Գործ թիվ ԵԴ1/1835/01/25




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Ղուկասյան,
Ա.Բեկթաշյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի,
մասնակցությամբ՝
մեղադրյալ՝ Ա․Մնացականյանի,

2025 թվականի նոյեմբերի 19-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ դատախազոււթյան Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ե․Աբովյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Հ.Մանուկյան)՝ 2025 թվականի հուլիսի 07-ի թիվ ԵԴ1/1835/01/25 դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2024 թվականի հուլիսի 15-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում կազմված արձանագրությամբ նախաձեռնվել է թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով։
2024 թվականի հոկտեմբերի 26-ի ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնում կազմված արձանագրությամբ նախաձեռնվել է թիվ 09125624 քրեական վարույթը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով։
2024 թվականի հոկտեմբերի 26-ի ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնում կայացված որոշմամբ՝ թիվ 09125624 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթին և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթի համարով։
Նույն օրը ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնում կազմված արձանագրությամբ նախաձեռնվել է թիվ 09125724 քրեական վարույթը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով։
2024 թվականի հոկտեմբերի 26-ի ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնում կայացված որոշմամբ՝ թիվ 09125724 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթին և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթի համարով։
2024 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Եսայի Աբովյանի որոշմամբ՝ թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթով Մարտին Արմանի Ռաֆայելյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու միջնորդությունը մերժվել է՝ վաղաժամ լինելու և նախաքննության ներկա փուլում համակողմանի քննություն կատարված չլինելու պատճառաբանությամբ։
2025 թվականի ապրիլի 30-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Եսայի Աբովյանի որոշմամբ՝ թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթով Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հետապնդում երեք դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2025 թվականի ապրիլի 30-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Եսայի Աբովյանի որոշմամբ՝ թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթով Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում չի հարուցվել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի հիմքով։
2025 թվականի մայիսի 1-ի ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնում կայացված որոշմամբ՝ թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթով Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի մայիսի 30-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռոբերտ Մկրտչյանի որոշմամբ հաստատվել է թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, որտեղ դրան շնորհվել է թիվ ԵԴ1/1835/01/25 համարը:
2025 թվականի հունիսի 04-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ՝ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/1835/01/25 քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի՝ 3 (երեք) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, վարույթը և նշանակել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի հուլիսի 07-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1835/01/25 դատավճռով՝ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանը մեղավոր է ճանաչվել մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք՝ յոթնապատիկի՝ 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի կանոնների կիրառմամբ՝ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ նշանակված 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանք պատժի վճարման ժամկետ սահմանել 10 (տասը) ամիսը՝ թույլատրելով տուգանքը վճարել մաս առ մաս՝ յուրաքանչյուր ամիս նվազագույնը 52․500 (հիսուներկու հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամի չափով։
Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՍԷԿՏ համակարգում առկա սահմանափակումները վերացնել:
2025 թվականի օգոստոսի 15-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է ՀՀ դատախազության Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ե․Աբովյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 07-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է 2025 թվականի օգոստոսի 25-ին, մակագրվել դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա․Ղուկասյան, Ա․Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է հանձնվել 2025 թվականի օգոստոսի 26-ին:
2025 թվականի սեպտեմբերի 01-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ դատախազի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատական նիստում քննության։ Մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պահպանվել է։

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմինը Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցել երեք դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրան մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ. «(…) [Նա] հանդիսանալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձ, 3 (երեք) անգամ վարել է տրանսպորտային միջոց:
Այսպես.
Արամայիս Մնացականյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի վկայականը 2024 թվականի հունվարի 15-ին կայացված վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2417747804 որոշմամբ կասեցվել է 6 (վեց) ամիս ժամկետով, ինչի մասին Ա.Մնացականյանը պատշաճ ծանուցվել է 2024 թվականի հունարի 31-ին, ինչից հետո՝ 2024 թվականի փետրվարի 5-ին՝ ժամը 21:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում, 2024 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գրիբոյեդովի փողոցում, 2024 թվականի հունիսի 5-ին՝ ժամը 09:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում վարել է «Տոյոտա» մակնիշի 99 KA 998 հաշվառման համարանիշով տրանսպորտային միջոցը, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից և կազմվել են վարչական իրավախախտման վերաբերյալ համապատասխանաբար թիվ 8400086396, թիվ 8180402235 և թիվ 8180407234 արձանագրությունները:
(…)»:
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի հուլիսի 07-ի թիվ ԵԴ1/1835/01/25 դատավճռի «Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցները» վերտառությամբ բաժնում նշել է.
«(…) Մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում հայտնել է, որ վարել է, մեղավոր է և օգտվելով իր դատավարական իրավունքներից՝ հրաժարվել է ցուցմունքներ տալուց։ Միաժամանակ հայտնել է, որ չի հրաժարվում նախաքննական ցուցմունքներից։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը)։
Զննում կատարելու մասին 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ի արձանագրության համաձայն՝ զննվել են 05.09.2024 թվականին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի վարչական վարույթի իրականացման բաժնից և 12.09.2024 թվականին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայությունից տեղեկատվության պահանջի հիման վրա ստացված տեղեկատվությունները։
- Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180407234 որոշումը և կից արձնագրությունը, համաձայն որի՝ 2024 թվականի հունիսի 5-ին՝ ժամը 10:00-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 4-րդ գումարտակի 2-րդ վաշտի կրտսեր պարեկ Արթուր Մովսիսյանը կազմել է նշված արձանագրությունն այն մասին, որ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի /ծնված՝ 06.09.1992թ./ «Տոյոտա» մակնիշի 99 KA 998 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը 2024 թվականի հունիսի 5-ին՝ ժամը 09:50-ին վարել է Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքը կասեցված վիճակում: Արձանագրությունը ստորագրված է:
- Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180402235 որոշումը և կից արձնագրությունը, համաձայն որի՝ 2024 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 15:00-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկ Վահե Երիցյանը կազմել է նշված արձանագրությունը այն մասին, որ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանը /ծնված՝ 06.09.1992թ./ «Տոյոտա» մակնիշի 99 KA 998 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը 2024 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 14:10-ին վարել է Երևան քաղաքի Գրիբոյեդովի փողոցում՝ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքը կասեցված վիճակում:
- Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8400086396 որոշումը և կից արձնագրությունը, համաձայն որի՝ 2024 թվականի փետրվարի 5-ին՝ ժամը 21:05-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության կրտսեր պարեկ Տիգրան Մեհրաբյանը կազմել է նշված արձանագրությունը այն մասին, որ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանը /ծնված՝ 06.09.1992թ./ «Տոյոտա» մակնիշի 99 KA 998 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը 2024 թվականի փետրվարի 5-ին՝ ժամը 21:00-ին վարել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում և ընթացքում օգտագործել է ծխախոտային արտադրատեսակ:
- Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8400380347 որոշումը և կից արձանագրությունը, համաձայն որի՝ 2024 թվականի հունիսի 5-ին՝ ժամը 10:07-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության պարեկ Նորայր Սահակյանը կազմել է նշված արձանագրությունն այն մասին, որ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանը /ծնված՝ 06.09.1992թ./ «Տոյոտա» մակնիշի 99 KA 998 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը 2024 թվականի հունիսի 5-ին՝ ժամը 09:50-ին վարել է Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում և ընթացում օգտագործել է ծխախոտային արտադրատեսակ:
- Վարչական տույժ նշանակելու մասին 2417747804 որոշումը և նշված որոշումը հասցեատիրոջը հանձնելու փաստը հաստատող փաստաթղթի պատճենը, համաձայն որոնց՝ 2024 թվականի հունվարի 15-ին ՀՀ ՃՈ տեխնիկական միջոցներով հայտանբերված իրավախախտումների վերաբերյալ գործերի քննության բաժնի տեսուչ Արսեն Կարապետյանը որոշում է կայացրել Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը 6 ամիս ժամկետով կասեցնելու մասին, որը հասցեատիրոջը ստորագրությամբ հանձնվել է 31.01.2024թ.:
- «Ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի» քաղվածքները, համաձայն որի Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի վարորդական իրավունքի վկայականը կասեցված է եղել 31.01.2024թ.-ից մինչև 31.07.2024թ.:
(Տե՛ս հատոր 1-ին, վ․թ․ 16-21, 22-59, 81-82)։
2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշմամբ թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթով որպես արտավարութային փաստաթուղթ են ճանաչվել 2024 թվականի հունիսի 5-ին կազմված թիվ 8180407234 և 8400380347 արձանագրությունների, 2024 թվականի մարտի 7-ին կազմված թիվ 8180402235 արձանագրության, 2024 թվականի փետրվարի 5-ին կազմված թիվ 8400086396 արձանագրության, վարչական տույժ նշանակելու մասին 2417747804 որոշման և նշված որոշումը հասցեատիրոջը հանձնելու փաստը հաստատող փաստաթղթի, «Ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի» քաղվածքի պատճենները։
(Տե՛ս հատոր 1-ին, վ․թ․ 16-21, 22-59, 83-84)։
Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Հետազոտված ապացույցների, մասնավորապես՝ մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի հայտնած դիրքորոշումների, զննում կատարելու մասին 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ի արձանագրության և 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշմամբ թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ 2024 թվականի հունիսի 5-ին կազմված թիվ 8180407234 և 8400380347 արձանագրությունների, 2024 թվականի մարտի 7-ին կազմված թիվ 8180402235 արձանագրության, 2024 թվականի փետրվարի 5-ին կազմված թիվ 8400086396 արձանագրության, վարչական տույժ նշանակելու մասին 2417747804 որոշման և նշված որոշումը հասցեատիրոջը հանձնելու փաստը հաստատող փաստաթղթի, «Ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի» քաղվածքի պատճենների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատվում են հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանը, հանդիսանալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձ, 3 (երեք) անգամ վարել է տրանսպորտային միջոց:
Այսպես. Արամայիս Մնացականյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի վկայականը 2024 թվականի հունվարի 15-ին կայացված վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2417747804 որոշմամբ կասեցվել է 6 (վեց) ամիս ժամկետով, ինչի մասին Ա.Մնացականյանը պատշաճ ծանուցվել է 2024 թվականի հունվարի 31-ին, ինչից հետո՝ 2024 թվականի փետրվարի 5-ին՝ ժամը 21:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում, 2024 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գրիբոյեդովի փողոցում, 2024 թվականի հունիսի 5-ին՝ ժամը 09:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում վարել է «Տոյոտա» մակնիշի 99 KA 998 հաշվառման համարանիշով տրանսպորտային միջոցը, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից և կազմվել են վարչական իրավախախտման վերաբերյալ համապատասխանաբար թիվ 8400086396, թիվ 8180402235 և թիվ 8180407234 արձանագրությունները:
(…)»։
4. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի հուլիսի 07-ի թիվ ԵԴ1/1835/01/25 դատավճռի «Պատճառաբանական մաս» վերտառությամբ բաժնում արձանագրել է.
«(...) Անդրադառնալով Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանին ներկայացված մեղադրանքին և այս համատեքստում ուսումնասիրելով հետազոտված ապացույցները՝ հարկ է նշել, որ մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի հայտնած դիրքորոշումները համադրելով զննում կատարելու մասին 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ի արձանագրության և 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշմամբ թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթով որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ 2024 թվականի հունիսի 5-ին կազմված թիվ 8180407234 և 8400380347 արձանագրությունների, 2024 թվականի մարտի 7-ին կազմված թիվ 8180402235 արձանագրության, 2024 թվականի փետրվարի 5-ին կազմված թիվ 8400086396 արձանագրության, վարչական տույժ նշանակելու մասին 2417747804 որոշման և նշված որոշումը հասցեատիրոջը հանձնելու փաստը հաստատող փաստաթղթի, «Ճանապարհային ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի» քաղվածքի պատճենների հետ՝ Դատարանը գտնում է, որ․
- ապացուցված են մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքները),
- ապացուցված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի քրեական հակաիրավականությունը,
- ապացուցված են մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերոգրյալ արարքները կատարելը,
- ապացուցված է մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի մեղավորությունը 1 (մեկ) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով արարքների կատարելու մեջ,
- Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանին 3 (երեք) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ներկայացված մեղադրանքը ենթակա է վերավորակման՝ մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Այլ կերպ՝ համադրելով սույն քրեական գործով հետազոտված ապացույցները վկայակոչած իրավանորմերի հետ, դրանք գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ Դատարանը հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված է համարում, որ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանը, հանդիսանալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձ, 3 (երեք) անգամ վարել է տրանսպորտային միջոց: Այսպես. Արամայիս Մնացականյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի վկայականը 2024 թվականի հունվարի 15-ին կայացված վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2417747804 որոշմամբ կասեցվել է 6 (վեց) ամիս ժամկետով, ինչի մասին Ա.Մնացականյանը պատշաճ ծանուցվել է 2024 թվականի հունվարի 31-ին, ինչից հետո՝ 2024 թվականի փետրվարի 5-ին՝ ժամը 21:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում, 2024 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գրիբոյեդովի փողոցում, 2024 թվականի հունիսի 5-ին՝ ժամը 09:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում վարել է «Տոյոտա» մակնիշի 99 KA 998 հաշվառման համարանիշով տրանսպորտային միջոցը, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից և կազմվել են վարչական իրավախախտման վերաբերյալ համապատասխանաբար թիվ 8400086396, թիվ 8180402235 և թիվ 8180407234 արձանագրությունները։
Անդրադառնալով Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանին երեք դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով ներկայացված մեղադրանքը մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերավորակելու հարցին՝ հարկ է արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու համար։
Վկայակոչած հանցակազմի հիմնական անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են։
Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու մեջ։
Հանցագործության սուբյեկտը հատուկ է․ որպես այդպիսին կարող է հանդես գալ միայն տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք արդեն իսկ ստացած և այդ իրավունքից զրկված կամ այդ իրավունքը կասեցված անձը։
Անդրադառնալով սույն հանցագործության սուբյեկտիվ կողմին, ապա այն բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ։ Եվ այս առումով հատկանշական է, որ անձը պետք է գիտակցի, որ ինքը տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված է կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իր իրավունքը կասեցված է և այդ պայմաններում վարի տրանսպորտային միջոց։
Տվյալ արարքի որակման տեսանկյունից անդրադառնալով այն դեպքերին, երբ վարորդական իրավունքը որոշակի ժամկետով կասեցված լինելու պայմաններում անձը պարբերաբար տրանսպորտային միջոց է վարում, Դատարանը գտնում է, որ հոդվածի դիսպոզիցիայի մեկնաբանությունից կարելի է եզրահանգել, որ նման իրավիճակներում արարքին պետք է տրվի ընդհանրական գնահատական, այսինքն՝ հանցավորին առաջադրված մեղադրանքում ներառվեն բոլոր այն օրերը, որոնց ընթացքում վերջինս մեքենա է վարել, քանի որ օրենսդրական ձևակերպումից չի հասկացվում, որ խոսքը վերաբերում է միայն մեկ անգամ վարելուն, այլ ձևակերպումը վերաբերում է կասեցված ժամանակահատվածում ինչպես մեկ, այնպես էլ մի քանի անգամ կամ պարբերաբար վարելուն։ Այլ կերպ՝ վարորդական իրավունքի կասեցման ժամանակահատվածում յուրաքանչյուր անգամ տրանսպորտային միջոց վարելու հանգամանքին չպետք է առանձին գնահատական տրվի և որակումն իրականացվի համակցության կանոններով, քանի որ հիշյալ իրավիճակում խոսք չի գնում յուրաքանչյուր անգամ ծագած դիտավորության առկայության մասին: Բանն այն է, որ նման դեպքերում անձի հոգեբանական վերաբերմունքը դրսևորվում է վարորդական իրավունքի կասեցման ամբողջ ժամանակահատվածի նկատմամբ և յուրաքանչյուր անգամ տրանսպորտային միջոց վարելիս անտեսվում է այն արգելքը, որը վերաբերելի է վարորդական իրավունքի կասեցման ողջ ընթացքին:
Հակառակ մոտեցումն ինքնին կարող է հանգեցնել մի իրավիճակի, երբ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ այդ իրավունքից զրկված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելու հանգամանքն ի հայտ գալու յուրաքանչյուր դեպքում (այդ թվում՝ նույն օրն ավտոմեքենա վարելիս տարբեր վարչական իրավախախտումներ կատարելու հանգամանքը իրավապահ մարմինների կողմից արձանագրելու պարագայում), վերջինի նկատմամբ պետք է նախաձեռնվի առանձին քրեական հետապնդում, ինչն իրավաչափ չի կարող լինել։
Այնուամենայնիվ, Դատարանը չի բացառում, որ քննարկվող հանցանքի պարբերաբար կատարման դեպքում հնարավոր է արարքը որակել համակցության կանոններով, սակայն այն տարբերությամբ, որ տրանսպորտային միջոց վարելու դեպքերը պետք է վերաբերեն վարորդական իրավունքի կասեցման առանձին ժամանակահատվածների։ Այսինքն՝ համակցության կանոնները կարող են կիրառվել, երբ որոշակի ժամկետով վարորդական իրավունքի կասեցման պայմաններում անձը վարում է տրանսպորտային միջոց, վարորդական իրավունքի գործողությունը վերականգվելուց հետո այն դարձյալ՝ մեկ այլ խախտման (խախտումների) հիմքով կասեցվում է, և հանցավորը նորից վարում է տրանսպորտային միջոց:
Կամ մեկ այլ դեպքում, երբ ակնհայտ է անձի առանձին, ինքնուրույն դիտավորության դրսևորումը, օրինակ՝ վարորդական իրավունքի գործողության կասեցման ժամանակահատվածի ընթացքում մեքենա վարելու համար անձին մեղադրանք առաջադրվի, որից հետո վերջինը դարձյալ շարունակի տրանսպորտային միջոց վարելը։
Դատարանի գնահատմամբ, վերոգրյալից բացի այլ պայմաններում համակցության կանոններով արարք(ներ)ի որակումը կարող է հանգեցնել կրկին դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի խախտման:
Սույն վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Եսայի Աբովյանի 2025 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ թիվ 60-2631-24 քրեական վարույթով Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հետապնդում երեք դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, որ նա «(…) հանդիսանալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձ, 3 (երեք) անգամ վարել է տրանսպորտային միջոց: Այսպես. Արամայիս Մնացականյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի վկայականը 2024 թվականի հունվարի 15-ին կայացված վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2417747804 որոշմամբ կասեցվել է 6 (վեց) ամիս ժամկետով, ինչի մասին Ա.Մանացականյանը պատշաճ ծանուցվել է 2024 թվականի հունարի 31-ին, ինչից հետո՝ 2024 թվականի փետրվարի 5-ին՝ ժամը 21:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում, 2024 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գրիբոյեդովի փողոցում, 2024 թվականի հունիսի 5-ին՝ ժամը 09:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում վարել է «Տոյոտա» մակնիշի 99 KA 998 հաշվառման համարանիշով տրանսպորտային միջոցը, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից և կազմվել են վարչական իրավախախտման վերաբերյալ համապատասխանաբար թիվ 8400086396, թիվ 8180402235 և թիվ 8180407234 արձանագրությունները: (…)»:
Վերը շարադրված իրավական վերլուծության լույսի ներքո գնահատելով սույն վարույթի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը փաստում է, որ 2024 թվականի հունվարի 15-ին կայացված՝ վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2417747804 որոշմամբ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված լինելու պայմաններում Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանը տվյալ կասեցման ժամանակահատվածում երեք անգամ՝ 2024 թվականի փետրվարի 5-ին, 2024 թվականի մարտի 7-ին և 2024 թվականի հունիսի 5-ին վարել է տրանսպորտային միջոց։
Մինչդեռ, այս առումով հատկանշական է, որ վերը նշված արարքների հիմքով քրեական վարույթները նախաձեռնվել են 2024 թվականի հուլիսի 15-ին և 2024 թվականի հոկտեմբերի 26-ին։ Այսինքն՝ քրեական վարույթները նախաձեռնվել են մեղադրանքում նկարագրված երեք արարքների կատարումից հետո։
Այլ կերպ՝ ստացվում է, որ սույն դեպքում վարորդական իրավունքը որոշակի ժամկետով կասեցված լինելու պայմաններում մեղադրյալը պարբերաբար տրանսպորտային միջոց է վարել և առկա չէ այնպիսի իրավիճակ, երբ վարորդական իրավունքի գործողության կասեցման ժամանակահատվածի ընթացքում մեքենա վարելու համար անձին մեղադրանք առաջադրվի, որից հետո վերջինը դարձյալ շարունակի տրանսպորտային միջոց վարել։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի վարորդական իրավունքի կասեցման ժամանակահատվածում յուրաքանչյուր անգամ տրանսպորտային միջոց վարելու հանգամանքին չպետք է առանձին գնահատական տրվի և որակումն իրականացվի համակցության կանոններով, այլ նրա արարքները պետք է որակվեն որպես մեկ դրվագ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք, քանի որ տվյալ իրավիճակում խոսք չի գնում յուրաքանչյուր անգամ ծագած դիտավորության առկայության մասին, այլ անձի հոգեբանական վերաբերմունքը դրսևորվում է վարորդական իրավունքի կասեցման ամբողջ ժամանակահատվածի նկատմամբ, երբ յուրաքանչյուր անգամ տրանսպորտային միջոց վարելիս անտեսվում է այն արգելքը, որը վերաբերելի է վարորդական իրավունքի կասեցման ողջ ընթացքին:
Ամփոփելով ասվածը՝ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանին մեղավոր ճանաչել մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ։
Մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանը գտնում է հետևյալը.
(…)
Վերոշարադրյալ իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների հիման վրա քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ, հարկ է հաշվի առնել հետևյալը․
-մեղադրյալի կատարած հանցավոր արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը, մեղադրյալի հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցավոր արարքի կատարման եղանակը և հանգամանքները,
-մեղադրյալի անձը բնութագրող հետևյալ հանգամանքները՝ մշտական բնակության վայր ունենալը,
-մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հետևյալ հանգամանքը․ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը (սույն հանգամանքը՝ որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող գնահատելիս Դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով),
-մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը։
Այսպիսով՝ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, նրա արարքի սոցիալական հետևանքները, ինչպես նաև հանցանքի անմիջական օբյեկտի՝ հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքի կատարումից հետո դրսևորած վարքագիծը և դրանք էլ իրենց հերթին համադրելով նրա անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքը և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև մեղսագրվող մեկ դրվագ հանցանքով կատարված արարքների քանակը` Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի համար ենթակա է պատժի այդ հանցանքի համար նախատեսված պատիժներից առավել մեղմ պատժատեսակի` տուգանքի ձևով՝ նվազագույն աշխատավարձի յոթնապատիկի՝ 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով, որը համաչափ է կատարված արարքին, ինչպես նաև անհրաժեշտ և բավարար է՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանին վերասոցիալականացնելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
Քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվող տուգանքի ձևով պատիժը տարաժամկետելու՝ մեկ տարի վճարման ժամկետ սահմանելու հարցը՝ Դատարանը գտնում է հետևյալը.
(…)
Հաշվի առնելով հնարավոր նշանակվելիք տուգանքի տարաժամկետման վերաբերյալ մեղադրյալի միջնորդությունը և վերջինիս գույքային դրությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ հարկ է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի կանոնների կիրառմամբ՝ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ նշանակված 525.000 (հինգ հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանք պատժի վճարման ժամկետ սահմանել 10 (տասը) ամիսը՝ թույլատրելով տուգանքը վճարել մաս առ մաս՝ յուրաքանչյուր ամիս նվազագույնը 52․500 (հիսուներկու հազար հինգ հարյուր) ՀՀ դրամի չափով։
Քննարկելով նաև որպես լրացուցիչ պատիժ՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելը։ Այսինքն՝ նշված լրացուցիչ պատժի նշանակումն օրենսդիրը թողել է դատարանի հայեցողությանը։
Այսպես.
(…) Սույն հոդվածի 7-րդ մասով նախատեսված կանոնով է իրականացվում հաշվարկը նաև այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի սանկցիայով ազատազրկում նախատեսված չէ: Այդ դեպքում ազատազրկման ժամկետը չի կարող գերազանցել 1 տարին:»
Միևնույն ժամանակ հարկ է արձանագրել, որ սույն քրեական գործով ձեռք բերված տվյալներ համաձայն՝ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանը ներկայումս ունի վարորդական իրավունքի վկայական, որը գործող է, այսինքն՝ կասեցման ժամկետը լրանալուց հետո (համենայն դեպս՝ ներկա պահի դրությամբ) կրկին կասեցվելու կամ զրկման մասին տվյալներ առկա չեն։ Նման պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ նպատակահարմար չէ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով որպես լրացուցիչ պատիժ նախատեսված` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու պատժատեսակի նշանակումը։ Առավել ևս, որ նման միջնորդությամբ հանրային մեղադրողը ևս հանդես չի եկել։
Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, inter alia, պարտավոր է անդրադառնալ գույքային հայցի, գույքի բռնագրավման և արգելադրման, ապացույցների տնօրինման, խափանման միջոցի և վարութային ծախսերի հարցերին:
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով գույքային հայց չի հարուցվել, բռնագրավման ենթակա գույքի, ինչպես նաև գույքի արգելադրման վերաբերյալ տվյալներ գործում առկա չեն, սույն գործով իրեղեն ապացույցներ և վարութային ծախսեր չկան:
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ հարկ է Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՍԷԿՏ համակարգում առկա սահմանափակումները վերացնել: (…)»։

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
5. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում ՀՀ դատախազոււթյան Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ե․Աբովյանը մասնավորապես նշել է. «(…) Դատարանը թիվ ԵԴ1/1835/01/25 դատավճռով թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի խախտում, այն է՝ մեղադրյալի արարքին տրվել է սխալ իրավական գնահատական, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա, Դատարանը պատշաճ չի գնահատել գործում առկա, նախաքննության ընթացքում ձեռքբերված և դատաքննության ընթացքում հետազոտված առանցքային ապացույցները, առանց հիմնավոր պատճառաբանության դրանք բավարար չհամարելով, հանգել է սխալ եզրահանգման:
(…)
Սույն քրեական գործով նախաքննության ընթացքում ձեռքբերված և դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների վերլուծությունն ու կատարված եզրահանգումը.
Մինչ բողոքարկվող դատական ակտի պատճառաբանություններին անդրադառնալը՝ հարկ է նշել, որ դատական պրակտիկայում առկա են մի շարք մեղադրական՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռներ, որոնցով դատարաններն անձանց դատապարտել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ հանցագործությունների բազմակիության կանոններով՝ մեկից ավելի առանձին դրվագներով:
Բողոքարկվող դատական ակտի պատճառաբանություններին անդրադառնալով՝ նախ պետք է նշել, որ Արամայիս Մնացականյանի նկատմամբ 2025 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցված եղել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով (3 դրվագ) նախատեսված հանցավոր արարք կատարելու համար, մինչդեռ Դատարանը վերջինիս մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և Արամայիս Մնացականյանի կատարած արարքները դիտարկել է որպես մեկ միասնական դիտավորությամբ կատարված արարք:
Դատարանը խնդրո առարկա որոշումն ըստ էության պատճառաբանել է այն հանգամանքով, որ վարորդական իրավունքի կասեցման ժամանակահատվածում յուրաքանչյուր անգամ տրանսպորտային միջոց վարելու հանգամանքին չպետք է առանձին գնահատական տրվի և որակումն իրականցվի համակցության կանոններով, քանի որ հիշյալ իրավիճակում խոսք չի գնում յուրաքանչյուր անգամ ծագած դիտավորության առկայության մասին:
Նման մեկնաբանման և պատճառաբանության պայմաններում՝ հարկ է նշել, որ Դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել այն հանգամանք, որ Արամայիս Մնացականյանը 2024 թվականի հունվարի 15-ին կայացված վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2417747804 որոշման մասին ծանուցված լինելուց հետո, տրանսպորտային միջոցներ է վարել 2024 թվականի հունվարի 31-ին, 2024 թվականի փետրվարի 05-ին և 2024 թվականի հունիսի 05-ին, այլ կերպ՝ Դատարանի այն մեկնաբանությունը, որ կատարված ենթադրյալ արարքները համակցության կանոններով որակելու համար անհրաժեշտ է, որ անձը յուրաքանչյուր անգամ ունենա նոր ծագած դիտավորություն՝ տվյալ դեպքում առկա է, քանի որ Արամայիս Մնացականյանը բավականին ժամանակային խզումներով է տրանսպորտային միջոց վարել, բացի այդ, յուրաքանչյուր դեպքում նոր վարչական իրավախախտում կատարելուց հետո, իրավապահ մարմնի կողմից տեղեկացվել է և կատարված իրավախախտման մասին և տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքը կասեցված տրանսպորտային միջոց վարելու մասին:
Անդրադառնալով Դատարանի այն պատճառաբանությանը, որ համակցության կանոնները կարող են կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ օրինակ՝ վարորդական իրավունքի կասեցման ժամանակահատվածի ընթացքում մեքենա վարելու համար անձին մեղադրանք առաջադրվի, որից հետո վերջինը դարձյալ շարունակի տրանսպորտային միջոց վարել՝ պետք է ընդգծել, որ նման պայմաններում վարույթ իրականացնող մարմնի կողմից արհեստականորեն կստեղծվի մի իրավիճակ, երբ քրեական վարույթները, որոնք ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի իրավակարգավորմամբ ակնհայտորեն կունենան միացման հիմքեր, սակայն չեն միացվի և առանձին վարույթների տեսքով, անձի նկատմամբ առանձին դրվագներով կհարուցվի հանրային քրեական հետապնդում, որի մասին միգուցե նաև Դատարանները չկարողանան տեղեկացվել:
Բացի այդ, անհասկանալի է ինչ հիմնավորումներով է Դատարանը անձի մոտ նոր դիտավորության ծագման պահը կապել բացառապես մեղադրանք ներկայացված լինելու հետ և ոչ՝ անձի նկատմամբ օրինակ՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակցի կողմից վարչական պատասխանատվության ենթարկվելու և տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի մասին մի քանի անգամ տեղեկացված լինելու հանգամանքով:
Ինչ վերաբերում է Դատարանի՝ տվյալ իրավիճակում կրկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության սկզբունքի կիրառման հիմքով կայացված ակտերի իրավաչափության վերաբերյալ փաստարկներին, ապա տեղին է նշել, որ մեկ միասնական դիտավորությամբ արարքի շարունակվող բնույթ ունենալու մասին չպատճառաբանված հետևությունների դեպքում հնարավոր չէ որևէ կերպ փաստել, որ կատարված արարքները հանդիսանում են մեկ շարունակվող արարքի մասեր: Նշված սկզբունքին անդրադարձել է նաև Վճռաբեկ դատարանը Դավիթ Բաբայանի գործով, որում մասնավորապես նշել է, որ «[Կ]րկին անգամ դատվելու անթույլատրելիության (non bis in idem) սկզբունքը հիմնարար տեղ է զբաղեցնում ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային պայմանագրերով երաշխավորված պաշտպանության համակարգում, որի հիմքում ընկած է մեղքը քաված լինելու կանխավարկածը, և այն իրենից ներկայացնում է նույն արարքի համար նույն անձին կրկին քրեական հետապնդման չենթարկելու, չդատապարտելու, չպատժելու երաշխիք: Ընդ որում` «նույն արարքի համար» ձևակերպումը նշանակում է, որ կրկնակի դատապարտման անթույլատրելիության առարկան պետք է ընկալվի ոչ թե հանցանքի իրավական որակման, այլ փաստական նկարագրության իմաստով»:
Սույն դեպքում մեղադրանքի փաստական նկարագրության մեջ նշվել է, որ անձը 3 անգամ՝ այն էլ միմյանցից բավականին ժամանակային խզումներով, կասեցված տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքով՝ վարել է տրանսպորտային միջոց:
Մեջբերվածը համադրելով սույն գործի փաստական հանգամանքների հետ, պետք է արձանագրել, որ Դատարանը եկել է չհիմնավորված հետևությունների արարքի՝ մեկ միասնական դիտավորությամբ շարունակվող հանցագործության մաս կազմելու մասին: (…)»։
Ելնելով վերոգրյալից դատախազը խնդրել է՝ ամբողջությամբ բեկանել թիվ ԵԴ1/1835/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 07-ի դատավճիռը և վարույթը փոխանցել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ նոր քննության:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
6. Դատախազ Վ․Արսենյանը Վերաքննիչ դատարանին հասցեագրված համապատասխան գրությամբ խնդրել է դատական նիստն անցկացնել իր բացակայությամբ։ Միաժամանակ վերջինս խնդրել է ներկայացված բողոքը բավարարել և բեկանել կայացված դատական ակտը։
Մեղադրյալ Ա․Մնացականյանը, դատական նիստում ըստ էության տալով համապատասխան բացատրություններ, խնդրել է մերժել ներկայացված վերաքննիչ բողոքը։
(մանրամասն տես դատական նիստի արձանագրությունը և սույն վարույթի նյութերը)։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
7․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 5-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումներն ու պահանջը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավո՞ր է արդյոք երեք դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանին առաջադրված մեղադրանքը վերաորակելու և նրան մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում՝ նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...) 2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
3. Դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն միջազգային պայմանագրի կամ օրենքի պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառելի են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում՝ պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ի մասի համաձայն՝
«1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ.
(...)
6) դատապարտված մեղադրյալի արարքի նկատմամբ քրեական օրենսգրքի որ հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետն է ենթակա կիրառման.
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները. (...)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից նախկինում արտահայտված և վերը նշված իրավակարգավորումների շրջանակներում համընկնող իրավական դիրքորոշումների համադրմամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը․
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, թեև ապացույցները գնահատվում են ներքին համոզմունքի հիման վրա, այնուամենայնիվ, այն չի կարող կամայական լինել և պետք է բխի գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունից։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) դատարանը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 և Հմայակ Դավթյանի գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ՇԴ/0126/01/12 որոշումները)։
«Ապացույցների բավարարություն» եզրույթի էությանը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշներին և բնութագրին վերաբերող հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից քննարկվել և վերլուծվել են, ի թիվս այլնի, Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ. «(…) [Ե]թե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած:
(…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե՝
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշումը):
Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից անմեղության կանխավարկածին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշների վերաբերյալ ձևավորած իրավական դիրքորոշումները ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ամբողջացրել և զարգացրել է Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման շրջանակներում՝ ընդգծելով, որ անձի դատապարտման համար անհրաժեշտ է ապացույցների այնպիսի համակցություն, որը բավարար կլինի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու, անձի մեղավորության առնչությամբ ցանկացած ողջամիտ կասկած բացառելու և ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի մոտ համապատասխան ներքին համոզմունք ձևավորելու համար։ Ներքին համոզմունքը՝ որպես սուբյեկտիվ կատեգորիա, պետք է օբյեկտիվ հիմքեր ունենա, այն է՝ բխի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստական տվյալների ամբողջությունից, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ կձևավորեն անձի մեղավորության վերաբերյալ համոզվածություն։ Ընդ որում, ներքին համոզմունքն օբյեկտիվանում և իրավական նշանակություն է ձեռք բերում դատական ակտերի հիմնավորման և պատճառաբանման միջոցով:
Նշված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ. «[Ք]րեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած» (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)։
Ընդհանրացնելով վերը շարադրվածը՝ պետք է փաստել, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից։ Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում:
Դատական ակտի պատճառաբանված լինելու հատկանիշի առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում մշտապես ընդգծել է, որ դատական ակտերի պատճառաբանման պահանջը ոչ միայն արդարացիության կարևոր բաղադրատարր է, այլև անձի արդար դատաքննության իրավունքի արդյունավետ իրացման կարևոր երաշխիք, ինչը դատավարության մասնակիցներին պաշտպանում է կամայականություններից:
Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս, և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար: Քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է: Ընդ որում, դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ: Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստիև դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին:
Անդրադառնալով դատական ակտի պատճառաբանվածության խնդրին՝ Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատել է իր նախադեպային իրավունքում ձևավորած մոտեցումներն առ այն, որ. «(…) [Դ]ատարանը պարտավոր է դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ և կհանգեցնեն կամայականության: Դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում չեն կարող դրվել վերացական, ընդհանուր բնույթի դատողություններ: Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստիև դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին (…)»: (Տե՛ս, mutatis mutandis, Վճռաբեկ դատարանի՝ Ֆրունզիկ Գալստյանի վերաբերյալ գործով 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09, Գևորգ Խնուսյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12, Արսեն Մակարյանի վերաբերյալ գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0016/11/15, Արամայիս Հակոբյանի վերաբերյալ գործով 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0224/01/14, Մարտուն Հակոբյանի վերաբերյալ գործով 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԱՐԴ1/0005/11/16 որոշումները):
8.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը նույն արարքի համար օրենքով սահմանված պատասխանատվության կիրառումից հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը տասնհինգապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ առավելագույնը հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:
(…)»:
9․ Սույն որոշման 8-8.1-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների, իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով սույն որոշման 1-4-րդ կետերում նշված փաստական տվյալներին, վերլուծելով Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները (տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը), դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, հավաստիության, թույլատրելիության, ինչպես նաև դրանց ստացման աղբյուրի և ձևավորման ընթացքի համատեքստում, այդ ապացույցներից յուրաքանչյուրը համադրելով մյուս աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ, մեղադրյալի մեղավորության մասին չփարատված կասկածները մեկնաբանելով նրա օգտին՝ Վերաքննիչ դատարանը՝ անձին համապատասխան հոդվածով մեղավոր ճանաչելու մասով, իր համաձայնություն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և փաստում, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները բխում են դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից (մանրամասն տե՛ս նաև սույն որոշման 4-րդ կետը), վերաբերելի իրավակարգավորումներից և իրավական դիրքորոշումներից:
Մասնավորապես, մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանին երեք դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել բովանդակային այն ձևակերպմամբ, որ նա հանդիսանալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված անձ, 3 (երեք) անգամ վարել է տրանսպորտային միջոց:
Այսպես. Արամայիս Մնացականյանի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի վկայականը 2024 թվականի հունվարի 15-ին կայացված վարչական տույժ նշանակելու մասին թիվ 2417747804 որոշմամբ կասեցվել է 6 (վեց) ամիս ժամկետով, ինչի մասին Ա.Մնացականյանը պատշաճ ծանուցվել է 2024 թվականի հունարի 31-ին, ինչից հետո՝ 2024 թվականի փետրվարի 5-ին՝ ժամը 21:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում, 2024 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Գրիբոյեդովի փողոցում, 2024 թվականի հունիսի 5-ին՝ ժամը 09:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում վարել է «Տոյոտա» մակնիշի 99 KA 998 հաշվառման համարանիշով տրանսպորտային միջոցը, որպիսի փաստն արձանագրվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից և կազմվել են վարչական իրավախախտման վերաբերյալ համապատասխանաբար թիվ 8400086396, թիվ 8180402235 և թիվ 8180407234 արձանագրությունները:
Տվյալ դեպքում վերը նկարագրված արարքը համապատասխանում է մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենքսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին: Առաջին ատյանի դատարանում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներն ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցության մեջ գնահատելու արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում առկա են վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի, եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարար ապացույցների այնպիսի համակցություն, որոնք բավարար են հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատված համարելու մեղադրյալի կողմից մեկ դրվագ ՀՀ քրեական օրենքսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու հանգամանքը:
Հետևաբար, դատախազի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ պարագայում անհիմն են և չեն բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից:
Անդրադառնալով կրկին դատվելու անթույլատրելիության մասով վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկներին և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից Դավիթ Բաբայանի վերաբերյալ թիվ ԿԴ1/0043/01/11 գործով կայացված որոշմանը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը), ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախ ներկայացված մեղադրանքում շարադրված փաստական հանգամանքներից բխում է, որ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանին մեղսագրված արարքը համապատասխանում է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից տրված իրավական գնահատականին, բացի այդ Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշմաn և սույն գործի փաստական հանգամանքները նույնանման չեն։
Հետևաբար Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկներն անհիմն են, չեն բխում ինչպես վերաբերելի իրավակարգավորումներից, այնպես էլ դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցներից: Այսինքն գործում առկա չեն վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի, եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարար ապացույցների այնպիսի համակցություն՝ երեք դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու համգամանքը հաստատված համարելու համար։
Հետևաբար տվյալ դեպքում արարքի վերաորակման մասով Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են, իսկ դատախազի փաստարկներն անհիմն են և բավարար չեն երեք դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված արարքը հաստատված համարելու համար։
Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ միասնական դիտավորության բացակայոււթյան վերաբերյալ դատախազի բողոքում բերված փաստարկներն, ինչպես վերը նշվեց, անհիմն են, չեն բխում դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցներից, վերաբերելի իրավակարգավորումներից և իրավական դիրքորոշումներից (մանրամասն տե՛ս նաև սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Սույն որոշման 3-րդ կետում նշված փաստական տվյալները սույն որոշման 8-8․1-րդ կետերում նշված չափանիշներով գնահատելու արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ Առաջին ատյանի դատարանը բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման է ենթարկել դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից և համակարգային վերլուծության ենթարկելով վերաբերելի իրավակարգավորումները հանգել է իրավաչափ հետևության (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի այն եզրահանգմանը, որ՝ «[Ս]ույն դեպքում Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի վարորդական իրավունքի կասեցման ժամանակահատվածում յուրաքանչյուր անգամ տրանսպորտային միջոց վարելու հանգամանքին չպետք է առանձին գնահատական տրվի և որակումն իրականացվի համակցության կանոններով, այլ նրա արարքները պետք է որակվեն որպես մեկ դրվագ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք, քանի որ տվյալ իրավիճակում խոսք չի գնում յուրաքանչյուր անգամ ծագած դիտավորության առկայության մասին, այլ անձի հոգեբանական վերաբերմունքը դրսևորվում է վարորդական իրավունքի կասեցման ամբողջ ժամանակահատվածի նկատմամբ, երբ յուրաքանչյուր անգամ տրանսպորտային միջոց վարելիս անտեսվում է այն արգելքը, որը վերաբերելի է վարորդական իրավունքի կասեցման ողջ ընթացքին»։
Այսպիսով, համապատասխան հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի վերաբերյալ հետևության հանգելիս Առաջին ատյանի դատարանը անդրադարձել և գնահատել է բոլոր փաստական տվյալները համակցության մեջ, այդ թվում՝ անդրադարձել է դատախազի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը)։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և փաստարկների շրջանակներում Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով տրված ինչպես դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատականին, այնպես էլ հետևություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը): Սույն որոշման 3-րդ կետում նշված փաստական տվյալները համակցության մեջ բավարար են դատախազի վերաքննիչ բողոքով հայտնած տեղեկությունները համապատասխան հանգամանքների մասով անհիմն համարելու և մեղադրյալի արարքին սույն որոշման 4-րդ կետում նշված իրավական գնահատականը տալու համար:
Հետևաբար դատախազի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները՝ արարքին համապատասխան իրավական գնահատական տալու մասով, անհիմն են և չեն բխում դատաքննությամբ հետազոտված, վերաբերելի փաստական տվյալներից։ Այս մասով Վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ իր համաձայնությունն է հայտնում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Ամբողջացնելով վերոգրյալը, Առաջին ատյանի դատարանում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներն ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցության մեջ գնահատելու արդյունքում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում առկա են վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի, եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարար և օգտագործման ենթակա ապացույցների այնպիսի համակցություն, որոնք բավարար են հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, հաստատված համարելու մեղադրյալ Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի կողմից 1 (մեկ) դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելու հանգամանքը:
10․ Սույն որոշման նախորդ կետերում նշված հետևությունների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատավճիռն իրավաչափ է, իսկ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներն անհիմն են: Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
11. Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված համապատասխան դատավճռով արարքի իավական գնահատականի, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական կամ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու համար: Ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանությունները, վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ բողոքարկված դատական ակտը պետք է թողնել անփոփոխ։
12. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-377-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Արամայիս Արկադյայի Մնացականյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 07-ի թիվ ԵԴ1/1835/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա․ՂՈԻԿԱՍՅԱՆ

Ա․ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ