ վերջինիս առողջությանը պատճառելով ծանր վնաս: (…)»:
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր 2025 թվականի հունիսի 27-ի թիվ ԵԴ1/2075/01/25 որոշմամբ մասնավորապես նշել է. «(…) Դատարանը, լսելով դատավարության կողմերի կարծիքը և ուսումնասիրելով թիվ ԵԴ1/2075/01/25 քրեական գործի նյութերը, գտնում է, որ Արմեն Նալբանդյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվությունից ազատման, իսկ քրեական վարույթը ենթակա է կարճման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…) Մեջբերված իրավական նորմերի համակարգային վերլուծությունից բխում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածով նախատեսված հիմքով անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա առաջին անգամ է հանցանք կատարել, նրա կատարած հանցանքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության է, և եթե առկա է հանցանք կատարած անձի ու տուժողի միջև հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն ու ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնություն:
Ընդ որում՝ օրենսդիրը Դատարանին հիշատակված հիմքով առանց ապացույցների հետազոտման քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և գործի վարույթը կարճելու հնարավորություն է ընձեռել: Ավելին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածով նախատեսված անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու կանոնը կրում է իմպերատիվ բնույթ:
Քննարկվող հարցի համատեքստում Դատարանը հարկ է համարում մեկնաբանել և առանձին վերլուծության ենթարկել նաև <<առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ>> հասկացությունը: Ինչպես պարզ է դառնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված իրավակարգավորումից, անձի կողմից առաջին անգամ հանցանք կատարելու փաստը կապվում է 2 իրողությունների հետ՝ անձը նախկինում հանցանք չի կատարել կամ անձը կատարել է հանցանք, սակայն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից կամ օրենքով սահմանված կարգով մարվել կամ վերացվել է դատվածությունը:
Թվարկվածներից առաջինի մեկնաբանությունը, թերևս, տարակարծությունների տեղիք չի կարող տալ: Տրված ձևակերպումից հստակորեն երևում է, որ օրենսդիրն ի նկատի է ունեցել մի իրավաճակ, երբ անձը մինչ վերագրվող արարքը կատարելը նախկինում որևէ անգամ հանցանք չի կատարել, իրավապահների ուշադրության կենտրոնում չի հայտնվել, որևէ ձևով չի արատավորվել:
Երկրորդ իրավիճակը որակապես տարբերվում է նախորդից՝ ըստ էության այն կապվում է նախկինում հանցանք կատարած անձի դատվածություն չունենալու հետ, քանի որ քրեական պատասխանատվությունից ազատելը ևս դատվածություն չի առաջացնում: Ընդ որում՝ ամենևին նշանակություն չունի, թե անձը նախկինում քանի անգամ է հանցավոր վարքագիծ դրսևորել կամ քանի անգամ է դատապարտվել հանցավոր արարք կատարելու համար: Էականն այն է, որ անձը նոր հանցանքը կատարելիս չունենա դատվածություն: Դատարանի գնահատմամբ նման մոտեցումն արդարացված է, քանի որ մարված կամ վերացված դատվածությունը չի կարող անձի համար անբարենպաստ հետևանքներ առաջացնել: Այլ կերպ ասած՝ դատապարտվելուց բխող անձի համար առաջացած որոշակի բացասական հետևանքները պետք է որոշակի ժամանակ անց, համապատասխան պայմանների առկայության դեպքում, վերանան, հակառակ դեպքում հանցագործություն կատարած անձը երբևէ չի ձգտի ուղղվելուն, վերասոցիալականացվելուն, հանցավոր վարքագիծը ժխտելուն և այլն:
Ինչ վերաբերում է դատվածություն ունենալու հանգամանքին, ապա օրենսդիրը դրա առաջացման պահը կապել է մեղադրական դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու հետ, եթե, իհարկե, անձի նկատմամբ նշանակվել է պատիժ, իսկ մարվելու կամ վերացվելու հանգամանքները կապել է համաներման մասին օրենքի ընդունման, արարքի ապաքրեականացման և օրենքով նախատեսված ժամկետներն ավարտվելու հետ (մանրամասն տե՛ս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 93-րդ հոդվածում):
Այսպիսով, ասելու համար, որ անձը չի համարվում առաջին անգամ հանցանք կատարած, պետք է հղում կատարվի նրա դատվածություն ունենալու հանգամանքին, ինչն իր հերթին կարող է փաստվել միմիայն արդեն իսկ կայացված և օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
Հակառակի մասին որևէ այլ մեկնաբանություն ուղղակի արհեստականորեն կվատթարացնի անձի վիճակը:
Վերոգրյալից իր հերթին բխում է, որ անկախ վերագրվող հանցավոր արարքների քանակից և դրանց ժամանակային խզումից՝ տուժողի հետ հաշտության հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու մեկ միասնական հարց քննարկելիս, եթե առկա չէ մինչ այդ պահը նույն անձի վերաբերյալ արդեն իսկ կայացված և օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ, որով կփաստվեր նրա դատվածություն ունենալու հանգամանքը, անձը պետք է համարվի առաջին անգամ հանցանք կատարած, քանի որ հակառակը որևէ այլ կերպ հնարավոր չի լինի փաստել:
Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված այն կանոնին, որ նախկինում տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձն այլևս չի կարող նույն հիմքով ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, ապա նշվածի հետ կապված՝ Դատարանն արձանագրում է, որ նախկինում նույն հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված լինելու հանգամանքը կարող է փաստվել միմիայն արդեն իսկ կայացված և օրինական ուժ ստացած համապատասխան ակտի առկայությամբ: Այնինչ, տուժողի հետ հաշտության հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու մեկ միասնական հարց քննարկելիս այդպիսի ակտի բացակայությունը իրավակիրառողին հնարավորություն է տալիս մեղադրյալի նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդումը դադարեցնելու՝ անկախ մեղադրյալին վերագրվող դրվագների քանակից և դրանց ժամանակային խզումից (խոսքը ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների մասին է): Այլ կերպ ասած՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վերաբերյալ նախորդող ժամանակահատվածում կայացված որոշման բացակայությունը հիմք է ասելու, որ անձը նախկինում այդ հիմքով քրեական պատասխանատվությունից չի ազատվել, հետևաբար, մնացած պայմանների առկայության դեպքում, հիմք է նաև նրան տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու:
Անդրադառնալով հանրային մեղադրողի պնդումներին, թե հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործություններով ՀՀ քրեական օրենսգքրի 82-րդ հոդվածով նախատեսված հիմքը կիրառելի չէ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու դեպքերում ՀՀ քրեական օրենսգիրքը որևէ առանձնահատկություն կամ բացառություն չի սահմանել երկօբյեկտ (այդ թվում՝ նշված հասարակական հարաբերությունների դեմ ուղղված) հանցագործությունների համար: Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ երկօբյեկտ հանցագործություն կատարած անձը նույնպես պետք է ազատվի քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածով սահմանված նախապայմանները: Ընդ որում, վկայակոչված հոդվածի՝ երկօբյեկտ հանցագործությունների համար որևէ առանձնահատկություն կամ բացառություն սահմանող մեկնաբանությունը չի բխում ինչպե՛ս այդ հոդվածում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, այնպե՛ս էլ այդ հոդվածն ընդգրկող գլխի ու բաժնի կարգավորման համատեքստից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի սկզբունքներից:
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ մեղադրյալ Արմեն Նալբանդյանին վերագրվում է միջին ծանրության հանցագործության կատարում: Արմեն Նալբանդյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, ինչպես նաև տուժողի հետ հաշտության հիմքով չի ազատվել քրեական պատասխանատվությունից (հիմք՝ 2025 թվականի հունիսի 27-ին <<Mulberry>> համակարգով կատարված ստուգմամբ ստացված ձև 8 տեղեկանք):
Բացի այդ, առկա է Արմեն Նալբանդյանի և տուժողի միջև փոխադարձ կամահայտնության վրա կայացած իրական հաշտություն:
Այսինքն՝ առկա են Արմեն Նալբանդյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու բոլոր հիմքերը, հետևաբար, այդ կապակցությամբ ներկայացված միջնորդությունը պետք է բավարարել:
Միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթը պետք է կարճել, քանի որ այլևս բացակայում է այն շարունակելու անհրաժեշտությունը: (…)»։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Է․Անանյանը մասնավորապես նշել է. <<(…) Դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 27-ի որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ: Դատարանի կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա, հետևաբար որոշումը ենթակա է բեկանման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…)Սույն գործի փաստական հանգամանքները վերլուծելով վկայակոչված իրավական նորմի համատեքստում՝ պետք է փաստել, որ Արմեն Նալբանդյանին մեղսագրված արարքով խախտվել են աշխատանքների կատարման ընթացքում աշխատանքի պաշտպանության կամ անվտանգության ապահովման կանոնների կամ պահանջի ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները:
Ստացվում է, որ Դատարանը տուժողի և մեղադրյալի հաշտության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու որոշում կայացնելիս տուժողի և մեղադրյալի միջև տեղի ունեցած հաշտությունը դիտարկել է որպես հանցագործության լրացուցիչ օբյեկտի դեմ ուղղված արարք, սակայն մեղադրյալի գործողությունները պետք է դիտարկվեին որպես հանցագործության անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված արարք, քանի որ տվյալ դեպքում մեղադրյալի ենթադրյալ գործողությունների արդյունքում առաջին հերթին վնաս է պատճառվել աշխատանքների կատարման ընթացքում աշխատանքի պաշտպանության կամ անվտանգության ապահովման կանոնների ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններին, իսկ տուժողի առողջության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները հանդիսացել են հանցակազմի լրացուցիչ օբյեկտ, հետևաբար նման պայմաններում հաշտության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելն ու քրեական գործի վարույթը կարճելն իրավաչափ չէ:
Ամփոփելով՝ գտնում եմ, որ Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի խախտում, մասնավորապես՝ սխալ է մեկնաբանել և կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածը, ինչի արդյունքում հանցանք կատարած անձի նկատմամբ առանց հիմքերի քրեական հետապնդումը դադարեցվել է և քրեական գործի վարույթը կարճվել է, ուստի վիճարկվող որոշումը ենթակա է բեկանման:
Հատկանշական է նաև, որ թիվ ԵԴ1/2658/01/24 քրեական գործով ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը նշված իրավական հարցի կապակցությամբ իր համաձայնությունն է հայտնել սույն բողոքով բարձրացված հարցի կապակցությամբ: (…)>>։
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 27-ի՝ թիվ ԵԴ1/2075/01/25 որոշումը և վարույթը փոխանցել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ նոր քննության:
Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Դատախազ Է․Անանյանը Վերաքննիչ դատարանին հասցեագրված համապատասխան գրությամբ խնդրել է դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ։ Միաժամանակ նշել է, որ պնդում է ներկայացված բողոքը՝ դրանում տեղ գտած փաստական և իրավական հիմնավորումներով։
Տուժող Հ․Ավետիսյանը դատական նիստում ըստ էության առարկել է բողոքի դեմ։
Պաշտպան Ս․Ռաֆաելյանը, դատական նիստում ներկայացնելով համապատասխան փաստարկներ, խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը՝ վիճարկվող դատական ակտը թողնելով անփոփոխ։
Մեղադրյալ Ա․Նալբանդյանն ըստ էության միացել է պաշտպանին և խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը։ (Վերը նշված և մյուս հարցերի մասով մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը)։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումներն ու պահանջը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե առկա՞ է արդյոք քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմք, մասնավորապես, արդյո՞ք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալը ենթակա է ազատվելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված քրեական պատասխանատվությունից՝ նրա ու տուժողի միջև առկա հաշտության հիմքով:
Այսպես.
7․ ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ընդունվող յուրաքանչյուր դատավարական ակտ պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
2. Դատավարական ակտն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերի, «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի, սույն օրենսգրքի և այն օրենքների պահանջների պահպանմամբ, որոնք կիրառվում են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
3. Դատավարական ակտը հիմնավոր է, եթե այն իր բնույթին և առաջացնող հետևանքներին համապատասխան չափով օբյեկտիվորեն համոզիչ է իր հասցեատերերի համար:
4. Դատավարական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը կարող են հերքվել միայն պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրա ստուգման արդյունքով: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե՝
(…)
12) անձը Հայաuտանի Հանրապետության քրեական oրենuգրքի ընդհանուր կամ հատուկ մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատաuխանատվությունից. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթը ենթակա է կարճման, եթե՝
1) հաստատվել է քրեական օրենսգրքով նախատեսված որևէ հանցանքի բացակայությունը.
2) վարույթը նախաձեռնվել է սույն օրենսգրքի 173-րդ հոդվածի 3-րդ կամ 6-րդ մասերով նախատեսված պայմանների խախտմամբ.
3) կայացվել է անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում, և սպառվել են վարույթը շարունակելու բոլոր հնարավորությունները.
4) առկա է սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետով նախատեսված հանգամանքը․
5) մինչդատական վարույթի ընթացքում հայտնաբերվել է մասնավոր մեղադրանքի կարգով քրեական հետապնդման ենթակա ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը, եթե բացակայում են հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու հիմքերը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Սույն օրենսգրքում օգտագործվում են հետևյալ հասկացությունները.
(…) 3) հանցագործությունից տուժած՝ անձ, կազմակերպություն, հասարակություն կամ պետություն, որի իրավունքներին, ազատություններին կամ օրինական շահերին վնաս է պատճառվել հանցագործությամբ կամ կարող էր պատճառվել, եթե հանցագործությունն ավարտվեր՝ անկախ դատավարական կարգով տուժող ճանաչելու հանգամանքից. (․․․)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքում օգտագործվող ներքոհիշյալ հասկացություններն ունեն հետևյալ նշանակությունը․
(․․․)26) տուժող՝ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ, պետություն, համայնք կամ միջազգային կազմակերպություն, որի վերաբերյալ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ ենթադրյալ հանցանքով նրան պատճառվել է վնաս կամ կարող էր պատճառվել` ենթադրյալ հանցանքն ավարտին հասցնելու դեպքում. (․․․)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե անձն առաջին անգամ է հանցանք կատարել, ապա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարված հանցանքում առկա են ընտանիքում բռնության հատկանիշներ:
(…)5. Նախկինում սույն հոդվածով նախատեսված հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված անձը չի կարող նույն հիմքով կրկին ազատվել քրեական պատասխանատվությունից:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Շինարարական, լեռնահանքային կամ այլ աշխատանքների կատարման ընթացքում աշխատանքի պաշտպանության կամ անվտանգության ապահովման` օրենսդրությամբ սահմանված կանոն կամ պահանջ խախտելն այն անձի կողմից, որը, ըստ պայմանագրի կամ ծառայողական դիրքի, պարտավոր էր պահպանել այդ կանոնը կամ պահանջը, եթե դրա հետևանքով մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ քսանապատիկից հիսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուր հիսունից երկու հարյուր յոթանասուն ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երեքից յոթ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով: (…)»։
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածը նախատեսում է իմպերատիվ կանոն առ այն, որ առաջին անգամ հանցանք կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է, և նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնությունը: Տվյալ դեպքում հաշտության նյութաիրավական ինստիտուտը հանցագործության հետևանքով խախտված մասնավոր և հանրային շահերի հավասարակշռման կառուցակարգ է, որի հիմքում ընկած է սոցիալական արդարության վերականգնման գաղափարը։
Ընդ որում, վերը նշված կառուցակարգի կիրառման համար սահմանված են պարտադիր նախապայմաններ, այդ թվում՝ հանցանք կատարած անձի և տուժողի միջև հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնության առկայությունը, որի բացակայությունն ինքնին բացառում է նշված կառուցակարգի կիրառումը։
Հարկ է նաև արձանագրել, որ «հանցագործությունից տուժած» և «տուժող» հասկացություններին՝ որպես քրեաիրավական և քրեադատավարական կատեգորիաներ, օրենքում տրվել են ինքնավար մեկնաբանություններ՝ դրանք որևէ կերպ չպայմանավորելով անձի, կազմակերպության, հասարակության կամ պետության՝ դատավարական կարգով տուժող ճանաչված լինել կամ չլինելու հանգամանքով։ Ուստի յուրաքանչյուր հանցագործության դեպքում քրեաիրավական իմաստով տուժողին կամ տուժողներին որոշելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել համապատասխան հանցակազմն ու առաջին հերթին տվյալ հանցագործության օբյեկտը և օբյեկտիվ կողմը, մասնավորապես այն, թե քրեական օրենքներով պաշտպանվող որ հասարակական հարաբերության դեմ է ուղղված կոնկրետ արարքը և ինչ շահի խախտման ու վնաս պատճառելու համար է առաջացնում քրեական պատասխանատվություն:
8. Սույն որոշման նախորդ կետերում նշված իրավակարգավորումները և իրավական դիրքորոշումները կիրառելով սույն քրեական գործի նյութերի և սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական տվյալների նկատմամբ, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, սույն որոշման նախորդ կետերում նշված չափանիշներով, օրինական և հիմնավորված դատական ակտ չի կայացվել։ Այսինքն, մեղադրյալ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված քրեական պատասխանատվությունից՝ նրա ու սույն վարույթով տուժող ճանաչված Հովհաննես Կորյունի Ավետիսյանի միջև առկա հաշտության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ որոշում կայացնելով Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, մասնավորապես սխալ է մեկնաբանել քրեական օրենքի նորմերը, ինչը հանգեցրել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի՝ տվյալ դեպքում կիրառման ոչ ենթակա դրույթների կիրառման: Արդյունքում թույլ է տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտում, չի կատարվել լրիվ, բազմակողմանի և օբյեկտիվ քննություն, վերաբերելի փաստական տվյալները ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցության մեջ բավարար չափով չեն գնահատվել, որի արդյունքում կայացված դատական ակտը չի կարող գնահատվել որպես հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ:
Մասնավորապես, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը նախատեսում է տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատման իմպերատիվ կանոն առ այն, որ առաջին անգամ հանցանք կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա կատարած արարքը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք է և եթե նրա ու տուժողի միջև առկա է հաշտություն։ Ի դեպ, այդ հաշտությունը պետք է հիմնված լինի ինքնուրույն և ազատ կամահայտնության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնության վրա։ Այս կանոնից բացառություն են կազմում այն դեպքերը, երբ կատարած հանցանքում առկա է ընտանեկան բռնության հատկանիշներ, ինչպես նաև անձն արդեն մեկ անգամ նշված հիմքով ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից։
Տվյալ դեպքում, մեղադրյալ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով հետևյալ ձևակերպմամբ, որ՝ նա, ի պաշտոնե կրելով իր ղեկավարմանը հանձնված աշխատանքների կատարման ընթացքում աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման՝ օրենսդրությամբ սահմանված կանոններն ու պահանջները պահպանելու պարտականություն, խախտել է դրանք, ինչի հետևանքով Հովհաննես Կորյունի Ավետիսյանի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր վնաս:
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նշել, որ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանին մեղսագրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունն ուղղված է շինարարական, լեռնահանքային կամ այլ աշխատանքների կատարման ընթացքում աշխատանքների և գործունեության իրականացման անվտանգության հատուկ կանոններով կամ պահանջներով սահմանված կարգն ապահովող հարաբերությունների դեմ։ Այսինքն, նշված հանցագործության հիմնական անմիջական օբյեկտ է հանդիսանում աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման սահմանված կարգն ապահովող հասարակական հարաբերությունները, իսկ որպես ֆակուլտատիվ օբյեկտ կարող են հանդես գալ անձի առողջությունն ապահովող, առողջության անվտանգությունն ապահովող հասարակական հարաբերությունները։
Այս մասով հարկ է նշել հետևյալը․
Մեջբերված նորմով նախատեսված հանցակազմի անմիջական օբյեկտը շինարարական, լեռնահանքային կամ այլ աշխատանքների կատարման ընթացքում աշխատանքների և գործունեության իրականացման անվտանգության հատուկ կանոններով կամ պահանջներով սահմանված բնականոն գործունեության, ինչպես նաև աշխատանքային պայմանագրով կամ ծառայողական դիրքով պայմանավորված անձանց կողմից՝ աշխատանքների և գործունեության իրականացման անվտանգության հատուկ կանոններով կամ պահանջներով սահմանված բնականոն գործունեության հետ կապված իրենց լիազորությունների իրականացման ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են, իսկ որպես լրացուցիչ օբյեկտ հանդես է գալիս մարդու առողջությունը։
Հանցագործության օբյետիվ կողմը դրսևորվում է շինարարական, լեռնահանքային կամ այլ աշխատանքների կատարման ընթացքում աշխատանքի պաշտպանության կամ անվտանգության ապահովման՝ օրենսդրությամբ սահմանված կանոն կամ պահանջ չպահպանելով՝ խախտելով, որը կարող է դրսևորվել ինչպես գործողությամբ, այնպես էլ անգործությամբ։
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը, փաստելով, որ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանին մեղսագրվում է աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման կարգի դեմ ուղղված միջին ծանրության հանցանք, վերջինս համարվում է հանցանքն առաջին անգամ կատարած անձ և առկա է մեղադրյալի ու տուժողի միջև հաշտություն, որոշում է կայացրել տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության հիմքով մեղադրյալ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին՝ ըստ էության գտնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի դրույթներով նախատեսված հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու համար անհրաժեշտ է միայն դատավարական կարգով տուժող ճանաչված և ենթադրյալ հանցանքը կատարած անձանց միջև հաշտության վերաբերյալ ինքնուրույն և ազատ կամարտահայտության վրա հիմնված փոխադարձ համաձայնություն։
Այնինչ, ենթադրյալ հանցագործության անմիջական օբյեկտը՝ ինչպես արդեն նշվեց, աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության ապահովման կարգն ապահովող հարաբերություններն են, իսկ դատավարական կարգով տուժող ճանաչված անձանց պատճառված վնասը ընդգրկվում է ֆակուլտատիվ օբյեկտի մեջ։ Այս կապակցությամբ հարկ է նշել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի համաձայն՝ հանցագործությունից տուժած է համարվում՝ անձը, կազմակերպությունը, հասարակությունը կամ պետությունը, որոնց իրավունքներին, ազատություններին կամ օրինական շահերին վնաս է պատճառվել հանցագործությամբ կամ կարող էր պատճառվել, եթե հանցագործությունն ավարտվեր՝ անկախ դատավարական կարգով տուժող ճանաչելու հանգամանքից։ Տվյալ դեպքում հանցագործության անմիջական օբյեկտին վնաս պատճառելու արդյուքում տուժել են հասարակությունը և պետությունը՝ ի դեմս վերը նշված հարաբերություններին վնաս պատճառելու։ Եվ տվյալ դեպքում դատավարական կարգով տուժող ճանաչված անձը չէր կարող մեղադրյալի հետ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածով սահմանված կարգով հաշտվել։ Այսինքն, դատավարական կարգով տուժող ճանաչված անձը կարող է հաշտվել միայն ֆակուլտատիվ օբյեկտին վնաս պատճառելու մասով, իսկ հիմնական անմիջական օբյեկտին վնաս պատճառելու մասով՝ հաշտվել չի կարող։ Հետևաբար, տվյալ դեպքում բացակայում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու պայմանը։ Այսինքն, Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները ոչ միայն չեն բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի և 82-րդ հոդվածի դրույթների համադրված վերլուծությունից, այլ նաև ուղղակիորեն հակասում են նույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված՝ քրեական օրենսդրության սկզբունքներին։
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում դատախազի բողոքում նշված այն փաստարկին, որ․ «Դատարանը տուժողի և մեղադրյալի հաշտության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու որոշում կայացնելիս տուժողի և մեղադրյալի միջև տեղի ունեցած հաշտությունը դիտարկել է որպես հանցագործության լրացուցիչ օբյեկտի դեմ ուղղված արարք, սակայն մեղադրյալի գործողությունները պետք է դիտարկվեին որպես հանցագործության անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված արարք, քանի որ տվյալ դեպքում մեղադրյալի ենթադրյալ գործողությունների արդյունքում առաջին հերթին վնաս է պատճառվել աշխատանքների կատարման ընթացքում աշխատանքի պաշտպանության կամ անվտանգության ապահովման կանոնների ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններին, իսկ տուժողի առողջության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները հանդիսացել են հանցակազմի լրացուցիչ օբյեկտ, հետևաբար նման պայմաններում հաշտության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելն ու քրեական գործի վարույթը կարճելն իրավաչափ չէ:»։
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն անհիմն են և չեն բխում ինչպես առկա իրավակարգավորումներից, այնպես էլ գործի փաստական տվյալներից, իսկ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները հիմնավոր են (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Հետևաբար, վերը նշված մասով Վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ իր համաձայնությունն է հայտնում վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներին (մանրամասն տես սույն որոշման 4-րդ կետը) և գտնում է, որ դրանք հիմնավոր են, բխում են ինչպես գործող իրավակարգավորումներից, այնպես էլ սույն վարույթի նյութերից։
Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ սույն վարույթում առկա փաստական տվյալները բավարար չափով չեն հետազոտվել և գնահատվել, բավարար քննություն չի կատարվել վերաքննիչ բողոքում նշված փաստական տվյալներն ստուգելու ուղղությամբ, ապացույցները գնահատելիս համակցության մեջ չեն դիտարկվել սույն որոշման 4-րդ կետում նշված վերաքննիչ բողոքից բխող փաստարկները (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը): Ավելին, Առաջին ատյանի դատարանը, դատական ակտում մեջբերելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան նորմեր, դրանց տվել է սխալ մեկնաբանություն։
Ամփոփելով վերոգրյալը Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները չեն բխում սույն որոշման նախորդ կետերում նշված իրավակարգավորումներից, արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանն այդ մասով հանգել է սխալ հետևության, որի արդյունքում մյուս հետևությունները նույնպես անհիմն են։
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10. Ընդհանրացնելով սույն որոշման նախորդ կետերում վերլուծված փաստական տվյալները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն անհիմն են չեն բխում վերաբերելի իրավակարգավորումներից, սույն քրեական վարույթի առանձնահատկություններից բխող և սույն որոշման 4-րդ կետում նշված փաստարկների մասով համապատասխան չափանիշներով քննություն չի կատարվել և համապատասխան հետևության չի հանգել, ինչի արդյունքում կայացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 15-րդ հոդվածների պահանջներին չհամապատասխանող և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածից չբխող դատական ակտ:
Ամփոփելով վերոգրյալը Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի հիմքով դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները չեն բխում սույն որոշման նախորդ կետերում նշված իրավակարգավորումներից, արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանն այդ մասով հանգել է սխալ հետևության, որի արդյունքում մյուս հետևությունները նույնպես անհիմն են։
Արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ է տրվել դատական սխալ՝ դատավարական իրավունքի էական խախտում, մասնավորապես կիրառել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետը, որը դատարանի կողմից կիրառման ենթակա չէր, սխալ է մեկնաբանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետը և սխալ է կիրառվել ՀՀ քրեական օրեսգրքի 82-րդ հոդվածի 1-ին մասը, արդյունքում խախտվել են նաև ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 15-րդ հոդվածով ամրագրված սկզբունքները, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ և 372-րդ հոդվածների իմաստով քրեադատավարական օրենքի էական խախտում է և ազդել է գործի ելքի վրա, և բողոքարկված դատական ակտի բեկանման հիմք է հանդիսանում։ Ուստի, Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը պետք է բեկանել և վարույթը փոխանցել նույն դատարան՝ նոր քննության: Գործի նոր քննության ընթացքում Առաջին ատյանի դատարանը պետք է սույն որոշմամբ արձանագրված դիրքորոշումների հաշվառմամբ քննության առնի անձի մեղավորության կամ անմեղության և քրեաիրավական այլ կառուցակարգերի կիրառման հետ կապված հարցերը և հանգի քննության արդյունքներից բխող համապատասխան հետևության: Այսպիսով, մեղադրողի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի «Քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և քրեական վարույթը կարճելու մասին» թիվ ԵԴ1/2075/01/25 որոշումը պետք է բեկանել և վարույթը փոխանցել նույն դատարան՝ նոր քննության:
Անդրադառնալով Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի խափանման միջոցի հարցին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վերջինիս նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ։
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-376-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 27-ի «Քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և քրեական վարույթը կարճելու մասին» թիվ ԵԴ1/2075/01/25 որոշումը բեկանել և վարույթը փոխանցել նույն դատարան՝ նոր քննության:
Արմեն Կոլյայի Նալբանդյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա․ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

Ա․ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ