ԵԴ1/1771/01/25
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

2025 թվականի հոկտեմբերի 09-ին Երևան քաղաքում

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական
դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)` հետևյալ կազմով

Նախագահությամբ դատավոր՝ Տիգրան Ոսկանյանի
Քարտուղարությամբ՝ Սյուզաննա Բադալյանի

Մասնակցությամբ
Մեղադրող՝ Արթուր Մարտոյանի
Տուժող՝ Սոնա Ստեփանյանի
Պաշտպան՝ Տիգրան Գրիգորյանի
Մեղադրյալ` Ներսես Հարությունյանի

Դռնբաց դատական նիստում, արագացված վարույթի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ներսես Աշոտի Հարությունյանի (ծնված՝ 07.06.1986 թվականին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ և ՌԴ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չի աշխատում, ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, չդատված, հաշվառված և փաստացի բնակվող՝ ք.Երևան, Շրջանային փողոց, 40-րդ տուն հասցեում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ և 8-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի մարտի 15-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 60096724 քրեական վարույթը:
2024 թվականի մարտի 16-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 16134824 քրեական վարույթը:
2024 թվականի մարտի 19-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա․Վարոսյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթով Ս․Ստեփանյանը ճանաչվել է տուժող։
2024 թվականի մարտի 16-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 16019124 քրեական վարույթը:
2024 թվականի մարտի 28-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա․Վարոսյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 16019124 քրեական վարույթին և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 16134824 քրեական վարույթի համարի ներքո։
2024 թվականի մայիսի 14–ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի պետի տեղակալ Ռ․Մկրտչյանի գրությամբ՝ թիվ 60096724 քրեական վարույթն ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժին՝ նախաքննությունը շարունակելու համար։
2024 թվականի օգոստոսի 30-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա․Վարոսյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթը միացվել է թիվ 60096724 քրեական վարույթին և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 16134824 քրեական վարույթի համարի ներքո։
2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ին՝ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա.Մարտոյանի որոշմամբ՝ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա․Վարոսյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոց՝ բացակայելու արգելքը:
2024 թվականի նոյեմբերի 08-ին՝ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա.Մարտոյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ 2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է մինչև 2025 թվականի հունվարի 08-ը ներառյալ՝ նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը ստացված չլինելու հիմքով։
2025 թվականի հունվարի 08-ին՝ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա.Մարտոյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ 2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսվել է։
2025 թվականի հունվարի 08-ին՝ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա.Մարտոյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ 2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդման ժամկետը կասեցվել է մինչև 2025 թվականի փետրվարի 08-ը ներառյալ՝ նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը ստացված չլինելու հիմքով։
2025 թվականի փետրվարի 08-ին՝ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա.Մարտոյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ 2024 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդման կասեցված ժամկետը վերսկսվել է։
2025 թվականի մարտի 22-ին՝ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա.Մարտոյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթով Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, 2 դրվագ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ, 6-րդ և 8-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում։
2025 թվականի մայիսի 15-ին՝ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա.Մարտոյանի որոշմամբ՝ թիվ 16134824 քրեական վարույթով Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ և 8-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում։
Թիվ 16134824 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Ներսես Աշոտի Հարությունյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ և 8-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 2025 թվականի մայիսի 21-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 21.05.2025 թվականին և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ, գործը մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին: Քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/1771/01/25 համարը:
Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի մայիսի 22-ին:
2025 թվականի մայիսի 26-ին որոշում է կայացվել Ներսես Աշոտի Հարությունյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ և 8-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ ԵԴ1/1771/01/25 քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումների նշանակելու մասին:
Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, որոշում է կայացրել մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում ընտրված խափանման միջոցը` բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ:
2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ և 8-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել բանի համար, որ «նա իր մերձավոր ազգականի՝ կնոջ՝ Սոնա Ռոբերտի Ստեփանյանի նկատմամբ հոգեկան ներգործություն գործադրելու ուղղակի դիտավորությամբ, 2024 թվականի մարտի 15-ին՝ ժամը 00:00-ից մինչև ժամը 05:00-ն ընկած ժամանակահատվածում, Երևան քաղաքի Շրջանային 40 հասցեում գտնվող տանը, խանդի շարժառիթով առաջացած վիճաբանության ժամանակ, իր մոտ գտնվող դանակը պահել է Ս.Ստեփանյանի ուղղությամբ և հնչեցրել սպանության սպառնալիքներ՝ ասելով, որ չի լուսացնելու, չի ապրելու, կոկորդը փրթելու և սպանելու է, ինչի հետևանքով Ս.Ստեփանյանի մոտ առաջացել է տագնապի և վախի զգացողություններ, ինչպես նաև նույն ժամանակահատվածում Սոնա Ռոբերտի Ստեփանյանին ֆիզիկական ուժեղ ցավ պատճառելու դիտավորությամբ, առանձին դաժանությամբ՝ այն է, իրենց մանկահասակ երեխաների՝ 26.07.2015թ. ծնված անչափահաս Աշոտ Ներսեսի Հարությունյանի և 09.07.2017թ. ծնված անչափահաս Արսեն Ներսեսի Հարությունյանի ներկայությամբ, ձեռքերով բազմաթիվ հարվածներ է հասցրել Ս.Ստեփանյանի գլխին և դեմքի տարբեր շրջաններին, պատճառել նրա առողջությանը թեթև վնաս՝ աջից անցումով քթի մեջքի կողմնային մակերեսի շրջանի վրա՝ աջից ստորին կոպի, ձախից անցումով ստորհոնքային, ձախից ակնակապճային շրջանների վրա՝ ձախից վերհոնքային, ձախից բազկի ստորին երրորդի թիկնային, ձախից բազկի միջին երրորդի առաջաներսային մակերեսների շրջանների արյունազեղումների, աջից հետին ճակատային, ձախից վերհոնքային, քթի մեջքի շրջանների սալջարդ վերքերի, քթի մեջքի փափուկ հյուսվածքների հետտրավմատիկ այտուցվածության, քթոսկրերի՝ ոսկրաբեկորների մինիմալ տեղաշարժով կոտրվածքների և փակ, բութ, գանգուղեղային վնասվածքի ախտանիշների ձևով, որոնց արդյունքում Սոնա Ռոբերտի Ստեփանյանին պատճառել է ֆիզիկական ուժեղ ցավ, իսկ Աշոտ Ներսեսի Հարությունյանին և Արսեն Ներսեսի Հարությունյանին՝ հոգեկան ուժեղ տառապանք:
Բացի այդ, Ներսես Աշոտի Հարությունյանը դիտավորյալ կերպով խախտել է իր նկատմամբ կիրառված անհետաձգելի միջամտության որոշման պահանջները, որն արտահայտվել է հետևյալում.
Ներսես Աշոտի Հարությունյանը, 2024 թվականի մարտի 16-ին իրազեկվել է իր նկատմամբ «Ընտանիքում բռնության կանխարգելման, ընտանիքում բռնության ենթարկված անձանց պաշտպանության և ընտանիքում համերաշխության վերականգման մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ 5-րդ կետերի համաձայն նույն օրը ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ԵՔՎ Մալաթիայի բաժնի ԱԳ և ԸԲԿԲ ավագ տեսուչ, ոստիկանության փոխգնդապետ Լ.Հարությունյանի կողմից կայացրած անհետաձգելի միջամտություն կիրառելու վերաբերյալ որոշման մասին, որի համաձայն՝ Ներսես Աշոտի Հարությունյանին, որպես ընտանիքում բռնություն գործադրած անձ, 20 օր ժամկետով արգելվել է այցելել իր հետ այդ պահին համատեղ բնակելի տարածքում չբնակվող Սոնա Ռոբերտի Ստեփանյանի և նրա խնամքի տակ գտնվող 2 անչափահաս երեխաների՝ Աշոտ և Արսեն Ներսեսի Հարությունյանների աշխատանքի, ուսման, հանգստի, բնակվելու կամ այլ վայրեր, ինչպես նաև նույնքան ժամանակով 100 մետր հեռավորությունից ավելի մոտենալ Ս.Հարությունյանին, նրա խնամքի տակ գտնվող անձանց և հեռախոսային, նամակագրական կամ կապի այլ միջոցներով հաղորդակցվել Ս.Հարությունյանի և նրա խնամքի տակ գտնվող անձանց հետ: Ներսես Աշոտի Հարությունյանը, դիտավորյալ կերպով խախտելով վերոնշյալ որոշման պահանջները, 2024 թվականի մարտի 18-ին՝ ժամը 21:00-ի սահմաններում, գնացել է Երևան քաղաքի Մալաթիա 48 հասցեում գործող՝ Ս.Հարությունյանի աշխատանքի վայր և փորձել է մոտենալ վերջինին, սակայն Ս.Հարությունյանը, նստելով ավտոմեքենան, հեռացել է հիշյալ վայրից»:
3.Արագացված վարույթ.
Մինչև հիմնական դատալսումները սկսելը մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանը ներկայացրեց արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդություն, հայտնելով որ համաձայն է իրեն մեղսագրվող արարքին, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է միջնորդության բնույթը և հետևանքները:
Հանրային մեղադրող Ա.Մարտոյանը չառարկեց արագացված վարույթ կիրառելու դեմ:
Տուժող Ս․Ստեփանյանը չառարկեց արագացված վարույթ կիրառելու դեմ:
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարեց արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, որոշում կայացրեց լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։
4.Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հիմք ընդունելով մեղադրանքն ամբողջ ծավալով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի կողմից կամովին ու գիտակցաբար ընդունելու և դրա հետ համաձայն լինելու փաստերը, հանգում է այն հետևության, որ նա մեղավորությամբ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ և 8-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով իրեն մեղսագրվող արարքները, դրանք կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն՝ ի թիվս այլի դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
-ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
-ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
-դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
Նշված հարցերի լուծման ընթացքում դատարանը պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
Պատժի նշանակման հիմնական կանոնները սահմանող իրավական նորմերը (2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրք) ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում:
Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Այսպիսով, պատիժ նշանակելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը: Հանցագործության այս հատկանիշներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի գործով որոշման մեջ՝ իրավական դիրքորոշում արտահայտելով այն մասին, որ «Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Արմեն Սուրիկի Շահբազյանի վերաբերյալ 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի ԵՇԴ/0143/01/13 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) դատարանի կողմից արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի բացահայտումը սերտորեն կապված է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների հետ՝ թե՛ արդարացի պատիժ նշանակելու և թե՛ պատժի անհատականացման համատեքստում: Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից՝ հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (տե՛ս mutatis mutandis Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-17-րդ կետերը): Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա՝ առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա: (…)»:
Օրենսդրի կողմից կոնկրետ հոդվածով սահմանված պատիժների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որում իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…)այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…)Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…)Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև նշել է, որ. «(…) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Սպանության, առողջությանը վնաս պատճառելու, խոշտանգման, սեռական ազատության կամ անձեռնմխելիության դեմ ուղղված հանցանք կատարելու, առևանգելու, ազատությունից ապօրինի զրկելու կամ խոշոր կամ առանձնապես խոշոր չափի գույք ոչնչացնելու սպառնալիքը, եթե այդ սպառնալիքն իրականացնելու իրական վտանգ է եղել, ինչպես նաև սոցիալական մեկուսացումը կամ պարբերաբար պատիվն ու արժանապատվությունը նվաստացնելը՝
(…)
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է`
(…)
4) մերձավոր ազգականի, զուգընկերոջ կամ նախկին զուգընկերոջ կողմից,
(…)
պատժվում է ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին ֆիզիկական ուժեղ ցավ կամ հոգեկան ուժեղ տառապանք պատճառելը, եթե դա չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 166-րդ կամ 167-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքները, և եթե բացակայում են սույն օրենսգրքի 450-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանքի հատկանիշները`
(…)
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է՝
(…)
4) առանձին դաժանությամբ,
(…)
8) մերձավոր ազգականի, զուգընկերոջ կամ նախկին զուգընկերոջ կողմից կամ
(…)
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. «Ընտանեկան և կենցաղային բռնության կանխարգելման ու ընտանեկան և կենցաղային բռնության ենթարկված անձանց պաշտպանության մասին» oրենքի 7-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-4-րդ կետերից որևէ մեկով, ինչպես նաև 8-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 1-4-րդ կետերից որևէ մեկով նախատեսված պահանջն ընտանեկան և կենցաղային բռնություն գործադրած անձի կողմից չկատարելը՝
պատժվում է հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով»:
Այլընտրանքային սանկցիաների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որում իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…)այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…)Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…)Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև նշել է, որ. «(…) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա»։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը, որպես մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է արձանագրում՝ նախկինում դատապարտված կամ արատավորված չլինելը, մեղքն ընդունելը, անկեղծորեն զղջալը, երիտասարդ լինելը, խնամքին ունի երկու անչափահաս երեխաների առկայությունը, դրականորեն բնութագրվելը, մասնավորապես՝ Դատարանին է ներկայացվել բնութագիր, համաձայն որի․ «(…)Ներսես Աշոտի Հարությունյանը օրինակելի և հոգատար ընտանիքի հայր է, նրա խնամքի տակ են գտնվում կինը՝ Սոնա Ռոբերտի Ստեփանյանը և երկու անչափահաս երեխաները՝ Աշոտ Ներսեսի Հարությունյանը (ծնված՝ 26․07․2015թ․) և Արսեն Ներսեսի Հարությունյանը (ծնված՝ 09․07․2017թ․)։ Ներսեսը և կինը մտերիմ են դեռ դպրոցական տարիներից։ Նրանք սովորել են նույն դասարանում։ Երեխաները սիրում են և շատ կապված են հոր հետ, նրանք հաճախ են ժամանակ անցկացնում միասին։ Ներսեսը չափազանց ուշադիր է երեխաների հանդեպ և հետևում է նրանց դաստիարակությանը։ (…)2020 թվականի պատերազմի առաջին իսկ օրերին նա ինքնակամ իր սեփական մեքենայով մեկնել է Արցախ, որպեսզի օգնության հասնի այնտեղի ընտանիքներին և տեղափոխի Երևան։(…)»։ Դատարանն առանձնակի գնահատման է արժանացնում նաև այն հանգամանքը, որ տուժող Ս․Ստեփանյանը որևէ բողոք չունի:
Մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալներ գործով ձեռք չեն բերվել:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակի և չափի հարցերին, Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի՝ կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի՝ կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ և 8-րդ կետերով ենթակա է պատժի՝ ազատազրկման ձևով՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով: Սահմանված պատիժը տվյալ դեպքում համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցագործության բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար են պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
Միաժամանակ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով սահմանված կարգով նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում 3 (երեք) տարի 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
Միաժամանակ, անդրադառնալով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ նշանակվող ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու հարցին, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը (…)»:
Անդրադառնալով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշներին՝ Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանի նման համոզվածությունը, վստահությունը պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը մշտապես հաստատել է իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է, ի թիվս այլոց, հաշվի առնել հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը (հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները)` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (տե՛ս թիվ ԵԿԴ/0039/01/15, ԱՐԴ/0031/01/15, ԵԱԴԴ/0038/01/15, ԵԿԴ/0130/01/15, ՍԴ/0094/01/15, ՍԴ3/0201/01/15 գործերով որոշումները):
Ս.Աղախանյանի գործով որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է. «(…) [Յ]ուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (…), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ (...) Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման, և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները» (տե՛ս Ս.Աղախանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
Մեջբերված իրավական դիրքորոշումները ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերահաստատել է նաև Ջ.Շիրվանյանի և Ա.Մուրադյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում՝ ընդգծելով, որ. «Յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը» (տե՛ս Ջ.Շիրվանյանի և Ա.Մուրադյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշման 13-րդ կետը)։
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2021 թվականի մայիսի 05-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի պայմաններում:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական վերլուծությունների համատեքստում քննության առնելով Ներսես Աշոտ Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառման իրավաչափության հարցը, Դատարանը բացահայտելով Ն. Հարությունյանի կատարած արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, հանցավորի անձը բնութագրող հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ինչպես նաև՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և անձը բնութագրող հանգամանքի առկայությունը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը գտնում է, որ մեղադրյալ Ներսես Աշոտ Հարությունյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը փաստացի կրելու և այդ կերպ հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համատեքստում Դատարանի համար էական նշանակություն ունի, որ մեղադրյալ Ներսես Աշոտ Հարությունյանը երիտասարդ է, Դատարանի մոտ համոզմունք է ձևավորվել, որ իրապես զղջում է կատարած արարքի համար, գիտակցել է կատարածի հանրային վտանգավորության աստիճանը, կատարած արարքի բացասական հետևանքները, որպիսի պայմաններում պատժի նպատակների իրացվելիության տեսանկյունից ռեալ ձևով պատիժ կրելը առավել քան աննպատակահարմար է սույն դեպքում: Իսկ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու, փորձաշրջան սահմանելու և պարտականություններ դնելու պայմաններում հնարավոր է հասնել պատժի նպատակների իրագործմանը:
Դատարանի համար գնահատման է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ Ներսես Աշոտ Հարությունյանը նախկինում դատապարտված կամ արատավորված չի եղել, մեղքն ընդունել է, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, խնամքին ունի երկու անչափահաս երեխա, ունի մշտական բնակության վայր, տուժող Ս․Ստեփանյանը որևէ բողոք չունի մեղադրյալ Ն․Հարությունյանի դեմ, ավելին՝ 09․10․2025 թվականին տեղի ունեցած դատական նիստի ընթացքում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվող պատժի հարցի քննարկման համատեքստում հայտնել է, որ ինքը չի ցանկանում, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվի ազատազրկման ձևով պատիժ, խնդրում է, որ ազատազրկման ձևով պատիժ չնշանակվի, նշեց, որ իր ամուսինն է զբաղվում երեխաների խնամքով և դաստիարակությամբ, ինչն էլ նպաստում է, որ երեխաներն ավելի դաստիարակված և ճիշտ մեծանան, քանի որ տղա երեխաներ են և իր համար առանց հայրիկի՝ Ն․Հարությունյանի ներկայության, դժվար կլինի զբաղվել երեխաների դաստիարակությամբ։ Եթե իր ամուսինը գնա քրեակատարողական հիմնարկ և պատիժ կրի, ապա դա բացասաբար կանդրադառնա իրենց ընտանիքի վրա, ավելին՝ շատ բացասական հետևանքներ կունենա երեխաների համար։ Ինքը որևէ մտավախություն չունի, որ իր ամուսինը կրկին նման հանցանք կկատարի, գտնում է, որ պատիժը կրելու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ Դատարանի կողմից որոշած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը համապատասխանում է նաև ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ և 78-րդ հոդվածներով ամրագրված քրեական պատժի և պետական հարկադրանքի «Համաչափության» սկզբունքին, այսինքն՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և դրա արդյունքում սահմանափակվող մեղադրյալի իրավունքներն ու ազատությունները համաչափ են, ավելին՝ Դատարանի կարծիքով՝ այդ կերպ հնարավոր է հասնել ինչպես Սահմանադրությամբ ամրագրված նպատակներին, այնպես էլ ՀՀ քրեական օրենսգրքով ամրագրված պատժի նպատակներին:
Ավելին՝ սույն դեպքում Դատարանի համար էական նշանակություն ունի նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալի խնամքին են երկու անչափահաս երեխաները և նա հանդիսանում է տան միակ կերակրողը, իսկ ռեալ ձևով պատժի կրում իր անդառնալի հետևանքը կունենա նաև ընտանիքի անդամների վրա և ծանր կացության մեջ կդնի վերջիններին:
Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2009 թվականի հունիսի 2-ի Ս.Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՅՔՐԴ3/0109/01/08 որոշման մեջ դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ «(...) ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվող պատիժն անխուսափելիորեն ազդում է նրա ընտանիքի անդամների վրա, և կախված ընտանիքի կյանքում անձի ունեցած դերից, այն կարող է նաև ծանր կացության մեջ դնել վերջիններիս:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ընտանեկան դրությունը՝ որպես այլ մեղմացնող հանգամանք, անհրաժեշտ է հաշվի առնել ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, և այդ կապակցությամբ դատարանը յուրաքանչյուր անգամ պետք է անդրադառնա հետևյալ հարցերին՝
1. արդյոք ամբաստանյալը հանդիսանում է իր ընտանիքի միակ կերակրողը,
2. արդյոք նրա խնամքին են գտնվում անչափահաս երեխան կամ զառամյալ ծնողները,
3. արդյոք առկա են ընտանիքում նրա բացասական վարքագիծը (հարբեցողություն, թմրամոլություն, դաժան վերաբերմունք ընտանիքի անդամների նկատմամբ և այլն) հիմնավորող փաստական տվյալներ:
Ինչպես երևում է վերոգրյալից՝ ընտանիքի միակ կերակրող հանդիսանալը և խնամքին անչափահաս երեխայի առկայությունը՝ որպես ընտանիքում անձի ունեցած դերը բնութագրող և, հետևաբար նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, պետք է առանձին գնահատվեն (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության 348-րդ հոդվածի համաձայն դատավճռում պետք է շարադրվեն նաև հետևյալ հարցերի պատասխանները․
- գույքային հայցը ենթակա է արդյոք բավարարման, ում օգտին և ինչ չափով, ինչպես նաև պատճառված գույքային վնասը ենթակա է արդյոք հատուցման, եթե գույքային հայց չի հարուցվել.
- որ գույքն է ենթակա բռնագրավման, ինչ չափով և ինչպիսի հիմքով․
- վերացվելու է արդյոք կիրառված գույքի արգելադրումը, իսկ եթե այդպիսին կիրառված չէ, ապա ենթակա է արդյոք կիրառման.
- ինչպես պետք է պահպանվեն և տնօրինվեն ապացույցները.
- դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ վերացվելու, փոխվելու կամ կիրառվելու է արդյոք որևէ խափանման միջոց.
- ում վրա և ինչ չափով պետք է դրվեն վարութային ծախսերը։
Քննարկելով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դրանից հետո՝ վերացնել:
Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք, վարութային ծախսեր, ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցեր առկա չեն, դատարանը այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 347-350-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով, Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց
Ներսես Աշոտի Հարությունյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ և 8-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Ներսես Աշոտի Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով պատիժ նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով:
Ներսես Աշոտի Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 508-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել կարճաժամկետ ազատազրկում՝ 1 (մեկ) ամիս ժամկետով:
Ներսես Աշոտի Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 196-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ և 8-րդ կետերով պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով սահմանված կարգով նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում 3 (երեք) տարի 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի հիման վրա նշանակված կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան՝ 4 (չորս) տարի ժամկետով:
Փորձաշրջանի ընթացքում մեղադրյալ Ներսես Աշոտի Հարությունյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Փորձաշրջանի ընթացքում Ներսես Աշոտի Հարությունյանի վրա դնել պարտականություն՝
-առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության չլքել Հայաստանի Հանրապետության տարածքը,
-բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնելու իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Ներսես Աշոտի Հարությունյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ դրանից հետո՝ վերացնել:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով, 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով:

ԴԱՏԱՎՈՐ ՏԻԳՐԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆ