ԵԴ1/1816/01/25
¬¬¬¬







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆԻ



«26» սեպտեմբերի 2025թ. ք.Երևան
մեղադրյալ Հայկ Ավագյանի պաշտպան Ա.Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Դատարան) 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի թիվ ԵԴ1/1816/01/25 որոշումը.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը․
2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին՝ ժամը 03։05-ին, անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալվել է Հայկ Համլետի Ավագյանը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 13153124 քրեական վարույթը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին որոշում է կայացվել թիվ 13153124 քրեական վարույթով հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով Հայկ Համլետի Ավագյանին ձերբակալելու մասին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ին որոշում է կայացվել թիվ 13153124 քրեական վարույթով Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնի ՀԿԳ քննիչ Ա․Հախվերդյանը միջնորդություն է ներկայացրել դատարան՝ թիվ 13153124 քրեական վարույթով մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքը երկու ամիս ժամանակով կիրառելու մասին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2115/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանք՝ երկու ամիս ժամանակով։ Կալանքի սկիզբը հաշվվել է Հայկ Ավագյանին ազատությունից փաստացի զրկելու պահից՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ից։
2025 թվականի փետրվարի 06-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնի ՀԿԳ քննիչ Ա․Հախվերդյանը միջնորդություն է ներկայացրել դատարան՝ թիվ 13153124 քրեական վարույթով մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկու ամիս ժամանակով երկարաձգելու մասին։
2025 թվականի փետրվարի 10-ին որոշում է կայացվել թիվ 13153124 քրեական վարույթով Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2025 թվականի փետրվարի 11-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2115/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի ապրիլի 13-ը։
2025 թվականի փետրվարի 06-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի պաշտպան Արթուր Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է։ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 14-ի թիվ ԵԴ1/2115/06/24 որոշումը թողնվել է անփոփոխ։
2025 թվականի մարտի 13-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի պաշտպան Արթուր Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է։ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 11-ի թիվ ԵԴ1/2115/06/24 որոշումը թողնվել է անփոփոխ։
2025 թվականի ապրիլի 04-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնի ՀԿԳ քննիչ Ա․Հախվերդյանը միջնորդություն է ներկայացրել դատարան՝ թիվ 13153124 քրեական վարույթով մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկու ամիս ժամանակով երկարաձգելու մասին։
2025 թվականի ապրիլի 11-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2115/06/24 որոշմամբ մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի հունիսի 13-ը։
2025 թվականի մայիսի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի ՀԿԳ քննության գլխավոր վարչության խոշտանգումների և պաշտոնատար անձանց կողմից բռնություն գործադրելով լիազորությունները չարաշահելու կամ անցնելու հանցագործությունների քննության վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 69120325 քրեական վարույթը։
2025 թվականի մայիսի 20-ին որոշում է կայացվել թիվ 69120325 քրեական վարույթը թիվ 13153124 քրեական վարույթին միացնելու և նախաքննությունը 13153124 քրեական վարույթի համարի ներքո շարունակելու մասին։
2025 թվականի մայիսի 20-ին որոշում է կայացվել թիվ 13153124 քրեական վարույթով Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2025 թվականի մայիսի 21-ին որոշում է կայացվել թիվ 13153124 քրեական վարույթից թիվ 69120625 քրեական վարույթի մասը՝ ըստ մեղադրանքի Հայկ Համլետի Ավագյանի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով անջատելու մասին, որպես նոր քրեական վարույթ, որին շնորհվել է 69120625 համարը:
2025 թվականի մայիսի 27-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում ստացվել է թիվ ԵԴ1/1816/01/25 քրեական գործը՝ մեղադրական եզրակացությամբ, որը դատավոր Ս․Անդրեասյանին փաստացի հանձնվել է 2025 թվականի մայիսի 29-ին։
2025 թվականի մայիսի 29-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի հունիսի 06-ին՝ նախնական դատալսումների ընթացքում, որոշում է կայացվել մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երեք ամիս ժամանակով՝ մինչ 2025 թվականի սեպտեմբերի 13-ը։
2025 թվականի օգոստոսի 29-ին՝ հիմնական դատալսումների ընթացքում, որոշում է կայացվել Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երեք ամիս ժամանակով՝ մինչ 2025 թվականի դեկտեմբերի 13-ը։
2025 թվականի սեպտեմբերի 09-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Դատարանի վերը նշված որոշման դեմ մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի պաշտպան Ա.Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2025 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել են թիվ ԵԴ1/1816/01/25 վարույթի նյութերը, որոնք դատավոր Ն.Հովակիմյանի աշխատակազմին են փոխանցվել 2025 թվականի սեպտեմբերի 16-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 19.09.2025թ. որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:
Հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան չի ներկայացվել:

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
Հայկ Համլետի Ավագյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, այն բանի համար, որ նա. «(…) նա խախտելով Թմրանյութերի և հոգեմետ (հոգեներգործող նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, 2022 թվականի նոյեմբերի 20-ից մինչև 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ն ընկած ժամանակահատվածում քննությամբ ինքնությունը դեռևս չպարզված այլ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ, ՀՀ տարածքում շահադիտական դրդումներով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությամբ զբաղվելու դիտավորությամբ, «Տելեգրամ» հեռահաղորդակցման հավելվածում գրանցված տարբեր օգտատերերից իրացնելու նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել, պահել, գովազդել և իրացրել է տարբեր տեսակի թմրամիջոցներ։
Այսպես. Հայկ Համլետի Ավագյանը խախտելով «Թմրանյութերի և հոգեմետ (հոգեներգործող նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, 2022 թվականի նոյեմբերի 20-ից մինչև 2024 թվականի դեկտեմբերի 13-ն ընկած ժամանակահատվածում քննությամբ՝ ինքնությունը դեռևս չպարզված այլ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ, ՀՀ տարածքում շահադիտական դրդումներով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությամբ զբաղվելու դիտավորությամբ, «Տելեգրամ» հեռահաղորդակցման հավելվածում գրանցված «Stetrem և այլ տարբեր օգտատերերից իրացնելու նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել տարբեր տեսակի թմրամիջոցներ, գովազդել է դրանք, այնուհետև՝ ապահովել է ապօրինի ձեռք բերված թմրամիջոցների առանձնացումն ըստ քաշերի, փաթեթավորումն ու նախապես տեղադրումը թաքստոցներում, որից հետո թմրամիջոցների գտնվելու վայրերը լուսանկարահանվել են, ծրագրային հավելվածի միջոցով նշվել են դրանց գտնվելու վայրերի աշխարհագրական կոորդինատները և «Տելեգրամ» հեռահաղորդակցման հավելվածում իր կողմից կառավարվող «Cristal Boss» և այլ անվանումներով առցանց խանութ-հարթակների միջոցով դրանք փոխանցվել են թմրամիջոց ձեռք բերելու ցանկություն հայտնած և կրիպտոարժութային դրամապանակներին համապատասխան չափով միջոցներ փոխանցած անձանց՝ այդ կերպ իրականացնելով թմրամիջոցների իրացումը:
Հիշյալ եղանակով՝ հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառման միջոցով իրացման նպատակով ձեռք բերված թմրամիջոցի մի մասը՝ 45 փաթեթներում, ընդհանուր 2,69 գրամ «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցը` փաթեթավորված կպչուն ժապավենով, հայտնաբերվել և վերցվել է 2024թ. դեկտեմբերի 13-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ Երևան քաղաքի վարչությունում Հայկ Ավագյանի անձնական խուզարկության ժամանակ:
(...)
Բացի այդ, Հայկ Համլետի Ավագյանի կողմից «Տելեգրամ» հեռահաղորդակցման հավելվածում գործող և իր կողմից կառավարվող «Cristal Boss» և այլ անվանումներով առցանց խանութ-հարթակների գործունեության ընթացքում որպես թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դիմաց միջոցների ստացման դրամապանակ օգտագործվել և տրամադրվել է մի շարք կրիպտոարժույթային դրամապանակներ, որպեսզի վերջիններս իրենց կողմից պատվիրված թմրամիջոցի համար նախատեսված գումարը փոխանցեն նշված դրամապանակներին:
Այնուհետև, հանցավոր գործունեությունից ստացված գույքի հանցավոր ծագումը, իրական բնույթը թաքցնելու, հանցավոր ճանապարհով ստացված միջոցների տեղաշարժն ու տեղաբաշխումը քողարկելու, դրանց օրինական տեսք հաղորդելու նպատակով փոխանցումներ և փոխարկումներ կատարելու համար իր կողմից տրամադրված կրիպտորաժույթային դրամապանակներին ստացված գումարները մի շարք այլ դրամապանակներին փոխանցելու միջոցով վերջնարդյունքում ստացվել են Հայկ Ավագյանի անվամբ «Իդրամ» համակարգում գրանցված 57802726 և կնոջ՝ Լինդա Սարգսյանի անվամբ «Իդրամ» համակարգում գրանցված 134098584 համարների դրամապանակներին։
Մասնավորապես՝ 2023 թվականի հունվարի 10-ից մինչև 2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ն ընկած ժամանակահատվածում ընդհանուր՝ թվով 930 գործարքներով՝ Հայկ Ավագյանի կողմից տրամադրված դրամապանակներին տարատեսակ կրիպտոարժույթային դրամապանակներից մուտքագրվել է ընդհանուրը՝ առանձնապես խոշոր չափերով՝ 31.773.600 ՀՀ դրամին համարժեք 82.479,14 ԱՄՆ դոլարի չափով կրիպտոարժույթ:
Հետագայում՝ նշված կրիպտոարժութային դրամապանակներից միայն ՀՀ տարածքում կրիպտոարժույթի փոխանակմամբ զբաղվող «Էդուարդ Ռուբենի Ավետիսյան» ԱՁ-ին պատկանող էլեկտրոնային դրամապանակներին 930 գործարքներով ստացվել են տարատեսակ չափերի դաշքոին տեսակի կրիպտոարժույթներ, որոնց համարժեք առանձնապես խոշոր ընդհանուր՝ 31.773.600 ՀՀ դրամից 29.396.500 ՀՀ դրամ գումարը 861 գործարքով փոխանցվել է Հայկ Ավագյանի անվամբ «Իդրամ» համակարգում գրանցված 57802726 համարի, իսկ 69 գործարքով 2.377.100 ՀՀ դրամը՝ Լինդա Սարգսյանի անվամբ «Իդրամ» համակարգում գրանցված 134098584 համարի դրամապանակներին, որից հետո Հայկ Ավագյանի կողմից կառավարվող դրամապանակներին ստացված գումարների մյուս մասը նույն եղանակով փոխանցվել է տարատեսակ այլ կրիպտոարժույթային դրամապանակների՝ այդ կերպ քողարկելով՝ հանցավոր ճանապարհով ստացված ֆինանսական միջոցների տեղաշարժն ու տեղաբաշխումը: Արդյունքում՝ Հայկ Համլետի Ավագյանը կատարել է առանձնապես խոշոր չափերով` 31.773.600 ՀՀ դրամի փողերի լվացում:(...)»:
Դատարանը՝ 2025 թվականի օգոստոսի 29-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը.
«Դատարանը արձանագրում է նաև, որ դատավորի կողմից քրեական գործի վարույթը ստանձնելուց հետո, Դատարանն է հանդիսանում քրեական վարույթի պատասխանատուն, որի ընթացքում առաջացող ռիսկերը գնահատում է՝ կաշկանդված չլինելով մինչդատական վարույթի ընթացքում գնահատված ռիսկերով։ Այլ կերպ՝ սույն փուլում գործի քննության ծավալը տարբերվում է մինչդատական վարույթում առկա ծավալից և սույն փուլում Դատարանն է գնահատում դատական քննության ընթացքում առաջացող ռիսկերը՝ այդ թվում նաև խափանման միջոցի ընտրության ժամանակ առկա հիմքերը:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը 2025 թվականի հունիսի 06-ին արձանագրել է հետևյալը․ «Անդրադառնալով կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետի երկարաձգման հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ փուլում շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոցի երկարաձգման հիմքերը, որոնք հիմնավորվում են քրեական գործի նյութերով։
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից նոր ենթադրյալ հանցանք կատարելը կանխելու նպատակով կալանքի կիրառման իրավաչափությանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Հայկ Ավագյանին մեղսագրվում են մեկից ավելի առանձնապես ծանր տեսակի ենթադրյալ հանցանքների կատարում՝ ուղղված բնակչության առողջության դեմ, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված ենթադրյալ հանցանքի կատարում՝ ուղղված տնտեսական գործունեության դեմ։
Թեպետ մեղադրյալը նախկինում դատապարտված չի եղել, սակայն վերջինիս մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը (առանձնապես ծանր ենթադրյալ հանցանքներ) հաշվի առնելով Դատարանն արձանագրում է, որ ազատության մեջ գտնվելու պարագայում մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականությունը բարձր է։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու անհրաժեշտությանը՝ ապա Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հարցաքննվել վկաներ Հարություն Պողոսյանը, Հայկ Սիրեկանյանը, Լինդա Սարգսյանը։
Հատկանշական է, որ մեղադրյալն իրեն մեղավոր է ճանաչում ներկայացված մեղադրանքում մասամբ, մասնավորապես՝ վերջինս իրեն մեղավոր չի ճանաչում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված ենթադրյալ հանցանքի կատարման մեջ, որպիսի պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալը կարող է փորձել ազդեցություն գործադրել նրանց վրա՝ չկատարելով իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները։
Անդրադառնալով պաշտպանի ներկայացրած միջնորդությանը՝ այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանքի, գրավի՝ 3․000․000 ՀՀ դրամի չափով և բացակայելու արգելքի կիրառման առնչությամբ և գնահատելով մեղադրյալին վերաբերելի դրական և բացասական գործոնները (Դատարանին ներկայացվել են բնութագրեր, տեղեկանք՝ տրված «Սիսական» ջոկատի հրամանատար Հ․Մինասյանի և Սյունիքի մարզի զինկոմիսարիատի Սիսիանի բաժանմունքի պետ Մ․Ենոքյանի կողմից, ըստ որի՝ Հայկ Ավագյանը 2020 թվականի հոկտեմբերի 04-ին «Սիսական» ջոկատի հետ մեկնել ռազմաճակատ։ Մասնակցել է մարտական գործողությունների թիվ 38401 զորամասի հետ մեկտեղ Վարանդային շրջանի 1 ՊՇ-ի 05 մարտական դիրքում, վիրավորվել է հոկտեմբերի 11-ին, տրամադրվել է տեղեկանք՝ տրված ՊՆ 38401 զորամասի շտաբի պետ Վ․Շահնազարյանի կողմից, ըստ որի մեղադրյալը մասնակցել է սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի Հանրապետության կողմից սանձազերծված պատերազմին և 2020 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ստացել է բեկորային վիրավորում, առկա է նաև սոնոգրաֆիա՝ կատարված 2019 թվականին) վերջինիս հնարավոր վարքագծի հակակշռման և հավասարակշռման համատեքստում՝ Դատարանն արձանագրում է, որ հաշվի առնելով մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների բնույթը, մեղադրյալի անձի հանրային վտանգավորությունը, քրեական գործի քննության սույն փուլում դեռևս այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառումը ի զորու չէ ապահովել մեղադրյալի իրավաչափ վարքագիծը:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության տվյալ փուլի արդյունավետ իրականացումն ապահովելու համար կիրառված կալանքի ժամկետն անհրաժեշտ է երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչ 2025 թվականի սեպտեմբերի 13-ը»։
Վերը շարադրված իրավադրույթների և դատական ակտի լույսի ներքո վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի առաջնայնությունը, արձանագրում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու պայմաններն առերևույթ առկա են:
Անդրադառնալով կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետի երկարաձգման հիմքերին՝ Դատարանը գտնում է, որ տվյալ փուլում շարունակում է առկա լինել մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոցի երկարաձգման հիմքերը, որոնք հիմնավորվում են քրեական գործի նյութերով։
Դատարանն արձանագրում է, որ նախորդ որոշման կայացումից հետո ի հայտ չեն եկել այնպիսի ծանրակշիռ փաստարկներ, որոնք կարող են չեզոքացնել որոշմամբ արտահայտված դիրքորոշումները։
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից նոր ենթադրյալ հանցանք կատարելը կանխելու նպատակով կալանքի կիրառման իրավաչափությանը՝ Դատարանը վերահաստատում է նախորդիվ արձանագրված հանգամանքն առ այն, որ մեղադրյալ Հայկ Ավագյանին մեղսագրվում են մեկից ավելի առանձնապես ծանր տեսակի ենթադրյալ հանցանքների կատարում՝ ուղղված բնակչության առողջության դեմ, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված ենթադրյալ հանցանքի կատարում՝ ուղղված տնտեսական գործունեության դեմ։
Թեպետ մեղադրյալը նախկինում դատապարտված չի եղել, սակայն վերջինիս մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը (առանձնապես ծանր ենթադրյալ հանցանքներ) հաշվի առնելով Դատարանն արձանագրում է, որ ազատության մեջ գտնվելու պարագայում մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականությունը բարձր է։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու անհրաժեշտությանը՝ ապա Դատարանն արձանագրում է, որ թեպետ քրեական գործը գտնվում է հիմնական դատալսումների փուլում, սակայն դեռևս չեն հարցաքննվել վկաներ Հարություն Պողոսյանը, Հայկ Սիրեկանյանը, Լինդա Սարգսյանը։
Բացի այդ, մեղադրյալն իրեն մեղավոր է ճանաչում ներկայացված մեղադրանքում մասամբ, մասնավորապես՝ վերջինս իրեն մեղավոր չի ճանաչում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված ենթադրյալ հանցանքի կատարման մեջ, որպիսի պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալը կարող է փորձել ազդեցություն գործադրել նրանց վրա՝ չկատարելով իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները։
Դատարանն արձանագրում է, որ հաշվի առնելով մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների բնույթը, մեղադրյալի անձի հանրային վտանգավորությունը, քրեական գործի քննության սույն փուլում դեռևս այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառումը ի զորու չէ ապահովել մեղադրյալի իրավաչափ վարքագիծը:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության տվյալ փուլի արդյունավետ իրականացումն ապահովելու համար կիրառված կալանքի ժամկետն անհրաժեշտ է երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչ 2025 թվականի դեկտեմբերի 13-ը։(...)»:

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.
Բողոքի հեղինակ՝ պաշտպան Ա.Հարությունյանը անդրադառնալով կալանքի հիմքերին, նշել է, որ Դատարանը մեղադրալի կողմից նոր հանցանք կատարելու վերաբերյալ արձանագրել է հետևյալը՝ «Թեպետ մեղադրյալը նախկինում դատապարտված չի եղել, սակայն վերջինիս մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը (առանձնապես ծանր ենթադրյալ հանցանքներ) հաշվի առնելով Դատարանն արձանագրում է, որ ազատության մեջ գտնվելու պարագայում մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականությունը բարձր է։»։
Գտնում է, որ Դատարանի նման ենթադրությունները հիմնազուրկ են, քանի որ հիշյալ ենթադրությունները չեն հիմնավորվել քննության այս փուլում ձեռք բերված փաստական տվյալներով։ Ընդհակառակը՝ ստացված տվյալները փաստում են հակառակի մասին, քանի որ իր պաշտպանյալը չունի դատվածություն (այս հանգամանքն արձանագրել է նաև Դատարանը) բնութագրվում է դրական, կամավորական հիմունքներով մասնակցել է 2 պատերազմների, ունի առողջական խնդիրներ, ունի մշտական բնակության վայր, մասնակի ընդունել է մեղքը, տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունքներ։ Այս ամենին ի հակակշիռ Դատարանը չի վկայակոչել գեթ մեկ փաստական տվյալ, որը հիմք կտար ենթադրելու, որ իր պաշտպանյալը կարող է կատարել նոր հանցանք։
Ըստ Դատարանի՝ «Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով դրված պարտականություն¬նե¬րի կատարումն ապահովելու անհրաժեշտությանը՝ ապա Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործը գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հարցաքննվել վկաներ Հարություն Պողոսյանը, Հայկ Սիրեկանյանը, Լինդա Սարգսյանը։
Հատկանշական է, որ մեղադրյալն իրեն մեղավոր է ճանաչում ներկայացված մեղադրանքում մասամբ, մասնավորապես՝ վերջինս իրեն մեղավոր չի ճանաչում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 296-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված ենթադրյալ հանցանքի կատարման մեջ, որպիսի պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալը կարող է փորձել ազդեցություն գործադրել նրանց վրա՝ չկատարելով իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները»։
Դատարանի այս եզրահանգումները ևս ոչ մի փաստական տվյալներով հիմնավորված չեն, այլ պարզապես շատ ընդհանրական բնույթի տեղեկատվություն են իրենց մեջ պարունակում, մասնավորապես՝ Դատարանը չի հիմնավորել, թե այդ ինչպես իր պաշտպանյալը պետք է խոչընդոտի քննության բնականոն ընթացքին, ինչ գործիքակազմով, այդ ում վրա պետք է ենթադրաբար ապօրինի ազդեցություն ունենա և ինչու։ Դատարանն անդրադարձել է նաև երևակայական, գոյություն չունեցող վկաներին՝ նշելով, որ ազատության մեջ հայտնվելու պարագայում Հայկ Ավագյանը կարող է ապօրինի ազդեցություն ունենալ նրանց վրա։
Պաշտպանական կողմի գնահատմամբ Դատարանի կողմից վկայակոչված վկաները երևակայական են, քանի որ անդրադառնալով իր պաշտպանյալի կողմից փողերի լվացման մեղադրանքը չընդունելուն, եզրահանգել է, որ նման պայմաններում մեղադրյալ Հայկ Ավագյանը կարող է փորձել ազդեցություն գործադրել նրանց վրա։ Այդ ովքե՞ր են նրանք, և ինչպես կարող է Հայկ Ավագյանը ազդել նրանց վրա, կամ, առհասարակ, եթե չի հարցաքննել գեթ մեկ այդպիսի վկա, որը փողերի լվացման հոդվածով արժեքավոր ցուցմունք է տվել, ինչ ապօրինի միջամտելու մասին է խոսվում՝ մտավախություն արտահայտելով, թե պաշտպանյալը կարող է փորձել ազդեցություն գործադրել վկաների վրա։
Թերևս, Դատարանի հիշյալ եզրահանգումները փոշիանում են այն իրականությամբ, որ անձն արդեն տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, իր իմացածի ներածին չափով այդ պահի դրությամբ (ցուցմունք տալով) տրամադրել է իր տիրապետման տակ եղած և քննության համար հետաքրքրություն ներկայացնող հանգամանքների վերաբերյալ ողջ տեղեկատվությունը, այդ ի՞նչ խոչընդոտելու կամ ապօրինի միջամտության մասին կարող է խոսք լինել։
Բողոքարկվող որոշմամբ մեղադրյալին վերագրվող արարքների բնույթի ու հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատման համատեքստում Դատարանը պատշաճ հիմնավորմամբ չի անդրադարձել խափանման միջոցի տեսակն անհատականացնող, մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող՝ մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքներին, ինչով դարձյալ խախտել է նախադեպային իրավունքի պահանջները։
Անդրադառնալով իր պաշտպանյալի անձը բնութագրող տվյալներին բողոքաբերը նշել է, որ Դատարանը, թեև թվարկել է դրանք դատական ակտում, սակայն նշել է, որ հաշվի առնելով մեղադրյալին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների բնույթը, մեղադրյալի անձի հանրային վտանգավորությունը, քրեական գործի քննության սույն փուլում դեռևս այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցված կիրառումը ի զորու չէ ապահովել մեղադրյալի իրավաչափ վարքագիծը:
Դատարանը պարզապես անտեսել է իր պաշտպանյալի բնութագրական տվյալները, որոնք իրենց համակցության մեջ զսպող բավարար հակակշիռ գործոններ են հանդիսանում ենթադրյալ բացասական վարքագիծը չեզոքացնելու հարցում:
Նշել է, որ իր պաշտպանյալը երիտասարդ է՝ ընդամենը 30 տարեկան է, չնայած այդ երիտասարդ տարիքին՝ տառապում է մի շարք ծանր և անբուժելի հիվանդություններով, փաստացի ամուսնացած է, բնութագրվում է դրական, ունի մշտական բնակության վայր, նախկինում արատավորված չի եղել, առաջին անգամ է ենթարկվում քրեական հետապնդման, չունի դատվածություն, ձերբակալման պահին կամ դրանից հետո չի դիմել փախուստի և նույնիսկ նման փորձ չի կատարել, կամավորական հիմումքներով իր մեծ ավանդն է դրել Հայրենիքի պաշտպանությանը՝ մասնակցելով 2 պատերազմների, մասնակի ընդունել է իր մեղքը, անկեղծորեն զղջացել և տվել ինքնախոստովանական ցուցմունքներ։ Այս ամենն ինքնին խոսուն փաստեր են առ այն, որ իր պաշտպանյալը նոր հանցանք չի կատարի և որևէ ձևով չի խոչընդոտի քննությանը, հետևաբար՝ ավելի մեղմ՝ այլընտրանքային միջոցները կամ դրանց համակցությունը և՛ պիտանի են, և՛ ի զորու ապահովելու մեղադրյալ Հայկ Ավագյանի պատշաճ վարքագիծը։
Բողոքարկվող որոշմամբ բավարար վերլուծության չի ենթարկվել առավել մեղմ՝ այլընտրանքային խափանման միջոցների, հատկապես՝ տնային կալանքի, վարչական հսկողության կիրառմամբ մեղադրյալ Հայկ Ավագյանի հետագա դատավարական պատշաճ վարքագծի ապահովման անհնարինությունը և կալանքի՝ որպես ծայրահեղ միջոցի կիրառման անխուսափելիությունը։ Դատարանը փաստորեն բավարարվել է այդպիսի անհնարինության վերաբերյալ չպատճառաբանված եզրահանգումներ կատարելով, մինչդեռ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կայուն նախադեպային դիրքորոշման համաձայն՝ այդպիսի գործելակերպը կարող է արդարացվել, երբ այլ՝ ներգործության ուժով նվազ միջոցների կիրառելիությունը քննարկվել է և որոշվել, որ դրանք բավարար չեն մասնավոր կամ հանրային շահերի պաշտպանությունն ապահովելու համար, ինչը պահանջել է անձի կալանավորումը, բացի այդ՝ ներպետական իշխանությունները, կալանավորելու մասին որոշում կայացնելիս, պետք է փնտրեն նաև այլընտրանքային միջոցներ, որոնք թույլ կտան ապահովել տվյալ անձի պատշաճ վարքագիծը։
Պաշտպանական կողմի ընկալմամբ՝ քննարկում ասվածը կամ ազատություն ապահովող խափանման միջոցներ փնտրելու հակվածությունը բողոքարկվող դատական ակտում պետք է արտահայտված լիներ պատշաճ վերլուծությամբ, ծավալուն պատճառաբանությամբ, հատկապես, երբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի իրավադրույթով խափանման միջոց կիրառելու վարույթի առարկան սահմանելով՝ օրենսդիրը դրանում ներառել է նաև ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը քննարկելու պարտադիր պահանջ։ Իսկ Դատարան ներկայացված նյութերի բովանդակությունից ակնհայտ է, որ այս պարագայում՝ հատկապես խափանման միջոց գրավի, վարչական հսկողության, առավել ևս՝ տնային կալանքի կիրառումը գործուն երաշխիք կարող է հանդիսանալ մեղադրյալ Հայկ Ավագյանի պատշաճ դատավարական վարքագիծն ապահովելու համար, ինչը Դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել։
Դատարանը բողոքարկվող որոշմամբ, անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը կամ վարչական հսկողությունը գրավի հետ համակցմամբ կիրառելու վերաբերյալ հարցին, ըստ էության, վերացական արձանագրել է, որ տվյալ իրավիճակում այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող չեզոքացնել այն կանխատեսական ենթադրությունները, որոնք առկա են դատարանի մոտ։ Դատարանի նման չպատճառաբանված մեկնաբանությունն առարկայազուրկ է դարձնում ընդհանրապես տնային կալանքի կիրառումը, հետևաբար՝ նաև օրենքով դրա ամրագրումը։ Բացի այդ՝ այդպիսի դատողությամբ Դատարանը խախտել է նախադեպային իրավունքում ձևավորված համապարտադիր պահանջն առ այն, որ կանխավարկածը միշտ պետք է գործի հօգուտ ազատ արձակման, մինչդեռ Դատարանը նախընտրելի է համարել անազատության մեջ պահելու կանխավարկածը՝ կասկածի տակ դնելով հատկապես խափանման միջոց տնային կալանքի կամ այն համակցված կիրառելու պիտանիությունը։ Նկարագրվածից տեսանելի է նաև, որ Դատարանը փաստացի ձեռնպահ է մնացել այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքի կիրառման իրական նշանակությունը գնահատելուց՝ նաև որևէ կերպ չքննարկելով դրա խիստ սահմանափակումների պայմաններում մեղադրյալի՝ հավանական համարված դատավարական վարքագծի դրսևորման հնարավորությունը։
Իսկ խափանման միջոց գրավը կիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքների կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նախադեպային իրավունք (Դավիթ Վարդանյանի, Սամվել Մարգարյանի, Ասլան Ավետիսյանի վերաբերյալ քրեական գործերով կայացված որոշումներով) է ձևավորել այն մասին, որ՝ անձին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտության հիմնավորումը կարող է դրվել գրավի կիրառումը մերժելու պատճառաբանության հիմքում՝ պայմանով, որ պատճառաբանությունը հիմնված լինի գործով առկա փաստական տվյալների վրա և կալանքը գրավով փոխարինելու հարցը լուծելիս, ի թիվս այլնի, պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկվեն անձին մեղսագրվող արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանից և բնույթից զատ, նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքները, կալանքի տևականությունը և այլն։ Քրեական վարույթի նյութերի բովանդակությունից ակնհայտ է, որ այս պարագայում՝ քննության սույն փուլում հատկապես խափանման միջոց գրավի և մի շարք հիմնարար իրավունքների սահմանափակմամբ ուղեկցվող՝ տնային կալանքի համակցված կիրառումը գործուն երաշխիք կարող է հանդիսանալ մեղադրյալ Հայկ Ավագյանի պատշաճ դատավարական վարքագիծն ապահովելու համար։ Տնային կալանքի կիրառման շրջանակներում կարող են կիրառվել նաև որոշակի սահմանափակումներ անձի հաղորդակցության հետ կապված, ինչը ևս կարող է ենթադրյալ ռիսկերի չեզոքացման գործուն միջոց հանդիսանալ, դրանից բացի, այդ խափանման միջոցը կարող է կիրառվել նաև այլ խափանման միջոցների՝ բացակայելու արգելքի և գրավի համակցությամբ, որպիսի պայմաններում Դատարանի արձանագրած ենթադրյալ ռիսկերը անգամ վերացական մակարդակում չեն կարող գնահատվել որպես հավանական:
Կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ Դատարանը պետք է ներկայացնի ծանրակշիռ, գործի նյութերից բխող փաստարկներ՝ մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված գործողությունները կատարելու բարձր հավանականության վերաբերյալ, որոնք քննարկվող դեպքում չեն ներկայացվել։ Մինչդեռ՝ դատարանը պետք է կիրառեր դատական ակտի պատճառաբանվածության ավելի բարձր չափանիշ և հիմնավորեր, որ տվյալ դեպքում առկա են այնպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնք բացառում են ազատության մեջ մնալու դեպքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագծի ապահովման հնարավորությունը, սակայն Դատարանն այդպիսի փաստական տվյալների առկայության մասին ընդամենը վերացական, չհիմնավորված նշում է կատարել՝ պատշաճ կարգով չպատճառաբանելով դրանք։ Այլ կերպ՝ վկայակոչվել են քրեական վարույթի նյութերի բովանդակությունից չբխող կալանավորման հիմքեր, որը չի պատճառաբանվել վարույթի փաստական տվյալներով՝ մնալով միայն ընդհանրական ենթադրությունների տիրույթում։
Դատարանի կողմից խախտվել է Հայկ Ավագյանի արդար դատաքննության իրավունքը, անմեղության կանխավարկածը, անաչառ, օբյեկտիվ և անկողմնակալ Դատարանի կողմից գործը քննվելու և ազատ տեղաշարժման սահմանադրական իրավունքները։
Այլ կերպ՝ կալանավորման նպատակն է նախաքննության և դատական քննության բնականոն գործընթացի ապահովումը, քրեական գործի բնականոն քննությանը մեղադրյալի դիմակայության կանխումը, դատավարական գործընթացին մեղադրյալի մասնակցության ապահովումը, ոչ թե նրան պատժելը կատարած հանցանքի, քննության ընթացում դրսևորած ոչ պատշաճ վարքագծի համար:
Ազատությունը կանոն է, իսկ կալանքի տակ պահելը բացառություն և համապատասխանաբար, խափանման այդպիսի միջոց ընտրելու համար հիմքերը պետք է մեկնաբանվեն սահմանափակ ձևով: Այսինքն՝ յուրաքանչյուր ոք ի ծնե իրավունք ունի ազատության և պետք է հարգվի յուրաքանչյուրի կողմից: Հետևաբար՝ մարդուն ազատությունից զրկելու և այդ անազատության ժամկետը երկարաձգելու համար պետք է ներկայացնել բավարար և պատճառաբանված հիմնավորումներ:
Գտնում է, որ ստորադաս դատարանի կայացրած՝ բողոքարկվող դատական ակտն օրինական չէ, ստորադաս դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի՝ նորմերի էական խախտումներ, որոնք դրսևորվել են նրանում, որ առանց որևէ իրավական և փաստական հիմքի՝ չպատճառաբանված, չհիմնավորված և որոշակիության պահանջներին չբավարարող դատական ակտով երկարաձգվել է մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը: Նշված խախտումները նաև հանգեցրել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 24-րդ հոդվածով նախատեսված՝ վարույթի ողջամիտ ժամկետների և 18-րդ հոդվածով նախատեսված՝ անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության սկզբունքների խախտման։
Վերոգրյալ հիմնավորումներով բողոքաբերը խնդրել է՝ հատուկ վերանայման բողոքը բավարարել, այն է՝ ամբողջությամբ բեկանել թիվ ԵԴ1/1816/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի «Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը քննության առնելու մասին» 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի որոշումը՝ կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ, փոխարինող դատական ակտով՝ վերացնել կալանքը, կամ մեղադրյալ Հայկ Համլետի Ավագյանի նկատմամբ մինչդատական վարույթում կալանքի ձևով կիրառված խափանման միջոցը փոխել և նրա նկատմամբ կիրառել առավել մեղմ՝ այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք կամ վարչական հսկողություն 3.000.000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամի չափով գրավի հետ համակցությամբ՝ հաշվի առնելով, որ սույն բողոքում առկա պատճառաբանություններով Հայկ Ավագյանի պատշաճ դատավարական վարքագիծը լիարժեք հնարավոր է ապահովել նշված այլընտրանքային խափանման միջոցներից յուրաքանչյուրի՝ ինքնուրույն կամ համակցությամբ կիրառման արդյունքում:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«3.Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Այսպիսով՝ հատուկ վերանայման բողոքի և դրան հաստատող փաստական տվյալների հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով վիճարկվող դատական ակտը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
3. Եթե մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ նախատեսված չէ, ապա կալանքը կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի կողմից իր նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցի պայմանները խախտելու դեպքում:
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը:
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, (…)»։
Արամ Ճուղուրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) կալանավորման կիրառման հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռք բերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը»:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (...)»:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Արա Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը. «(...) Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ (...)»:
Այսինքն՝ Դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը պետք է զերծ մնա Դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և Դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց, բողոքաբերի կողմից պետք է ներկայացվեն այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ Դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի տեսակը, տվյալ դեպքում կալանավորումը փոփոխելու գնահատման ենթակա հանգամանքները։
Վերաքննիչ դատարանը մեջբերված իրավանորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով պաշտպանի փաստարկներին, արձանագրում է, որ Դատարանը հերթական անգամ քննարկման առարկա է դարձրել մեղադրյալ Հ.Ավագյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը և հիմնավոր հետևության եկել այն մասին, որ մեղադրյալին շարունակական կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունն առկա է:
Տվյալ դեպքում՝ հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը, նրան մեղսագրվող հանցանքների բնույթն ու վտանգավորությունը, մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը վարույթի ընթացքում, Դատարանը քննարկելով մեղադրյալ Հ.Ավագյանի խափանման միջոցի հարցը, եկել է իրավաչափ հետևության, որ կիրառված խափանման միջոցի՝ կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել, փաստելով, որ վերջինիս պատշաճ վարքագիծը հնարավոր չէ ապահովել ավելի մեղմ խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում:
Պաշտպանի պնդումները հակառակի մասին ընդունելի չեն Վերաքննիչ դատարանի համար: Պաշտպանի այն պնդումը, թե Դատարանի կողմից խախտվել է Հայկ Ավագյանի արդար դատաքննության իրավունքը, անմեղության կանխավարկածը, անաչառ, օբյեկտիվ և անկողմնակալ Դատարանի կողմից գործը քննվելու և ազատ տեղաշարժման սահմանադրական իրավունքները, չի բխում վարույթի նյութերից և բավարար չափով փաստարկված չէ:

Վերաքննիչ դատարանը վարույթի նյութերն ուսումնասիրելով ևս գտնում է, որ կալանքից բացի՝ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ դրանց համակցության կիրառմամբ դատաքննության այս փուլում, հնարավոր չէ կանխել մեղադրյալի հավանական ոչ իրավաչափ վարքագիծը: Դատարանի հետևություններն այդ մասին հիմնավոր են, բխում են վարույթի փաստական տվյալներից:
Ինչ վերաբերում է Հ.Ավագյանի անձի, մասնավորապես, 30 տարեկան լինելու, դրական, բնութագրվելու, դատվածություն չունենալու, կամավորական հիմունքներով Հայրենիքի պաշտպանության համար 2 պատերազմներին մասնակցելու, մշտական բնակության վայր ունենալու, ամուսնացած լինելու, առողջական խնդիրներ ունենալու, մեղքը ընդունելու և զղջալու պաշտպանի ներկայացրած փաստարկներին, ապա Վերաքննիչ դատարանը, գտնում է, որ նշված փաստարկներն ինքնին, սույն որոշման մեջ արված վերլուծության համատեքստում, բավարար չեն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ մեղադրյալ Հ.Ավագյանի կողմից վրա սույն օրենսգրքով դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու և նոր հանցանք կատարելու մտահոգությունները չեզոքացնելու համար: Այլ կերպ՝ հիմնավոր են Դատարանի այն հետևությունները, որ քրեական գործի քննության տվյալ փուլում կալանքն այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար:
Պաշտպանը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված փաստարկներով չի հիմնավորել, որ կալանքից զատ որևէ այլընտրանքային խափանման միջոց կարող է ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար։
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունները չկատարելու և նոր հանցանք կատարելու ռիսկերին, Դատարանն իրավացիորեն արձանագրել է, որ նշված ռիսկերը շարունակում են գոյություն ունենալ:
Ամփոփելով սույն որոշման մեջ տեղ գտած դատողություններն ու եզրահանգումները` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Հ.Ավագյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի՝ կալանքի ժամկետը երեք ամսով երկարաձգելով, Դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ և գործով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Ուստի վիճարկվող որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ պաշտպանի բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը


Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Հ.Ավագյանի պաշտպան Ա.Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի թիվ ԵԴ1/1816/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ 15-օրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ