ԵԴ1/1760/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ
ՈՐՈՇՈՒՄԸ

«27» հոկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

նախագահությամբ՝ դատավոր Տաթևիկ Գրիգորյանի,

մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝
Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության
ավագ դատախազ՝ Ա.Բադալյանի
Մեղադրյալ՝ Ա.Սաֆոյանի
Պաշտպան՝ Գ.Սաղոյանի


քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Մ.Մելքոնյան)՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի ԵԴ1/1760/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի պաշտպան Գոռ Սաղոյանի և Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Բադալյանի հատուկ վերանայման բողոքները.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2025 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 11123625 քրեական վարույթը:
1.2. 2025 թվականի փետրվարի 10-ին Արման Վալերիի Սաֆոյանը ձերբակալվել է:
1.3. Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Դ.Թադևոսյանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 11-ի որոշմամբ Արման Վալերիի Սաֆոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.4. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 12-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
1.5. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 08-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգվել է 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
1.6. Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ա.Բադալյանի՝ 2025 թվականի մայիսի 14-ի որոշմամբ Արման Վալերիի Սաֆոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում:
1.7. 2025 թվականի մայիսի 21-ին թիվ 11123625 քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, որը ԵԴ1/1760/01/25 համարի ներքո մակագրվել է դատավոր Վ.Մելիքյանին:
1.8. 2025 թվականի մայիսի 27-ին դատավոր Վ.Մելիքյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/1760/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.9. Դատավոր Վ.Մելիքյանի ժամանակավոր անաշխատունակության մեջ գտնվելու պատճառով՝ 2025թ. հունիսի 27-ին ԵԴ1/1760/01/25 քրեական գործը վերամակագրվել է դատավոր Մ.Մելքոնյանին:
1.10. 2025 թվականի հունիսի 30-ին դատավոր Մ.Մելքոնյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/1760/01/25 քրեական գործով վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.11. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 02-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանին կալանքի տակ ժամկետը երկարաձգվել է 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
1.12. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը փոփոխվել է և համակցված որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ են կիրառվել տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով, և բացակայելու արգելքը: Մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանին պարտավորեցվել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ից չլքել իր բնակության տարածքը՝ ք.Երևան, Դավթաշեն, Տիգրան Պետրոսյան փողոց, 1ա շենք, 79 բնակարան հասցեն, և նույն ժամանակահատվածում այդ վայրում չհյուրընկալել այլ անձանց, բացառությամբ՝ պաշտպան Գոռ Սաղոյանի և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 55-րդ կետով սահմանված մերձավոր ազգականների, չօգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, փոստային առաքանուց, այդ թվում՝ չունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, բացառությամբ՝ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի:
1.13. Մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի պաշտպան Գոռ Սաղոյանը 2025 թվականի հոկտեմբերի 07-ին և Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Բադալյանը 2025 թվականի հոկտեմբերի 09-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի ԵԴ1/1760/01/25 որոշման դեմ ներկայացրել են հատուկ վերանայման բողոքներ, որոնք համապատասխանաբար՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 08-ին և 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ին մուտքագրվել են ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան: ԵԴ1/1760/01/25 վարույթի նյութերը 2025 թվականի հոկտեմբերի 13-ին մուտքագրվել են ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան, որոնք հատուկ վերանայման բողոքների հետ միասին 2025 թվականի հոկտեմբերի 14-ին հանձնվել են դատավոր Տ.Գրիգորյանի աշխատակազմին:
1.14. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերի 17-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի ԵԴ1/1760/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի պաշտպան Գոռ Սաղոյանի և Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Բադալյանի հատուկ վերանայման բողոքներն ընդունվել են վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքների քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով, իսկ դատական ակտի կայացման օր նշանակել 2025 թվականի հոկտեմբերի 27-ը:

2. Հատուկ վերանայման բողոքների քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ հետևյալ արարքի համար. «որ նա, խախտելով «Թմրանյութերի և հոգեմետ (հոգեներգործող) նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության՝ 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, իրացնելու նպատակով անհայտ անձից ապօրինի ձեռք է բերել և 2025 թվականի փետրվարի 10-ին՝ ժամը 14:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հայկ Հովսեփյան փողոցի 8 հասցեի մոտ իր կողմից շահագործվող «Տոյոտա Քեմրի» մակնիշի 78 JM 787 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի մեջ ապօրինի պահել «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707 որոշման 1-ին հավելվածով նախատեսված մանր չափերի՝ 0,668 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց փաթեթավորված երկու հատ «զիպ» փակվող տոպրակների մեջ, 0,916 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, փաթեթավորված «զիպ» փակվող պոլիմերային տոպրակով, կարմրավուն երանգի կպչուն ժապավենով փաթաթված, 0,059 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց միասին վերցված՝ ընդհանուր 1,643 գրամ քաշով, «masis tabak» գրառմամբ արծաթագույն թղթի հատվածի մեջ լցված մանր չափերի՝ 0,423 գրամ քաշով հաստատուն չոր քաշով տետրահիդրոկաննաբինոլներ պարունակող բուսական խառնուրդ տեսակի թմրամիջոց, որը հայտնաբերվել է հիշատակված ավտոմեքենայի խուզարկությամբ, ինչպես նաև Արման Սաֆոյանը վերը նշված ժամանակահատվածում Երևան քաղաքի Հայկ Հովսեփյան հասցեի մոտ իրացման նպատակով տեղափոխել է թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707 որոշման 1-ին հավելվածով նախատեսված՝ մանր չափերով՝ ընդհանուր 1.677 գրամ քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց՝ փաթեթավորված կարմրավուն երանգի կպչուն ժապավենով և «զիպ» պոլիմերային տոպրակով փաթաթված պոլիմերային 2 «զիպ» փաթեթներում (0.832+0.845), որոնք տեղադրել է նշված հասցեի մոտակայքում առկա մեկական ծառի մոտ՝ հողով ծածկելով դրանք, և նշված թմրամիջոցի իրացումն արդյունավետ ավարտին հասցնելու նպատակով իր մոտ առկա բջջային հեռախոսով լուսանկարահանել է տեղադրման վայրերը»։
2.2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի ԵԴ1/1760/01/25 որոշման համաձայն.
«(…) Քննության առարկա դարձած՝ թիվ ԵԴ1/1760/01/25 քրեական վարույթով Դատարանն անդրադառնալով մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքի կիրառման հիմքերին՝ արձանագրում է, որ խափանման միջոցի գործողության ընթացքում նվազել են դրա իրավաչափության պայմանները: Անդրադառնալով գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն պահին գործը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս հետազոտված չեն գրավոր ապացույցները, հարցաքննված չեն գործով դատակոչված վկաները, ուստի առկա է ողջամիտ մտավախություն այն մասին, որ մեղադրյալ Ա.Սաֆոյանը, լիակատար ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում, կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները, մասնավորապես՝ խոչընդոտել գործի քննությանը, հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ տնային կալանք խափանման միջոցը այն նվազագույն ծանրության խափանման միջոցն է, որ վարույթի քննության սույն փուլում կարող է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, ուստի դադարել է անձին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը: Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից իր վրա օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելուն՝ Դատարանն արձանագրում է, որ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքի կիրառման դեպքում նույնպես, ինչպես արդեն երկար ժամանակ ցույց է տալիս պրակտիկան, հնարավոր է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, ինչն էլ չի խոչընդոտի սույն վարույթի հետագա քննության ընթացքին (այս համատեքստում Դատարանի կողմից հաշվի է առնվում ՔԿՀ-ներից կալանավորված անձանց ուղեկցող գումարտակի աշխատակիցների ծանրաբեռնվածությունը, որը շատ հաճախ խոչընդոտ է դառնում մեղադրյալներին դատական նիստերին պատշաճ ներկայացնելու և դատաքննության ընթացքն ապահովելու համար):
Դատարանն անդրադառնալով անձին կալանքի տակ պահելու մյուս հիմքերից փախուստը կանխելու հիմքին՝ պատշաճ ուշադրության է արժանացնում հասարակությունում մեղադրյալի ունեցած դերին, ենթադրաբար կատարված հանցագործությունների մեխանիզմում նրա դերակատարմանը, հանցագործություններին նրա մասնակցության բնույթին ու աստիճանին, ինչպես նաև հանցագործությունների ենթադրյալ կատարման և գործի մյուս հանգամանքներին: Արման Վալերիի Սաֆոյանը մեղադրվում է բնակչության առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցանքի կատարման մեջ, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է բացառապես ազատազրկման ձևով, դրա հետ մեկտեղ, հաշվի առնելով մեղադրյալին վերագրվող կոնկրետ արարքի առանձնահատկությունները, բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրաբար կատարման եղանակը, սպառնացող հնարավոր պատժի խստությունը, ձերբակալման պահին վերջինիս դրսևորած վարքագիծը, ինչպես նաև Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի վարույթում քննվող թիվ ԵԴ1/2222/01/23 քրեական վարույթով նույնաբնույթ հանցանքի համար մեղադրվելու հանգամանքը, ըստ էության ընդգծում են, որ դեռևս շարունակվում է պահպանվել այն ողջամիտ մտավախությունը, որ լիակատար ազատության մեջ գտնվելու դեպքում մեղադրյալ Ա.Սաֆոյանը կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները, մասնավորապես՝ խոչընդոտել գործի քննությանը, հանցանք կատարել և դիմել փախուստի, որը սույն դեպքում կարող է չեզոքացվել բացառապես տնային կալանք և բացակայելու արգելք խափանման միջոցների համակցված կիրառման պայմաններում:
4.18. Դատարանը, բոլոր դեպքերում առաջնորդվում է իրավունքի գերակայության, մարդու իրավունքների սահմանափակման միջոցով հիմնական իրավունքը բովանդակազրկելու անթույլատրելիության սկզբունքով, հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքի միջև արդարացի հավասարակշռության անհրաժեշտությամբ: Անհրաժեշտություն, որը պետք է բխի անձի ազատությունից զրկելու հետ կապված կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակի(ների) միջև համամասնության ողջամիտ և հավասարակշռված հարաբերակցությամբ: Գնահատելով մեղադրյալ Արման Սաֆոյանին վերագրվող արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, նրան բնութագրող էական հանգամանքները՝ Դատարանը հանգում է այն հետևությանը, որ սույն որոշման 4.1-4.18-րդ կետերում վերլուծված հանգամանքների միասնությունը հնարավորություն են տալիս ողջամիտ դատողություններ անելու այն մասին, որ առկա պայմաններում ազատությունից լիակատար զրկելը չի ապահովում անհրաժեշտ և արդար նպատակներ, ուստի մեղադրյալի օրինական վարքագիծը քննության տվյալ փուլում կարող է ապահովվել ավելի մեղմ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ: (…)»:

3. Հատուկ վերանայման բողոքների հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
3.1. Մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի պաշտպան Գոռ Սաղոյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել է բեկանել թիվ ԵԴ1/1760/01/25 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ի որոշումը և վերացնել Արման Սաֆոյանի նկատմամբ կիրառված կալանք խափանման միջոցը։
3.2. Մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի պաշտպան Գոռ Սաղոյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում հակիրճ ներկայացրել է քրեական վարույթի նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, վկայակոչել է վերաբերելի օրենսդրական դրույթները և իրավական դիրքորոշումները, իսկ որպես իր հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել է հետևյալը. «(…) Բողոքարկվող դատական ակտի կայացմամբ Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` քրեադատավարական օրենքի այնպիսի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա։
Մասնավորապես, Դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածով սահմանված քրեադատավարական սկզբունքի խախտում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն՝ հիմք է բողոքարկվող դատական ակտը բեկանելու համար։ Բացի այդ, Դատարանը թույլ է տվել նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ, 118-րդ, 288-րդ հոդվածների պահանջների խախտումներ:
Բացի այդ, Դատարանը չի պահպանել կալանքի իրավաչափությանը ներկայացվող պահանջները, չի ապահովել ՀՀ սահմանադրական դատարանի՝ 2025 թվականի հուլիսի 30-ի թիվ ՍԴՈ-1792 որոշման պահանջները։ (...)
Անդրադառնալով բողոքարկվող դատական ակտի պատճառաբանվածությանը և Դատարանի հիմնավորումներին, նախ հարկ եմ համարում նշել, որ դատական ակտը բողոքարկվում է բացառապես վարույթն իրականացնող մարմնի, տվյալ դեպքում՝ Դատարանի ցուցաբերած ջանասիրության մասով, հետևաբար, այս պարագայում անհրաժեշտություն չկա անդրադարձ կատարել խափանման միջոցի հիմքերի վերաբերյալ Դատարանի պատճառաբանություններին։
Ինչ վերաբերվում է Դատարանի պատճառաբանություններին, ապա դրանք վերաբերվում են բացառապես խափանման միջոցի հիմքերին և այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման թույլատրելիությանը։ Մինչդեռ, վարույթն իրականացնող մարմնի ջանասիրության վերաբերյալ Դատարանի պատճառաբանություններն ուղղակի ակտում բացակայում են։ Դատարանը որևէ անդրադարձ չի կատարել իր իսկ ջանասիրության հարցին։ Դատարանը որևէ անդրադարձ չի կատարել անցած ժամանակահատվածում իր կողմից ցուցաբերված ջանասիրությանը։ (...)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի վերը մեջբերված կարգավորումների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային դիրքորոշումների և Սահմանադրական դատարանի՝ թիվ ՍԴՈ-1792 որոշման համատեքստում գնահատելով սույն քրեական գործի հանգամանքները, գտնում եմ, որ Դատարանի կողմից դատաքննության փուլում չի ապահովվել պատշաճ ջանասիրությունը։
Մասնավորապես, 2025 թվականի մայիսի 21-ին քրեական գործը մուտքագրվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, ստացել թիվ ԵԴ1/1760/01/25 համարը և նույն օրը մակագրվել դատավոր Վ․Մելիքյանին։
Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի մայիսի 24-ին։
2025 թվականի մայիսի 27-ի որոշմամբ Դատարանը գործն ընդունել է վարույթ և 2025 թվականի հունիսի 6-ին նշանակել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի հունիսի 6-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում Դատարանը, քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, որոշում է կայացրել կալանքը 1 (մեկ) ամիս ժամանակով՝ մինչև 2025 թվականի հուլիսի 10-ը, երկարաձգելու մասին։
Դատավոր Վ․Մելիքյանի ժամանակավոր անաշխատունակության պատճառով 2025 թվականի հունիսի 27-ին քրեական գործը հանձնվել է դատավոր Մ․Մելքոնյանին, ում կողմից 2025 թվականի հունիսի 30-ին գործն ընդունվել է և նշանակվել նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի հուլիսի 2-ին Դատարանը, քննարկելով Արման Սաֆոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, որոշում է կայացրել կալանքի ժամկետը 2 (երկու) ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին։
Հաջորդ դատական նիստը կայացել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ին՝ Արման Սաֆոյանի կալանքի ժամկետը լրանալուց 2 օր առաջ։ Հենց այդ դատական նիստի ընթացքում էլ կայացվել է սույն բողոքով բողոքարկվող դատական նիստը։
Ստացվում է, որ քրեական գործը դատարան ստացվելուց հետո, մինչև բողոքարկվող դատական ակտը կայացվելը անցել է 3 ամիս, այդ երեք ամիսների ընթացքում կայացել է երեք դատական նիստ ու բոլոր դեպքերում քննարկվել է բացառապես մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը։ Նույնիսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով սահմանված հարցերից այլ հարց, բացի խափանման միջոցի հարցից, չի քննարկվել։ Նման պայմաններում գտնում եմ, որ Դատարանը, որպես վարույթն իրականացնող մարմին, չի ցուցաբերել պատշաճ ջանասիրություն ողջամիտ ժամկետներում գործի քննության համար։
Ընդ որում, թեև Դատարանը 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում փոփոխել է մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի նկատմամբ կիրառված կալանավորում խափանման միջոցը և կիրառել է տնային կալանք և բացակայելու արգելք խափանման միջոցները, տնային կալանքը ևս ենթադրում է մեղադրյալի իրավունքների էական սահմանափակում, իսկ ջանասիրության բացակայության պայմաններում այդ սահմանափակումները ևս արդարացված չեն։ (...)
Սույն բողոքով հիմնավորվել է, որ Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածով սահմանված սկզբունքը, որը հանգեցրել է Արման Սաֆոյանի ազատության անհիմն սահմանափակման, ինչն իր հերթին ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի համաձայն՝ դատական ակտը բեկանելու հիմք է։ (...):
3.3. Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Բադալյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025թ. սեպտեմբերի 08-ի որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ և մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով:
3.4. Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Բադալյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում հակիրճ ներկայացրել է քրեական վարույթի նախապատմությունը, առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշումը, վկայակոչել է վերաբերելի օրենսդրական դրույթները և իրավական դիրքորոշումները, իսկ որպես իր հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել է հետևյալը. «(…) Գտնում եմ, որ Դատարանի հիշյալ որոշումը օրինական և հիմնավոր չէ և այն ենթակա է բեկանման՝ հետևյալ պատճառաբանություններով.
Դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ և 118-րդ հոդվածներով սահմանված պահանջների խախտում, ինչն էական է և ազդել է քրեական վարույթի ճիշտ լուծման վրա, նկատի ունենալով, որ տվյալ պահին մեղադրյալի նկատմամբ Դատարանի կողմից կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ նախաքննության տվյալ փուլում ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: (...)
Վերոնշյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների լույսի ներքո՝ հարկ է ընդգծել, որ Դատարանը, քննարկելով մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հարցը, չի պահպանել բարձր ատյանի նախադեպային որոշումներում տեղ գտած այն հետևությունները, որոնք առնվազն հանդիսանում են ուղեցույց նմանատիպ փաստական տվյալներով քրեական վարույթների ընթացքում ճիշտ վերլուծություններ, եզրահանգումներ կատարելու և արդյունքում իրավաչափ հետևությունների հանգելու համար:
Գնահատելով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքները, այդ թվում՝ մեղադրյալ Արման Սաֆոյանին վերագրվող ենթադրյալ հանցագործության կատարման եղանակը, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցագործության նպատակը և շարժառիթը, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալները, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը և արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը բնութագրող այլ հանգամանքները, ինչպես նաև մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի անձը բնութագրող և քրեական վարույթի նյութերում առկա այլ տվյալները, հարկ է փաստել, որ առկա տվյալները բավարար հիմք են տալիս՝ հիմնավորված ենթադրություն անելու, որ Արման Սաֆոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքի կիրառման հիմքերն առկա են, նշված խափանման միջոցը պիտանի և անհրաժեշտ է խափանման միջոցի նպատակին հասնելու համար, քանի որ միայն այդ եղանակով կարող է արդյունավետ կերպով չեզոքացվել Արման Սաֆոյանի ենթադրյալ անօրինական վարքագիծը:
Մասնավորապես՝ մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս գնահատման են ենթակա հետևյալ հանգամանքները.
Մեղադրյալին մեղսագրվող հանցանքի ծանրության աստիճանը, այն, որ Արման Սաֆոյանին մեղսագրվում է ծանր հանցագործություն, որի համար որպես պատիժ սահմանված է առավելագույնը 6 տարի ժամկետով ազատազրկում:
Դատարանը վիճարկվող որոշմամբ, թեկուզև արձանագրելով մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականությունը, սակայն պատշաճ վերլուծության չի ենթարկել և չի գնահատել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի վարույթում քննվող թիվ ԵԴ1/2222/01/23 քրեական վարույթով նույնաբնույթ հանցանքի համար մեղադրվելու հանգամանքը, իսկ հիշյալ գործով վերջինիս նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրված բացակայելու արգելքը, որի կիրառման պայմաններում վերջինս խախտել է իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները և կրկին հայտնվել է մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակում, այլ կերպ՝ տվյալ դեպքում այլընտրանքային խափանման միջոցները ի զորու չեն եղել ապահովել վերջինիս պատշաճ վարքագիծը:
Դատարանը, արձանագրելով, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները այս փուլում ի զորու են ապահովել մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի պատշաճ վարքագիծը, հաշվի չի առել և պատշաճ վերլուծության չի ենթարկել մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, որոնք թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ, Արման Սաֆոյանի մեղսագրված ենթադրյալ հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և վարույթի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին, մասնավորապես՝ հիշյալ ենթադրյալ հանցանքի կատարման վայրը, եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերության բնույթը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, ձերբակալման պահին վերջինիս դրսևորած վարքագիծը, այն, որ արդեն իսկ դրսևորել է փախուստի դիմելու վարքագիծ, թույլ են տալիս գալու հիմնավոր եզրահանգման, որ բարձր է ռիսկը, որ մեղադրյալը կարող է չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները, որը կարող է դրսևորվել նրա կողմից քրեական վարույթին խոչընդոտելու, ներառյալ` ապացուցման գործընթացին ապօրինի միջամտելու ձևով, որպիսի հանգամանքները Դատարանի կողմից ճիշտ չեն գնահատվել:
Ասվածն առավելապես պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ սույն քրեական վարույթը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս հետազոտված չեն գրավոր ապացույցները, հարցաքննված չեն գործով դատակոչված վկաները:
Անդրադառնալով Դատարանի այն հետևություններին, որ տնային կալանքի կիրառմամբ նույնպես, ինչպես արդեն երկար ժամանակ ցույց է տալիս պրակտիկան, հնարավոր է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, ինչն էլ չի խոչընդոտի սույն վարույթի հետագա քննության ընթացքին (այս համատեքստում Դատարանի կողմից հաշվի է առնվել ՔԿՀ-ներից կալանավորված անձանց ուղեկցող գումարտակի աշխատակիցների ծանրաբեռնվածությունը, որը շատ հաճախ խոչընդոտ է դառնում մեղադրյալներին դատական նիստերին պատշաճ ներկայացնելու և դատաքննության ընթացքն ապահովելու համար), ապա հարկ է փաստել, որ անտրամաբանական է Դատարանի այն մոտեցումը, որ առաջնորդվում է պրակտիկայում դրսևորած չափանիշներով, քանի որ պրակտիկան ցույց է տվել նաև հակառակը, որ բազմաթիվ դեպքերում հնարավոր չի եղել տնային կալանքի կիրառմամբ ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, անընդունելի եմ համարում նաև Դատարանի այն դիրքորոշումը, որ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառելով տնային կալանքը, հաշվի է առել նաև ՔԿՀ-ներից կալանավորված անձանց ուղեկցող գումարտակի աշխատակիցների ծանրաբեռնվածությունը:
Ինչ վերաբերվում է այն հանգամանքին, որ մեղադրյալը պարտավորվում է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը, որոշակի ժամկետով զրկվում է մարդկանց հյուրընկալելու, որոշակի անձանց հետ նամակագրություն կամ հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու հնարավորություններից, որը որպես բավարար և ողջամիտ միջոց կարող է հաղթահարել մեղադրյալի կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու մտավախությունները, ապա հարկ է փաստել, որ սույն պարագայում այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովող միջոց հանդիսանալ, քանի որ նշված խափանման միջոցները բավականաչափ գործիքակազմ չունեն մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ ամբողջ ծավալով հսկողություն իրականացնելու կամ ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու համար, այլ միայն հնարավորություն է ստեղծվում հեռակա հսկողություն իրականացնել անձի տեղաշարժի նկատմամբ, իսկ այլ անձանց նկատմամբ հնարավոր ազդեցություն ունենալու ցանկության դեպքում, և առերևույթ նոր հանցանք կատարելու դեպքում հեռավար հսկողություն իրականացնելու պայմաններում հնարավոր չի լինի նույնիսկ արձանագրել այդպիսի ազդեցություն գործադրելու փաստի առկայությունը:
Անդրադառնալով Դատարանի այն հետևություններին, որ խափանման միջոցի գործողության ընթացքում նվազել են դրա իրավաչափության պայմանները, ապա Դատարանը որոշմամբ չի պատճառաբանել, թե ինչ նոր հանգամանքներ են ի հայտ եկել, որ նվազել են իրավաչափության պայմանները, այլ միայն ընդհանրական ձևակերպում է արել, որ նվազել են պայմանները, ընդհանրապես Դատարանը որոշմամբ չի պատճառաբանել իրավաչափության պայմանների նվազման հանգամանքի վերաբերյալ:
Նշվածի համատեքստում գտնում եմ, որ սույն պարագայում պետք է առանձնահատուկ գնահատման արժանանա այն հանգամանքը, որ թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությանը վերաբերող ենթադրյալ հանցակազմի հավանական առկայության պայմաններում, վերը նշված հանգամանքների և դատարանի կողմից մեղադրյալին ենթադրյալ նոր հանցանքի կատարման կանխատեսական ռիսկն իրատեսական համարելը վկայում են հատկապես կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտության մասին:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ հարկ է արձանագրել, որ մեղադրյալն ակնհայտորեն աչքի է ընկնում հանրային բարձր վտանգավորությամբ և հաշվի առնելով վերջին շրջանում տվյալ և համասեռ հանցատեսակների աննախադեպ աճը, և, ըստ այդմ, դրա դեմ պետության կողմից վարվող քրեական քաղաքականությունը, ակնհայտ է, որ վերը նշված հանգամանքների առկայությունը վկայում է հատկապես կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտության մասին:
Այսպիսով, Դատարանը, մեղադրյալի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելով, թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է քրեական վարույթով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, նկատի ունենալով, որ քննության տվյալ փուլում տնային կալանք խափանման միջոցի կիրառումն ի զորու չէ ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը: (…)»։

4. Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողոքների պատասխան, վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ստացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5.1. Վերաքննիչ դատարանը, բողոքների հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի ԵԴ1/1760/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով
(…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին»:
5.2. Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
5.3. Ինչ վերաբերում է տնային կալանք այլընտրանքային խափանման միջոցին, հարկ է նշել, որ այն մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը: Այս խափանման միջոցն ունի տեխնիկական բաղադրիչ։ Մասնավորապես, մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին: Հաշվի առնելով տնային կալանքի բնույթը՝ դրա մեկ օրը հավասարեցվել է կալանքի մեկ օրվան:
Այսպիսով, տնային կալանքի վերաբերյալ օրենսդրական կարգավորումները վկայում են կալանքի հետ առավելագույն ընդհանրությունների մասին, որի կիրառման արդյունքում` անձի ազատությունը սահմանափակվում է, և այդ սահմանափակումը տեղի է ունենում ոչ թե ազատության սահմանափակման համար նախատեսված հատուկ հաստատությունում, այլ դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքում:
5.4. Եվրոպական դատարանն իր իրավական դիրքորոշումներում արդարացիորեն նույնացրել է կալանքի ու տնային կալանքի՝ Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի իմաստով, հետևանքային ազդեցությունը: Մասնավորապես՝ Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ տնային կալանքը, ելնելով դրա աստիճանից և ինտենսիվությունից, դիտվում է որպես Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի իմաստով ազատությունից զրկում (տե՛ս Buzadji v. the Republic of Moldova [GC], Application no. 23755/07, 05.07.2016, §104):
Տնային կալանքի վերաբերյալ Եվրոպական դատարանի նախադեպային որոշումների համաձայն` տնային կալանքի սխալ կիրառումը հանգեցնում է ոչ միայն անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության, այլև տեղաշարժի ազատության իրավունքների խախտման (տե՛ս Guzzardi v. Italy, Application no. 7367/76), 06.11.1980, §92 և §93;5 De Tommaso v. Italy, Application no. 43395/09, 23.02.2017, §85-87):
Միաժամանակ, Եվրոպական դատարանի տեսանկյունից՝ չնայած այն հանգամանքին, որ տնային կալանքն ավելի նվազ սահմանափակումներ, նվազ անհարմարություններ և տառապանք է առաջացնում անձի համար, քան կալանավորումը քրեակատարողական հիմնարկում, քանի որ կալանավորված անձը ստիպված է ինտեգրվել նոր և որոշ դեպքերում նաև անբարեհաճ միջավայրում, կիսել իր միջոցներն ու գործունեությունը այլ խցակիցների հետ, հետևել կարգապահությանն ու իշխանությունների կողմից ենթարկվել տարբեր աստիճանի վերահսկողության ողջ օրվա ընթացքում, սակայն որևէ տարբերություն չկա ազատազրկման տարբեր տեսակների միջև։ Եվրոպական դատարանն ընդգծել է, որ «ազատազրկման աստիճան» ու «ինտենսիվություն» արտահայտությունները՝ որպես Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի կիրառման չափանիշներ, վերաբերում են բացառապես անձի ազատության իրավունքի սահմանափակմանը, այլ ոչ ազատազրկման վայրերի ներքին ռեժիմի կամ հարմարավետության տարբերություններին (տե՛ս Buzadji v. the Republic of Moldova [GC], Application no. 23755/07, 05.07.2016, §112-113):
5.5. Շարադրված իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում անդրադառնալով մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքն այլընտրանքային խափանման միջոց(ներ)ով փոխելու հնարավորության հարցին` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ առաջին ատյանի դատարանը գործի նյութերից բխող կոնկրետ փաստարկների վկայակոչմամբ իրավացիորեն գտել է, որ քրեական գործով վարույթի ներկա փուլում մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների` տվյալ դեպքում տնային կալանքի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ` նկատի ունենալով, որ դրանց կիրառմամբ հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված նպատակներին:
Մասնավորապես, առաջին ատյանի դատարանն իր որոշման հիմքում դրել է հետևյալ փաստարկները.
- մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի կողմից հանցանք կատարելու, վարույթն իրականացնելուն խոչընդոտելու և թաքնվելու հիմքերը վարույթի այս փուլում այնքան են նվազել, որ կալանքի հիմքերը կարող են չեզոքացվել և մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ,
- որպես այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքի կիրառման դեպքում հնարավոր է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, ինչն էլ չի խոչընդոտի վարույթի հետագա քննության ընթացքին:
5.6. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բողոքարկվող դատական ակտը բեկանելիս առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց զերծ մնալու համար Վերաքննիչ դատարանը պետք է ունենա դատախազի կողմից մատնանշված այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցների ընտրությունն ակնհայտորեն չի համապատասխանել այդ հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքներից բխող ողջամիտ ենթադրություններին։ Մինչդեռ, առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, նախնական կալանքի տակ պահելու ողջամտության ժամկետների գնահատման հաշվառմամբ պատշաճ վերլուծության է ենթարկել դատարանում գործի քննության ընթացքում մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը:
5.7. Անդրադառնալով մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը տնային կալանքով և բացակայելու արգելքով փոխելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին և վիճարկվող դատական ակտը ստուգման ենթարկելով դրանց համատեքստում, հաշվի առնելով դատախազի հատուկ վերանայման բողոքում մատնանշված պնդումները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և գտնում է, որ դրանք իրավաչափ են։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն այն մասին, որ սույն գործի փաստական հանգամանքների պայմաններում կիրառված տնային կալանքը և բացակայելու արգելքը կարող են լինել արդյունավետ միջոցներ՝ զսպելու մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը, հիմնավոր է։
5.8. Ինչ վերաբերում է հանցանք կատարելու, գործի քննությանը խոչընդոտելու և փախուստի դիմելու հիմքերի առկայության վերաբերյալ դատախազի հատուկ վերանայման բողոքում նշված փաստարկներին, ապա այս առնչությամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ առաջին ատյանի դատարանն իր որոշմամբ ոչ թե արձանագրել է այդ ռիսկերի իսպառ բացակայությունը, այլ քննության տվյալ փուլում վերջինների՝ իրենց էությամբ այլևս ոչ բարձր լինելը, որպիսի պայմաններում իրավացիորեն առաջնորդվելով նվազագույնի սկզբունքով՝ եզրահանգել է, որ այդ ենթադրյալ վարքագիծը կարող է կանխվել այլընտրանքային խափանման միջոցների, տվյալ դեպքում՝ տնային կալանքի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ, որոնք, որպես բավարար և ողջամիտ միջոցներ, վարույթի տվյալ փուլում կարող են հաղթահարել մեղադրյալի կողմից հնարավոր ոչ օրինական վարքագիծ դրսևորելու վերաբերյալ մտավախությունները և դրանք առավել պիտանի են հետապնդվող նպատակներին հասնելու համար: Այլ կերպ՝ առաջին ատյանի դատարանը, իրավաչափորեն արձանագրելով հիշյալ մտավախությունների առկայությունը, եկել է իրավաչափ հետևության, որ արձանագրված ռիսկերը և դրանցով վարույթի ընթացքին խոչընդոտելու հավանականությունն այլևս չի պահանջում մեղադրյալի ամենախիստ մեկուսացվածություն, ավելին՝ Արման Սաֆոյանի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը կարող է համարվել վերջինիս ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող բավարար գործոն:
Վերաքննիչ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը հիմնավորվում է նաև նրանով, որ շարունակական կալանքի պարագայում, վարույթի բնականոն ընթացքին զուգահեռ, աստիճանաբար բարձրանում է մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը հիմնավորված համարելու շեմը, ուստի առաջին ատյանի դատարանը, փաստելով, որ սույն գործի փաստական տվյալներն իրենց համակցության մեջ քրեական վարույթի տվյալ փուլում բավարար չեն մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի անձնական ազատությանը միջամտող առավել ինտենսիվ, ամենախիստ խափանման միջոց հանդիսացող կալանքի՝ որպես դատավարական ծայրահեղ միջոցի շարունակական կիրառման անհրաժեշտությունը փաստելու համար, եկել է ճիշտ հետևության:
5.9. Անդրադառնալով դատախազի այն դիրքորոշմանը, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, քանի որ Արման Սաֆոյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի վարույթում քննվող թիվ ԵԴ1/2222/01/23 քրեական վարույթով մեղադրվում է նույնաբնույթ հանցանքի համար, ձերբակալման պահին դրսևորել է փախուստի դիմելու վարքագիծ, ինչպես նաև սույն քրեական վարույթը դեռևս գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս հետազոտված չեն գրավոր ապացույցները, հարցաքննված չեն գործով դատակոչված վկաները, ապա անհրաժեշտ է փաստել, որ տնային կալանքն անձի ազատությունն ապահովող խափանման միջոց չէ, քանի որ այն ուղեկցվում է անձնական ազատության իրավունքի և այլ խիստ սահմանափակումներով, ուստի ամենախիստ խափանման միջոց կալանքին, ըստ էության, զիջում է միայն կատարման վայրով: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դատախազը, փաստարկելով, որ մեղադրյալ Արման Սաֆոյանի օրինական վարքագիծն այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել և բացառապես ամենախիստ խափանման միջոց կալանքն է միակ պիտանի խափանման միջոցը, փաստացի ձեռնպահ է մնացել այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքի կիրառման իրական նշանակությունը գնահատելուց՝ նաև որևէ կերպ չքննարկելով դրա և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ անձնական ազատության և այլ խիստ սահմանափակումների պայմաններում մեղադրյալի՝ հավանական համարված դատավարական վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու հնարավորությունը։
Վերաքննիչ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումն ամբողջությամբ բխում է տնային կալանքի կիրառման իրավական նշանակության առնչությամբ Եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքից՝ հաշվի առնելով, որ վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ Եվրոպական դատարանը, ըստ էության, տնային կալանքի կիրառումը դիտում է ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի համատեքստում՝ նույնացնելով կալանքի ու տնային կալանքի՝ Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի իմաստով, հետևանքային ազդեցությունը:
5.10. Անդրադառնալով պաշտպանի հատուկ վերանայման բողոքում նշված՝ առաջին ատյանի դատարանի կողմից անհրաժեշտ ջանասիրություն չցուցաբերելու վերաբերյալ փաստարկներին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հիշատակված փաստարկները բավարար չեն արձանագրելու գործի քննությունն իրականացնող մարմնի, տվյալ դեպքում՝ առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի քննության ընթացքն ապահովելուն ուղղված պատշաճ ջանասիրություն չդրսևորելու հանգամանքը:
5.11. Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը տնային կալանքով և բացակայելու արգելքով փոխելով՝ առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի հիմնավորված են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի ԵԴ1/1760/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի ԵԴ1/1760/01/25 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի պաշտպան Գոռ Սաղոյանի և Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Բադալյանի հատուկ վերանայման բողոքները՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Արման Վալերիի Սաֆոյանի պաշտպան Գոռ Սաղոյանի և Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Բադալյանի հատուկ վերանայման բողոքները մերժել:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 08-ի ԵԴ1/1760/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ