ԵԴ1/1820/01/25


Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԲՈՂՈՔԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ
ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«23» ապրիլի 2026թ. ք.Երևան

ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը, նախա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Գ.Հովհաննիսյանի (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ․Ժամկոչյանի (այսուհետ նաև` Դատախազ) ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրա¬վոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով թիվ ԵԴ1/1820/01/25 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ (դատավոր՝ Վ․Գրիգորյան) 2026 թվականի մարտի 13-ի որոշումը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 17186224 քրեական վարույթը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 15-ին որոշում է կայացվել թիվ 17186224 քրեական վարույթով Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ և 9-րդ կետերով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
Քննիչը 15.12.2024թ. միջնորդություն է հարուցել Դատարան՝ Սուրեն Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց երկու ամիս ժամկետով կալանք կիրառելու մասին, որը բավարարվել է։
2025թ. մայիսի 29-ին հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթն ուղարկվել է Դատարան, վարույթին շնորհվել է ԵԴ1/1820/01/25 համարը, մակագրվել է դատավոր Վարդան Գրիգորյանին և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2026 թվականի մարտի 13-ին հանրային մեղադրողը միջնորդություն է ներկայացրել Դատարան՝ մեղադրյալ Սուրեն Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը ևս 3 (երեք) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին:
Առաջին ատյանի դատարանը՝ 2026 թվականի մարտի 13-ին կայացրել է որոշում, որի եզրափակիչ մասի համաձայն՝
« Մեղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոփոխել և վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով (հասցեն՝ ՀՀ, Արարատի մարզ, Արտաշատ համայնք, Արտաշատ բնակավայր, Մամիկոնյան փող., 12 տուն)։
Մեղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանին արգելել (օրենքով նախատեսված բացառությունների հաշվառմամբ).
- ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց (բացառությամբ պետական մարմինների կողմից ուղարկվող առաքանիների),
- շփում ունենալ այլ անձանց հետ (բացառությամբ իր հետ համատեղ բնակվող անձանցից) և իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
Տնային կալանք խափանման միջոցի կատարումը և սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը հանձնարարել ՀՀ արդարադատության նախարարության պրոբացիայի ծառայությանը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ տասնօրյա ժամկետում:
(...)»։
2026 թվականի ապրիլի 1-ին Վերաքննիչ քրեական դատարանում է ստացվել Առաջին ատյա¬նի դա¬¬տա¬րա¬¬¬նի հիշյալ ո¬րոշ¬ման դեմ Դատախազի կողմից ներկայաց-րած հատուկ վերանայման բողոքը (այսուհետ նաև` Բողոք):
Հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/1820/01/25 դատական գործը Վե¬րաքննիչ քրեական դատա¬րանում է ստաց¬¬¬¬¬վել 2026 թվականի ապրիլի 7-ին, համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել դատավոր Գ.Հովհաննիսյանին և 2026 թվականի ապրիլի 8-ին փոխանցվել դատավորի աշխատակազմին:
2026 թվականի ապրիլի 13-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացա¬կար¬գով իրականացնելու մասին՝ որոշման կայացման օր նշանակելով 2026 թվականի ապրիլի 23-ը:

2. Բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1 Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում, և նրան ներկայացվել է մեղադրանք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 7-րդ և 9-րդ կետերով՝ հետևյալ ձևակերպմամբ. «նա 2023 թվականի սեպտեմբերի 02-ին Ալիսա Սմբատյանի հետ ամուսնանալուց հետո մինչև 2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ն ընկած ժամանակահատավածը պարբերաբար սպանության, առողջությանը վնաս պատճառելու սպառնալիքներ է հնչեցրել վերջինիս հասցեին, իսկ 2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ին՝ ժամը 19:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Միկոյան փողոցի 17ա շենքի թիվ 48 բնակարանի դռանը իրեն ամրակցված ծառայողական ատրճանակից թվով 4 կրակոց արձակելու միջոցով փորձել է ապօրինաբար կյանքից զրկել կնոջ մորը՝ Սաթիկ Մնացականի Սմբատյանին:(…)»։
2.2 Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 13-ի որոշման համաձայն՝
«(...)Մեջբերված նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մարդու ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը նրա՝ Կոնվենցիայով և ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված հիմնական և անքակտելի իրավունքներից է, ինչը սահմանափակելիս անհրաժեշտ է ելնել բացառապես նրա իրավունքները հարգելու, նրա հիմնական իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքներից: Մարդու ֆիզիկական ազատությունը կարելի է սահմանափակել ոչ այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով։
Համադրելով մեջբերված իրավանորմերը՝ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցների և փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հարկ է համարում նախ անդրադառնալ հիմնավոր կասկածի հարցին: Միևնույն ժամանակ պետք է փաստել, որ հիմնավոր կասկածի՝ առաջադրված մեղադրանքի մասով, մանրամասն դատողություններ անելու հնարավորություն, մասնավորապես, քանի դեռ չեն հետազոտվել գործի նյութերը, չեն հարցաքննվել անձինք, այս ընթացակարգի շրջանակներում առկա չէ:
Այսինքն, նկատի ունենալով, որ «հիմնավոր կասկած» ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է, կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, հետևաբար վերը նշվածից առավել մանրազնին դեպքը և մեղսագրվող արարքները, դրանց գնահատման համար հիմք հանդիսացած ապացույցների արժանահավատությունը, նյութերի բավարարությունը, Դատարանն այս փուլում քննարկելու իրավասություն չունի:
Կալանավորման իրավաչափության այլ պայմանների շարքում Օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերին անդրադառնալով՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռքբերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։ Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ։
Միևնույն ժամանակ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ Այսպիսով, կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում։
2025 թվականի ապրիլի 10-ին, հունիսի 12-ին Դատարանը, քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց «Կալանավորման» ժամկետը երկարաձգելու հարցը, արձանագրել է մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությունը:
2025 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Դատարանը քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցն արձանագրել է հետևյալը.
«Քրեական գործի քննության ներկա փուլում Դատարանը քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի շարունակական պահպանման անհրաժեշտության հարցը և այդ համատեքստում անդրադառնալով կիրառված խափանման միջոցի հիմքերի շարունակական առկայության հարցին, արձանագրում է, որ մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը պահպանված է նաև քրեական գործի քննության ներկա փուլում: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ թեև սույն գործն արդեն իսկ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ գտնվում է Դատարանի վարույթում, սակայն դեռևս հետազոտված չեն քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, հարցաքննված չեն քրեական գործի դատակոչի ցուցակում ներգրավված անձինք, ինչպիսի հանգամանքներն ինքնին շարունակում են բարձր պահել մեղադրյալի կողմից քրեական գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը: Դատարանը կրկին անգամ հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ մեղադրյալը վկաներից ոմանց հետ գտնվում է բարեկամական հարաբերությունների մեջ, ինչը ևս հիմք է տալիս ողջամիտ եզրահանգման գալ առ այն, որ ազատության կամ ազատության սահմանափակման ավելի մեղմ պայմաններում մեղադրյալը կարող է ի շահ իրեն օգտագործել նշված անձանց հետ բարեկամական հարաբերությունները և ապօրինի ազդեցություն ունենալ քրեական գործի բնականոն ընթացքի վրա:
Քննարկվող հիմքի բարձր կենսունակությունն արձանագրելու պայմաններում Դատարանը հաշվի է առնում նաև մեղադրյալին մեղսագրված արարքի բնույթը, դրա ծանրության աստիճանը, ենթադրյալ հանցանքը կատարելու եղանակը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ակնկալվող պատժի խստությունը և այլ վերաբերելի հանգամանքներ:
Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է:»:
2025 թվականի դեկտեմբերի 08-ին Դատարանը քննելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցն արձանագրել է հետևյալը.
«Ներկայումս քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի շարունակական պահպանման անհրաժեշտության հարցը և այդ համատեքստում անդրադառնալով կիրառված խափանման միջոցի հիմքերի շարունակական առկայությանը Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը պահպանված է նաև քրեական գործի քննության ներկա փուլում: Դատարանը նման եզրահանգման է գալիս հաշվի առնելով, որ թեև սույն գործն արդեն իսկ գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում և տվյալ պարագայում դատարանում արդեն իսկ հարցաքննվել են երկու տուժողները, սակայն դեռևս չեն հարցաքննվել քրեական գործի դատակոչի ցուցակում ներգրավված մյուս անձինք, որոնց վրա մեղադրյալի կողմից ապօրինի ազդեցություն գործադրելու հավանականությունը շարունակում է լինել իրատեսական: Դատարանը հաշվի է առնում նաև, որ մեղադրյալը վկաներից ոմանց հետ գտնվում է բարեկամական հարաբերությունների մեջ, ինչը ևս հիմք է տալիս ողջամիտ եզրահանգման գալ առ այն, որ ազատության կամ ազատության սահմանափակման ավելի մեղմ պայմաններում մեղադրյալը կարող է ի շահ իրեն օգտագործել նշված անձանց հետ բարեկամական հարաբերությունները և ապօրինի ազդեցություն ունենալ քրեական գործի բնականոն ընթացքի վրա:
Քննարկվող հիմքի բարձր կենսունակությունն արձանագրելու պայմաններում Դատարանը հաշվի է առնում նաև մեղադրյալին մեղսագրված արարքի բնույթը, դրա ծանրության աստիճանը, ենթադրյալ հանցանքը կատարելու եղանակը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ակնկալվող պատժի խստությունը և այլ վերաբերելի հանգամանքներ:
Անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությանը՝ Դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները բավարար գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու համար, իսկ դրանցից մեկի կամ դրանք համակցված կիրառման համար անհրաժեշտ է անձի կողմից պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հնարավորության մասին որոշակի տեղեկությունների առկայություն կամ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու օբյեկտիվ հնարավորության բացակայություն, ինչը սույն պարագայում բացակայում է:»:
Քրեական գործի քննության ներկա փուլում քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի շարունակական պահպանման անհրաժեշտության հարցը և այդ համատեքստում անդրադառնալով խափանման միջոցի հիմքերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու եղանակով իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով կամ Դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը բավականաչափ նվազել է՝ հաշվի առնելով այն հանագմանքը, որ արդեն իսկ հարցաքննվել են տուժողները և դատակոչում ներառված վկաների մեծ մասը: Դատակոչի ցուցակում մնացել են երեք չհարցաքննված անձինք. երկուսը՝ դեպքի վայրին հարակից բնակարանի բնակիչներ, մեկը՝ տուժողի ազգականը:
Այս տեսանկյունից Դատարանն արձանագրում է, որ դեռևս երեք վկաներ չեն հարցաքննվել, ինչպես նաև դեռևս հնարավոր չէ կանխատեսել, թե ինչ նոր ապացույցներ ձեռք բերելու միջնորդություններ կարող են ներկայացվել, ինչպիսի պայմաններում Դատարանը գտնում է, որ ապացուցման գործընթացին միջամտելու հավանականությունը որոշակի չափով պահպանվում է, սակայն միաժամանակ հաշվի առնելով, որ վկաներից մեկը տուժողի ազգականն է, իսկ երկուսը՝ հարևանները, ինչպես նաև հաշվի առնելով սույն գործի հիմնական դատալսումների ընթացքում անձանց հարցաքննությունների ընթացքում Սուրեն Մկրտչյանի դրսևորած վարքագիծը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննությանը խոչընդոտելու մտավախությունը՝ անձանց վրա որոշակի ազդեցություն գործադրելու եղանակով, էականորեն նվազել, բայց այն ամբողջությամբ չի վերացել: Հետևաբար Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է կիրառել որոշակի հսկողության միջոցներ՝ Սուրեն Մկրտչյանի հետագա պատշաճ վարքագիծը ապահովելու նպատակով:
(...)
Ի տարբերություն կալանքի, որն անձին ազատությունից զրկելու միջոց է, տնային կալանքն անձի ազատության սահմանափակման խիստ պայմաններ է նախատեսում, որը հնարավորություն է ընձեռում մշտապես հսկողություն իրականացնել անձի վարքի նկատմամբ, ինչպես նաև արգելել առանց վարույթն իրականացնող մարմնի համաձայնությամբ լքել նույնիսկ ժամանակավոր բնակության վայրը, ինչպես նաև շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ:
Այսպիսով, վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Դատարանն արձանագրում է, որ թեև տնային կալանքը ներպետական օրենսդրությամբ դասվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների շարքին, այն համահավասար է կալանքին, անձի նկատմամբ դրանց կիրառմանն առաջադրվող միջազգային չափանիշները նույնական են: Միևնույն ժամանակ, տնային կալանք խափանման միջոցը, պայմանավորված դրա կրման ռեժիմի առանձնահատկություններով, ի տարբերություն կալանքի, անձի իրավունքների նկատմամբ ունի միջամտության առավել նվազ ինտենսիվության աստիճան:
Այս տեսանկյունից Դատարանն արձանագրում է, որ մինչ այս պահը կալանք խափանման միջոցը գործուն միջոց է եղել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը ապահովելու համար, սակայն հաշվի առնելով մեղադրյալին շարունակական կալանքի տակ պահելու վերը նշված հիմքի առկայության վերաբերյալ Դատարանի համար հիմք հանդիսացած գործողությունների բնույթը, Դատարանը գտնում է, որ կալանքից ավելի մեղմ խափանման միջոցը ևս ի զորու է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, խափանման միջոցի նպատակը պետք է լինի քրեական գործի քննությանը մեղադրյալի կողմից չխոչընդոտելու և պատշաճ ներկայանալու պարտականության ապահովումը, որը հնարավոր է ապահովել նաև այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքի կիրառման պայմաններում:
Վերոգրյալ հանգամանքները հիմք ընդունելով Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սուրեն Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց «Կալանքը» անհրաժեշտ է փոփոխել, վերջինիս նկատմամբ պետք է կիրառել «Տնային կալանքը» որպես խափանման միջոց՝ արգելելով (օրենքով նախատեսված բացառությունների հաշվառմամբ) մինչև տնային կալանքի ժամկետի ավարտը մեղադրյալ Սուրեն Մկրտչյանին լքել իր բնակության վայրը՝ ՀՀ, Արարատի մարզ, Արտաշատ համայնք, Արտաշատ բնակավայր, Մամիկոնյան փող., 12 տուն հասցեն, ինչպես նաև ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց (բացառությամբ պետական մարմինների կողմից ուղարկվող առաքանիների), շփում ունենալ այլ անձանց հետ՝ բացառությամբ իր հետ համատեղ բնակվող անձանցից և իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
Այսպիսով` Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված նպատակները հնարավոր է ապահովել մեղադրյալ Սուրեն Մկրտչյանի իրավունքների նկատմամբ առավել նվազ ինտենսիվության աստիճան ունեցող խափանման միջոց՝ տնային կալանքի կիրառմամբ:
(...):»:

3. Բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Դատախազը, դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների, վերաբերելի իրավանորմերի վկայակոչմամբ բողոք ներ¬կա-յացնելով, խնդրել է.
1. Հատուկ վերանայման բողոքն ընդունել վարույթ:
2. Ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի մարտի 13-ի ԵԴ1/1820/01/25 որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ՝ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի (ծնված՝ 1994 թվականի մարտի 31-ին Արտաշատ քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, նախկինում չդատապարտված, ամուսնացած, աշխատում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանությունում, միջնակարգ կրթությամբ, հաշվառված և բնակվող՝ Արարատի մարզ, քաղաք Արտաշատ, Մամիկոնյան փողոց,12 տուն) նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել կալանքը` երեք ամիս ժամանակով::
Ներկայացված Բողոքում, մասնավորապես, նշված է.
«(…) Վերոնշյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ հարկ է արձանագրել, որ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանը մեղադրվում է մարդու դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցանք կատարելու մեջ, որի համար որպես հիմնական պատիժ նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով: Դրա հետ մեկտեղ, Սուրեն Արսենի Մկրտչյանին վերագրվող արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, գործի նյութերի վերլուծությունից բխող իրադրությունն ու դրանից հետևող ողջամիտ հնարավորությունն ու հավանականությունը` մեղադրյալի կողմից համապատասխան վարքագիծ դրսևորելու մասով, համակցության մեջ բավարար հիմք են տալիս եզրակացնելու, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը:
Նախ և առաջ հարկ է համարվում նշել, որ ամեն դեպքում մեղադրյալի նկատմամբ ի թիվս այլնի կիրառվել է ազատության սահմանափակման հետ կապված խափանման միջոց՝ տնային կալանքը, սակայն միևնույն ժամանակ անհերքելի է, որ
տնային կալանք խափանման միջոցի կիրառման ընթացքում անձի նկատմամբ կիրառվող տեխնիական միջոցները չեն կարող չեզոքացնել մեղադրյալի կողմից քրեական գործով ներգրաված անձանց հետ որևէ եղանակով հաղորդակցվելու ռիսկերը, բացի այդ տեխնիկական միջոցների կիրառմամբ նույնպես հնարավոր չէ չեզոքացնել մեղադրյալի կողմից սահմանված վայրից դուրս գալը:
Հարկ է համարվում արձանագրել, որ դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների վերլուծության արդյունքում ողջամիտ և մեծ է հավանականությունն առ այն, որ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանը կարող է դրսևորել ոչ իրավահպատակ վարքագիծ և չի բացառվում, որ վերջինս կարող է դուրս գալ տանից և հանդիպել գործով դեռևս չհարցաքննված վկաներին կամ իր շուրջ ստեղծված իրավիճակի պատճառով վրեժ լուծել Ալիսա Սմբատյանից և վերջինիս մորից՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ըստ գործով ձեռք բերված ապացույցների բազմաթիվ են եղել Սուրեն Մկրտչյանի կողմից Ալիսա Սմբատյանին ծեծի ենթարկելու և վերջինիս նկատմամբ բռնություն գործադրելու դեպքերը, ինչի վառ ապացույցն է հանդիսանում բուն դեպքը: Բացի այդ հատկանշական է, որ ըստ գործի նյութերի, Սուրեն Մկրտչյանը, հստակ տեղեկացված լինելով, որ Ալիսա Սմբատյանի մայրը գտնվում է դռան անմիջապես հետևում, իսկ նույն պահին բնակարանում են գտնվում նաև Ալիսա Սմբատյանն ու վերջինիս նորածին երեխան, Սուրեն Մկրտչյանը կրակոցներ է արձակել դռան տարբեր հատվածներից, այդ թվում՝ դիտանցքից։ Նշված գործողությունները չեն կարող գնահատվել որպես չկանխամտածվածության կամ պատահականության արդյունք, այլ ընդհակառակը, դրանք վկայում են գործողությունների գիտակցված, նպատակային և առավել ծանր հետևանքների առաջացմանը միտված լինելու մասին. հաշվի առնելով Սուրեն Մկրտչյանի մասնագիտական անցյալը և ոստիկանության համակարգում երկարամյա ծառայությունը, հիմնավոր է պնդել, որ վերջինս լիովին գիտակցել է իր գործողությունների վտանգավորությունը, դրանց հնարավոր հետևանքները և ակնհայտ է, որ այդ կրակոցները հետապնդել են կոնկրետ նպատակ՝ սպանել Ալիսա Սմբատյանի մորը՝ Սաթիկ Մնացականի Սմբատյանին։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկի գնահատմանը՝ պետք է նշել, որ ընդունելի չէ Դատարանի պատճառաբանությունն առ այն, որ քրեական գործով վկաների վրա ապօրինի ազդեցություն գործադրելու և ներկայացված փաստական հանգամանքները խեղաթյուրելու իրական շահագրգռվածությունը առերևույթ նվազ է. բարձր է հավանականությունն առ այն, որ դատաքննության ընթացքում դեռևս չհարցաքննված վկան, ով ի դեպ հանդիսանում է Ալիսա Սմբատյանի եղբայրը, ինչպես նաև մյուս վկաները, ովքեր հանդիսանում են Ալիսա Սմբատյանի մոր բնակության հասցեի հարևանությամբ բնակվող անձինք կենթարկվեն ճնշման Սուրեն Մկրտչյանի կողմից: Հաշվի առնելով, որ նշված անձինք տիրապետում են դեպքի հետ կապված ելակետային տեղեկությունների, ուստի վերջիններիս կողմից հայտնած տվյալները կարևորագույն նշանակություն կարող են ունենալ և ողջամիտ է հավանականությունն առ այն, որ Սուրեն Մկրտչյանը ազատության մեջ մնալու պարագայում կարող է ճնշելու, սպառնալու, համոզելու կամ ցանկացած այլ եղանակով վերջիններիս ցուցմունքները փոխել իր օգտին կամ դրանք համապատասխանեցնել իր կողմից հայտնած տվյալներին: Հաշվի առնելով վերոնշյալը՝ ողջամիտ է ենթադրությունն առ այն, որ նշված հանգամանքները իրենց հերթին էապես բարձրացնում են այն ռիսկը, որ Սուրեն Մկրտչյանը տնային կալանքի պայմաններում գտնվելու արդյունքում ոչ միայն կարող է խոչընդոտել գործի քննությանը, այլ նաև իրական վտանգ ներկայացնել տուժողի, վերջինիս մոր, ինչպես նաև գործով նշանակություն ունեցող այլ անձանց համար։ Ստեղծված իրավիճակում չի բացառվում, որ մեղադրյալը, պայմանավորված իր նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդմամբ, իր շուրջ ձևավորված իրադրությամբ և նախկինում դրսևորած բռնի վարքագծով, կարող է ձեռնարկել վրեժխնդրական գործողություններ։
Գտնում եմ, որ սույն դեպքով բացի կալանքից, մյուս այլընտրանքային խափանման միջոցները ոչ միայն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյան պատշաճ վարքագիծը, այլ այդ խափանման միջոցների կիրառելիությունը վերահսկելու գործիքակազմի բացակայության պայմաններում հնարավոր չէ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: Հետևաբար, տվյալ պարագայում, հաշվի առնելով վերոգրյալները անհրաժեշտ է Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել կալանքը, որպիսի պայմաններում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի պատշաճ վարքագիծը:
(…)»։

4. Վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, լրացուցիչ ներկայացրած նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
2026 թվականի ապրիլի 13-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է մեղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի պաշտպան Բունիաթ Եղիազարյանի կողմից ներկայաց-րած հատուկ վերա¬նայման բողոքի պատասխանը, ով ներկայացնելով իր փաստարկներն ու հիմնավորումները, խնդրել է.
«Ամբողջությամբ մերժել «Մեղադրյալ Սուրեն Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու կամ խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկելու մասին» Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 13.03.2026թ. թիվ ԵԴ1/1820/01/25 որոշման դեմ բերված հատուկ վերանայման բողոքը՝ դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ։։
5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգ¬¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմ¬նա¬վոր¬վա¬ծութ¬յունը, ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված նյութը՝ Վե¬րաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
« 1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:
(...)»:
5.1 Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով վերոշարադրված հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրա հիմքում դրված փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր են արդյոք մեղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի նկատմամբ 3 երեք ամիս ժամկետով տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Այսպես.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով. (…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվ¬րո¬¬պական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրեն¬քով սահ¬ման¬¬ված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լի¬¬նելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմ¬նին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հա¬մարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար. (…)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբակալ¬ված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշ¬տոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխա¬նութ¬¬¬յուն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դատաքննութ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬յունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավոր¬վել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով:
4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զրկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման oրինականությունը, որի կապակցությամբ դատարանն անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ արձակել, եթե կալանավորումն անoրինական է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառ¬¬վել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթաց¬քում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրե¬լիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավե¬լի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնա¬րավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(...).
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, (...) թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վար¬քագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցված, եթե հնարավոր է ապահովել դրանց պայմանների միաժամանակյա պահպանումը:
2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: (...)
3. Մինչդատական վարույթում սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող է կիրառել`
(...)
3) դատարանը` խափանման միջոց կիրառելու կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու միջնորդությունը լուծելիս:
(...)
5. Այլընտրանքային խափանման միջոցները կարող են կիրառվել սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված հանգամանքների վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայության դեպքում»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
(...)
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»։
5.2 Կալանքի քրեադատավարական նպատակների առկայության և այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ տնային կալանքի կիրառման իրավաչա-փութ¬յան դատական ստու¬գում.
Անդրադառնալով կալանքի նպատակների վերաբերյալ վերանայման բո¬ղո¬¬քի հիմքերին, հիմնավորումներին և դրանք հաստատող փաստերին, վիճարկվող դատա¬կան ակտը ստուգման են¬թար¬կելով դրանց համա¬տեքստում՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոց՝ տնային կալանք կիրառելիս, ընդգծել է մեղադրյալի կողմից իր վրա օրենքով դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախության նվազ լինելու մասին։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի փաստական հանգամանքների, գործում առկա տվյալների համակողմանի վերլուծության արդյունքում իրատեսական չէ հետևության գալու համար առ այն, որ այլընտրանքային խափանման միջոց հանդիսացող տնային կալանքը դատաքննության այս փուլում կարող է ապահովել և երաշխավորել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը և հանրային շահի համարժեք պաշտպանությունը։
Սույն բողոքը լուծելիս կիրառելի են մի շարք գործերով Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատարանի (այ¬¬սու¬հետ՝ Եվրոպական դատարան) և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքո¬րո¬շում¬ները:
Արամ Ճուղուրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) կալանավորման կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը»:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի /նպատակների/ վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(…) Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (…)»:
Արդարադատության իրականացմանը միջամտելու վտանգը՝ ապացույց¬նե¬¬րը վերացնելը, վկաների վրա ճնշում գործադրելը և այլն, չպետք է գնահատվեն վերացական կեր¬¬¬պով, այլ պետք է բխի գործի կոնկրետ հանգամանքներից և ապացույցներից (Բե¬ցիևն ընդ¬¬¬¬¬դեմ Մոլդո¬վայի, թիվ 9190/03, 04.10.2005, պարբ. 59): Ազատութ¬յունից զրկե¬լու վերոնշյալ հիմ¬¬քը քննութ¬յան տարբեր փուլերն ավարտելուն զու¬գա¬հեռ աստիճանաբար կորցնում է իր կշի¬ռը: Միայն բացառիկ դեպքերում այն կարող է ար¬դարացնել ազատությու¬նից զրկելու շա¬րու¬¬նակումը մինչև դատական քննությունը (տե՛ս W-ն ընդդեմ Շվեյցա¬րիա¬¬յի գործը, 26 հուն¬վար, 1993): Եվրոպական դատարանը հաս¬կանում է, որ իշխանութ¬յուն¬ները կարող են անհրա¬¬¬¬¬-ժեշտ համարել կասկածյալին գոնե քննության սկզբում բան¬տում պա¬հե¬լը՝ նպա¬տակ ունե¬նալով կանխել նրա կողմից գործի շրջա¬նակում շփոթություն առաջաց¬նելը, հատ¬կա¬պես բարդ գործի պարագայում, որով անհրաժեշտ են բազ¬մաբնույթ ուսում-նասի¬րութ¬յուն¬ներ: Եր¬կա¬¬¬¬րատև ժամանակահատ¬վածում, սակայն, քննութ¬յան պա-հանջ¬¬ներն այլևս բա¬վա¬րար չեն, անգամ՝ բարդ գործի պա¬րագայում, այդպիսի կալա-նա¬վորու¬մը հիմնավո¬րե¬լու համար. իրա¬¬դար¬ձությունների սովո¬րական ընթացքի դեպ¬¬քում են¬թադրյալ վտանգները ժամանակ անց¬նե¬¬լուն և տարբեր գործողություններ կա¬տա¬րելուն, ցուց¬մունք¬ներ վերցնելուն և ստու¬գումներ իրականացնելուն զուգահեռ նվազում են (տե՛ս Clooth-ն ընդդեմ Բելգիայի գործով վճիռը, պարբ. 43):
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ իրա¬վա¬կան նորմերի, ՄԻԵԴ և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ հիմնավորումները ստորև ներկայացված պատ¬ճա¬¬¬¬¬¬¬¬ռաբանությամբ ըն¬դու¬նելի են նաև իր համար:
5.2.2 Անդրադառնալով մեղադրյալ Սուրեն Մկրտչյանի հավանական ոչ իրավաչափ գործողություններին, մասնավորապես իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությանը, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ նշված հիմքն առկա է, հիմք ընդունելով այն, որ թեև սույն գործով արդեն իսկ նախաքննությունն ավարտվել է, քրեական գործը գտնվում է դատաքննության փուլում, դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են գործում առկա մի շարք ապացույցները, սակայն դեռ պետք է կատարվեն դատավարական նոր մի շարք գործողություններ և սույն գործով առկա են դեռևս չհարցաքննված վկաներ, որպիսի պարագայում՝ ողջամիտ են այն մտավախությունները, համաձայն որոնց՝ մեղադրյալի ազատության մեջ գտնվելու պայմաններում, առկա է վարույթի բնականոն ընթացքին խոչընդոտելու ռիսկ։
Ասվածի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ թեև Առաջին ատյանի դատարանը Սուրեն Մկրտչյանի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու մտավախությունը գնահատել է նվազ, սակայն քննարկվող հիմքի առկայության ռիսկը այնչափ չի նվազել, որպեսզի այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը լինի բավարար Սուրեն Մկրտչյանի իրավաչափ վարքագիծն ապահովելու համար։
Ասվածի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում առանձնահատուկ ուշադրության արժանացնել նաև այն հանգամանքին, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 8-ի որոշմամբ արձանագրել և փաստարկել է վարույթին խոչընդոտելու մտավախությունները, և Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանք շարունակում են առկա ու արդիական լինել։
Ուստի, Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի են Դատախազի այն դիտարկումները, համաձայն որոնց՝ (...)բարձր է հավանականությունն առ այն, որ դատաքննության ընթացքում դեռևս չհարցաքննված վկան, ով ի դեպ հանդիսանում է Ալիսա Սմբատյանի եղբայրը, ինչպես նաև մյուս վկաները, ովքեր հանդիսանում են Ալիսա Սմբատյանի մոր բնակության հասցեի հարևանությամբ բնակվող անձինք կենթարկվեն ճնշման Սուրեն Մկրտչյանի կողմից: Հաշվի առնելով, որ նշված անձինք տիրապետում են դեպքի հետ կապված ելակետային տեղեկությունների, ուստի վերջիններիս կողմից հայտնած տվյալները կարևորագույն նշանակություն կարող են ունենալ և ողջամիտ է հավանականությունն առ այն, որ Սուրեն Մկրտչյանը ազատության մեջ մնալու պարագայում կարող է ճնշելու, սպառնալու, համոզելու կամ ցանկացած այլ եղանակով վերջիններիս ցուցմունքները փոխել իր օգտին կամ դրանք համապատասխանեցնել իր կողմից հայտնած տվյալներին:
(...)»։
Վերաքննիչ դատարանն ուշադրության է արժանացնում նաև ենթադրյալ հանցանքի կատարման եղանակին, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանին, մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանին, ենթադրյալ հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալի դերակատարությանը և մասնավորապես նրան, որ Սուրեն Մկրտչյանին մեղսագրվում է մարդու կյանքի դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցագործության կատարման փորձ։
Ասվածին զուգահեռ, հարկ է առանձնահատուկ նշել և հաշվի առնել, որ մարդու կյանքն անվերականգնելի արժեք է, իսկ ենթադրյալ հանցանքն էլ ընտանեկան բռնության ուղղակի դրսևորում է։
Վերաքննիչ դատարանը, չժխտելով այն, որ կալանավորման հիմքերը ունեն կանխատեսողական և մոտավոր բնույթ, և քրեական վարույթի ողջ ընթացքում չեն կարող ունենալ այն աստիճանը, ինչ վարույթի սկզբնական փուլերում, այնուամենայնիվ, սույն գործով հաշվի առնելով վարույթի այս փուլի առանձնահատկությունները, գտնում է, որ մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու, ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու, այդ կերպ իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականության օբյեկտիվ հիմքեր դեռևս առկա են:
Համակցության մեջ գնահատելով քրեական վարույթի նյութերում առկա փաստական հանգամանքները և դրանց լույսի ներքո սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի զսպման մեխանիզմների ընտրման հարցում Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով այլընտրանքային խափանման միջոց՝ տնային կալանք, պատշաճ գնահատման չի ենթարկել գործի հանգամանքները, իսկ վերոհիշյալ ռիսկերը վարույթի ներկա փուլում հնարավոր է չեզոքացնել միայն կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելով։
Ուստի, Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները՝ տնային կալանք խափանման միջոց կիրառելու մասով անհիմն են, իսկ Դատախազի փաստարկները՝ խափանման միջոց կալանքը անհրաժեշտ միջոց հանդիսանալու վերաբերյալ՝ ընդունելի Վերաքննիչ դատարանի համար։
Ուստի՝ նման պայմաններում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը կարող է ապահովվել միայն ամենախիստ խափանման միջոցով։
5.2.2 Հաշվի առնելով վերոնշյալը, Վերաքննիչ դա¬¬¬¬տարանը՝ արդարադատության շահի, անձի անձնական ազատության իրավունքի արդարացի հավասարակշռման և ներքին համոզմունքի համատեքստում գտնում է, որ այլընտրանքային այլ խափանման միջոցների կիրառումը մե¬ղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի պատ¬¬շաճ վարքագի¬¬¬ծը չեն կարող երաշ¬¬խա¬վո¬¬րել, և վարույթի ներկա փուլում մեղադրյալի հնարավոր հակաիրավական վարքագիծը հնարավոր է չեզոքացնել միայն կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու միջոցով, հատկապես այն դեպքում, երբ առկա է մեղադրյալի կողմից հնարավոր ոչ իրավաչափ գործողության կատարման հավանականություն։
5.4 Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սուրեն Մկրտչյանի նկատ¬մամբ կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանք կիրառելով, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, ուստի՝ Դատախազի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը հիմնավոր է:
Հաշվի առնելով սույն որոշման վերոգրյալ հանգամանքները Վերաքննիչ դատարա¬նն ար¬ձա¬¬¬նագ¬րում է, որ մեղադրյալի կողմից հավանական ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելը կարող է չեզոքացվել միայն խափանման միջոց կալանքի կիրառմամբ, ինչը քրեական վարույթի այս փուլում բխում է նաև հանրային և մասնավոր շահերի հավասարակշռման սկզբունքի ապահովման տեսանկյունից։
5.5 Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ․Ժամկոչյանի բողոքը պետք է բավարարել, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 13-ի որոշումը բեկանել՝ թիվ ԵԴ1/1820/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցը վերացնել՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառելով կալանքը՝ 3 /երեք/ ամիս ժամկետով՝ հաշվակցելով տնային կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը, կալանքի ժամկետի սկիզբը հաշվելով սույն որոշման հիմքով վերջինիս արգելանքի վերցնելու պահից։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով` Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ․Ժամկոչյանի բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի մարտի 13-ի որոշումը բեկանել:
Թիվ ԵԴ1/1820/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Սուրեն Արսենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցը վերացնել՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառելով կալանքը՝ 3 /երեք/ ամիս ժամկետով՝ հաշվակցելով տնային կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը, կալանքի ժամկետի սկիզբը հաշվելով սույն որոշման հիմքով վերջինիս արգելանքի վերցնելու պահից։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Գ.Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ