ԵԴ1/1801/01/25



ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«08» հուլիսի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Մ.Հարությունյանի,

քրեական հայց ներկայացրած անձ Անահիտ Երվանդի Աթոյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր՝ Հ․Ավագյան) 2025 թվականի հունիսի 13-ի «Քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին» թիվ ԵԴ1/1801/01/25 որոշումը.

ՊԱՐԶԵՑ

Դատական վարույթի ընթացքը
1․ 2025 թվականի մայիսի 26-ին Անահիտ Երվանդի Աթոյանը քրեական հայց է ներկայացրել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ` նաև Առաջին ատյանի դատարան)՝ «Խարդախությամբ պատճառված վնասի հատուցման պահանջի մասին» վերտառությամբ:
2025 թվականի մայիսի 29-ին Առաջին ատյանի դատարանի «Քրեական հայցը վերադարձնելու մասին» որոշմամբ՝ Անահիտ Երվանդի Աթոյանի կողմից ներկայացված թիվ ԵԴ1/18Օ1/01/25 քրեական հայցը վերադարձվել է՝ տրամադրելով տասնօրյա ժամկետ՝ որոշմամբ նշված թերությունները շտկելու և կրկին ներկայացնելու համար։
2025 թվականի հունիսի 10-ին կրկին քրեական հայց է ներկայացվել Անահիտ Երվանդի Աթոյանի կողմից։
2025 թվականի հունիսի 13-ի Առաջին ատյանի դատարանի «Քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին» թիվ ԵԴ1/1801/01/25 որոշմամբ՝ Անահիտ Երվանդի Աթոյանի կողմից ներկայացված թիվ ԵԴ1/1801/01/25 հայցի հիման վրա քրեական վարույթ սկսելը մերժվել է։
2025 թվականի հունիսի 24-ին Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ վերանայման բողոք է ստացվել Անահիտ Երվանդի Աթոյանի կողմից։ Բողոքի վերաբերյալ նյութերը ստացվել են 2025 թվականի հունիսի 27-ին, համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել դատավոր Մ.Հարությունյանին, դատավորի աշխատակազմին են փոխանցվել 2025 թվականի հունիսի 30-ին:
2025 թվականի հուլիսի 03-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու մասին» որոշմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ և դատական ակտի կայացման օր է նշանակվել 2025 թվականի հուլիսի 08-ը։
Վարույթի փաստական հանգամանքները և հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Ներկայացված քրեական հայցով մասնավորապես նշվել է․ «(...) Ֆեսբուքյան կայքով տեղեկացա, որ Door Furniture էջով խոհանոցի կահույքի պատվերներ են ընդունում։ Զանգահարեցի նշված համարով 094-667033, հարցրեցի գները և խնդրեցի, որ օր ասեն չափագրելու համար։ 08/03/2025թ Խաչատուր Վալերիկի Քեշիշյանը, ներկայանալով Door Furniture-ի ներկայացուցիչ, եկավ մեր տուն, չափագրեց խոհանոցի կահույքի և միջանցքի պահարանի տեղը, հաշվարկեց և հայտնեց, որ գինը կազմում է 680 000 ՀՀ դրամ։ Նա ասաց, որ 300 000 ՀՀ դրամը պետք է նախօրոք վճարել, որպեսզի նյութերը գնեն, իսկ 380 000 ՀՀ դրամը կահույքը տեղադրելու ավարտին պետք է վճարել։ Մի քանի օր հետո 14/03/2025թ պայմանավորվեցինք նրա արհեստանոցում հանդիպել, որը գտնվում է ք․Երևան, Սամվել Սաֆարյան 5/6 հասցեի 1-ին հարկում, նրան վճարեցի 140 000 դրամը։ Նա ինձ պայմանագիր տվեց, որտեղ աշխատանքների ավարտման ժամկետ էր նշված 14/04/2025թ։ 10 օր հետո նա զանգահարեց և ասաց, որ 160 000 դրամն էլ պետք է վճարեմ, պայմանավորվեցինք, որ կհանդիպենք <<Դոմուս>> խանութում, կընտրենք նյութերը և ես կփոխանցեմ Խաչատուր Քեշիշյանին 160 000 դրամը։ Նշված վայրում հանդիպեցինք, ընտրեցինք խոհանոցի կահույքի պատրաստման նյութերը և փոխանցեցի 160 000 դրամը Խաչատուր Քեշիշյանին։
Խաչատուր Քեշիշյանի հետ պայմանավորվեցինք, որ 2025թ ապրիլի 19-ին ժամը 12-ին պետք է կահույքը բերի և տեղադրի։ Այնուհետև նա զանգահարեց և ասաց, որ չի հասցնի, ապրիլի 21-ին ժամը 12-ին կբերի և կտեղադրի, հետո զանգեց, ասելով թե ապրիլի 21-ին ժամը 4-ին կբերի, քանի որ առավոտյան գերեզման պետք է գնա։ Ապրիլի 21-ին էլ զանգեց, թե սեղանածածկի չափերը չեն համապատասխանում, նորը պետք է պատվիրի, հաջորդ օրը կբերեն և ինքը ամբողջ կահույքը ապրիլի 22-ին կբերի կտեղադրի։ Նա ինձ զանգահարել էր նաև 098 665977 և 041 437033 հեռախոսահամարներից։ Ապրիլի 22-ից սկսած մինչ օրս անընդհատ զանգահարում եմ 094-667033, 098-665977, 041-437033 հեռախոսահամարներով, անհասանելի են նշված հեռախոսահամարները, իսկ ինքն էլ այդպես էլ չզանգահարեց։ Մինչև օրս այդ հեռախոսահամարները անհասանելի են։
(…)»։
3․ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 13-ի վերը նշված որոշմամբ մասնավորապես նշվել է. «(…) Ուսումնասիրելով նշված քրեական հայցը և կից ներկայացված նյութերը՝ Դատարանը գտնում է, որ դրա հիման վրա քրեական վարույթ սկսելը պետք է մերժել՝ հետևյալ պատճառաբանություններով․
(…)
Ներկայացված քրեական հայցի ուսումնասիրությամբ Դատարանն արձանագրում է, որ հաղորդում ներկայացրած անձը նշել է, որ խոհանոցային կահույքի պատրաստման և տեղադրման ծառայությունների մասին պայմանագիր է կնքել Խաչատուր Քեշիշյանի հետ և որպես կանխավճար վերջինին է փոխանցել 300․000 ՀՀ դրամ, սակայն վերջինը չի կատարել իր ստանձնած պարտավորությունները և չի վերադարձրել գումարը։
Նկարագրվածի արդյունքում հաղորդում ներկայացրած անձը նշել է, որ Խաչատուր Քեշիշյանի գործողությունները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի հանցակազմի հատկանիշներին:
(…)
Անդրադառնալով քննարկվող հանցակազմի հատկանիշներին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ խարդախությունը դասվում է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների, մասնավորապես՝ հափշտակությունների շարքին: Ինչպես երևում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի բովանդակությունից, խարդախությունը` խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով ուրիշի գույքի հափշտակությունն է:
Թեև խարդախության պարագայում առկա է գույքի սեփականատիրոջ կողմից հանցագործին գույքը կամ դրա նկատմամբ իրավունքները փոխանցելու կամային ակտ, սակայն գույքը կամ դրա նկատմամբ իրավունքները փոխանցելու ակտի կամային բնույթը սեփականատիրոջ գիտակցության և կամքի վրա հանցագործի ունեցած ներգործության հետևանք է: Այս կապակցությամբ էական նշանակություն կարող է ունենալ թե գույքն ուրիշին հանձնելու գործում ով է նախաձեռնություն դրսևորել: Արդյոք գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները հանձնելու տուժողի մտադրությունն առաջացել է հանցավորի կողմից նրան համոզելու և հորդորելու արդյունքում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի իմաստով վերոնշյալ հանցավոր ներգործությունն իրականացվում է խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով։
Ասինքն, օբյեկտիվ կողմից խարդախության հանցակազմը դրսևորվում է կատարման հատուկ եղանակով՝ խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով:
Խաբեությունը գույքի սեփականատիրոջը կամ գույքը տիրապետողին մոլորության մեջ գցելու նպատակով իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրումն է կամ ճշմարտության մասին լռելը: Այսպիսով, խաբեությունը դրսևորվում է հետևյալ երկու եղանակով՝
ա) իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրում,
բ) ճշմարտության մասին լռել:
Իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրման դեպքում հանցավորը գույքի սեփականատիրոջ կամ գույքը տիրապետողի մոտ սխալ պատկերացում է ստեղծում գույքը նրա տնօրինությանն անցնելու օրինական հիմքերի մասին և առաջ բերում գույքի հանձնման օրինականության պատրանք (ակտիվ խաբեություն): Իրական, ճշմարիտ փաստերի խեղաթյուրումը կարող է իրականացվել կամ բանավոր խոսքի միջոցով կամ դրսևորվել որոշակի գործողություններով: Գործողությունների միջոցով փաստերի խեղաթյուրումը, սակայն, ենթադրում է տուժողի վրա հանցագործի առավել ակտիվ ներգործություն:
Ճշմարտության մասին լռելու դեպքում հանցավորը դիտավորյալ լռում է իրավական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքների մասին, որի արդյունքում գույքի սեփականատերը կամ գույքը տիրապետողը մոլորության մեջ են ընկնում գույքը հանցավորին հանձնելու օրինական հիմքերի առկայության հարցում (պասիվ խաբեություն): Ճշմարտության մասին լռելը, սակայն, քրեորեն պատժելի է այն դեպքերում, երբ հանցագործը պարտավոր էր տուժողին իրազեկել այնպիսի հանգամանքների մասին, որոնց իմացության արդյունքում տուժողը մոլորության մեջ չէր ընկնի:
Վստահությունը չարաշահելն ուրիշի գույքին տիրանալու կամ դրա նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելու նպատակով հանցավորի կողմից, նրա և գույքի սեփականատիրոջ կամ գույքը տիրապետողի միջև ձևավորված վստահության հարաբերությունների օգտագործումն է: Արարքը խարդախություն որակելու համար բավարար չէ, որ անձն իր արարքներով կամ որոշակի հանգամանքների բերումով տուժողի մոտ վստահություն վայելի, այլ անհրաժեշտ է, որպեսզի վերջինս համոզի տուժողին իրեն փոխանցել գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները:
Հանցագործի նկատմամբ տուժողի վստահությունը կարող է ինչպես իրավական, այնպես էլ փաստական հիմքեր ունենալ: Այլ կերպ` հանցավորի և տուժողի միջև առկա՝ վստահության վրա հիմնված հարաբերությունները կարող են բխել ինչպես նրանց միջև առկա պայմանագրից, լիազորագրից և այլն, այնպես էլ առաջանալ հանցավորի և գույքը հանձնողի անձնական հարաբերություններից, հանցավորի կողմից նախկինում դրսևորած վարքագծից, հանցավորի անձնավորությունից և այլն:
Սուբյեկտիվ կողմից խարդախությունը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ և շահադիտական նպատակով: Խարդախությունը կատարվում է միայն ուղղակի դիտավորության մեղքի ձևով: Հանցավորը պետք է գիտակցի, որ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակում է ուրիշի գույքը, ինչպես նաև պետք է նախատեսի և ցանկանա դա:
Խարդախության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է նաև շահադիտական նպատակի առկայությամբ, այսինքն` մինչև գույքը վերցնելը կամ գույքին տիրանալը հանցավորն ի սկզբանե նպատակ է ունենում հափշտակելու այն, չվերադարձնելու գույքը, չկատարելու խոստումը կամ պայմանագրային պարտավորությունները: Հակառակ դեպքում, երբ գույքը չվերադարձնելու, խոստումը կամ պարտավորությունները չկատարելու դիտավորությունն առաջանում է գույքը վերցնելուց հետո (անկախ շարժառիթից), խարդախության հանցակազմը բացակայում է:
Խարդախության միջոցով ուրիշի գույքը հափշտակելու ուղղակի դիտավորության և գույքը հափշտակելու շահադիտական նպատակի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցության վրա: Նշված ապացույցների գնահատման արդյունքում դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հաստատված համարի, որ անձն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել խարդախության միջոցով հափշտակել ուրիշի գույքը, և եթե ապացուցվի, որ ունեցել է, ապա խարդախության հանցակազմն առկա է:
Ընդ որում, եթե ապացույցների բավարար համակցությամբ և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով չի հիմնավորվում, որ շահադիտական նպատակը ծագել է համապատասխան գործարքի կնքումից առաջ, ապա նման դեպքերում խարդախության հանցակազմ առկա չէ:
Խարդախության հանցակազմի քրեաիրավական բնութագիրը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Լիա Արտյոմի Ավետիսյանի գործով 2011 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0176/01/09, Վարդան Մարատի Մաթևոսյանի գործով 2012 թվականի հունիսի 8-ի թիվ ԵՇԴ/0037/01/11 և մի շարք այլ գործերով որոշումներում։
Մասնավորապես, Լիա Ավետիսյանի գործով որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նախադեպային իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել այն մասին, որ «(․․․) խարդախությունը քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպքերից տարանջատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները.
ա) խարդախության դեպքում տուժողին խաբելու կամ նրա վստահությունը չարաշահելու մտադրությունն անձի մոտ ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը,
բ) խարդախության դեպքում անձի մոտ քաղաքացիաիրավական պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները (գույքը փոխանցել, կատարել վարկային պարտավորությունը, պարտքը վերադարձնել և այլն) չկատարելու դիտավորությունը ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը:
Ելնելով վերոգրյալից՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ եթե քաղաքացիաիրավական հարաբերության հենքը վերաբերում է կարգավորիչ գործառույթ իրականացնող իրավունքի ճյուղին, ապա քրեական իրավունքը և դատավարությունը, մարմնավորելով իրավունքի պահպանիչ գործառույթը, իրենց բնույթով ածանցյալ են իրավունքի տվյալ ճյուղերից, մասնավորապես քաղաքացիական իրավունքից և դատավարությունից: Այլ կերպ` ներգործության քրեաիրավական և քրեադատավարական միջոցները չպետք է այնպիսին լինեն, որ խաթարեն քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը, անորոշություն ու անկանխատեսելիություն ստեղծեն քաղաքացիաիրավական շրջանառության մեջ:
Այս առումով անթույլատրելի է գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ բնականոն գույքային շրջանառությունը խաթարող գործարքներ կնքելու պրակտիկան: Այդ փաստերը կարող են խեղաթյուրել քաղաքացիաիրավական հարաբերությունները, սպառնալ իրավական անվտանգությանը, պայմաններ ստեղծել, որ անձինք խուսափեն հարկային պարտավորությունների կատարումից, ինչպես նաև այլ եղանակներով վնասել իրավաչափ հանրային շահերը:
Նման դեպքերում պետությունը պարտավոր չէ գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ գործարքներ կնքած քաղաքացիների գույքային և այլ իրավունքների վերականգնումը դիտել հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով՝ իրականացնել նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն:
Այդ մասնավոր շահերի պաշտպանությունը, որպես ընդհանուր կանոն, պետք է կատարվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում՝ քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով (․․․)»։
Անդրադառնալով սույն վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մի կողմից Անահիտ Երվանդի Աթոյանի և մյուս կողմից Խաչատուր Վալերիկի Քեշիշյանի միջև կնքվել է քաղաքացիաիրավական գործարք։
Մասնավորապես, 2025 թվականի մարտի 14-ին կնքված աշխատանքների կատարման և ծառայությունների մատուցման պայմանագրի համաձայն՝ կատարողը (Խաչատուր Քեշիշյանը) պարտավորվել է պատրաստել և տեղադրել կահույք ըստ հաճախորդի պահանջների, իսկ հաճախորդը (Անահիտ Աթոյանը) պարտավորվել է վճարել համապատասխան գումար։ Աշխատանքների ընդհանուր արժեքը կնքված պայմանագրով որոշվել է 680․000 ՀՀ դրամ, որից 300․000 ՀՀ դրամը որպես կանխավճար Խաչատուր Քեշիշյանին փոխանցվել է պայմանագրի ստորագրումից հետո։
Միաժամանակ, ներկայացված քրեական հայցով դիմող Անահիտ Աթոյանը փաստել է, որ Խաչատուր Քեշիշյանի կողմից սահմանված ժամկետում չեն կատարվել պայմանագրային պարտավորությունները, այն է՝ խոհանոցային կահույքը չի պատրաստվել և չի տեղադրվել, ինչպես նաև՝ չի վերադարձրել կանխավճարը։
Վերոգրյալ փաստական տվյալները գնահատելով կատարված իրավական վերլուծության լույսի ներքո՝ Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում առկա է քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպք, որը չի կարող նույնականացվել խարդախության հանցակազմի հետ։
Ներկայացված նյութերից հնարավոր չէ եզրահանգում կատարել այն մասին, որ Խաչատուր Քեշիշյանն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել խարդախության միջոցով հափշտակել Անահիտ Աթոյանի գույքը, որպիսի պայմաններում նրա արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշների առկայության մասին դիմողի եզրահանգումներն իրավաչափ չեն։
Այն մասին, որ սույն դեպքում առկա է քաղաքացիաիրավական բնույթի վեճ, ի թիվս այլնի, վկայում է նաև ներկայացված քրեական հայցի պահանջը, մասնավորապես այն, որ Անահիտ Աթոյանը խնդրել է քրեական պատասխանատվության ենթարկել Խաչատուր Քեշիշյանին խարդախություն կատարելու համար և նրան պարտավորեցնել հատուցել իր կրած վնասները՝ վերադարձնել վճարված 300․000 ՀՀ դրամը և ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 411-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված չափով հաշվարկված տոկոսները՝ 300․000 ՀՀ դրամի նկատմամբ սկսած կետանցի օրվանից՝ 2025 թվականի ապրիլի 22-ից։
Նման դեպքերում Դատարանը կրկնում է, որ պետությունը պարտավոր չէ գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների խախտման արդյունքում քաղաքացիների գույքային և այլ իրավունքների վերականգնումը դիտել հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով՝ իրականացնել նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն: Սույն դեպքում, Անահիտ Աթոյանի մասնավոր շահերի պաշտպանությունը պետք է կատարվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում՝ քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով։
Այսպիսով՝ Դատարանը գտնում է, որ ներկայացված քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքներն ակնհայտորեն հանցավոր չեն, հետևաբար ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետի հիմքով՝ Անահիտ Երվանդի Աթոյանի կողմից ներկայացված հայցի հիման վրա քրեական վարույթ սկսելը ենթակա է մերժման: (…)»:
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
4. Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.
Բողոքում Անահիտ Երվանդի Աթոյանը մասնավորապես նշել է. «(…) Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451 հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետի, 452 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի, 4-րդ մասի պահանջները։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451 հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետի «Քրեական հայցը պետք է բովանդակի՝ ․․․․․մեղադրանքի բովանդակությունը, այդ թվում՝ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածը կամ հոդվածի մասը».
Մեղադրանքի բովանդակությունը ես ներկայացրել եմ, նշելով, որ Խաչատուր Քեշիշյանը խարդախությունը կատարել է միայն ուղղակի դիտավորության մեղքի ձևով, նա գիտակցել է, որ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակել է իմ գումարը: Ֆեսբուքյան Դոոր Ֆուռնիտուռ /Door Furniture/ էջով նա առաջարկել էր շուկայում գործող գներից շատ էժան գին կահույքի պատրաստման համար։ Նա այդ գները սահմանել էր, որպեսզի մարդիկ դիմեն իրեն և ինքը գումար շորթելու նպատակով խոստումներ տա, խաբի և մարդկանց վստահությունը չարաշահի։
Նա ի սկզբանե նախատեսել էր և ցանկացել էր դա: Նրա նպատակը եղել է ինձանից գումար շորթելը խարդախության միջոցով, իսկ կահույքի պատվեր ընդունելը միայն պատրվակ է եղել։ Մինչև գումարս վերցնելը նա ի սկզբանե նպատակ է ունեցել հափշտակելու այն, չվերադարձնելու գումարը, չկատարելու խոստումը կամ պայմանագրային պարտավորությունները: Նա ճշմարտությունը թաքցրել է, հավատացրել և խաբել է ինձ, որ կահույք է պատրաստելու։ Նրա նպատակը ի սկզբանե՝ ծանոթանալու օրվանից եղել է խարդախությամբ գումար շորթելը։ Նա գիտակցել է, նախատեսել է և ցանկացել է խաբեության և վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակել ուրիշի, տվյալ դեպքում իմ գումարը։ Դատարանն իմ հիմնավորումները և այս ամենը հաշվի չի առել և քրեական վարույթ չի սկսել։
Առանց գործը քննելու դատարանը գտել է, որ խարդախություն տեղի չի ունեցել և քրեական վարույթ չի սկսել։ Սակայն դատարանն իր որոշման մեջ նշում է՝ <<Խարդախության միջոցով ուրիշի գույքը հափշտակելու ուղղակի դիտավորության և գույքը հափշտակելու շահադիտական նպատակի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցության վրա։ Նշված ապացույցների գնահատման արդյունքում դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հաստատված համարի, որ անձն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել խարդախության միջոցով հափշտակել ուրիշի գույքը և եթե ապացուցվի, որ ունեցել է, ապա խարդախության հանցակազմն առկա է։>> Այս փաստը ապացուցելու համար անհրաժեշտ է, որ գործը քննվի։
(…)
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 452 հոդվածի 4-րդ մասի
<<4. Քրեական վարույթ սկսելը մերժվում է, եթե`
1) ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը հայտնի չէ.
2) քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքներն ակնհայտորեն հանցավոր չեն.
3) քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքների կապակցությամբ քրեական հետապնդումը կարող է իրականացվել միայն հանրային կարգով.
4) դատարանի սահմանած ժամկետում քրեական հայցի թերությունները չեն վերացվել, կամ այն վերստին չի ներկայացվել:>>
Ինչպես տեսնում ենք, այս 4 կետերում նշված որևէ հանգամանք առկա չէ, սակայն դատարանը քրեական վարույթ սկսելը մերժել է։ Ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը հայտնի է, գործը մասնավոր մեղադրանքի գործ է, քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքները հիմք են քրեական վարույթ սկսելու համար, դատարանի սահմանած ժամկետում քրեական հայցի թերությունները վերացվել են և կրկին ներկայացվել։
Դատարանը խախտել է վճռաբեկ դատարանի ԵԿԴ/0033/01/13 գործով որոշման պահանջը։
(…)
Խաչատուր Քեշիշյանը ծանոթանալու օրվանից շահադիտական նպատակ է ունեցել իմ գումարը շորթելու, երբևէ նպատակ չի ունեցել կահույք պատրաստելու և ի սկզբանե ամեն ինչը նախապատրաստել է այնպես, որ իմ 300000 դրամը վերցնի, ոչ մի կահույք չպատրաստի, իմ վստահությունը չարաշահի ու անհայտանա։ Դատարանը փոխանակ գտնի նրան, պատասխանատվության ենթարկի, առանց գործը քննելու որոշում է, որ խարդախություն տեղի չի ունեցել։ Այսպիսով, խարդախները մնալով ազատության մեջ, շարունակում են խարդախության ծուղակը գցել այլ անձանց։
Դատարանը ճիշտ չի կիրառել և խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255 հոդվածի պահանջները։
Ինչպես երևում է գործի փաստերից, Խաչատուր Քեշիշյանը իմ վստահությունը չարաշահելու և խաբեության միջոցով կատարել է խարդախություն, շորթել է ինձանից 300000 դրամ, դրա նպատակը ունենալով սկզբից, երբ ծանոթացել ենք։ Հակառակ դեպքում կամ կահույքը կբերեր կտեղադրեր, կամ չստացվելու դեպքում կզանգեր, կամ կբերեր գումարը հետ կտար։ Ակնհայտ է, որ նա խաբեփա է և խարդախ։ Նա իմ վստահությունը չարաշահել է, ես էլ իմ կամքով տվել եմ գումարը, իմանալով որ կահույքի համար եմ տալիս, իսկ նա արդեն ի սկզբանե գիտեր և նպատակ էր դրել, որ ինձանից կահույքի պատրվակով գումար շորթի։ Առկա է խարդախության հանցակազմը օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255 հոդվածի իմաստով վերոնշյալ հանցավորը ներգործությունն իրականացնում է խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով։ Այսինքն, օբյեկտիվ կողմից խարդախության հանցակազմը դրսևորվում է կատարման հատուկ եղանակով՝ խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով։
Խաբեությունը դրսևորվում հետևյալ 2 եղանակով՝
ա/ իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրում
բ/ ճշմարտության մասին լռել։
Հանցավորը իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրում էր, ասելով, որ կահույքը պատրաստվում է, սակայն իրականում ոչ մի բան էլ չէր պատրաստում և իր հանցավոր և խարդախ մտադրության մասին լռում էր, մինչև բացահայտվելը։
Դատարանը հաշվի չի առել, որ առկա են խարդախության հանցակազմի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերը, որ առկա է վստահությունս չարաշահելու և խաբեության միջոցով գումարս շորթելու փաստը։
Տվյալ դեպքում 14/03/2025թ կնքել ենք պայմանագիր, սակայն Խաչատուր Քեշիշյանը ոչ թե թույլ է տվել քաղաքացիաիրավական պարտավորության խախտում, այլ նա ի սկզբանե նպատակ չի ունեցել իրականացնելու կահույքի պատրաստման և տեղադրման աշխատանքներ, կատարելու իր վրա վերցրած պարտավորությունները: Այդ պայմանագրի կնքումը միայն իմ վստահությունը ձեռք բերելու համար էր։
Խարդախությունը և քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտումն օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներով հաճախ համընկնում են: Հետևաբար, այստեղ պետք է նկատի ունենալ, որ խարդախությունը՝ որպես հանցագործություն, քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքերից տարբերվում է սուբյեկտիվ կողմով: Խարդախության մեղադրանքով անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորել, որ հանցավորը դիտավորություն է ունեցել խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել ուրիշին պատկանող գույքը:
Այն դեպքում, երբ առկա է մասնավոր-իրավական պայմանագրի կամ այլ տեսակի քաղաքացիաիրավական պարտավորության խախտում, ապա նշվածը որպես խարդախություն որակելու համար անհրաժեշտ է հաստատված համարել, որ անձն ի սկզբանե նպատակ չի ունեցել իրականացնելու գույքի կամ դրա նկատմամբ իրավունքի փոխանցման հետ կապված իր վրա վերցրած պարտավորությունները: Ինչպես ցույց են տալիս իրադարձությունները և ինչպես նշեցի վերևում, հանցավոր Խաչատուր Քեշիշյանը ի սկզբանե միտք է ունեցել խարդախությամբ և շահադիտական նպատակով ինձանից շորթել 300000 ՀՀ դրամը և անհայտանալ, հակառակ դեպքում կկատարեր իր վրա վերցրած պայմանագրային պարտավորությունը, կահույքը կպատրաստեր, այնուհետև կտեղադրեր և կստանար 380000 ՀՀ դրամը։ Նա ի սկզբանե ցանկացել է առանց կահույք պատրաստելու խարդախությամբ տիրանալ իմ 300000 ՀՀ դրամին և անհայտանար, փախներ։
Այսքանից հետո դատարանը սխալ դիրքորոշում է արտահայտում այն մասին, որ ես իմ իրավունքները պետք է պաշտպանեմ քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով։ (…)։»։
Ելնելով վերոգրյալից բողոքաբերը խնդրել է՝ բողոքը բավարարել բողոքը, վերացնել ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1801/01/25 քրեական գործով 13.06.2025թ քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին որոշումը և համարել քրեական վարույթն սկսված։
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
5. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…) 3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: 4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու փաստարկները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավո՞ր է արդյոք Անահիտ Երվանդի Աթոյանի կողմից ներկայացված թիվ ԵԴ1/1801/01/25 հայցի հիման վրա քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես․
7․ ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարելու միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամբ կամ օրենքներով»:
ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<Յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունք>>:
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք>>:
ՀՀ Սահմանադրության 78-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հիմնական իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման համար ընտրված միջոցները պետք է պիտանի և անհրաժեշտ լինեն Սահմանադրությամբ սահմանված նպատակին հասնելու համար։ Սահմանափակման համար ընտրված միջոցները պետք է համարժեք լինեն սահմանափակվող հիմնական իրավունքի և ազատության նշանակությանը»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ՝ նաև Կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները (...) ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք: (...)»։
Արդար դատաքննության իրավունքի բաղկացուցիչ մասը կազմող դատարանի մատչելիության իրավունքի վերաբերյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
- պետությունը դատարան դիմելու իրավունքից օգտվելու համար կարող է սահմանել որոշակի պայմաններ, պարզապես պետության կողմից կիրառված սահմանափակումները չպետք է այն կերպ կամ այն աստիճանի սահմանափակեն անձի՝ դատարանի մատչելիության իրավունքը, որ վնաս հասցվի այդ իրավունքի բուն էությանը (տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Luordo v. Italy գործով 2003 թվականի հոկտեմբերի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 32190/96, 85-րդ կետ, Staroszczyk v. Poland գործով 2007 թվականի հուլիսի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 59519/00, 124-րդ կետ, Stanev v. Bulgaria գործով 2012 թվականի հունվարի 17-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36760/06, 230-րդ կետ),
- դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակումը Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասին չի համապատասխանի, եթե այն իրավաչափ նպատակ չի հետապնդում, և եթե կիրառված միջոցների և հետապնդվող նպատակի միջև չկա համաչափության ողջամիտ հարաբերակցություն (տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Khalfaoui v. France գործով 1999 թվականի դեկտեմբերի 14-ի վճիռը, գանգատ թիվ 34791/97, 36-րդ կետ, Hirschhorn v. Romania գործով 2007 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 29294/02, 50-րդ կետ),
- ներպետական դատական ատյանները դատավարական կանոնները կիրառելիս պետք է ձեռնպահ մնան դրանց չափազանցված ձևականացումից, որն իր ազդեցությունը կունենա դատավարության արդարացիության վրա (տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Walchli v. France գործով 2007 թվականի հուլիսի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 35787/03, 29-րդ կետ),
- դատարանի մատչելիության իրավունքը խախտվում է, երբ սահմանված կարգավորումները դադարում են ծառայել իրավական որոշակիության և արդարադատության պատշաճ կազմակերպման նպատակներին և վերածվում են իրավասու դատարանի կողմից գործն ըստ էության քննության առնելու խոչընդոտի (տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Efstathiou and others v. Greece գործով 2006 թվականի հուլիսի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 36998/02, 24-րդ կետ):
Ի դեպ, ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2018 թվականի հունիսի 19-ի թիվ ՍԴՈ-1420 որոշմամբ դատական մատչելիության իրավունքի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
- դատավարական որևէ առանձնահատկություն կամ ընթացակարգ չի կարող խոչընդոտել կամ կանխել դատարան դիմելու իրավունքի արդյունավետ իրացման հնարավորությունը, իմաստազրկել ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված դատական պաշտպանության իրավունքը կամ դրա իրացման արգելք հանդիսանալ,
- ընթացակարգային որևէ առանձնահատկություն չի կարող մեկնաբանվել որպես ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակման հիմնավորում,
- դատարանի (արդարադատության) մատչելիությունը կարող է ունենալ որոշակի սահմանափակումներ, որոնք չպետք է խաթարեն այդ իրավունքի բուն էությունը,
- դատարան դիմելիս անձը չպետք է ծանրաբեռնվի ավելորդ ձևական պահանջներով,
- իրավական որոշակիության ապահովման պահանջից ելնելով՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի իրացման համար անհրաժեշտ որոշակի իմպերատիվ նախապայմանի առկայությունն ինքնին չի կարող դիտվել որպես ՀՀ Սահմանադրությանը հակասող: Այլ հարց է, որ նման նախապայմանը պետք է լինի իրագործելի, ողջամիտ և իր ծանրությամբ չհանգեցնի իրավունքի էության խախտման:
7․1․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի համաձայն․
«1. Մասնավոր մեղադրանքով վարույթը կարող է նախաձեռնվել այն դեպքում, երբ այն անձը, որը բավարար հիմքեր ունի ենթադրելու, որ Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեuված արարքներով իրեն պատճառվել է վնաս, քրեական հայց է ներկայացնում դատարան:
2. Քրեական հայցը կարող է ներկայացնել միայն սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված անձը կամ նրա օրինական ներկայացուցիչը:
3. Քրեական հայցը պետք է բովանդակի՝
1) սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված անձի անունը, ազգանունը և բնակության կամ հաշվառման վայրը.
2) այն անձի անունը, ազգանունը և բնակության կամ հաշվառման վայրը, որի դեմ ներկայացվել է քրեական հայցը.
3) մեղադրանքի բովանդակությունը, այդ թվում՝ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածը կամ հոդվածի մասը.
4) այն անձանց անունները, ազգանուններն ու բնակության կամ հաշվառման վայրերը, որոնք պետք է կանչվեն դատական նիստին.
5) մեղադրանքը հիմնավորող նյութերը:
4. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված անձը քրեական հայցը ներկայացնում է ենթադրյալ հանցանքի կատարման վայրի առաջին ատյանի դատարան:
5. Մասնավոր մեղադրանքով մինչդատական վարույթն իրականացվում է բացառապես ենթադրյալ հանցանք կատարած անձին հայտնաբերելու համար:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի համաձայն․
«1. Քրեական հայցն ստանալուց հետո դատավորը ստուգում է՝ արդյոք պահպանվել են սույն օրենսգրքի 451-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված՝ քրեական հայցին ներկայացվող պահանջները, արդյոք քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքների կապակցությամբ քրեական հետապնդումը կարող է իրականացվել մասնավոր կարգով, և հնգօրյա ժամկետում կայացնում է հետևյալ որոշումներից մեկը․
1) քրեական վարույթ սկսելու մասին.
2) քրեական հայցը վերադարձնելու մասին.
3) քրեական հայցը և կից նյութերն ըստ ընդդատության ուղարկելու մասին.
4) քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին:
2. Քրեական հայցը, համապատասխան թերությունները մատնանշելով, առնվազն հինգ օր ժամկետով վերադարձվում է, եթե դրանում առկա են շտկելի թերություններ:
3. Քրեական հայցը և կից նյութերն ուղարկվում են ըստ ընդդատության, եթե պարզվում է, որ ենթադրյալ հանցանքի կատարման վայրը դուրս է տվյալ դատարանի դատական տարածքից:
4. Քրեական վարույթ սկսելը մերժվում է, եթե`
1) ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը հայտնի չէ.
2) քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքներն ակնհայտորեն հանցավոր չեն.
3) քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքների կապակցությամբ քրեական հետապնդումը կարող է իրականացվել միայն հանրային կարգով.
4) դատարանի սահմանած ժամկետում քրեական հայցի թերությունները չեն վերացվել, կամ այն վերստին չի ներկայացվել:»։
Ինչպես երևում է վերը նշված իրավակարգավորումներից, մասնավոր մեղադրանքով վարույթի համար առկա է նախնական ընթացակարգ, որի նպատակը դատական այդ գործընթացը սկսելու հարցի լուծումն է։ Վերջինս չի սկսվում, եթե քրեական հայց ներկայացրած անձը չի պահպանել պարտադիր համարվող մի շարք պայմաններ, այդ թվում՝ հայցին ներկայացվող պահանջները։ Եվ եթե այդ պահանջները պահպանված չեն, ապա մի դեպքում (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 451-րդ հոդվածով սահմանված պայմանները չպահպանելու դեպքում) բողոքը վերադարձվում է և սահմանվում է թերությունները շտկելու և կրկին ներկայացնելու ժամկետ, իսկ մյուս դեպքում (նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 452-րդ հոդվածով սահմանված պայմանները չպահպանելու դեպքում) քրեական վարույթ սկսելը մերժվում է։
Հարկ է նշել, որ մասնավոր մեղադրանքով վարույթը բաղկացած է միայն դատական փուլերից։ Այսինքն՝ ենթադրյալ հանցանքից տուժած անձն իր քրեաիրավական պահանջն անմիջականորեն ներկայացնում է դատարան։ Միակ բացառությունը վերաբերում է այն դեպքին, երբ տուժողը չի կարողանում նույնականացնել իր դեմ ենթադրյալ հանցանք կատարած անձին։ Իսկ դա նշանակում է, որ հիշյալ հիմքով իրականացվող նախաքննությունն ավարտվելու է այդ անձին պարզելով և նրան անհատականացնող վերաբերելի տվյալները եթադրյալ տուժողին փոխանցելով, քանի որ դա քրեական հայցի բովանդակությունը կազմող պարտադիր տարրերից մեկն է։
Մասնավոր մեղադրանքով դատական վարույթն ունի սկզբնական ենթափուլ, որի նպատակը քրեական հայցն ընդունելու հարցի լուծումն է։ Դրա համար քրեական հայցը ստացած դատավորը միանձնյա, առանց դատական նիստ հրավիրելու ուսումնասիրում է հայցի բովանդակությունը, ինչպես նաև հատուկ ստուգում է ենթադրյալ հանցանքից տուժած անձի կողմից նկարագրված մեղադրանքի փաստական հիմքի և դրան տրված նախնական իրավական գնահատականի համապատասխանությունը։ Այս գործիքի միջոցով ֆիլտրվում են մասնավոր անձանց կողմից ներկայացված բոլոր այն պահանջները, որոնց կապակցությամբ քրեական հետապնդումը կարող է իրականացվել միայն հանրային կարգով։
Այս գործընթացի արդյունքում դատարանն իրավասու է կայացնել չորս ինքնավար որոշումներից մեկը, որոնցից միայն վերջինն է բացառում մասնավոր մեղադրանքով վարույթի հետագա շարունակությունը։ Հարկ է նաև արձանագրել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով հստակ սահմանվել է քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին որոշում կայացնելու հիմքերը և ըստ էության քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին դատարանի որոշումն իրավական հետևանքների առումով նույնանում է մասնավոր մեղադրանքով վարույթը կարճելու որոշման կամ դրա շրջանակներում կայացված արդարացման դատավճռի հետ, քանզի վերոնշյալ բոլոր դեպքերում անձն իր պահանջների բավարարում չի ստանում։ Հետևաբար, ենթադրյալ հանցանքից տուժած անձի իրավունքների հնարավոր խախտման փաստը պարզելու միակ տարբերակը վերադաս դատարանի կողմից այդ որոշման դատական ստուգումն է՝ համապատասխան բողոքի հիման վրա, որը պետք է ներկայացվի և քննվի հատուկ վերանայման կարգով՝ մինչդատական ակտը վիճարկելու վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշման դեմ բերվող բողոքի անալոգիայով։
Միաժամանակ հարկ է նշել, որ դատարանի կողմից քրեական վարույթ սկսելու մասին որոշում կայացնելու դեպքում առաջացնում են իրավական այլ հետևանքներ, քանի հիշյալ որոշմամբ քրեական հայց ներկայացրած և դրա հասցեատեր հանդիսացող անձինք համապատասխանաբար ձեռք են բերում տուժողի և մեղադրյալի կարգավիճակ։
Ի դեպ, ենթադրյալ հանցանքից տուժած անձի իրավունքների հնարավոր խախտման փաստը պարզելու միակ տարբերակը վերադաս դատարանի կողմից այդ որոշման դատական ստուգումն է՝ համապատասխան բողոքի հիման վրա, որը պետք է ներկայացվի և քննվի հատուկ վերանայման կարգով՝ մինչդատական ակտը վիճարկելու վարույթի հարուցումը մերժելու մասին որոշման դեմ բերվող բողոքի անալոգիայով։
8․ Սույն որոշման 7-7․1-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով սույն որոշման 1-3-րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքներին, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն ըստ էության անհիմն են։
Մասնավորապես տվյալ դեպքում քրեական հայցն ընդունելու հարցի լուծման համար սահմանված են հստակ չափանիշներ։ Այսինքն, համաձայն գործող իրավակարգավորումների՝ քրեական վարույթ սկսելը մերժվում է ի թիվս այլնի նաև այն դեպքում, երբ քրեական հայցում նկարագրված փաստական հանգամանքներն ակնհայտորեն հանցավոր չեն։
Համաձայն վարույթի նյութերում առկա փաստական տվյալների՝ հաղորդում ներկայացրած անձը նշել է, որ Խաչատուր Քեշիշյանի գործողություններն առերևույթ համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի հանցակազմի հատկանիշներին։
Առաջին ատյանի դատարանը Անահիտ Աթոյանի կողմից ներկայացված հայցի հիման վրա քրեական վարույթ սկսելը մերժել է այն պատճառաբանությամբ, որ․ «[Տ]վյալ դեպքում առկա է քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպք, որը չի կարող նույնականացվել խարդախության հանցակազմի հետ։ Ներկայացված նյութերից հնարավոր չէ եզրահանգում կատարել այն մասին, որ Խաչատուր Քեշիշյանն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել խարդախության միջոցով հափշտակել Անահիտ Աթոյանի գույքը, որպիսի պայմաններում նրա արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշների առկայության մասին դիմողի եզրահանգումներն իրավաչափ չեն։»։
Այսինքն, Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով խարդախության հանցակազմը, հանգել է հետևության, որ հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը բացակայում է, այն պայմաններում, երբ վարույթ սկսելը լուծելու հարցի շրջանակներում նման խորությամբ բարձրացված հարցի քննության հնարավորություն գործող իրավակարգավորումներով հնարավոր չէ (տե՛ս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 452-րդ հոդվածը)։ Այսինքն հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի առկայության կամ բացակայության հարցը կարող է քննվել և լուծվել վարույթի հետագա փուլերում՝ հայցն ըստ էության քննության առնելու արդյունքում։
Հետևաբար անդրադառնալով Անահիտ Երվանդի Աթոյանի կողմից ներկայացված թիվ ԵԴ1/1801/01/25 հայցի հիման վրա քրեական վարույթ սկսելը վերը նշված հիմքով մերժելուն, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշված փաստարկն անհիմն է և առկա պայմաններում վերը նշված հիմքով անձի՝ դատարանի մատչելիության իրավունքի սահմանափակումը չի ապահովում հանրային և մասնավոր շահերի միջև անհրաժեշտ հավասարակշռություն և հանգեցրել է անձի՝ արդար դատաքննության իրավունքի՝ ի դեմս դատարանի մատչելիության իրավունքի բուն էության խաթարման։
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, սույն վարույթով առկա և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից առկա իրավական կառուցակարգերին տրված մեկնաբանության հաշվառմամբ, անհամաչափորեն սահմանափակվել է անձի՝ դատարանի մատչելիության իրավունքը և այս մասով Վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ իր համաձայնությունն է հայտնում վերանայման բողոքում բերված փաստարկներին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերը նշված հիմքով համապատասխան վարույթ հարուցելը մերժելու մասին հետևությունը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը) անհիմն է և Վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ իր համաձայնությունն է հայտնում վերանայման բողոքում այս մասով նշված փաստերին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Միաժամանակ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրանքի բովանդակությանը (փաստական հանգամանքների նկարագրությունը)՝ օրենքով պահանջվող չափանիշներին բավարար լինելուն Վերաքննիչ դատարանը չի անդրադառնում, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից այդ հիմքով քրեական հայցը վերադարձնելուց հետո կրկին անգամ ներկայացված հայցի հիման վրա վարույթ սկսելը մերժվել է՝ հիմքում դնելով այլ պատճառաբանություն։ Այսինքն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կրկին անգամ ներկայացված հայցն այդ մասով ըստ էության համարվել է թերությունները շտկված։
Ինչ վերաբերում է վերանայման բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
9. Ամփոփելով սույն որոշման 7-8-րդ կետերում նշված իրավակարգավորումները, իրավական դիրքորոշումները և հետևությունները, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում Անահիտ Երվանդի Աթոյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող որոշումը պետք է բեկանել և վարույթի նյութերը փոխանցել Առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համապատասխան կառուցակարգերի կիրառմամբ Անահիտ Երվանդի Աթոյանի կողմից ներկայացված քրեական հայցի կապակցությամբ քրեական վարույթ սկսելու հարցը քննարկելու համար։ Մասնավորապես, տվյալ դեպքում հաշվի առնելով, որ քրեական վարույթ սկսելու շրջանակներում լուծման են ենթակա նաև այլ հարցեր, որոնք դուրս են հատուկ վերանայման սույն վարույթի սահմաններից, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանը չի անդրադարձել մասնավոր մեղադրանքով քրեական վարույթ սկսելու հարցը քննարկելու համար նախատեսված մյուս հարցերին՝ դրանով իսկ զրկելով Վերաքննիչ դատարանին համապատասխան հարցի իրավաչափության մյուս պայմանները քրեական հայց ներկայացրած անձի կողմից պահպանված լինելու կամ չլինելու վերաբերյալ հետևության հանգելու, ուստի, նոր քննության շրջանակներում Առաջին ատյանի դատարանը, սույն որոշմամբ արձանագրված հետևությունների հաշվառմամբ, նախ պետք է անդրադառնա համապատասխան վարույթ սկսելու և դրա շրջանակներում լուծման ենթակա մյուս հարցերին։
10․ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 264-րդ, 363-րդ և 393-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Հատուկ վերանայման բողոքը բավարարել մասնակի:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի հունիսի 13-ի «Քրեական վարույթ սկսելը մերժելու մասին» թիվ ԵԴ1/1801/01/25 որոշումը բեկանել և վարույթի նյութերը փոխանցել նույն դատարան՝ նոր քննության։
Սույն որոշումը օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ հատուկ վերանայման կարգով, այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ