ԵԴ1/1808/01/25
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ


«10» հուլիսի 2025թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)՝

Նախագահությամբ՝ Մ.ԱՐԶՈւՄԱՆՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ Մ.ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող Կ․ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ
պաշտպան Կ․ԳԱԲՈՅԱՆԻ
մեղադրյալ Ա․ՈՍԿԱՆՅԱՆԻ


դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտուր Նշանի Ոսկանյանի (ծնված՝ 1964 թվականի հուլիսի 22-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, դատվածություն չունեցող, հաշվառված է Երևան քաղաքի Բաշինջաղյան փողոց, փակուղի 32-րդ տանը)՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասին),

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2020 թվականի հոկտեմբերի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության ՀԿԳ ավագ քննիչ Ս․Գասպարյանը որոշում է կայացրել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 238-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ 90153920 քրեական գործը հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին։
2020 թվականի հոկտեմբերի 21-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության պետ Յու․Բադալյանը որոշում է կայացրել թիվ 90153920 քրեական գործի նախաքննության կատարումը քննչական խմբին հանձնարարելու մասին։
2020 թվականի հոկտեմբերի 21-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչությանն ՀԿԳ քննության վարչության ՀԿԳ ավագ քննիչ Ս․Գասպարյանը որոշում է կայացրել թիվ 90153920 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին։
2020 թվականի նոյեմբերի 3-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության հատկապես կարևոր գործերի քննության ՀԿԳ քննիչ Ա․Գաբրիելյանը որոշում է կայացրել թիվ 90153920 քրեական գործով Արտուր Նշանի Ոսկանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2021 թվականի հունվարի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչությանն ՀԿԳ քննության վարչության ՀԿԳ քննիչ Էդգար Ալեքսանյանը որոշում է կայացրել թիվ 90153920 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին։
2022 թվականի ապրիլի 8-ին ԱՀ ոստիկանության ՔՀՎ ԾԱԴՈւՀՀՀԳԴՊ բաժնի պետի տեղակալ Ֆ․Աբրահամյանը որոշում է կայացրել ԱՀ քրեական օրենսգրքի 248-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 245-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ 303016․22 քրեական գործը հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին։
2022 թվականի մայիսի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչությանն ՀԿԳ քննության վարչության ՀԿԳ քննիչ Էդգար Ալեքսանյանը որոշում է կայացրել թիվ 30301622 քրեական գործն ընդունել վարույթ և ԱՀ քրեական օրենսգրքի 248-րդ հոդվածի 1-ին մասի ու 245-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով նախատեսված արարքը համապատասխանեցնել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 238-րդ հոդվածի 1-ին մասին ու 235-րդ հոդվածի 1-ին մասին:
2022 թվականի մայիսի 19-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչությանն ՀԿԳ քննության վարչության ՀԿԳ քննիչ Էդգար Ալեքսանյանը որոշում է կայացրել թիվ 30301622 և թիվ 90153920 քրեական գործերը մեկ վարույթում միացնելու և նախաքննությունը թիվ 90153920 քրեական գործի համարով շարունակելու մասին։
2023 թվականի փետրվարի 24-ին ՀՀ զինվորական կենտրոնական դատախազության զինվորական ծառայության դեմ ուղղված հատկապես կարևոր գործերի քննության նկատմամբ հսկողության բաժնի դատախազ Գրիգոր Մղդեսյանը որոշում է կայացրել թիվ 90153920 քրեական վարույթով Արտուր Նշանի Ոսկանյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասին) հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2023 թվականի մարտի 21-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչությանն ՀԿԳ քննության վարչության ՀԿԳ քննիչ Էդգար Ալեքսանյանի կողմից 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 90151623 քրեական վարույթը։
2023 թվականի մարտի 21-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչությանն ՀԿԳ քննության վարչության ՀԿԳ քննիչ Էդգար Ալեքսանյանը որոշում է կայացրել թիվ 90151623 քրեական վարույթը միացնել թիվ 90153920 քրեական վարույթին՝ նախաքննությունը շարունակելով թիվ 90153920 վարույթի համարով։
2023 թվականի մարտի 22-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության ՀԿԳ քննության վարչության ՀԿԳ քննիչ Էդգար Ալեքսանյանը որոշում է կայացրել թիվ 90153920 քրեական վարույթից անջատել մեղադրյալ Արմեն Ղարիբյանի, Արա Մկրտչյանի, Ռաֆայել Մալխասյանի և Արտուր Ոսկանյանի կողմից կատարված հանցանքների մասով քրեական վարույթը՝ անջատված քրեական վարույթին շնորհելով թիվ 90151823 համարը։
2023 թվականի ապրիլի 14-ին ՀՀ զինվորական կենտրոնական դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Արմեն Ղարիբի Ղարիբյանի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասին), ՀՀ քրեական օրենսգրքի 238-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով (համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 338-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետին) և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասին), Արա Լեոնիդի Մկրտչյանի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասին), ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասին) և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-238-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով (համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-338-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետին), Ռաֆայել Կոնստանտինի Մալխասյանի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով ¥համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասին¤, Արտուր Նշանի Ոսկանյանի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասին)։
2023 թվականի ապրիլի 17-ին թիվ ԵԴ1/0014/01/23 քրեական գործը հանձնվել է դատավոր Մ․Արզումանյանին։
2023 թվականի ապրիլի 19-ին Դատարանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/0014/01/23 քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի ապրիլի 21-ին Դատարանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/0014/01/23 քրեական գործից պատճենահանման եղանակով առանձին վարույթում անջատել քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտուր Նշանի Ոսկանյանի՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասին):
2025 թվականի մայիսի 26-ին Արտուր Նշանի Ոսկանյանի վերաբերյալ քրեական գործը թիվ ԵԴ1/1808/01/25 համարի ներքո մակագրվել, իսկ 2025 թվականի մայիսի 27-ին հանձնվել է է դատավոր Մ․Արզումանյանին։
2025 թվականի մայիսի 29-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Մ.Արզումանյանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/1808/01/25 քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու վերաբերյալ։

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Արտուր Նշանի Ոսկանյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասին) այն արարքը կատարելու համար, որ նա նախաքննությամբ դեռևս չպարզված հանգամանքներում և անձից ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և պահել ռազմամթերք հանդիսացող՝ «AK-47» տեսակի ինքնաձիգի, «РПК» տեսակի ձեռքի գնդացիրների և համապատասխան տրամաչափի ակոսափող այլ զենքերից կրակելու համար նախատեսված 7,62մմ (7,62x39) տրամաչափի մարտական 68 հատ փամփուշտ, որոնք 2020 թվականի նոյեմբերի 03-ին նրա բնակարանում՝ Երևան քաղաքի Բաշինջաղյան 1-ին նրբանցքի 32-րդ տուն հասցեում, կատարված խուզարկությամբ հայտնաբերվել և վերցվել են:

Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը․
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Ա․Ոսկանյանը միջնորդություն ներկայացրեց կիրառել արագացված վարույթ:
Հանրային մեղադրողի կողմից մեղադրանքի փաստական հիմքերը, ինչպես նաև վերագրվող արարքների իրավական գնահատականները հրապարակվելուց հետո մեղադրյալ Արտուր Ոսկանյանը, պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնեց, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնեց, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում:
Հանրային մեղադրող Կ․Կարապետյանը և պաշտպան Կ․Գաբոյանը առարկություններ չներկայացրեցին ներկայացված միջնորդության դեմ։
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարեց արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ մեղադրյալի միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, որոշում կայացրեց լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացույցները.
- Արտուր Ոսկանյանի անցած մարտական ուղու վերաբերյալ փաստաթղթերը, համաձայն որոնց․
1992 թվականից անդամագրվել է «Հատուկ գնդի» կազմում,
1992 թվականի մարտի 4-17-ը մասնակցել է Ոսկեպար գյուղի ինքնապաշտպանական մարտերին,
1992 թվականի մարտի 20-ից հունիսի 4-ը մասնակցել է Շահումյանի շրջանի Կարաչինար գյուղի ինքնապաշտպանական մարտերին,
1992 թվականի հունիսի 8-15-ը մասնակցել է Իջևանի և Նոյեմբերյանի շրջանների ինքնապաշտպանությանը,
1992 թվականի հունիսի 16-ից հուլիսի 5-ը մասնակցել է Մարտակերտի պաշտպանական մարտերին,
1992 թվականի հուլիսի 20-ից մասնակցել է Լաչինի շրջանի Տիգիկ գյուղի ինքնապաշտպանական մարտերին:
Արտուր Ոսկանյանը ծառայության ընթացքում իրեն դրսևորել է համարձակ, նախաձեռնող, քաջ և անձնական խիզախությամբ աչքի ընկնող մարտիկ։ Մշտապես անձնական օրինակով բարձր է պահել ընկերների մարտական ոգին: Հայրենիքի շահն ու բարօրությունը բարձր է դասել անձնականից:
Արտուր Ոսկանյանը պարգևատրվել է «Մարտական ծառայության», «Վազգեն Սարգսյան», «Ծովակալ Հ.Ս. Իսակով», «Զորավար Անդրանիկ», «Վարդան Մամիկոնյան», «Հայրենիքի պաշտպանության համար» «Անբասիր ծառայության համար» 1-ին աստիճանի, «ՀՀ ԶՈՒ 20 տարի» հոբելյանական մեդալներով, ինչպես նաև հուշամեդալով, շքանշանով, վկայականով, պատվոգրերով, շնորհակալագրերով։
- ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքը, համաձայն որի՝ Արտուր Ոսկանյանը նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չի եղել:

Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
Արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում Դատարանն ապացուցված է համարում մեղադրյալ Արտուր Ոսկանյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը), այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը, մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ, ինչպես նաև գտնում է, որ մեղադրյալի արարքի նկատմամբ պետք է կիրառվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասին)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի:
2. Արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ: Նշված դեպքում այն տարածվում է մինչև դրա ուժի մեջ մտնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնց վերաբերյալ դեռևս առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակտ։
(…)
6. Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ մասնակիորեն խստացնող օրենքը սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ապօրինի կերպով հրազեն (բացառությամբ քաղաքացիական ողորկափող հրազենի, դրա փամփուշտների կամ դրա բաղկացուցիչ մասերի), դրա հիմնական բաղկացուցիչ մաս, ռազմամթերք, ակոսափող հրազենի փամփուշտ, պայթուցիկ նյութ կամ պայթեցման սարք ձեռք բերելը, իրացնելը, պահելը, փոխադրելը, առաքելը կամ կրելը՝ պատժվում է ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով»։
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ապօրինի կերպով հրազեն, բացի ողորկափող հրազենից և դրա փամփուշտներից, ռազմամթերք, ակոսափող հրազենի փամփուշտներ, պայթուցիկ նյութեր կամ պայթուցիկ սարքեր ձեռք բերելը, իրացնելը, պահելը, փոխադրելը կամ կրելը՝ պատժվում է կալանքով՝ առավելագույնը երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»։
Ինչպես տեսանելի է, 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասը որպես պատժատեսակ նախատեսում է կալանքը և ազատազրկումը, իսկ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասը՝ ազատության սահմանափակում, կարճաժամկետ ազատազրկում և ազատազրկում, այսինքն՝ պատժատեսակների և պատասխանատվության առումով գործող ՀՀ քրեական օրենսգիրքը մասնակի մեղմացնող է, ուստի սույն պարագայում կիրառելի են օրենքի հետադարձ ուժի կանոնները:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Արտուր Ոսկանյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասին) նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը որպես Ա․Ոսկանյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկում նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը։
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, գտնում է, որ Արտուր Ոսկանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք պետք է դիտել ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և կատարածի համար զղջալը (Դատարանի նման մոտեցումը համահունչ է Սերոբ Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը), Ա․Ոսկանյանի անցած մարտական ուղին։
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ Արտուր Ոսկանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանգամանքներ առկա չեն:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
(…):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1 մասի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։
Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված դատական ակտերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար՝ կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները գնահատման ենթարկելու կարևորությանը, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցությունը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, սեռը, դատվածությունը և այլն): Մասնավորապես Վճռաբեկ դատարանը փաստել է հանցավորի ընտանեկան դրությունը, վերջինիս ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա նշանակված պատժի ազդեցությունը, նրա խնամքին այլ անձանց առկայությունը, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղն ու դիրքը, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագիրը և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները գնահատման ենթարկելու անհրաժեշտությունը (տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Հազարապետ Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Նարեկ Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, Սերոբ Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12, Սեյրան Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, Ջոն Շիրվանյանի գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումները):
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ՝ «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Ազատության սահմանափակումը դատապարտյալին առանց ուսումնառությունից կամ աշխատանքից կտրելու տնային պայմաններում հսկողության տակ պահելն է:
2. Ազատության սահմանափակումը նշանակվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար` 6 ամսից 3 տարի ժամկետով: Դատարանը, ազատության սահմանափակում նշանակելով, արգելում է հանցանք կատարած անձին այցելել տարբեր ժամանցային կամ այլ հաստատություններ, կազմակերպել, մասնակցել կամ այցելել որոշակի միջոցառումների կամ առանց դատապարտյալի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության փոխել բնակության վայրը կամ որոշակի ժամերի բացակայել տնից: Դատարանը, ազատության սահմանափակում նշանակելով, դատապարտյալի նկատմամբ սահմանում է սույն մասով սահմանված արգելքներից մեկը կամ մի քանիսը։
(…)
5. Ազատության սահմանափակումը չի կարող նշանակվել ժամկետային զինվորական ծառայության մեջ գտնվող զինծառայողների նկատմամբ:
(…)»:
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո մեղադրյալ Արտուր Նշանի Ոսկանյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ նա կատարել է միջին ծանրության դիտավորյալ հանցագործություն, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը։ Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասին) նախատեսված արարքի համար Ա․Ոսկանյանի նկատմամբ պետք է նշանակել պատիժ՝ ազատության սահմանափակում՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով՝ արգելելով առանց դատապարտյալի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության փոխել բնակության վայրը։
Տվյալ դեպքում սահմանված պատիժը համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործությունների բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, դրանք կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ա․Ոսկանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ 7,62մմ (7,62x39) տրամաչափի մարտական 68 հատ փամփուշտները, պետք է բռնագրավել հօգուտ Հայաստանի Հանրապետության և հանձնել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության տնօրինությանը, իսկ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված ապացույցները պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանց պահման ամբողջ ընթացքում:
Դատարանը գտնում է, որ վարութային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու պայմաններում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածի 1-ին մաuով նախատեսված վարութային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործով գույքային հայցի լուծման, հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման, գույքի բռնագրավման և արգելադրման հարցեր առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 98-րդ, 100-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5 հոդվածներով՝ Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արտուր Նշանի Ոսկանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով (համապատասխանում է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասին) և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատության սահմանափակում՝ 1 (մեկ) տարի ժամկետով՝ արգելելով առանց դատապարտյալի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության փոխել բնակության վայրը:
Արտուր Նշանի Ոսկանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ չհեռանալու մասին ստորահրությունը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ 7,62մմ (7,62x39) տրամաչափի մարտական 68 հատ փամփուշտները բռնագրավել և հանձնել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության տնօրինությանը, իսկ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված ապացույցները պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանց պահման ամբողջ ընթացքում:
Դատավճիռը, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով, 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերի, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ԱՐԶՈւՄԱՆՅԱՆ