ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
քրեական գործ թիվ ԵԴ1/1892/01/25
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը,

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ,
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Լ.ՄԱԿԱՐՅԱՆԻ,

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ,
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՐԱԲԿԻՐ ԵՎ
ՔԱՆԱՔԵՌ-ԶԵՅԹՈՒՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ
ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱԽԱԶ Է.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆԻ,

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ռ․ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Ա․ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ,

2025 թվականի օգոստոսի 28-ին Երևան քաղաքում
դատարանում, դռնբաց դատական նիստում քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի՝
(ծնված Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, խնամքին՝ ոչ ոք, չի աշխատում)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-րդ մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական ընթացքը.
1. 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնում (այսուհետ՝ նաև Նախաքննության մարմին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 09-0622-24 քրեական վարույթը:
2. Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի օգոստոսի 25-ի որոշմամբ Էրիկ Սամվելի Նահապետյանը ճանաչվել է տուժող։
3. Հսկող դատախազի 2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ի որոշմամբ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
4. Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը։
5․ Նախաքննության մարմնի 2025 թվականի հունվարի 7-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով։
6. 2025 թվականի մարտի 12-ին Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանին ներկայացվել է մեղադրանք։
7․ Հսկող դատախազի 2025 թվականի մարտի 18-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 195-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով։
8․ Հսկող դատախազի կողմից 2025 թվականի ապրիլի 9-ին որոշում է կայացվել մեղադրական եզրակացությունը չհաստատելու և քրեական վարույթի նյութերը նախաքննության մարմին վերադարձնելու մասին։
9․ Նախաքննության մարմնի 2025 թվականի մայիսի 7-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով մինչև կասեցման համար հիմք հանդիսացած հանգամանքի վերանալը։
10․ Հսկող դատախազի 2025 թվականի մայիսի 27-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի նկատմամբ հարուցված և կասեցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը վերսկսվել է՝ կասեցման հիմքի վերացման պատճառաբանությամբ։
11․ 2025 թվականի հունիսի 4-ին թիվ 09-0622-24 վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ՝ նաև Դատարան):
2025 թվականի հունիսի 9-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ Նախնական դատալսումներով դատական նիստը նշանակվել է նույն թվականի հունիսի 18-ին:

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
12. Մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհհաննիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է ներկայացվել հետևյալ արարքի համար. «(...) նա, տեղեկանալով իր համածառայակից Էրիկ Նահապետյանի՝ «Միքայելյան վիրաբուժական ինստիտուտ» ԲԿ-ում գտնվելու հանգամանքի մասին, նրան տեսակցելու պատրվակով 2024 թվականի օգոստոսի 24-ին՝ ժամը 15։00-ից 16։00-ն ընկած ժամանակահատվածում այցելել է վերջինիս, այնուհետև Էրիկ Նահապետյանի մոտ նկատելով «Այֆոն 12 մինի» մոդելի 3574893206777937 և 357489320537289 գործարանային համարներով բջջային հեռախոսը, խնդրել է վերջինիս 10 րոպեով տրամադրել այն՝ իր ընկերուհուն ցուցադրելու, որից հետո այն վերադարձնելու պայմանով, Էրիկ Նահապետյանը չմերժելով Ռուբեն Հովհաննիսյանի խնդրանքը, նրան է փոխանցել իր «Այֆոն 12 մինի» տեսակի բջջային հեռախոսը, որը Ռուբեն Հովհաննիսյանը վերցնելով հեռացել է, այնուհետև վերջինս հասկանալով, որ Է․ Նահապետյանի տեսադաշտից դուրս է գտնվում, գաղտնի կերպով հափշտակել է բջջային հեռախոսը՝ այդպիսով Էրիկ Նահապետյանին պատճառելով մանր չափերի՝ 200․000 ՀՀ դրամի նյութական վնաս»:

Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու հարցի քննարկումը.
13. Նախնական դատալսումների ընթացքում Պաշտպանը միջնորդեց մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել, հայտնելով, որ տուժողը դիքորոշում է հայտնել, որ հաշտվել է իր պաշտպանյալի հետ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը նախատեսում է նման ընթացակարգ, և առկա է համապատասխան հիմք՝ քրեական վարույթը կարճելու համար: Միջնորդեց տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական վարույթը կարճել:
Նշեց, որ իր պաշտպանյալը դատվածություն չունի, առկա են դեռևս քննության փուլում գտնվող քրեական գործեր, սակայն առկա չէ դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ: Հավելեց, որ այդ փաստն արտացոլված է նաև մեղադրական եզրակացության մեջ:
13.1․ Մեղադրյալը միացավ Պաշտպանի դիրքորոշմանը և հայտնեց, որ հաշտվել է տուժողի հետ: Նշեց, որ վնասը դեռևս հատուցված չէ, սակայն եկել են պայմանավորվածության՝ դրա կապակցությամբ: Տուժողի հետ խոսակցության ընթացքում հայցել է նրա ներողամտությունը, հասկացել են միմյանց և որոշել հաշտվել: Տուժողին խոստացել է, որ հեռախոսը կվերադարձնի։ Համաձայն է մեղադրանքի հետ և զղջացել է կատարած արարքի համար: Չունի առարկություն, որպեսզի այս հիմքը կիրառվի իր նկատմամբ։
14․ 2025 թվականի օգոստոսի 27-ին դատարան է ստացվել տուժող Էրիկ Նահապետյանի նույն օրվա դիմումը, որի համաձայն՝ ինքը և մեղադրյալը հաշտվել են, ինքը նրա նկատմամբ գույքային պահանջ չունի, չի ցանկանում, որ նա քրեական պատասխանատվության ենթարկվի, չի առարկում արագացված կամ համաձայնեցված կարգ կիրառելու դեմ։
15. Հանրային մեղադրողը հայտնեց, որ առարկեց միջնորդության դեմ, նշեց, որ միջնորդության բավարարումը հակասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի 5-րդ մասում ամրագրված իմպերատիվ նորմին: Հայտնեց, որ մասնավոր մեղադրանքի կարգով ևս բավարարման ենթակա չէ միջնորդությունը: Գտնում է, որ եթե արարքը կատարվել է մինչև մասնավոր մեղադրանքի գործեր քննող դատարանների ստեղծումը, քրեական գործը ենթակա է քննության հանրային կարգով:

Դատարանի վերլուծությունները․
16․ ՀՀ քրեական դատավարության 483-րդ հոդվածի 25-րդ մասի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքի 54-րդ գլխով նախատեսված մասնավոր մեղադրանքով վարույթը կիրառվում է այն իրականացնելու իրավասություն ունեցող դատարանների ստեղծումից կամ դատավորների նշանակումից հետո սկսված քրեական վարույթներով: Մինչ այդ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքների վերաբերյալ վարույթներով քրեական հետապնդումն իրականացվում է հանրային կարգով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 456-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հիմնական դատալսումների ընթացքում մասնավոր կարգով իրականացվող քրեական հետապնդումը դադարեցվում է, և քրեական վարույթը կարճվում է, եթե`
1) տուժողը և մեղադրյալը հաշտվել են.
2) տուժողը հրաժարվել է մեղադրանքից.
3) տուժողը և նրա ներկայացուցիչն առանց հարգելի պատճառի երկու անգամ չեն ներկայացել դատական նիստին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքի (...) 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով (...) նախատեսված հանցանքը կատարած անձը կարող է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության միայն հանցագործությունից տուժածի քրեական հայցի հիման վրա, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված դեպքերի»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Գողությունը՝ գաղտնի հափշտակությունը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:»:
17. Վերոնշյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթի առանցքը քրեական հետապնդման կառուցակարգն է։ Եթե քրեական վարույթն իրականացվում է փաստի առթիվ, ապա քրեական հետապնդումը՝ անձի նկատմամբ։ Ի համադրություն նախկին քրեադատավարական օրենսդրության՝ ՀՀ քրեական դատավարության 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող օրենսգրքում քրեական հետապնդման իրականացման ձևերն անվանական առումով չեն փոխվել՝ հանրային և մասնավոր կարգով, սակայն էապես փոխվել է մասնավոր քրեական հետապնդման բովանդակությունը․ այն դարձել է մասնավոր անձանց կողմից հայցային կարգով իրականացվող գործունեություն, որն ունի բացառապես դատական բնույթ։
Մասնավոր քրեական հետապնդման նոր մոդելը նպատակ է հետապնդում հանրային բաղադրիչի համեմատաբար նվազ կշիռ ունեցող մի շարք հանցակազմերով բեռնաթափել մինչդատական վարույթում ներգրավված մարմիններին։ Նախկին կարգավորման պայմաններում տուժողները մասնավոր քրեական հետապնդման գործերով ունեին սեփական կամքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու բացառիկ հնարավորությունը, որի պայմաններում հաճախ տեղի էր ունենում հանրային ռեսուրսի վատնում։ Նոր կարգավորումը հստակ առանձնացրել է քրեական հետապնդման երկու ձևերը՝ տարբերակելով ոչ միայն դրանց հիմքերը և նախաձեռնող սուբյեկտներին, այլև իրականացման վարութային կարգը։
Այդուհանդերձ, հարկ է նկատել, որ վերոնշյալ տարանջատումը բացարձակ բնույթ չունի և քրեական դատավարության օրենսգիրքը կանխատեսել է որոշակի դեպքեր, երբ այս երկու ընթացակարգերը կարող են միաձուլվել կամ ժամանակավորապես նույնանալ։
Այսպես, երբ նույն անձին վերագրվում են ինչպես հանրային, այնպես էլ մասնավոր կարգով քրեական հետապնդման ենթակա արարքներ, ապա առաջինը կլանում է երկրորդը, և քրեական հետապնդումն իրականացվում է հանրային կարգով: Այս կարգավորման նպատակն այն է, որպեսզի փաստական հանգամանքներով միմյանց հետ կապված մեկից ավելի ենթադրյալ հանցանքների քննությունն առավելագույնս պատշաճ և համակողմանի իրականացվի։ Միաժամանակ պետք է հաշվի առնել, որ այս կանոնը կսկսի գործել, եթե մասնավոր մեղադրանքի առումով առկա է իր դեմ ենթադրյալ հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու տուժողի պարզորոշ և աներկբա կամարտահայտությունը։ Հետևաբար, եթե տուժողը հրաժարվի ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ներկայացրած իր քրեաիրավական պահանջից (պահանջներից), ապա այդ հանցակազմի (հանցակազմերի) մասով վարույթը շարունակելն այլևս անհնար կլինի։ Հակառակ մեկնաբանության պայմաններում տուժողի կամարտահայտության գործոնը կիմաստազրկվի, իսկ մասնավոր կարգով իրականացվող քրեական հետապնդման գաղափարը՝ կխեղաթյուրվի։
Այսինքն՝ մասնավոր մեղադրանքի գործերին հանրային քրեական հետապնդման բնույթ հաղորդելու դեպքում կստեղծվի մի իրավիճակ, որը կհակասի քննարկվող կառուցակարգի նպատակին և էությանը, այն է՝ բեռնաթափել վարույթն իրականացնող մարմնի ծանրաբեռնվածությունը, և կունենա տրամագծորեն հակառակ ազդեցություն՝ բոլոր քրեական վարույթները կիրականացվեն և կշարունակվեն հանրային կարգով, որպիսի պայմաններում ոչ միայն կավելանա վարույթների թիվը և պատկան մարմինների ծանրաբեռնվածությունը, այլև կանտեսվի տուժողի կամքը՝ վնաս պատճառած անձին ներելու և հաշտվելու գաղափարախոսությունը, որը վերականգնողական արդարադատության տարրերից է։ Վերջինը կարող է հանգեցնել նաև սոցիալական լարվածության մակարդակի բարձրացման և միջանձնային փոխհարաբերությունների վատթարացման։
Տարատեսակ վարույթների միախառնում հնարավոր է նաև այն դեպքում, երբ ենթադրյալ հանցանքից տուժածը պետական իրավասու մարմնին դիմում է ոչ թե հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու, այլ միայն նրա ինքնությունը պարզելու և իր համար հասանելի դարձնելու խնդրանքով։ Այս պարագայում ընթացակարգի հանրային մասն ավարտվում է ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի հայտնաբերմամբ։
17.1. Այլ խոսքով՝ եթե տուժողը մասնավոր մեղադրանքի գործերով ցանկանում է դադարեցնել քրեական հետապնդման շարունակությունը և ներել հանցանք կատարած անձին, իրավաչափ չէ քննարկվող նորմերի այնպիսի մեկնաբանությունը, որը տուժողին կզրկի իր կամահայտնությունն իրագործելու հնարավորությունից և կհանգեցնի նրա փոխարեն մեղադրանքի պաշտպանությունը շարունակելուն, հատկապես այն պարագայում, երբ Օրենսդիրը նման պահանջ սահմանում է ընտանեկան բռնության, ինչպես նաև տուժողի անօգնական վիճակով պայմանավորված կախվածության պայմաններում կատարված հանցանքերի համար։
Այս կապակցությամբ Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ քրեական հետապնդման մասնավոր կարգը սահմանելով և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 483-րդ հոդվածով այն հանրային կարգով կիրառելու հնարավորություն սահմանելով՝ Օրենսդիրը նպատակ է ունեցել ապահովել տուժած անձի իրավունքների իրացումը՝ մինչև մասնավոր կարգի կիրառման գործիքակազմի ամբողջական ձևավորումը։
Նշված տրամաբանությունը բխում է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիքի 13-րդ հոդվածի և 451-րդ հոդվածի 5-րդ մասի կարգավորումներից առ այն, որ մասնավոր մեղադրանքով մինչդատական վարույթն իրականացվում է բացառապես ենթադրյալ հանցանք կատարած անձին հայտնաբերելու համար, իսկ վերջինիս հայտնաբերելուց հետո անհրաժեշտ է կարևորել տուժողի կամահայտնությունը՝ քրեական հետապնդումը շարունակելու նպատակահարմարության հարցում։
Բացի այդ, մասնավոր մեղադրանքի գործերով մինչև համապատասխան դատարանների ստեղծումը քրեական հետապնդման հանրային ընդհանուր կարգ սահմանելով՝ օրենսդիրը նպատակ է ունեցել բողոքի առկայության դեպքում հանցագործությունից տուժած անձի իրավունքների պաշտպանությունն իրականացնել քրեական հետապնդման իրավասու մարմինների միջոցով։ Հակառակ դեպքում կստացվեր, որ մինչ վերոնշյալ դատարանների ստեղծումը մասնավոր մեղադրանքի գործերով տուժողը չէր կարողանալու իրականացնել իր իրավունքների պաշտպանությունը, այդ թվում՝ հանցանք կատարած անձի բացահայտումը՝ համապատասխան կառուցակարգերի բացակայության պատճառով։
Այնուհանդերձ, քրեական հետապնդման իրականացումը հանրային կարգով դեռևս չի նշանակում հանցանք կատարած անձի պարտադիր կարգով դատապարտում և նրա նկատմամբ պատժի նշանակում։
Ընդհակառակը՝ օրենսդիրը հնարավորություն է տվել տուժողին նաև «ներելու» հանցանք կատարած անձին դատարանում, որի մասին է վկայում վերոնշյալ իրավանորմերը, որի համաձայն՝ Դատարանում քրեական վարույթը կարճվում է, եթե մեղադրյալը և տուժողը հաշտվել են, կամ վերջինս հրաժարվել է մեղադրանքից։
Ավելին՝ պետության կողմից իր ստանձնած պոզիտիվ պարտականության ժամանակին չկատարումը չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս անձի իրավունքների, մասնավորապես՝ մինչ մասնավոր մեղադրանքով վարույթը իրականացնելու իրավասություն ունեցող դատարանների ստեղծումը կամ դատավորների նշանակումը օրենքի և դատարանի առջև հավասարության հիմնարար սկզբունքի տեսանկյունից իրավաչափ չի լինի համատարած դատապարտել մասնավոր հետապնդման գործերով հանցանք կատարած անձանց, քանի որ հիշյալ դատարանների ստեղծումից հետո թույլատրվում է անձի նկատմամբ հետապնդման դադարեցումը հաշտության հիմքով։
Այլ խոսքով՝ վերոնշյալ դատարանների ձևավորումը պետության կողմից չի կարող մեկնաբանվել այնպես, որ մինչ այդ նախաձեռնված բոլոր մասնավոր հետապնդման գործերով անձինք պարտադիր քրեական պատասխանատվության ենթարկվեն։ Այսպիսով՝ եզրափակիչ դատական ակտի բացակայության պայմաններում դեռևս քննության փուլում գտնվող քրեական վարույթով տուժողին հանցանք կատարած անձին ներելու, նրա հետ հաշտվելու իրավահնարավորությունից զրկելը չի կարող իրավաչափ համարվել, առավել ևս՝ մասնավոր մեղադրանքի ինստիտուտը սահմանող նորմերի ուժի մեջ մտած լինելու պայմաններում՝ անկախ քրեական վարույթը նախաձեռնված լինելու պահից։
Հակառակ մեկնաբանության պարագայում կստեղծվի անհավասար վիճակ մինչ հիշյալ դատարանների ստեղծումը նախաձեռնված քրեական վարույթով ներգրավված մեղադրյալների և դրանց ստեղծումից հետո հարուցված գործերով տուժողի կայամահայտնության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատված մեղադրյալների միջև, որն անթույլատրելի է։
Այսինքն՝ նման տրամաբանությամբ շարժվելու դեպքում հնարավոր է իրավիճակ, երբ մի դեպքում անձի նկատմամբ հարուցվի քրեական հետապնդում մասնավոր մեղադրանքի գործերով և վերջինս դատապարտվի՝ առանց հաշվի առնելու տուժողի կամքը, իսկ, պայմանական, դեպքի հաջորդ օրը, երբ ստեղծվել են մասնավոր դատարանները, ենթադրյալ հանցանք կատարած այլ անձ տուժողի կամահայտնությամբ ազատվի քրեական պատասխանատվությունից։ Նրանց միջև կառաջանա անհավասար վիճակ և խտրական վերաբերմունք, որը չի բխում օրենքի ոգուց և իրավունքի սկզբունքներից։
17.2. Այս կապակցությամբ հարկ է անդրադառնալ նաև այն իրավական խնդրին, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածով նախատեսված՝ մասնավոր մեղադրանքով վարույթի կարճման և քրեական պատասխանատվությունից ազատելու՝ 82-րդ հոդվածով նախատեսված իրավակարգավորումներն իրենից ներկայացնում են տարբեր քրեաիրավական և քրեադատավարական կառուցակարգեր ու ինստիտուտներ։
Մի դեպքում մասնավոր անձի՝ տուժածի կամահայտնության առկայության դեպքում է բացառվում քրեական վարույթի շարունակումը, մյուս դեպքում՝ որոշակի պայմանների առկայության դեպքում։
Քրեաիրավական գործող իրավակարգավորումների պայմաններում 82-րդ հոդվածով նախատեսված իրավանորմը «անձ-պետություն» իրավահարաբերության կարգավորմանն է միտված, ի տարբերություն որի՝ նույն օրենսգրքի 15-րդ հոդված կարգավորման առարկան ավելի շուտ և ավելի շատ «անձ-անձ» իրավահարաբերությունն է։ Թեև առաջին իրավակարգավորման կիրառման համար ևս անհրաժեշտ պայմաններից է հանցանք կատարած անձի և տուժողի միջև հաշտության առկայությունը, սակայն մի կառուցակարգը մյուսով փոխարինելն անթույլատրելի է, չի բխում քրեական իրավունքի տրամաբանությունից և Օրենսդրի կամքից։
Հակառակ մեկնաբանության դեպքում կստացվի, որ մասնավոր մեղադրանքի հոդվածների առանձին նախատեսումը կբովանդակազրկվի, քանի որ դրանց բոլորի նկատմամբ էլ հնարավոր է կիրառել նույն օրենսգրքի 82-րդ հոդվածով նախատեսված իրավակարգավորումները՝ նկատի ունենալով, որ վերջինիս դրույթների կիրառումն ունի ավելի լայն շրջանակ (կիրառելի է նաև միջին ծանրության ցանկացած հանցանքի կապակցությամբ, որտեղ կա տուժող) և իրենց մեջ կլանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածում նախատեսված բոլոր հանցակազմերը։
Հետևաբար՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 483-րդ հոդվածում նախատեսված այն իրավանորմը, որ մասնավոր մեղադրանքով վարույթը կիրառվում է այն իրականացնելու իրավասություն ունեցող դատարանների ստեղծումից կամ դատավորների նշանակումից հետո սկսված քրեական վարույթներով և մինչ այդ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքների վերաբերյալ վարույթներով քրեական հետապնդումն իրականացվում է հանրային կարգով, Դատարանի գնահատմամբ չի բացառում նույնիսկ այդպիսի կարգով իրականացված քրեական հետապնդման պայմաններում (որն իր մեջ ներառում է տուժածից հանցանքի մասին հաղորդում ընդունելը և վարույթ նախաձեռնելը, տուժած անձի իրավունքների պաշտպանությանն ապահովմանը, հանցանք կատարած անձին բացահայտելուն, վերջինիս մեղավորությունը հաստատող ու դեպքի հանգամանքների պարզմանն ուղղված ապացուցողական և վարույթային այլ գործողությունների կատարումը, քրեական հետապնդման հարուցումը և մեղադրանքի ներկայացումը՝ բողոքի (քրեական հայցի) առկայության դեպքում և այլն) Դատարանի կողմից վարույթը կարճելու իրավահնարավորությունը, որպիսի լիազորություն ունի նաև մասնավոր մեղադրանքով քրեական հայց քննող դատարանը (որոնք արդեն գործում են):
18. Վերոգրյալ իրավանորմերի և իրավական դիրքորոշումների համատեքստում գնահատելով սույն գործի փաստերը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ՝
- քրեական վարույթը նախաձեռնվել է 2024 թվականի օգոստոսի 25-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
- մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել 2024 թվականի դեկտեմբերի 20-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
- տուժող Էրիկ Սամվելի Նահապետյանը հայտնել է, որ որևէ բողոք կամ պահանջ չունի մեղադրյալից, ներել է նրան և չի ցանկանում, որ նա ենթարկվի քրեական պատասխանատվության,
- մեղադրյալը միացել է տուժողի բողոքի բացակայության և տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ իր պաշտպանի դիրքորոշմանը, հայտնել, որ խսել է տուժողի հետ, հայցել է նրա ներողամտությունը, հասկացել են միմյանց և որոշել հաշտվել։
Այսպիսով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթը նախաձեռնվել և մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում է հարուցվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածով։ Քրեական վարույթը նախաձեռնվել է տուժողի հաղորդման և բողոքի հիման վրա, մինչդեռ տուժող Էրիկ Նահապետյանը հետագայում հայտնել է բողոք չունենալու, մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննիսյանին ներելու և նրա հետ հաշտվելու վերաբերյալ։ Այսինքն՝ վերջինս հրաժարվել է մեղադրյալին դատապարտելու ցանկությունից։
Հետևաբար՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ անձի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում կարող է հարուցվել միայն հանցագործությունից տուժած անձի քրեական հայցի հիման վրա (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդված), իսկ տուժողի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու, ինչպես նաև հաշտվելու դեպքերում ենթակա է դադարեցման (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 456-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետեր)՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն դեպքում Ռուբեն Հովհաննիսյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդումն անհրաժեշտ է դադարեցնել, քանի որ հանցագործությունից տուժած անձը հրաժարվել է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ներկայացրած իր քրեաիրավական պահանջից՝ նրան դատապարտված տեսնելու նպատակից և ցանկությունից։
Հետևաբար՝ հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 456-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Ռուբեն Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված քրեական հետապնդումը սույն փուլում ենթակա է դադարեցման, իսկ քրեական գործով վարույթը՝ կարճման։
19․ Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ այն անհրաժեշտ է վերացնել՝ դրա հիմքերը վերանալու պատճառաբանությամբ:
20․ Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով իրեղն ապացույցների, գույքային հայցի, գույքի վրա արգելանք դնելու վերաբերյալ տվյալներ առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերը համարում է լուծված։
21․ Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական վարույթը կարճելու պայմաններում Դատարանը վարույթային ծախսերի հարցը համարում է լուծված։
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 100-րդ, 315-րդ, 456-րդ հոդվածով՝ Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց
1․ Մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական վարույթը կարճել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 456-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հիմքով։
2․ Քրեական գործի վարույթը կարճել՝ վարույթը շարունակելու բոլոր հնարավորությունները սպառված լինելու հիմքով:
3. Մեղադրյալ Ռուբեն Հովհաննեսի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել:
4. Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված։
5․ Որոշումը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ ԱՆԻ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ