ԵԴ1/1910/01/25
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՔՐԵԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԱԶԱՏԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

16-ը դեկտեմբերի, 2025թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)` նախագահությամբ դատավոր Ա.Կարապետյանի, քարտուղարությամբ՝ Ա․Հարությունյանի, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող Ա․Հեբոյանի, պաշտպան Ա․Բաղդասարյանի և մեղադրյալ Ն․Քալաշյանի, դռնբաց դատական նիստում, քննելով մեղադրյալ Նարեկ Քալաշյանի պաշտպան Արման Բաղդասարյանի միջնորդությունը՝ թիվ ԵԴ1/1910/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Նարեկ Վաչագանի Քալաշյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասին 4-րդ կետով՝ քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը լրացած լինելու և այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը դատարան հանձնված չլինելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և վարույթը կարճելու վերաբերյալ,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2021 թվականի նոյեմբերի 30-ին ՀՀ ոստիկանության Էրեբունու բաժնում 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածով հարուցվել է թիվ 12955721 քրեական գործը:
2021 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ՀՀ ոստիկանության Էրեբունու բաժնում 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 12957921 քրեական գործը:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 9-ի որոշմամբ թիվ 12957921 քրեական գործը միացվել է թիվ 12955721 քրեական գործին, և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 12955721 համարի ներքո։
2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ին ՀՀ ոստիկանության Էրեբունու բաժնում 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հարուցվել է թիվ 12959921 քրեական գործը:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ի որոշմամբ Սեդա Սայադյանը ճանաչվել է տուժող:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 22-ի որոշմամբ թիվ 12959921 քրեական գործը միացվել է թիվ 12955721 քրեական գործին, և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 12955721 համարի ներքո։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2022 թվականի հունվարի 14-ի որոշմամբ Արման Առաքելյանը ճանաչվել է տուժող Սեդա Սայադյանի ներկայացուցիչ։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2022 թվականի փետրվարի 21-ի որոշմամբ <<ԱՅԴԻ ԲԱՆԿ>> ՓԲԸ-ն ճանաչվել է տուժող:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2022 թվականի հոկտեմբերի 12-ի որոշմամբ տուժող Սեդա Սայադյանի ներկայացուցիչ Արման Առաքելյանի լիազորությունները դադարեցվել են, և տուժող Սեդա Սայադյանի լիազոր ներկայացուցիչ է ճանաչվել Ծովինար Գրիգորյանը։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2023 թվականի հունվարի 18-ի որոշմամբ տուժող <<ԱՅԴԻ ԲԱՆԿ>> ՓԲԸ-ի տուժողի դատավարական կարգավիճակը դադարեցվել է, և տուժող է ճանաչվել Արսեն Համբարձումյանը։
Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հովհաննիսյանի՝ 2024 թվականի մարտի 20-ի որոշմամբ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում այն բանի համար, որ նա Սեդրակ Էդուարդի Օսիպյանի հետ նախնական համաձայնությամբ, խմբի կազմում առանձնապես խոշոր չափերի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2021 թվականի օգոստոս ամսին գաղտնի հափշտակել է Երևան քաղաքի Նուբարաշեն 15 փողոցի մոտակայքում՝ նախկին կոշիկի արտադրամասի տարածքին հարակից հատվածում կայանված՝ Սեդա Վիրաբի Սայադյանին պատկանող և վերջինիս անվամբ հաշվառված <<BMW 645 Cl>> մակնիշի, 36 PA 556 համարանիշի ավտոմեքենան՝ վերջինիս պատճառելով առանձնապես խոշոր չափերի՝ 5.500.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի մարտի 26-ի որոշմամբ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հովհաննիսյանի՝ 2024 թվական մարտի 29-ի որոշմամբ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ մեղադրյալի գտնվելու վայրն անհայտ լինելու հիմքով։
Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, և վերջինս 2024 թվականի ապրիլի 18-ին հայտնաբերվել է ու ներկայացվել է վարույթն իրականացնող մարմնին։
Հսկող դատախազ Ա․Հովհաննիսյանի՝ 2024 թվական ապրիլի 18-ի որոշմամբ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսվել է։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի ապրիլի 29-ի որոշմամբ նշանակվել է համակարգչատեխնիկական փորձաքննություն։
Հսկող դատախազ Ա․Հովհաննիսյանի՝ 2024 թվական օգոստոսի 14-ի որոշմամբ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ փորձաքննության եզրակացությունը ստացված չլինելու հիմքով։
Հսկող դատախազ Ա․Հովհաննիսյանի՝ 2024 թվական դեկտեմբերի 14-ի որոշմամբ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է ևս 4 (չորս) ամիս ժամկետով՝ փորձաքննության եզրակացությունը ստացված չլինելու հիմքով։
Դատահամակարգչատեխնիկական փորձաքննության եզրակացությունը քննչական բաժին է ստացվել 2025 թվականի փետրվարի 6-ին։
Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Հեբոյանի՝ 2025 թվական փետրվարի 10-ի որոշմամբ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսվել է։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի 2025 թվականի հունիսի 2-ի որոշմամբ թիվ 12955721 քրեական վարույթից անջատվել է մեղադրյալ Սեդրակ Օսիպյանի վերաբերյալ մասը, և անջատված մասին շնորհվել է 12185925 համարը:
2025 թվականի հունիսի 5-ին թիվ 12955721 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում: Գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/1910/01/25 համարը, այնուհետև գործը մակագրվել և 2025 թվականի հունիսի 6-ին հանձնվել է դատավոր Ա.Կարապետյանին:
2025 թվականի հունիսի 10-ին դատավոր Ա.Կարապետյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի դեկտեմբերի 10-ին կայացած դատական նիստի ժամանակ պաշտպան Ա․Բաղդասարյանը միջնորդել է Նարեկ Քալաշյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասին 4-րդ կետով քրեական պատասխանատվությունից ազատել և վարույթը կարճել՝ քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը լրացած լինելու և այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը դատարան հանձնված չլինելու հիմքով:

2. Քննարկվող հարցի կապակցությամբ դատական նիստի ընթացքում կողմերի հայտնած դիրքորոշումները.
Ի հիմնավորումն ներկայացրած միջնորդության՝ պաշտպան Ա․Բաղդասարյանը, կատարելով քրեական հետապնդման ժամկետների հաշվարկ, հայտնել է, որ իր պաշտպանյալի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետն անցած է եղել հանրային մեղադրողի կողմից քրեական գործը դատարան ուղարկելու ժամանակ։
Մեղադրյալ Նարեկ Քալաշյանը միացել է պաշտպանի դիրքորոշմանը։
Հանրային մեղադրող Ա․Հեբոյանն առարկել է ներկայացված միջնորդության դեմ՝ ըստ էության հայտնելով, որ քրեական գործը դատարան ուղարկելիս Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետներն անցած չեն եղել։
(Կողմերի դիրքորոշումներն ավելի մանրամասն զետեղված են դատական նիստի ձայնագրությունը պարունակող լազերային սկավառակում)։

3. Դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Դատարանը, լսելով դատավարության կողմերի կարծիքը և ուսումնասիրելով թիվ ԵԴ1/1910/01/25 քրեական գործի նյութերը, գտնում է, որ Նարեկ Քալաշյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվությունից ազատման, իսկ քրեական վարույթը ենթակա է կարճման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1․ Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք
(․․․)>>:
<<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ` նաև Եվրոպական կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի (…) ողջամիտ ժամկետում (…) դատաքննության իրավունք>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 24-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Նախաքննությունը և դատաքննությունը պետք է ավարտվեն ողջամիտ ժամկետում: Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է իր իրավասության սահմաններում դրսևորել պատշաճ ջանասիրություն վարույթը ողջամիտ ժամկետում ավարտելու համար:
2.Մեղադրյալն ունի ողջամիտ ժամկետում դատարանի առջև կանգնելու իրավունք։
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Մինչդատական վարույթում հանրային քրեական հետապնդումն այն հարուցելու պահից չի կարող տևել ավելի, քան`
(…)
3) ութ ամիս` ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով.
(…)։
2. Բացառիկ դեպքերում, երբ դա է պահանջում արդարադատության շահը, վերադաս դատախազը հսկող դատախազի միջնորդությամբ իրավասու է երկարաձգելու ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով հանրային քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը մեկ ամսով, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով քրեական հետապնդման ժամկետները՝ առավելագույնը երկու ամսով:
(…)։
5. Սույն հոդվածի 1-ին մասով սահմանված ժամկետներն ընդհատվում են քրեական հետապնդումը դադարեցնելու պահից և շարունակվում են քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը վերացնելու կամ քրեական հետապնդումը նորոգելու դեպքում։>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման ժամկետները կասեցվում են սույն հոդվածի 2-րդ կամ 3-րդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկով քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին քննիչի միջնորդության հիման վրա հսկող դատախազի կողմից որոշում կայացնելու պահից:
2. Քրեական հետապնդման ժամկետը կարող է կաuեցվել հետևյալ հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում`
1) քննությունից խուսափելու կամ այլ պատճառներով մեղադրյալի գտնվելու վայրն անհայտ է.
2) մեղադրյալի մոտ առկա է ծանր հիվանդություն, որը նրան տևական ժամանակով զրկում է վարույթին մասնակցելու հնարավորությունից.
3) մեղադրյալը Հայաuտանի Հանրապետության uահմաններից դուրu գտնվելու պատճառով չի կարող մաuնակցել վարույթին.
4) մեղադրյալի հետ կնքվել է համագործակցության համաձայնագիր.
5) գործում է անհաղթահարելի ուժ, որը խոչընդոտում է վարույթի հետագա իրականացմանը:
3. Եթե առանց նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը կամ առանց քրեական վարույթով իրավական օգնություն ցույց տալու մասին միջազգային հարցման պատասխանը ստանալու հնարավոր չէ լուծել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու կամ այն դադարեցնելու հարցը, ապա յուրաքանչյուր դեպքում քրեական հետապնդման ժամկետը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով կարող է կասեցվել երկու ամսից ոչ ավելի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ չորս ամսից ոչ ավելի ժամկետով։ Ամեն դեպքում, սույն մասով նախատեսված հիմքերով քրեական հետապնդման կասեցման ընդհանուր ժամկետը նույն մեղադրյալի նկատմամբ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի 192-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետները, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ նույն հոդվածով նախատեսված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետների կրկնապատիկը։
4. Քրեական հետապնդման ժամկետը կաuեցվում է մինչև դրա համար հիմք ծառայած հանգամանքների վերանալը, իսկ սույն հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված դեպքում` մինչև համագործակցությունը դադարեցնելը կամ մինչև մեղադրյալի կողմից համագործակցության համաձայնագրով ստանձնած պարտականությունները պատշաճ կատարելը։>>
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի համաձայն․
<<1. Քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին որոշումն ընդունվում է մեղադրյալի բացակայությամբ հնարավոր և անհրաժեշտ բոլոր վարութային գործողությունները կատարելուց հետո, սակայն չի սահմանափակում նախաքննության ընթացքում վարութային այլ գործողությունների կատարումը, եթե դրա անհրաժեշտությունն առաջացել է քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելուց հետո:
2. Քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին միջնորդությունը վարույթի նյութերի հետ միասին քննիչն անհապաղ ուղարկում է հսկող դատախազին: Հսկող դատախազը միջնորդությունն ստանալու պահից ոչ ուշ, քան յոթ օրվա ընթացքում որոշում է կայացնում քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին կամ որոշմամբ մերժում է միջնորդությունը: Այդ որոշումներն անհապաղ ուղարկվում են քննիչին:
3. Քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին հսկող դատախազի որոշումն ստանալուց հետո քննիչը դրա պատճեններն անհապաղ հանձնում է վարույթի մասնավոր մասնակիցներին` նրանց գրավոր պարզաբանելով որոշումը բողոքարկելու կարգը և ժամկետները:
4. Քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին որոշումը վարույթի մասնավոր մասնակիցը կարող է բողոքարկել վերադաս դատախազին` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում: Վերադաս դատախազը բողոքը ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում որոշում է կայացնում այն բավարարելու կամ մերժելու մասին:>>
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի համաձայն․
<<1.Քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսվում է, երբ վերանում է այն կասեցնելու հիմքը: Քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու հիմքը վերանալու դեպքում քննիչը հսկող դատախազին միջնորդություն է ներկայացնում քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսելու մասին:
2. Այդ միջնորդությունը ներկայացնելու, այն լուծելու, ինչպես նաև համապատասխան որոշման հանձնման և բողոքարկման նկատմամբ կիրառվում է սույն օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-4-րդ մասերով սահմանված կարգը:
(…)>>:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն (այսուհետ՝ նաև Եվրոպական դատարան) ողջամիտ ժամկետում դատաքննության անձի իրավունքի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
-դատարանն իրազեկ է այն դժվարություններին, որոնք ձգձգում են գործերի քննությունն ազգային դատարանների կողմից և որոնք պայմանավորված են բազմապիսի հանգամանքներով։ Այնուամենայնիվ, Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասը պահանջում է, որ գործերը քննության առնվեն ողջամիտ ժամկետում. Եվրոպական կոնվենցիան ընդգծում է առանց այնպիսի ձգձգումների արդարադատություն իրականացնելու կարևորությունը, որոնք կարող են վարկաբեկել դրա արդյունավետությունն ու ճշմարտացիությունը (տե՛ս H. v. France գործով Եվրոպական դատարանի` 1989 թվականի հոկտեմբերի 24-ի վճիռը, գանգատ թիվ 10073/82, կետ 58),
- քրեական գործերով Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի նպատակն է ապահովել, որ անձինք մեղադրված չլինեն չափազանց երկար, և որոշվի մեղադրանքի հիմնավորվածությունը (տե՛ս Եվրոպական դատարանի՝ Wemhoff v. Germany գործով 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 2122/64, կետ 18, Kart v. Turkey գործով 2009 թվականի դեկտեմբերի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8917/05, կետ 68),
- ժամկետը, որը պետք է հաշվի առնվի, սկսվում է այն օրվանից, երբ անձին մեղադրանք է ներկայացվում (տե՛ս Neumeister v. Austria գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 1936/63, կետ 18): Այն կարող է նաև սկսվել անձի ձերբակալման պահից (տե'ս Wemhoff v. Germany գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 2122/64, կետ 19), կամ նույնիսկ նախնական քննությունը սկսվելու պահից (տե'ս Ringeisen v. Austria գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 1971 թվականի հուլիսիի 16-ի վճիռը, գանգատ թիվ 2614/65, կետ 110: Տե'ս Ringeisen v. Austria գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 1971 թվականի հուլիսիի 16-ի վճիռը, գանգատ թիվ 2614/65, կետ 110),
-քրեական գործերում այն ժամկետը, որի նկատմամբ կիրառելի է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը, ընդգրկում է նշված վարույթն ամբողջությամբ՝ ներառյալ մինչդատական վարույթը (տե՛ս Եվրոպական դատարանի՝ Dvorski v. Croatia գործով 2015 թվականի հոկտեմբերի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 25703/11, կետ 76) և բողոքարկման վարույթները (տե'ս Եվրոպական դատարանի՝ Konig v. Germany գործով 1978 թվականի հունիսի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 6232/73, կետ 98, V. v. The United Kingdom գործով 1999 թվականի դեկտեմբերի 16-ի վճիռը, գանգատ թիվ 24888/94, կետ 109),
- որոշելիս, թե արդյոք քրեական վարույթի տևողությունը ողջամիտ է եղել, թե ոչ, պետք է հաշվի առնվեն այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են գործի բարդությունը, դիմումատուի վարքագիծը, իրավասու մարմինների վարքագիծը, դիմումատուի համար ողջամիտ ժամկետի չպահպանման հետևանքները (տե՛ս Եվրոպական դատարանի՝ Aganikyan v. Armenia գործով 2018 թվականի ապրիլի 5-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21791/12, կետ 31)։ Գործի բարդությունը կարող է բխել, օրինակ՝ մեղադրանքների թվից, վարույթում ներգրավված անձանց թվից, ինչպիսիք են մեղադրյալներն ու վկաները, կամ գործի միջազգային մասշտաբից (տե'ս Neumeister v. Austria գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 1936/63, կետ 20)։ Չնայած նրան, որ գործը կարող է որոշակի բարդության լինել՝ չեն կարող չպարզաբանված անգործության երկար ժամանակահատվածները համարվել <<ողջամիտ>> (տե՛ս Adiletta and others v. Italy գործով Եվրոպական դատարանի՝ 1991 թվականի փետրվարի 19-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 13978/88 14236/88 14237/88, կետ 17)։ Դիմումատուի վարքագիծն օբյեկտիվ փաստ է համարվում, որը չի կարող վերագրվել Պատասխանող պետությանը, և որը պետք է հաշվի առնել՝ որոշելիս, թե արդյոք վարույթի տևողությունը գերազանցում է ողջամիտ ժամկետը, թե ոչ (տե՛ս Eckle v. Germany գործով Եվրոպական դատարանի՝ 1982 թվականի հուլիսի 15-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8130/78, կետ 82)։ Իրավասու մարմինների վարքագծի առումով Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետով Պայմանավորվող պետությունների վրա դրվում է իրենց դատական համակարգերն այնպես կազմակերպելու պարտականություն, որ դատարանները կարողանան բավարարել պահանջներից յուրաքանչյուրը (տե'ս Եվրոպական դատարանի՝ Abdoella v. The Netherlands գործով 1992 թվականի նոյեմբերի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 12728/87, կետ 24, Dobbertin v. France գործով 1993 թվականի փետրվարի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 13089/87, կետ 44)։ Ինչ վերաբերում է դիմումատուի համար ողջամիտ ժամկետի չպահպանման հետևանքներին, ապա դրանք կարող են լինել նյութական և ոչ նյութական վնասի ձևով (տե'ս Vallée v. France գործով Եվրոպական դատարանի` 1994 թվականի ապրիլի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 22121/93, կետ 49)։
Դատարանն արձանագրում է, որ ողջամիտ ժամկետում դատաքննության սկզբունքը մարդու հիմնարար իրավունքներից է։ Այն անձի արդար դատաքննության իրավունքի առանցքային բաղադրիչներից է և միտված է հնարավորինս սեղմ ժամկետում գործի քննությունն ապահովելուն, անձի իրավունքների, շահերի առնչությամբ իրավական վեճը հանգուցալուծելուն և վերջնական դատական ակտ կայացնելուն։ Ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունքի երաշխավորումն ապահովում է նաև սոցիալական արդարության վերականգնումը, նպաստում հանցագործությունների կանխմանը և խափանմանը, հանցավոր ոտնձգություններին արդյունավետորեն հակազդելու պետության կարողությունների նկատմամբ հասարակության վստահության ամրապնդմանը։
Գործի քննության ողջամիտ ժամկետի ապահովման երաշխիք են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված մի շարք կառուցակարգեր։ Մասնավորապես՝ կախված անձին մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից օրենսդիրը սահմանել է քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետ, որի չպահպանելն անվերապահորեն հանգեցնում է քրեական հետապնդման դադարեցման։
Հաշվի առնելով քրեական վարույթում ներգրավված անձանց համար վարույթը հնարավոր սեղմ ժամկետներում ավարտելու կարևորությունը, օրենսդիրը սկզբունքի մակարդակի է բարձրացրել նախաքննությունը և դատաքննությունը ողջամիտ ժամկետում ավարտելու պահանջը, որի հիման վրա և ի կենսագրծումն այդ պահանջի՝ նախատեսվել են հատուկ կարգավորումներ: Քրեական վարույթի ժամկետի ողջամտությունը գնահատելիս կարևոր նշանակություն ունեն վարույթի բարդությունը, դրանում ներգրավված անձանց բազմաքանակությունը, ընդհանուր առմամբ նրանց դրսևորած վարքագիծը և վարույթի բնականոն ընթացքին հակազդելու հանգամանքը, սակայն, ամեն դեպքում առանցքային նշանակություն ունի վարույթն իրականացնող մարմնի դրսևորած պատշաճ ջանասիրությունը՝ ուղղված ողջամիտ ժամկետում վարույթն ավարտելուն:
Քանի որ մինչդատական վարույթն ուղեկցվում է անձի իրավունքներն էականորեն սահմանափակող դատավարական հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ, վերը նշված նորմերով սահմանելով յուրաքանչյուր մեղադրյալի՝ ողջամիտ ժամկետում դատարանի առջև կանգնելու իրավունքը, օրենսդիրը պարտավորեցնում է քրեական հետապնդման մարմիններին հնարավոր սեղմ ժամկետում ավարտել մինչդատական վարույթը և մեղադրյալին ընձեռել հրապարակայնության և մրցակցության պայմաններում իրեն առաջադրված մեղադրանքը դատարանում վիճարկելու հնարավորություն, կամ, որպես դրան այլընտրանք՝ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել, հետևաբար՝ այդ մասով ավարտել քրեական վարույթը:
Վերը շարադրված քրեադատավարական նորմերից հետևում է, որ մինչդատական վարույթում քրեական հետապնդման համար սահմանված ժամկետները հարաբերականորեն կարճ են, իսկ դրանց կասեցման և երկարաձգման հիմքերն ըստ էության բացառիկ, և քրեական հետապնդումը չի կարող չարդարացված երկար տևել՝ անձին պահելով անորոշ կախվածության մեջ։ Հակառակ դեպքում, անկախ վարույթի հետագա փուլերի տևողությունից և ընթացքից, կխախտվի անձի՝ ողջամիտ ժամկետում իր գործի քննության սահմանադրական և կոնվենցիոն իրավունքը։
Անձին պաշտոնապես մեղադրելով հանցանքի կատարման մեջ՝ պետությունը հնարավորություն է ստանում քրեական վարույթի ընթացքում տևական ժամանակով սահմանափակել նրա իրավունքները և ազատությունները։ Որպես դրան հակակշիռ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը սահմանել է հարուցված քրեական հետապնդման համար ժամկետային սահմանափակումներ՝ ելնելով մեղսագրվող արարքի ծանրության աստիճանից: Նշված կանոնը ուղղված է մի կողմից մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմնի՝ ողջամիտ ժամկետում գործի քննությունն ավարտելու պարտականության կատարման ապահովմանը, մյուս կողմից երաշխավորում է, որ մինչդատական վարույթում անձի նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումը չհիմնավորված երկար չտևի: Որպես վերոնշյալի ապահովման միջոց՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանվել է, որ քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը լրանալու և դրա ընթացքում դատախազի կողմից վարույթի նյութերը դատարանին չհանձնելու դեպքում հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման։
Միևնույն ժամանակ որպես հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռված պաշտպանությունն ապահովելու կառուցակարգ՝ օրենսդիրը նախատեսել է քրեական հետապնդման ժամկետի բացառիկ դեպքում երկարաձգման հնարավորություն և կասեցման հնարավորություն։ Քրեական հետապնդման ժամկետի կասեցում օրենսդիրը նախատեսել է ինչպես անորոշ ժամանակահատվածով, այնպես էլ հստակ սահմանված ժամկետներով։ Եթե քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվում է այնպիսի հիմքով, որն ուղղակիորեն կապված է մեղադրյալի հետ կամ ունի բացառապես օբյեկտիվ բնույթ, ապա ժամկետի հոսքը վերականգնվում է որոշակի հանգամանքների վերանալու կամ ի հայտ գալու ուժով։ Իսկ երբ քրեական հետապնդման ժամկետի կասեցումը պայմանավորված է հատուկ հանգամանքներով (փորձագետի եզրակացությունը կամ իրավական օգնության մասին հարցման պատասխանը ստանալը), ապա նշված դեպքերում օրենսդիրը կիրառել է կասեցման որոշակիացված ժամկետ սահմանելու չափանիշը՝ սահմանելով, որ եթե առանց նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը կամ առանց քրեական վարույթով իրավական օգնություն ցույց տալու մասին միջազգային հարցման պատասխանը ստանալու հնարավոր չէ լուծել մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու կամ այն դադարեցնելու հարցը, ապա յուրաքանչյուր դեպքում քրեական հետապնդման ժամկետը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով կարող է կասեցվել երկու ամսից ոչ ավելի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքի վերաբերյալ մեղադրանքով՝ չորս ամսից ոչ ավելի ժամկետով։
Օրենսդիրը նաև կարգավորել է քրեական հետապնդման ժամկետների կասեցման կարգը և հստակ սահմանել կասեցված ժամկետի սկիզբը և ավարտը։ Մասնավորապես՝ քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին միջնորդություն ներկայացնող սուբյեկտ օրենսդիրը նախատեսել է վարույթն իրականացնող քննիչին, իսկ միջնորդության քննարկումը և դրա վերաբերյալ որոշում կայացնելու լիազորություն ընձեռել է հսկող դատախազին: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով հստակեցվել է նաև կասեցման ժամկետի սկիզբը, մասնավորապես սահմանվել է, որ քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվում է քննիչի միջնորդության հիման վրա՝ հսկող դատախազի կողմից որոշում կայացնելու պահից: Սահմանվել է նաև կասեցման ժամկետի ավարտը՝ նկատի ունենալով գործը ողջամիտ ժամկետներում քննելու սկզբունքը, և այդ ժամկետը չթողնելով վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողությանը։ Վերը շարադրված հոդվածներից հետևում է, որ քրեական հետապնդման կասեցման ժամկետն ավարտվում և ժամկետը վերսկսում է կասեցման հիմքի վերացման պահից, այսինքն՝ օրենսդիրն ի տարբերություն քրեական հետապնդման ժամկետի կասեցման մեկնարկի, ավարտը չի պայմանավորում դատախազի որոշմամբ, այլ պայմանավորում է կասեցման հիմքի ավարտով։ Օրինակ՝ փորձաքննության եզրակացությունը ստացված չլինելու հիմքով քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսվում է փորձաքննության եզրակացությունը ստանալու պահից։ Այլ խոսքով՝ քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետի հետագա ընթացքը ենթակա է հաշվարկման կասեցման հիմքի վերացման, այլ ոչ թե դրա վերաբերյալ հսկող դատախազի կողմից որոշում կայացնելու պահից: Հատկանշական է, որ քրեական հետապնդման ժամկետի վերսկսումը դատախազի որոշմամբ պայմանավորելը հակասում է հիշյալ կարգավորումների սկզբունքային նշանակությանը, քանի որ այդ դեպքում վարույթն իրականացնող մարմնին կտրվի քրեական հետապնդման ժամկետներն արհեստականորեն ձգձգելու հնարավորություն, մասնավորապես՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից հսկող դատախազին քրեական հետապնդման միջնորդությունն ուշ ներկայացնելու արդյունքում կխախտվի վարույթի ողջամիտ ժամկետի սկզբունքը։
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով 2024 թվականի մարտի 20-ին Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասին 4-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում: Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 4-րդ մասի՝ նույն օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասին 4-րդ կետով նախատեսված արարքը դասվում է ծանր հանցագործությունների շարքին, այսինքն՝ դրա համար նախատեսված քրեական հետապնդման ժամկետը կազմում է ութ ամիս (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 192-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետ)։
2024 թվականի մարտի 29-ին, այսինքն՝ քրեական հետապնդման ժամկետները հոսելուց 9-ը օր հետո, հսկող դատախազը Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցրել է՝ մեղադրյալի գտնվելու վայրն անհայտ լինելու հիմքով։
Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, և վերջինս 2024 թվականի ապրիլի 18-ին հայտնաբերվել է ու ներկայացվել է վարույթն իրականացնող մարմնին։ Նույն օրը հսկող դատախազը որոշում է կայացրել Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսելու մասին։
Դեռևս 2024 թվականի ապրիլի 29-ին քրեական վարույթով նշանակվել է համակարգչատեխնիկական փորձաքննություն։ Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ հիշյալ փորձաքննության եզրակացությունը չի ստացվել՝ հսկող դատախազը 2024 թվական օգոստոսի 14-ին, այսինքն՝ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը հոսելուց ընդհանուր 4 ամիս, 6 օր հետո (ժամկետը վեսկսելուց հետո անցել է 3 ամիս, 27 օր, որին պետք է գումարվի ի սկզբանե հոսած 9 օրը) որոշում է կայացրել քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու մասին։ Ստացվում է, որ այդ պահի դրությամբ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման չհոսած ժամկետը կազմել է 3 ամիս, 24 օր։ Այլ կերպ՝ հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսվելուց հետո 3 ամիս, 24 օրվա ընթացքում պետք է լուծվել գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան հանձնելու հարցը։
Հսկող դատախազը 2024 թվական դեկտեմբերի 14-ին ևս 4 (չորս) ամիս ժամկետով՝ նույն հիմքով, կասեցրել է Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը։
Այդ ընթացքում՝ 2025 թվականի փետրվարի 6-ին, քննչական բաժին է ստացվել նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը, այսինքն՝ վերացել է Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցնելու հիմքը։ Հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված իրավակարգավորումը և սույն որոշմամբ արված վերլուծությունները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սկսած 2025 թվականի փետրվարի 6-ից՝ հոսել է Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման մնացած ժամկետը։ Այսինքն՝ այդ ժամկետի ավարտ է հանդիսացել 2025 թվականի մայիսի 30-ը։
Մինչդեռ, գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարն է մուտքագրվել 2025 թվականի հունիսի 5-ին, այսինքն՝ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետն ավարտվելուց 6 օր հետո։
Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ եթե անգամ շարժվենք այն մեկնաբանմամբ, որ Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը շարունակել է հոսել հսկող դատախազի կողմից քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսելու մասին որոշում կայացնելու օրվանից՝ 2025 թվականի փետրվարի 10-ից, ապա այդ դեպքում էլ քրեական հետապնդման ժամկետի ավարտ է հանդիսացել 2025 թվականի հունիսի 3-ը, մինչդեռ, ինչպես արդեն փաստվել է, գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան է հանձնվել 2025 թվականի հունիսի 5-ին։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն․
<<1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
(...)
7) լրացել է սույն օրենսգրքով սահմանված քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը, և դատախազն այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը չի հանձնել դատարան.
(...)։
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասի 1-9-րդ և 11-րդ կետերով նախատեսված հանգամանքները ռեաբիլիտացնող են։
(․․․)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթը ենթակա է կարճման, եթե`
(...)
3) կայացվել է անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չհարուցելու կամ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշում, և սպառվել են վարույթը շարունակելու բոլոր հնարավորությունները.
(...)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Նախնական դատալսումների ընթացքում սույն հոդվածով սահմանված հաջորդականությամբ դատարանը քննարկման առարկա է դարձնում՝
(…)
3) քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ վարույթը կարճելու հարցը.
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1.Սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-14-րդ կետերով նախատեսված որևէ հանգամանքի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց ապացույցների հետազոտման, դատարանը որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին: Եթե քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է մեղադրյալներից մեկին, ապա քրեական հետապնդումը դադարեցվում է միայն նրա նկատմամբ՝ առանց վարույթը կարճելու:
2.Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը:
3.Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճենն ուղարկվում է հանրային մեղադրողին և վարույթի մասնավոր մասնակիցներին>>։
Ելնելով վերոգրյալից և նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ թիվ 12955721 քրեական վարույթը դատարան է մուտքագրվել 2025 թվականի հունիսի 5-ին, այսինքն՝ քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետն անցած լինելու պայմաններում, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Նարեկ Քալաշյանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետի կիրառմամբ ենթակա է քրեական պատասխանատվությունից ազատման։
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ սպառվել են վարույթը շարունակելու բոլոր հնարավորությունները, հետևաբար առկա է նաև քրեական վարույթը կարճելու՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով նախատեսված հիմքը։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետով, 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով, 33-րդ, 270-րդ, 315-րդ և 389-րդ հոդվածներով` Դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Թիվ ԵԴ1/1910/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Նարեկ Վաչագանի Քալաշյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասին 4-րդ կետով ազատել քրեական պատասխանատվությունից, իսկ թիվ ԵԴ1/1910/01/25 քրեական վարույթը կարճել՝ քրեական հետապնդման առավելագույն ժամկետը լրացած լինելու և այդ ժամկետի ընթացքում վարույթի նյութերը դատարան հանձնված չլինելու հիմքով:
Որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Նարեկ Քալաշյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել։
Որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված <<BMW 645 CI>> մակնիշի ավտոմեքենան հանձնել նախաքննություն իրականացրած մարմնի պահպանությանը՝ նկատի ունենալով Սեդրակ Օսիպյանի վերաբերյալ քննվող թիվ 12185925 քրեական վարույթի նախաքննությունն ավարտված չլինելու հանգամանքը։
Արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված <<ՄՏՍ Արմենիա>> և <<Յուքոմ>> ՓԲ, ինչպես նաև <<Տելեկոմ Արմենի>> ԲԲ ընկերություններից ստացված տեղեկատվությունը պահել գործի նյութերում։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ