ԵԴ1/2027/01/25
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, (այսուհետ՝ Դատարան) հետևյալ կազմով՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Վ․ՎԱՐԺԱՊԵՏՅԱՆԻ
Է․ԱԲԵԼՅԱՆԻ
Ա․ՄԿՐՏՉՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝

ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ Բ․ՂԱԶԻՆՅԱՆԻ

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ռ․ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

2025 թվականի օգոստոսի 6-ին Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ռոման Մնացականի Գրիգորյանի՝ (ծնվել է 1963 թվականի սեպտեմբերի 20-ին՝ ՀՀ-ում, ազգությամբ հայ է, ՀՀ քաղաքացի, ստացել է ութամյա կրթություն, ամուսնացած է, չի աշխատում, արարքը կատարելու պահին դատվածություն չի ունեցել, հաշվառված է և բնակվում է Կոտայքի մարզի Զովունի գյուղի 1-ին փողոցի 25-րդ տանը), ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի ապրիլի 20-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ ՃՏՀ քննության բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60-1534-24 քրեական վարույթը:
Հետագա նախաքննությունը կատարելու համար քրեական վարույթը ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնից ուղարկվել է ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժին։
Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Բ․Ղազինյանի՝ 2025 թվականի հունիսի 4-ի որոշմամբ Ռոման Գրիգորյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2025 թվականի հունիսի 6-ի որոշմամբ Ռոման Գրիգորյանի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի հունիսի 11-ին թիվ 60-1534-24 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում: Գործին շնորհվել է ԵԴ1/2027/01/25 համարը, և գործը մակագրվել է դատավոր Ա.Կարապետյանին: Քրեական գործը դատավորին է հանձնվել 2025 թվականի հունիսի 12-ին, և 2025 թվականի հունիսի 16-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 23-ի որոշմամբ Ռոման Գրիգորյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ։
2025 թվականի օգոստոսի 6-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը կայացրել է մեղադրական վերդիկտ, և նույն օրը նշանակվել են լրացուցիչ դատալսումներ:

2. Մեղադրանքի նկարագրությունը.
Ռոման Գրիգորյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված հսնրորեն վտանգավոր այն արարքի կատարման համար, որ նա, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանության ծառայողի կողմից 2023 թվականի հունվարի 24-ին կայացված թիվ 2315830597 որոշմամբ ենթարկված լինելով վարչական տույժի՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքը 6 ամիս ժամկետով կասեցնելու ձևով, պատշաճ ծանուցված և տեղեկացված լինելով այդ մասին, 2023 թվականի մայիսի 25-ին՝ ժամը 17.00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Տ.Պետրոսյան փողոցում, վարել է <<Օպել>> մակնիշի, 35 FM 685 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից 2023 թվականի հունիսի 30-ին կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180241955 արձանագրությամբ:

3. Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցներ.
Ռոման Գրիգորյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել, միաժամանակ հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։
(դատական նիստի արձանագրություն)

Վկա Արտուր Ստեփանյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի վարչական վարույթի իրականացման բաժնում՝ որպես ավագ տեսուչ: Իր աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մտնում ճանապարհատրանսպորտային պատահարների դեպքի վայրը լքած վարորդներին պարզելը, հայտնաբերելը, համապատասխան փաստաթղթեր կազմելը և այլն։ Մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանի հետ առնչվել է աշխատանքի բերումով։ Մասնավորապես՝ վարչական վարույթը մակագրվել է իրեն, և ինքը կազմել է համապատասխան փաստաթղթեր, լրացուցիչ բացատրություն է վերցրել վարորդից, որը կցված է վարույթի նութերին։
Պատասխանելով հանրային մեղադրողի և Դատարանի հարցերին՝ վկան հայտնել է, որ դեպքի մանրամասները չի հիշում։ Ռոման Գրիգորյանը կարծես պատահարի վայրը լքել էր։ Նրա վերաբերյալ կազմել է արձանագրություն՝ վարորդական իրավունքը կասեցված վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու համար։ Վարչական վարույթի ընթացքում ինքն անձամբ բացատրություն է վերցրել Ռոման Գրիգորյանից։ Մանրամասն չի հիշում, թե բացատրությունն ինչի վերաբերյալ է վերցրել։ Մյուս վարորդից ևս բացատրություն է վերցրել։ Վարչական վարույթի ընթացքում պարզվել է, որ վարորդներից մեկը տրանսպորտային միջոցը վարել է վարորդական իրավունքը կասեցված վիճակում, որի վերաբերյալ կազմվել են համապատասխան փաստաթղթեր։ Վարորդական իրավունքը կասեցված վիճակում տրանսպորտային միջոցը վարած վարորդը հանդիսացել է Ռոման Գրիգորյանը։ Այդ հանգամանքը վստահաբար հիշում է։ Հնարավոր է, որ վարորդները տարաձայնություն ունենան պատահարի մեղավորության հարցի շուրջ, սակայն նյութերը միանգամից փոխանցվեն ապահովագրական ընկերությանը։ Վարչական վարույթ իրականացվում է այն դեպքերում, երբ վարորդին փոխարինած լինելու կամ վարորդի կողմից պատահարի վայրը լքած լինելու հետ կապված հարցեր կան։ Սույն դեպքում վարչական վարույթն իրականացվել է իր հիշելով այն հիմքով, որ վարորդներից մեկը լքել էր պատահարի վայրը։ Ռոման Գրիգորյանը վարչական վարույթի ընթացքում չի վիճարկել իր կողմից պատահարի ընթացքում ավտոմեքենան վարելու փաստը։ Բացատրությամբ նա ընդունել է, որ պատահարի ընթացքում ինքն է ավտոմեքենան վարել։ Ռոման Գրիգորյանի կողմից վարորդական իրավունքը կասեցված լինելու պայմաններում տրանսպորտային միջոց վարելու վերաբերյալ արձանագրությունը կազմել է ինքը։ Արձանագրությունում առկա <<տ/մ վարել եմ վարորդական իրավունքս կասեցված վիճակում>> գրառումը կատարել է Ռոման Գրիգորյանը, ստորագրությունը նրանն է։ Հիշյալ արձանագրությունը պատահարի օրը չի կազմվել, քանի որ դեպքի վերաբերյալ կազմված նյութերը նույն օրը չեն փոխանցվել իրենց։ Ռոման Գրիգորյանի վերաբերյալ արձանագրությունը կազմվել է նրան հայտբարերելուց և նրա կողմից տրանսպորտային միջոցը վարած լինելու հանգամանքը պարզելուց հետո։
Մեղադրյալը վկային հարցեր չի տվել։
(դատական նիստի արձանագրություն)

Հրապարակվել և հետազոտվել են հետևյալ գրավոր ապացույցները՝

Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2023 թվականի հունիսի 30-ին կազմված թիվ 8180241955 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Ռոման Գրիգորյանը 2023 թվականի մայիսի 25-ին՝ ժամը 17։00-ի սահմաններում, Երևանի Տ․Պետրոսյան փողոցում տրանսպորտային միջոցը վարել է վարորդական իրավունքը կասեցված լինելու պայմաններում։ Արձանագրության մեջ Ռոման Գրիգորյանի կողմից արվել է հետևյալ գրառումը՝ <<տ/մ վարել եմ վարորդական իրավունքս կասեցված վիճակում>>։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 3):

ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության <<Ճանապարհային ոստիկանություն>> ծառայությունից ստացված էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքը, համաձայն որի՝ Ռոման Գրիգորյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը եղել է կասեցված։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 4):

Վարչական տույժ նշանակելու մասին 2023 թվականի հունվարի 24-ին կայացված թիվ 2315830597 որոշումը, համաձայն որի՝ Ռոման Գրիգորյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցվել է 6 ամիս ժամկետով։ Ըստ որոշման՝ այն ուժի մեջ է մտնում հանձնելու օրվան հաջորդող օրը։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 5, 117):

Վարչական տույժ նշանակելու մասին 2023 թվականի հունվարի 24-ին կայացված թիվ 2315830620 որոշումը, համաձայն որի՝ Ռոման Գրիգորյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցվել է 6 ամիս ժամկետով։ Ըստ որոշման՝ այն ուժի մեջ է մտնում հանձնելու օրվան հաջորդող օրը։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 6):

Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2023 թվականի մայիսի 28-ին կազմված թիվ 8300610439 արձանագրությունը և համանուն որոշումը, համաձայն որոնց՝ Ռոման Գրիգորյանը նույն օրը՝ ժամը 08։00-ի սահմաններում, Կոտայքի մարզի Զովունի բնակավայրի Գիտության Միջանցք փողոցում տրանսպորտային միջոցը վարել է՝ առանց ԱՊՊԱ պայմանագիր ունենալու, որի համար տուգանվել է 100․000 ՀՀ դրամի չափով։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 21):

Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2023 թվականի մայիսի 28-ին կազմված թիվ 8180281641 արձանագրությունը և համանուն որոշումը, համաձայն որոնց՝ Ռոման Գրիգորյանը նույն օրը՝ ժամը 07։40-ի սահմաններում, Կոտայքի մարզի Զովունի բնակավայրի Գիտության Միջանցք փողոցում տրանսպորտային միջոցը վարել է՝ վարորդական իրավունքը կասեցված լինելու պայմաններում։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 22):

Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 2023 թվականի հունիսի 30-ին կազմված թիվ 8180241955 արձանագրությունը և համանուն որոշումը, համաձայն որոնց՝ Ռոման Գրիգորյանը 2023 թվականի մայիսի 25-ին՝ ժամը 17։00-ի սահմաններում, Երևանի Տ․Պետրոսյան փողոցում տրանսպորտային միջոցը վարել է՝ վարորդական իրավունքը կասեցված լինելու պայմաններում։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 23):

Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 2315830597 որոշումը Ռոման Գրիգորյանին ուղարկելու վերաբերյալ թիվ AD156589206AM ծանուցագիրը, համաձայն որի՝ Ռոման Գրիգորյանն այն ստացել է 2023 թվականի փետրվարի 1-ին։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 118):

Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 2315830620 որոշումը Ռոման Գրիգորյանին ուղարկելու վերաբերյալ AD156590005AM ծանուցագիրը, համաձայն որի՝ Ռոման Գրիգորյանն այն ստացել է 2023 թվականի փետրվարի 1-ին։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 120):

Նյութական վնասով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի մասին թիվ 2023-276872 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ 2023 թվականի մայիսի 25-ին՝ ժամը 17։40-ին, կազմվել է արձանագրություն նույն օրը՝ ժամը 17։00-ին, Երևանի Տիգրան Պետրոսյան 73-րդ հասցեում տեղի ունեցած պատահարի մասին։ Վարորդ Լեռնիկ Գրիգորյանը հայտարարել է, որ Տիգրան Պետրոսյան փողոցով երթևեկելիս 35 FM 685 տրոնսպորտային միջոցի վարորդը իր վարած ավտոբուսի ետնամասին հարվածելուց հետո դիմել է փախուստի։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 256-259):

Բացատրություն վերցնելու մասին 2023 թվականի հունիսի 30-ին կազմված արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Ռոման Գրիգորյանը հայտնել է, որ <<բնակվում եմ վերնշված հասցեյում ունեմ վարորդական իրավունքի վկայական բ,ց, կարգի (կասեցված)։ Վարել եմ միյասնիկ պատկանող Օպել մակնիշի 35 FM 685 հաշվամ․ համարանիշի ավտո մեքենա։ Սույն թվականի մայիսի 25-ին վերնշված Ավտո մեքենայով երթևեկում Տ․Պետրոսյան 26/9 (Դավթաշեն թղմ․) հասցեի կողմից դեպի Տիգրան Պետրոսյան 2բ հասցեի ուղղությամբ։ Հասնելով նույն փողոցի 28/4 հասցեի դիմաց երթևեկելի առաջին գոտիով ընթացող ավտոբուսը կտրուկ ձախ վերադասավորվեց, այդ ընթացքում երթևեկում էր երկու գոտիով և իմ վարած Ավտո մեքենայի դիմացի աջ մասով բախվեցի ավտոբուսի հետևի ձախ մասին>>։
Հարկ է արձանագրել, որ մինչ բացատրության հրապարակումը մեղադրյալը հայտարարել է, որ չի հրաժարվում դրանից։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 262):

Զննում կատարելու մասին 2025 թվականի մայիսի 22-ին կազմված արձանագրության համաձայն՝ զննվել են նյութական վնասով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի մասին թիվ 2023-276872 արձանագրությունը, բացատրություն վերցնելու մասին 2023 թվականի մայիսի 26-ի և հունիսի 30-ի արձանագրությունները։ Բովանդակությունը համապատասխանում է վերևում զետեղվածին։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 263-264):

2025 թվականի հունիսի 6-ին կայացված արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչելու մասին որոշման համաձայն՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180241955 արձանագրության, վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2315830597 և 12315830620 որոշումների, Հայփոստ ՓԲԸ-ի թիվ AD156589206AM ծանուցման թերթիկի, նյութական վնասով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի թիվ 2023-276872 արձանագրության, բացատրություն վերցնելու մասի 2023 թվականի մայիսի 26-ի և 2023 թվականի հունիսի 30-ի արձանագրությունների պատճենները, ինչպես նաև Դատալեքս տեղեկատվական համակարգից արտատպված թիվ ԿԴ/0356/01/23 քրեական գործի քարտը և ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքը ճանաչվել են արտավարութային փաստաթղթեր։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 281-282):

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվել են հետևյալ փաստաթղթերը.

Ռոման Գրիգորյանի վերաբերյալ ստացված ձև 8 և ձև 9 տեղեկանքների համաձայն՝ Ռոման Գրիգորյանն արարքը կատարելու պահին հանդիսացել է դատվածություն չունեցող անձ:
(քրեական գործ հատոր 1-ին, վ.է 213-214, հատոր 2-րդ, վ․է․ 13-15):

4. Փաստական հանգամանքները հաստատված լինելու վերաբերյալ Դատարանի եզրահանգումը.
Հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանը հաստատված է համարում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Ռոման Գրիգորյանը, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանության ծառայողի կողմից 2023 թվականի հունվարի 24-ին կայացված թիվ 2315830597 որոշմամբ ենթարկված լինելով վարչական տույժի՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքը 6 ամիս ժամկետով կասեցնելու ձևով, պատշաճ ծանուցված և տեղեկացված լինելով այդ մասին, 2023 թվականի մայիսի 25-ին՝ ժամը 17.00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Տ.Պետրոսյան փողոցում, վարել է <<Օպել>> մակնիշի, 35 FM 685 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության ծառայողի կողմից 2023 թվականի հունիսի 30-ին կազմված վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180241955 արձանագրությամբ:
Այսպիսով, Դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը հիմնավոր համարելով եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, հիմնվելով ներքին համոզման վրա՝ գտնում է, որ մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանին վերագրվող արարքն ապացուցված է:
Ապացույցները, որոնց գնահատման արդյունքում Դատարանը մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանին վերագրվող արարքը համարում է ապացուցված, շարադրված են վերևում:

5. Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթում ապացույց են`
1) ձերբակալվածի ցուցմունքը.
2) մեղադրյալի ցուցմունքը.
3) տուժողի ցուցմունքը.
4) վկայի ցուցմունքը.
5) փորձագետի եզրակացությունը.
6) փորձագետի կարծիքը.
7) փորձագետի ցուցմունքը.
8) իրեղեն ապացույցները.
9) ապացուցողական և վարութային այլ գործողությունների արձանագրությունները.
10) արտավարութային փաստաթղթերը:
(…)>>:
Օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները, ներառյալ վարույթի մասնավոր մասնակիցների ներկայացրած ապացույցները համարվում են թույլատրելի, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգով հակառակը չի հաստատվել:
2. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված տվյալները, ինչպես նաև դրանց հիման վրա կատարված վարութային գործողությունների արդյունքով ձեռք բերված տվյալները ճանաչվում են անթույլատրելի և չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց:
3. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված են համարվում այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել`
1) տվյալ քրեական վարույթն իրականացնելու, համապատասխան ապացուցողական կամ վարութային այլ գործողություն կատարելու իրավասություն չունեցող անձի կողմից.
2) բացարկման ենթակա անձի էական մասնակցությամբ, եթե նա իմացել է կամ ողջամտորեն պետք է իմանար վարույթին իր մասնակցությունը բացառող հանգամանքների առկայության մասին.
3) սույն օրենսգրքով նախատեսված ընթացակարգի խախտմամբ, եթե հնարավոր չէ դրա հետևանքը վերացնել այլ ապացուցողական գործողության պատշաճ կատարմամբ.
4) քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում` առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու.
5) անհայտ աղբյուրից.
6) արդի գիտությանը հակասող մեթոդների կիրառմամբ:
4. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են նաև այն խախտումները, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների ոտնահարմամբ կամ քրեական վարույթի սկզբունքների խախտմամբ:
(…)
6. Պաշտպանի բացակայությամբ մեղադրյալի տված ցուցմունքները չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց, եթե մեղադրյալը դատարանում հրաժարվել է դրանցից:
(…)
9. Այն տվյալները, որոնք ստացվել են վարույթի հանրային մասնակցի թույլ տված` օրենքի պահանջների խախտմամբ, կարող են մեղադրյալի, նրա պաշտպանի կամ օրինական ներկայացուցչի միջնորդությամբ օգտագործվել որպես ապացույց, եթե այդ խախտմամբ չեն ոտնահարվել այլ անձի իրավաչափ շահերը: Այդպիսի ապացույցը կարող է օգտագործվել միայն ի շահ տվյալ մեղադրյալի:
(…)
11. Ապացույցների անթույլատրելիությունը, ինչպես նաև սույն հոդվածի 9-րդ մասով նախատեսված դեպքում օրենքի խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների օգտագործման հնարավորությունը որոշմամբ հաստատում է վարույթն իրականացնող մարմինը՝ վարույթի շահագրգիռ մասնակցի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ:
12. Անթույլատրելի ճանաչված ապացույցները պահվում են վարույթի նյութերում>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Սարիբեկ Վարազդատի Հարությունյանի գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ԵԱՔԴ/0189/01/12 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ (...) ապացույցների ձեռքբերման գործընթացում էական չեն կարող համարվել քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի այն խախտումները, որոնցով չեն սահմանափակվել դատավարության մասնակիցների` օրենքով երաշխավորված իրավունքները կամ այդ իրավունքներից նրանք չեն զրկվել, ինչպես նաև այն խախտումները, որոնք ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա չեն ազդել կամ չէին կարող ազդել: Այլ խոսքով` քննչական կամ այլ դատավարական գործողությունների կատարման ժամանակ թույլ տրված քրեադատավարական օրենսդրության խախտումները պետք է գնահատվեն` ելնելով դրանց բնույթից, ծանրությունից և վերոնշյալ գործողությունների արդյունքում ստացված ապացուցողական նյութի որակի և հավաստիության վրա դրանց ազդեցության աստիճանից: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելը` որպես իրավական հետևանք, պետք է տեղի ունենա միայն քրեադատավարական օրենսդրության էական խախտման առկայության պարագայում: Հակառակ դեպքում ապացույցների թույլատրելիության հարցին կցուցաբերվի ձևական մոտեցում, ինչն էլ կհանգեցնի ապացուցողական նյութի անտեղի կորստի (...)։
Թեև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը հիշյալ նախադեպային դիրքորոշումն արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված իրավանորմերի մեկնաբանման շրջանակում, սակայն նկատի ունենալով, որ ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչելու սկզբունքը գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի ընդունմամբ, ըստ էության, մնացել է նույնը, այն է՝ ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքում պետք է դրվի քրեադատավարական օրենսդրության պահանջների էական խախտումը, Դատարանը գտնում է, որ մեջբերված որոշմամբ արտահայտված նախադեպային դիրքորոշումը վերաբերելի է նաև սույն դեպքին:
Վերը մեջբերված քրեադատավարական նորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո թույլատրելիության տեսանկյունից գնահատելով հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված և դատական ակտում շարադրված վերոգրյալ ապացույցները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննության ընթացքում չի ստացվել որևէ օբյեկտիվ տվյալ, որը հիմք կտար փաստելու, թե նշված ապացույցների ձեռքբերման գործընթացում տեղ են գտել այնպիսի էական խախտումները, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների ոտնահարմամբ կամ քրեական վարույթի սկզբունքների խախտմամբ, ինչպես նաև՝ դրանք ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։
Այլ խոսքով՝ վկայակոչված ապացույցները թույլատրելիության առումով կասկածի տակ առնելու հիմքերը բացակայում են, քանի որ դրանք ձեռք են բերվել քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանմամբ, իսկ հակառակի մասին վկայող որևէ օբյեկտիվ տվյալ գործի քննության ընթացքում չի ստացվել։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(…)>>:
Օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել>>:
Ռոման Գրիգորյանին վերագրվող արարքի ապացուցվածության վերաբերյալ իրավական վերլուծությունների համատեքստում Դատարանը հարկ է համարում մեջբերել ապացույցների գնահատման վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ մի շարք նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումներ, որոնք, Դատարանի գնահատմամբ, տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխությունների պայմաներում ևս վերաբերելի են քննարկվող հարցին:
Այսպես.
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությունը որոշելու հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ: Մասնավորապես` իրացնելով օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը` Վճռաբեկ դատարանը հիշատակված դատական ակտում նախադեպային նշանակության իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել առ այն, որ գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում (...):
Արդյունքում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում` <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով՝ պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (...):
Սույն դեպքում գործով ձեռք բերված ապացույցները գնահատելով մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Դատարանը գալիս է հետևյալ եզրահանգման.
1․ ապացուցված են մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը),
2․ ապացուցված է Ռոման Գրիգորյանին վերագրվող արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այն նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
3․ ապացուցված է մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանի կողմից այդ արարքը կատարելը,
4․ ապացուցված է մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ:
Նշված եզրահանգման համար հիմք է հանդիսանում հետևյալ վերլուծությունը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝
<< 1.Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը՝
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:
2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով
3. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված, եթե նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը չի լրացել:
4. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձի՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը համարվում է կասեցված, եթե նրա` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքն օրենքով սահմանված կարգով կասեցվել է, և կասեցման ժամկետը չի լրացել:
5. Սույն օրենսգրքի իմաստով՝ անձը համարվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող, եթե նա սահմանված կարգով չի ստացել տվյալ կարգի տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի վարորդական վկայական կամ սահմանված կարգով ստացել է վարորդական վկայական, սակայն օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից, և զրկման ժամկետը լրանալուց հետո սահմանված կարգով չի վերականգնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը, բացառությամբ ուսումնական վարման դեպքերի>>:
Քննարկվող հանցագործության հիմնական անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։
Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոցը վարելով։ Ընդ որում, ինչպես պարզ է դառնում արարքը նախատեսող հոդվածի վերլուծությունից, օրենսդիրը պատասխանատվություն է նախատեսել նաև նշված արարքը ծանրացնող հանգամանքի զուգորդմամբ՝ հարբած (ոչ սթափ) վիճակում կատարելու համար: Ավելին՝ արարքը ծանրացնող հանգամանքի զուգորդմամբ կատարելու սուբյեկտ կարող է հանդիսանալ նաև տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձը։ Միևնույն ժամանակ հանցագործություն է համարվում նաև տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձանց կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը, եթե նրանք վարել են տրանսպորտային միջոց:
Թերևս, արարքի որակման տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունի նաև <<հարբած (ոչ սթափ) վիճակ>> հասկացության բացահայտումը, ինչն անելու համար անհրաժեշտ է հղում կատարել վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքին։ Մասնավորապես՝ նշված օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի 9-րդ մասի համաձայն (հոդվածը վերնագրված է տրանսպորտային միջոցները ոչ սթափ վիճակում վարելը)՝ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքում անձը համարվում է ոչ սթափ վիճակում գտնվող, եթե ստուգմամբ պարզվում է, որ նրա մեկ լիտր արյան մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0.2 գրամից կամ մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ 0.1 միլիգրամից ավելի է, կամ եթե անձի արյան կամ մեզի մեջ առկա է թմրամիջոցի կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի պարունակություն: Անձը համարվում է ոչ սթափ վիճակում գտնվող նաև այն դեպքում, երբ նրա արյան կամ արտաշնչած օդի մեջ սույն մասում նշված չափով մաքուր ալկոհոլի կամ արյան կամ մեզի մեջ թմրամիջոցի կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի պարունակությունը ոստիկանության ծառայողի կողմից տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելուց կամ այդ անձին առնչվող ճանապարհատրանսպորտային պատահարից հետո, բայց մինչև նրա սթափության վիճակի զննություն անցկացնելը կամ սթափության վիճակի զննություն անցնելուց նրան ազատելը, այդ անձի կողմից ալկոհոլային խմիչք, թմրամիջոց կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ օգտագործելու հետևանք է:
Հանցագործությունը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, իսկ հանցագործության սուբյեկտը 16 տարին լրացած մեղսունակ ֆիզիկական անձն է։
Սույն դեպքում գնահատականի արժանացնելով մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանին վերագրվող արարքն ապացուցված լինելու հարցը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքը եղել է կասեցված, այնինչ, մեղադրյալը, տեղեկացված լինելով այդ հանգամանքից, 2023 թվականի մայիսի 25-ին՝ ժամը 17։00-ի սահմաններում, Երևանի Տիգրան Պետրոսյան փողոցում վարել է տրանսպորտային միջոց: Այս մասին են վկայում դատաքննության ընթացքում հետազոտված և վերևում մեջբերված ապացույցները (բովանդակությունը մանրամասն տե՛ս վերևոմ)։
Այսինքն՝ մեղադրյալին վերագրվող արարքն ապացուցված է։
Մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
(…)>>:
Նույն օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ>>:
Համաձայն ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար` կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Չնայած տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխություններին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ հիշատակված որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումները չեն կորցրել իրենց արդիականությունը և կիրառելի են նաև սույն դեպքում:
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, օրենսդիրը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը:
Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։
Միաժամանակ օրենսդիրը սահմանել է հստակ չափորոշիչներ, որոնցով դատարանը պետք է ղեկավարվի պատժատեսակ և պատժաչափ որոշելիս։ Պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, ի թիվս այլնի՝ պետք է հաշվի առնել հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթը, հանցագործության եղանակը, մեղքի ձևը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության աստիճանը: Ազատությունից զրկելու հետ պատիժ նշանակելու դեպքում Դատարանը պետք է հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար՝ պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
Պատժատեսակը և պատժաչափը որոշելիս պետք է քննարկման առարկա դարձնել նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։
Վերոշարադրյալ իրավանորմերն ու իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն գործի փաստական հանգամանքների հետ՝
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Դատարանը, որպես մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկում այն, որ վերջինս արարքը կատարելու պահին դատվածություն չի ունեցել:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանին վերագրվող արարքի հանրային վտանգավորությանը՝ Դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի՝ (…) արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…):
Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ Ռոման Գրիգորյանին վերագրվում է դիտավորությամբ կատարված ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն:
Հաշվի առնելով վերոգրյալ բոլոր հանգամանքները և հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 55-րդ հոդվածների պահանջները, ինչպես նաև 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը, որի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ, Դատարանը գտնում է, որ գործի փաստական հանգամանքները Դատարանին հնարավորություն են տալիս գալու հետևության, որ տվյալ դեպքում պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանի նկատմամբ հանցանքը կատարելու պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի չափով տուգանք նշանակելով, որը կազմում է 450.000 (չորս հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ։
Անդրադառնալով տուգանքի վճարման վերաբերյալ հարցին՝ Դատարանը փաստում է, որ լրացուցիչ դատալսումների ժամանակ մեղադրյալը միջնորդել է իր նկատմամբ տուգանք պատժատեսակը նշանակելու դեպքում սահմանել 1 տարի վճարման ժամկետ՝ նշելով, որ ի վիճակի չէ նշանակվող տուգանքն ամբողջությամբ և միանգամից վճարելու:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<(...)
8․ Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ (…)
(…)>>:
Դատարանը, հաշվի առնելով մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանի գույքային դրությունը՝ այն, որ նա հնարավորություն չունի անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը գտնում է, որ Ռոման Գրիգորյանի նկատմամբ նշանակված պատժի՝ տուգանքի վճարման համար պետք է սահմանել 1 (մեկ) տարի վճարման ժամկետ:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ռոման Գրիգորյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ Ռոման Գրիգորյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180241955 արձանագրության, վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2315830597 և 12315830620 որոշումների, Հայփոստ ՓԲԸ-ի թիվ AD156589206AM ծանուցման թերթիկի, նյութական վնասով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի թիվ 2023-276872 արձանագրության, բացատրություն վերցնելու մասին 2023 թվականի մայիսի 26-ի և 2023 թվականի հունիսի 30-ի արձանագրությունների պատճենները, ինչպես նաև Դատալեքս տեղեկատվական համակարգից արտատպված թիվ ԿԴ/0356/01/23 քրեական գործի քարտը և ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքը պետք է պահել քրեական գործում:
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված մյուս հարցերի քննարկմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այդպիսիք սույն գործով առկա չեն։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 345-350-րդ և 364-րդ հոդվածներով` Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ռոման Մնացականի Գրիգորյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի վեցապատիկի՝ 450.000 (չորս հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Տուգանքի վճարման համար սահմանել 1 (մեկ) տարի ժամկետ։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Ռոման Մնացականի Գրիգորյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել:
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180241955 արձանագրության, վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2315830597 և 12315830620 որոշումների, Հայփոստ ՓԲԸ-ի թիվ AD156589206AM ծանուցման թերթիկի, նյութական վնասով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի թիվ 2023-276872 արձանագրության, բացատրություն վերցնելու մասին 2023 թվականի մայիսի 26-ի և 2023 թվականի հունիսի 30-ի արձանագրությունների պատճենները, ինչպես նաև Դատալեքս տեղեկատվական համակարգից արտատպված թիվ ԿԴ/0356/01/23 քրեական գործի քարտը և ՀՀ ՆԳՆ էլեկտրոնային ռեգիստրից արտատպված քաղվածքը պահել քրեական գործում:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ