ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈւՆԻՑ

«24» դեկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)


Նախագահող դատավոր Ա․Բեկթաշյան
Դատավորներ Ա.Ղուկասյան
Մ.Հարությունյան
դատական նիստերի քարտուղարներ Ա․Կարապետյան
Ք․Բադալյան
դատախազ Մ.Հակոբյան
պաշտպաններ Գ․Գևորգյան
Է․Նալբանդյան
մեղադրյալ Ս․Յինգջուն
թարգմանիչ Ա․Հարությունյան

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով մեղադրյալ Սուն Յինգջունի ծնված՝ 1985 թվականի փետրվարի 23-ին ՉԺՀ Ծիլինգ նահանգի Իթոնգ Մանջու շրջանի Պեյլին գյուղում, ազգությամբ չինացի, ՉԺՀ քաղաքացի, ամուսնացած, խնամքին մեկ երեխա, նախկինում չդատված, հաշվառված և բնակվել է՝ ՉԺՀ, Ծիլինգ նահանգ, Բելինգ գյուղ, 7-րդ տուն հասցեում, ՉԺՀ անձնագիր՝ ED3956524 վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի դատավճռի դեմ մեղադրյալ Սուն Յինգջունի պաշտպաններ Գայանե Գևորգյանի և Էդգար Նալբանդյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը`

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Ըստ վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ նյութերի՝ 2025 թվականի մարտի 16-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի տնտեսական հանցագործությունների և մաքսանենգությունների քննության գլխավոր վարչության երրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 84107025 քրեական վարույթը:
2025 թվականի մարտի 18-ին ՀՀ գլխավոր դատախազության բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Մ.Հակոբյանի որոշմամբ՝ թիվ 84107025 քրեական վարույթով Սուն Յինգջունի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, այն բանի համար, որ «նա, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, այն է` թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառությունը թույլատրվում է միայն բժշկական նպատակներով՝ բժշկի նշանակմամբ (...), չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու՝ այդպիսիք ձեռք բերելու, պահելու կամ իրացնելու թույլտվություն, առանց իրացնելու նպատակի, անձնական գործածման համար, Արաբական Միացյալ Էմիրություններից մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, Հայաստանի Հանրապետություն է ապօրինի տեղափոխել խոշոր չափերով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց և այն առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի պահել է իր ուղեբեռի մեջ։
Այսպես.
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության քաղաքացի Սուն Յինգջունը, գտնվելով Արաբական Միացյալ Էմիրությունների Դուբայ քաղաքում, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում, առանց իրացնելու նպատակի, իր անձնական օգտագործման համար, ձեռք է բերել խոշոր չափերով` 0,34 գրամ «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց և նպատակ ունենալով նշված թմրամիջոցը մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, ԱՄԷ-ից ապօրինի տեղափոխել ՀՀ՝ մինչև ՀՀ ժամանելը, հիշյալ թմրամիջոցը փաթեթավորել է պոլիէթիլենային զիպ փականով տոպրակով և փայլաթիթեղով, այնուհետև այն տեղադրել է իր կապույտ պլաստմասսյա ճամպրուկում, որից հետո ճամպրուկը հանձնել է որպես ուղեբեռ:
2025 թվականի մարտի 16-ին՝ ժամը 11:46-ին, Սուն Յինգջունը Արաբական Միացյալ Էմիրություններից Դուբայ-Երևան «FZ717» համարի ավիաչվերթով ժամանել է ՀՀ և իր անձնական գործածման համար, առանց իրացնելու նպատակի, ԱՄԷ-ից մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն N1 հավելվածով նախատեսված, խոշոր չափերով՝ 0,34 գրամ «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցը ՀՀ պետական սահմանի «Զվարթնոց» օդանավակայանի մաքսակետի տարածքով ապօրինի տեղափոխել է ՀՀ և դրանք ապօրինի պահել է իր ուղեբեռում, ինչը հայտնաբերվել է Սուն Յինգջունի կապույտ պլաստմասսյա ուղեբեռի միջից՝ 2025 թվականի մարտի 16-ին՝ ժամը 13:00-ից մինչև 16:55-ն ընկած ժամանակահատվածում, ՀՀ ՊԵԿ ՄԴՊՎ ՕՀ և ԷԱՕՏԻՓՎ բաժինների աշխատակիցների կողմից «Արմենիա» միջազգային օդանավակայաններ» ՓԲ ընկերության «Զվարթնոց» օդանավակայանի ուղևորների սպասարկման և ժամանման սրահի մաքսային հսկողության գոտում իրականացված մաքսային զննման ժամանակ»:
2025 թվականի մայիսի 20-ին թիվ 84107025 քրեական վարույթն՝ ըստ մեղադրանքի Սուն Յինգջունի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան: Քրեական գործին շնորհվել է ԵԴ1/1752/01/25 համարը։
Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի դատավճռի համաձայն. «Սուն Յինգջունին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ։
Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի քսանապատիկի՝ 1.500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով սահմանված կարգով` Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված ՝ 1.500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքին լրիվ գումարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նշանակված՝ 5 (հինգ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկումը, և Սուն Յինգջունի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի քսանապատիկի՝ 1.500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով և ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ պատժի կրման սկիզբը հաշվելով 2025 թվականի մարտի 16-ից։
Սուն Յինգջունի նկատմամբ նշանակել լրացուցիչ պատիժ Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը իր մշտական բնակության երկիր և նրան արգելել գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում՝ 10 (տասը) տարի ժամկետով:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «ՀՀ ՔԿ Փորձաքրեագիտական կենտրոն» ՊՈԱԿ ՓՈՐՁԱԳԵՏ թիվ 85» կնիքով կնիքված փաթեթում առկա 0,31 գրամ քաշով «մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցը ոչնչացնել:
Սուն Յինգջունի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Մեղադրյալ Սուն Յինգջունից հօգուտ Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի գանձել փորձաքննության արժեք կազմող 72.000 (յոթանասուներկու հազար) ՀՀ դրամը՝ որպես վարութային ծախս։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում»։
Նշված դատավճռի օրինակը պաշտպանական կողմը ստացել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։
2025 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված դատավճռի դեմ մեղադրյալ Սուն Յինգջունի պաշտպաններ Գայանե Գևորգյանի և Էդգար Նալբանդյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը։
Թիվ ԵԴ1/1752/01/25 քրեական գործի նյութերը Վերաքննիչ դատարան են ստացվել 2025 թվականի հոկտեմբերի 7-ին, իսկ նախագահող դատավոր Ա․Բեկթաշյանի աշխատակազմին են հանձնվել 2025 թվականի հոկտեմբերի 8-ին։
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի հոկտեմբերի 17-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սուն Յինգջունի պաշտպաններ Գայանե Գևորգյանի և Էդգար Նալբանդյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և թիվ ԵԴ1/1752/01/25 քրեական գործը նշանակվել է դատաքննության։
Նույն որոշմամբ Սուն Յինգջունի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքը թողնվել է անփոփոխ։
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի մեջ, մասնավորապես, նշված է.
«(…) Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները ստուգելու և գնահատելու արդյունքում Դատարանը գտնում է, որ առկա է փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջություն, որը թույլ է տալիս հաստատված համարելու, որ Սուն Յինգջունը, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, այն է` թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառությունը թույլատրվում է միայն բժշկական նպատակներով՝ բժշկի նշանակմամբ (...), չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու՝ այդպիսիք ձեռք բերելու, պահելու կամ իրացնելու թույլտվություն, առանց իրացնելու նպատակի, անձնական գործածման համար, Արաբական Միացյալ Էմիրություններից մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, Հայաստանի Հանրապետություն է ապօրինի տեղափոխել խոշոր չափերով «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց և այն առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի պահել է իր ուղեբեռի մեջ։
Այսպես.
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության քաղաքացի Սուն Յինգջունը, գտնվելով Արաբական Միացյալ Էմիրությունների Դուբայ քաղաքում, քննությամբ չպարզված հանգամանքներում, առանց իրացնելու նպատակի, իր անձնական օգտագործման համար, ձեռք է բերել խոշոր չափերով` 0,34 գրամ «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց և նպատակ ունենալով նշված թմրամիջոցը մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու և դրա տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, ԱՄԷ-ից ապօրինի տեղափոխել ՀՀ՝ մինչև ՀՀ ժամանելը, հիշյալ թմրամիջոցը փաթեթավորել է պոլիէթիլենային զիպ փականով տոպրակով և փայլաթիթեղով, այնուհետև այն տեղադրել է իր կապույտ պլաստմասսյա ճամպրուկում, որից հետո ճամպրուկը հանձնել է որպես ուղեբեռ:
2025 թվականի մարտի 16-ին՝ ժամը 11:46-ին, Սուն Յինգջունը Արաբական Միացյալ Էմիրություններից Դուբայ-Երևան «FZ717» համարի ավիաչվերթով ժամանել է ՀՀ և իր անձնական գործածման համար, առանց իրացնելու նպատակի, ԱՄԷ-ից մաքսանենգությամբ՝ մաքսային հսկողությունից թաքցնելու տեղափոխման համար սահմանված արգելքը խախտելու եղանակով, «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն N1 հավելվածով նախատեսված, խոշոր չափերով՝ 0,34 գրամ «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցը ՀՀ պետական սահմանի «Զվարթնոց» օդանավակայանի մաքսակետի տարածքով ապօրինի տեղափոխել է ՀՀ և դրանք ապօրինի պահել է իր ուղեբեռում, ինչը հայտնաբերվել է Սուն Յինգջունի կապույտ պլաստմասսյա ուղեբեռի միջից՝ 2025 թվականի մարտի 16-ին՝ ժամը 13:00-ից մինչև 16:55-ն ընկած ժամանակահատվածում, ՀՀ ՊԵԿ ՄԴՊՎ ՕՀ և ԷԱՕՏԻՓՎ բաժինների աշխատակիցների կողմից «Արմենիա» միջազգային օդանավակայաններ» ՓԲ ընկերության «Զվարթնոց» օդանավակայանի ուղևորների սպասարկման և ժամանման սրահի մաքսային հսկողության գոտում իրականացված մաքսային զննման ժամանակ: Դատարանը գտնում է, որ դատավճռի հիմքում դրված՝ փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությունը բացառում է Սուն Յինգջունին ներկայացված մեղադրանքի ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած։
Հիմնական և լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները ստուգելու և գնահատելու արդյունքում Դատարանը հաստատված է համարում նաև սույն քրեական գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող հետևյալ փաստական հանգամանքները. Սուն Յինգջունը ՀՀ–ում նախկինում դատված չի եղել։
5. Դատարանի իրավական վերլուծությունները, հետևությունները և որոշումները.
Վերլուծելով մեղադրյալ Սուն Յինգջունին ներկայացված մեղադրանքը և հիմնվելով հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա` Դատարանն արձանագրում է, որ Սուն Յինգջունին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով ներկայացված մեղադրանքը հիմնավորվում է դատաքննության ընթացքում հետազոտված հետևյալ ապացույցներով.
Դատարանի գնահատմամբ Սուն Յինգջունի խոստովանական ցուցմունքը հիմնավորվել է պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված բավարար ապացույցներով, մասնավորապես՝ 30.04.2025 թվականին «ՀՀ քննչական կոմիտեի փորձաքրեագիտական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ից ստացված դատանյութագիտական փորձագետի թիվ 1185 Ք-25 եզրակացությամբ, ՀՀ ՊԵԿ էլեկտրոնային առևտրի և օդային տրանսպորտով իրականացվող փոխադրումների վարչության կողմից 16.03.2025թ. կազմված մաքսային զննման (տեսազննման) ակտով, ՀՀ ՊԵԿ մաքսանենգության դեմ պայքարի վարչության կողմից կազմված մաքսանենգության դեպքի վերաբերյալ թիվ ՄԿԽԴ-82 արձանագրությամբ, ՀՀ ԱԱԾ ՍԷԿՏ համակարգում առկա՝ Սուն Յինգջունի սահմանահատումներ պատմությունով, նախաքննության մարմնի կողմից կազմված՝ 24.03.2025 թվականին վերը նշված փաստաթղերը զննելու վերաբերյալ արձանագրությամբ, նախաքննության մարմնի կողմից կայացված՝ 03.04.2025 թվականին ՀՀ ՊԵԿ ՄԴՊ վարչության աշխատակիցների կողմից 2025 թվականի մարտի 16-ին կազմված մաքսային զննման /տեսազննման/ թիվ 50 ակտը, մաքսանենգության դեպքի վերաբերյալ թիվ ՄԿԽԴ-82 արձանագրությունը և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության քաղաքացի Սուն Յինգջունի սահմանահատումների վերաբերյալ ստացված ՍԷԿՏ տվյալներով գրությունը արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչելու վերաբերյալ որոշմամբ, իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «ՀՀ ՔԿ փորձաքրեագիտական կենտրոն» ՊՈԱԿ ՓՈՐՁԱԳԵՏ թիվ 85» կնիքով կնիքված փաթեթում առկա 0,31 գրամ քաշով «մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցով։
Վերոգրյալ վերլուծության լույսի ներքո և հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Սուն Յինգջունին վերագրվող արարքները, այդ արարքների քրեական հակաիրավականությունը, այդ արարքները մեղադրյալի կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքների կատարման մեջ:
Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Սուն Յինգջունը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքները, որոնց նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետը:
Դատարանը, հաստատված համարելով հանցանքների և դրանց կատարման մեջ Սուն Յինգջունի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա է պատժի կատարած հանցանքների համար:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, գտնում է, որ Սուն Յինգջունի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք պետք է դիտել ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և կատարածի համար զղջալը (Դատարանի նման մոտեցումը համահունչ է Սերոբ Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը):
Դատարանը մեղադրյալ Սուն Յինգջունի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրում։
Միաժամանակ, որպես մեղադրյալ Սուն Յինգջունի անձը բնութագրող տվյալ, Դատարանն արձանագրում է, որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել։
(…)
Վերը շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո Սուն Յինգջունի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից կատարված հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքները բնակչության առողջության դեմ ուղղված, դիտավորյալ, միջին ծանրության և ծանր հանցագործություններ են, թմրամիջոցը «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց է, որը վտանգավորության և անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության հարաբերականորեն բարձր աստիճան ունի, դրա չափը 0.34 գրամ է, որի չափը գերազանցում է թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված խոշոր չափի նվազագույն սահմանը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը. թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707-Ն որոշման թիվ 1 հավելվածի 110-րդ կետի համաձայն՝ «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցի մանր չափը 0,01-0,05 գրամ է, զգալին՝ 0,05-0,25 գրամը, խոշոր՝ 0,25-1,25 գրամ, առանձնապես խոշոր 1,25 գրամից սկսած), - խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը,
- այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող սույն դատավճռում նշված հանգամանքը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը,
- անձը բնութագրող հանգամանքները. այն, որ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքի համաձայն՝ ՀՀ-ում նախկինում չդատված անձ է:
Վերոգրյալների հիման վրա Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալ Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի քսանապատիկի՝ 1.500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որի միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները։
Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով սահմանված կարգով` Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված ՝ 1.500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքին պետք է լրիվ գումարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նշանակված՝ 5 (հինգ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկումը, և Սուն Յինգջունի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի քսանապատիկի՝ 1.500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով և ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ գործում առկա փաստական տվյալները թույլ են տալիս եզրահանգելու, որ տվյալ կոնկրետ դեպքում պատժի նպատակները իրացվելու համար անհրաժեշտ է մեղադրյալի նկատմամբ նշանակել լրացուցիչ պատիժ՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը իր մշտական բնակության երկիր և նրան արգելել գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում ՝ 10 (տասը) տարի ժամկետով:
Մեղադրյալի նկատմամբ հիմնական և լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս, Դատարանը հաշվի է առնում մեղադրյալի ՉԺՀ քաղաքացի հանդիսանալը, Հայաստանի Հանրապետությունում մշտական բնակության վայր չունենալու, գրանցված որևէ տեղ չաշխատելու հանգամանքները և ՉԺՀ-ում հաշվառման և մշտական բնակության վայր ունենալու հանգամանքը: Հարկ է նաև արձանագրել, որ Սուն Յինգջունը Հայաստանի Հանրապետությունում փախստականի կամ ապաստան ստացածի կարգավիճակ չունի, ինչպես նաև բացակայում են վերջինիս Հայաստանի Հանրապետությունից վտարելուն խոչընդոտող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները։
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սուն Յինգջունը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, քանի որ նրան պատժից ազատելու, այդ թվում՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքեր առկա չեն։
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սուն Յինգջունի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատժի կրման սկիզբը պետք է հաշվել 2025 թվականի մարտի 16-ից, քանի որ այդ օրվանից վերջինս սույն քրեական գործով գտնվում է փաստացի անազատության մեջ:
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի 11-13-րդ կետերով նշված հարցերին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը սույն քրեական վարույթով բացակայում է։
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ «ՀՀ ՔԿ Փորձաքրեագիտական կենտրոն» ՊՈԱԿ ՓՈՐՁԱԳԵՏ թիվ 85» կնիքով կնիքված փաթեթում առկա 0,31 գրամ քաշով «մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցը պետք է ոչնչացնել:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Սուն Յինգջունի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը, պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ մեղադրական դատավճիռ կայացնելու և ազատազրկման ձևով ռեալ պատիժ նշանակելու պայմաններում առկա է բարձր հավանականություն առ այն, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի և չկատարել իր վրա դրված պարտականությունները, իսկ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է մեղադրյալի փախուստը կանխելու և նրա կողմից իր վրա դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
Անդրադառնալով վարութային ծախսերի հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Սուն Յինգջունից հօգուտ Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի պետք է գանձել դատանյութագիտական փորձաքննության արժեք կազմող 72.000 (յոթանասուներկու հազար) ՀՀ դրամը՝ որպես վարութային ծախս։ (…)»։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Մեղադրյալ Սուն Յինգջունի պաշտպաններ Գայանե Գևորգյանը և Էդգար Նալբանդյանը խնդրել են․
1․ Թիվ ԵԴ1/1752/01/25 քրեական գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով Սուն Յինգջունի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու մասով, բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի դատավճիռը և Սուն Յինգջունի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։
2․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Սուն Յինգջունի վերաբերյալ նշանակված տուգանքը նվազեցնել տասնապատիկի չափով։
3․ Նշանակված լրացուցիչ պատիժը վերացնել կամ նվազեցնել։
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես նշված է, որ․ «(…) Գտնում ենք սույն քրեական գործի առկա փաստական տվյալները բավարար էին Դատարանի համար հանգելու այն հետևությանը, որ Սուն Յինգջունի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածը սահմանված պատժի նպատակներին՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները, այսինքն առկա բնութագրիչներն ու փաստական հանգամանքները բավարար են, որպեսզի ողջամիտ եզրակացություն ձևավորվի առ այն, որ պատժի նպատակների իրացվելիությունն ապահովելը հնարավոր է առանց Սուն Յինգջունի նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կրելու:
(…)
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։
Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա:
Պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:
Մեղադրյալ Սուն Յինգջունի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են հանդիսանում առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելու, կատարած հանցանքի համար զղջալու հանգամանքները, իր խնամքին տարեց մայր ունենալը, որը ունի առողջական խնդիրներ, ինչպես նաև առողջական խնդիրներ ունենալու հանգամանքը, որը հավաստվում է նաև Զվարթնոց օդանավակայան շտապ օգնություն կանչելու և նրան հիվանդանոց տեղափոխելով։
Մեղադրյալ Սուն Յինգջունի անձը բնութագրող տվյալների մասով հարկ ենք համարում նշել, որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել, և որևէ կերպ արատավորված չի եղել, ունի տարեց առողջական խնդիրներ ունեցող մայր, որի խնամքը լիովին իր վրա է, ինչպես նաև որդի, որը ուսանող է և ֆինանսական բոլոր հարցերը ապահովու է Սուն Յինգջունը, Վերաքննիչ դատարանին հայտնում ենք, որ Սուն Յինգջունը տարաբնույթ տեսակի բանվորային աշխատանքներ է իրականացնում, որի միջոցով էլ ապահովել է թե մոր, թե որդու ծախսերը, հաշվի առնելով նշված հանգամանքները կարծում ենք, որ պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով: Այսպես, նշված հանգամանքները, Դատական ակտը կայացնելիս Դատարանը հաշվի չի առել և անհամեմատ խիստ պատիժ է նշանակել:
Բացի այդ գտնում ենք, որ Դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ Սուն Յինգջունը մանրամասն ցուցմունք է տվել իրեն մեղսագրվող արարքի մասին, որ մինչև այժմ ինքն անհամարձակության և վախի պատճառով չէր համարձակվում ինքնակամ խոստովանել իր մեղքը, ինչի համար խորապես զղջում է: Բանտում անցկացրած այս ամիսների ընթացքում ինքը խորապես գիտակցել է իր սխալները։ Թմրամիջոցների օգտագործումը և տեղափոխումը հանցագործություն են, իսկ ճշմարտությունը թաքցնելը՝ առավել ևս։ Այժմ ինքն անկեղծորեն խոստովանում է՝ ինքը օգտագործել է թմրամիջոցներ, և իր ճամպրուկում հայտնաբերված 0․3 գրամ թմրամիջոցն ինքն է իր հետ բերել՝ անձնական օգտագործման համար։ Հայտնեց, որ Չինաստանում աշխատում էր շինարարության ոլորտում և վերջին տարիներին շինարարության ոլորտում վաստակած գումարը շատ քիչ էր, բացի այդ հայրը՝ Սուն Ծի Սյանը, վերջերս մահացել էր, իսկ մայրը՝ Դին Ֆեն Յինը, առողջական լուրջ խնդիրներ ունի․ սրտի հիվանդություն, հիպերտոնիա, այլ հիվանդություններ, և մշտական դեղորայքի կարիք ունի։ Որդին՝ Սուն Ծյուն Բոն, սովորում է Չանչուն քաղաքի մանկավարժական համալսարանի առաջին կուրսում։ Արդյունքում, իր աշխատավարձը չէր բավարարում առօրյա ծախսերին, և կյանքը շատ սթրեսային էր։ Այդ պատճառով որոշել է մեկնել արտասահման՝ հուսալով, որ կարող է ավելի շատ գումար վաստակել և նորմալ ապրել։ Քանի որ հոր մահվան ժամանակ աշխատում էր, նրան վերջին անգամ չի տեսել մինչև մահը։ Դա իր համար մեծ հարված էր: Չի կարողանում իրեն ներել, ինչի հետևանքով տառապում էր անքնությամբ, ինքնամփոփությամբ և միգրենով: Հոր մահից հետո ինքը անընդհատ փորձում էր իրեն անզգայացնել ալկոհոլով և թմրանյութով։ Այսպիսով, երբ Դուբայում տեսավ, որ ընկերները թմրանյութ են օգտագործում, որոշեց նրանց հետ միասին օգտագործել, և ընկերոջ միջոցով հեռախոսազանգով գնեց թմրանյութեր: Միևնույն ժամանակ, քանի որ ինքը հաճախ թմրանյութեր չէր օգտագործում, քանակությունը շատ փոքր էր, բայց նրանք անընդհատ պնդում էին, որ թմրանյութ ընդունի, ինչը հանգեցրեց կոնֆլիկտի և վեճի։ Ինքը վախենում էր, որ նրանք իրեն կհաղորդեն Դուբայի ոստիկանությանը՝ թմրանյութ օգտագործելու և գնելու համար, ուստի թմրանյութը ուղղակիորեն բերեց Հայաստան: Սա առաջին անգամն էր, որ իր հետ թմրանյութ էր բերել այս երկիր: Ինքը չգիտեր, որ այստեղ թմրանյութերի նկատմամբ վերահսկողությունը այդքան խիստ է: Ինքը պատրաստ է կրել պատիժը, սակայն խնդրում է կարեկցանքով մոտենալ՝ հաշվի առնելով, որ ինքը միայն չինարեն է խոսում և քրեակատարողական հիմնարկում չի կարողանում շփվել որևէ մեկի հետ, ամեն օր անկյունում թաքնված է անցկացնում և երբ իրեն վատ է զգում, միայն կարող է սառը ցնցուղ ընդունել, որպեսզի դիմանա։ Խնդրում է կարեկցանքով վերաբերվել իրեն և մեղմ դատել, քանի որ ինքը պետք է գումար վաստակի՝ մորը դեղորայք գնելու, որդու ուսման վարձը և կենցաղային ծախսերը վճարելու համար: Ինքն արդեն մի քանի ամիս է՝ կապ չի հաստատել իր ընտանիքի հետ և անհանգստանում է, որ եթե նրանք իմանան իր կալանավորման մասին, չեն կարողանա դա ընդունել, բայց ցավոք այս դժբախտությունն արդեն տեղի է ունեցել: Քանի որ մի քանի ամիս կապ չի հաստատել ընտանիքի հետ և գումար չի ուղարկել տուն, մայրն ամեն օր անհանգստանում է, որ իր հետ ինչ-որ դժբախտ պատահար է եղել արտերկրում: Անհանգստությունների արդյունքում մայրը կես ամիս առաջ ծանր հիվանդացել է, հոսպիտալացվել, ապա վիրահատվել։ Նախքան ամբողջական ապաքինումը հիվանդանոցից դուրս է գրվել, որպեսզի գումար խնայի, ներկայումս տանն է, և նրան խնամող չկա: Ավելացրեց, որ եթե ինքը շարունակի քրեական կալանքի տակ մնալ և գումար չուղարկի ընտանիքին, մայրը կմնա առանց անհրաժեշտ դեղորայքի, և նրա առողջական վիճակը կարող է կրկին վատանալ, իսկ որդին ստիպված կլինի ընդհատել ուսումը: Ինքը հասկանում է, որ այս ամենն իր հանցանքի հետևանքն է, բայց կրկին խնդրում է հնարավորության դեպքում հաշվի առնել իր մոր և որդու վերաբերյալ հանգամանքները և իրեն տալ հնարավորություն՝ իր սխալները շտկելու համար՝ առանց շարունակելու իր կալանքը։ Ինքը խոստանում է Աստծո և օրենքի առաջ, որ հետագայում լիովին կհամագործակցի քննության հետ։ Կարող է վարձակալել բնակարան Երևանում և մնալ այնտեղ՝ առանց տեղաշարժվելու՝ պատրաստ լինելով ցանկացած պահի ներկայանալ։ Եթե իր վերաբերմունքը լինի ոչ պատշաճ կամ փորձի փախուստի դիմել, պատրաստ է կրել բոլոր օրինական հետևանքները: Միաժամանակ խոստանում է այլևս երբեք չդիպչել թմրամիջոցներին և չկատարել որևէ արարք, որը կարող է վտանգել հասարակության որևէ անդամի։ Ինքը պատրաստ է խստորեն պահպանել կարգապահությունն ու օրենքները և լինել օրինապաշտ քաղաքացի։
Վերաքննիչ դատարանի ուշադրությունը հրավիրում ենք այն հանգամանքի վրա, որ Դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի դրույթները և սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքի վերաբերյալ չի իրականացվել վերլուծություն։ Այն է, հանցանքի շարժառիթներ և նպատակների վերաբերյալ Սուն Յինգջունը մանրամասն ցուցմունք է տվել, թե ինչու է այնպես ստացվել, որ թմրամիջոցը իր հետ բերել է Հայաստանի Հանրապետություն, «քանի որ ինքը հաճախ թմրանյութեր չէր օգտագործում, քանակությունը շատ փոքր էր, բայց նրանք անընդհատ պնդում էին, որ թմրանյութ ընդունի, ինչը հանգեցրեց կոնֆլիկտի և վեճի։ Ինքը վախենում էր, որ նրանք իրեն կհաղորդեն Դուբայի ոստիկանությանը՝ թմրանյութ օգտագործելու և գնելու համար, ուստի թմրանյութը ուղղակիորեն բերեց Հայաստան: Սա առաջին անգամն էր, որ իր հետ թմրանյութ էր բերել այս երկիր: Ինքը չգիտեր, որ այստեղ թմրանյութերի նկատմամբ վերահսկողությունը այդքան խիստ է»: Վերաքննիչ դատարանի ուշադրությունը հրավիրում եմ այն հանգամանքի վրա, որ Սուն Յինգջունը չի ունեցել հանցավոր շարժառիթ կամ նպատակ, որպեսզի կատարի ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարք, չի պլանավորել նախօրոք այդ արարքի կատարումը, չի ունեցել այնպիսի շարժառիթ որով կունենար ազդեցություն այլ անձանց կյանքի կամ առողջության վրա, այլ զուտ վախի զգացումի ներքո կատարել է չմտածված և չգիտակցված քայլ, քանի որ մտածում էր, որ իր ընկերները կմատնեն նրան ոստիկաններին, այդ իսկ պատճառով չիմանալով թե այդ թմրանյութը ինչ անի բերել է իր հետ։ Ինչ վերաբերվում է հանցանքը կատարելիս և դրանից հետո նրա վարքի մասին, ապա վերջինս չի տեղեկացված չի եղել, որ Մետամֆետամին թմրամիջոցի նկատմամբ նման խիստ մոտեցում է ցուցաբերվում Հայաստանի Հանրապետության կողմից, այդ իսկ պատճառով վախի մթնոլորտի ներքո սթրեսից առողջական վիճակը կտրուկ վատթարանում է և տեղափոխվում է հիվանդանոց, հետագայում արդեն դատաքննության ընթացքում տալիս է մանրամասն ճշմարտացի ցուցմունք, գիտակցում և զղջում է իր կատարած հանցանքի համար։ Բացի այդ, գտնում ենք, որ սույն դեպքում մեծ դեր պետք է ունենա այն հանգամանքը, որ վերջինս երբևիցե արատավորված չի եղել և որպես այդպիսին Սուն Յինգջունը հանցավոր անձ իրենից չի ներկայացնում։ Ուստի գտնում ենք, որ հաշվի առնելով վերոնշյալ հանգամանքները, նրա կողմից կատարած արարքի հանրային վտանգավորվածության աստիճանն այնքան է նվազել, որ վերջինս նկատմամբ հնարավոր է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի դրույթները։
Հարկ ենք համարում նաև անդրադառնալ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված պատժի տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի քսանապատիկի՝ 1.500.000 ՀՀ դրամի չափով։ Նշված արարքի սանկցիան նախատեսում է տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով տուգանք։ Սույն պարագայում էլ, գտնում ենք, որ Դատարանը պատիժը կիրառել է ոչ համաչափ, հաշվի չի առել Սուն Յինգջունի տրված ցուցմունքը այն հանգամանքը, որ վերջինս ունի ֆինանսական խնդիրներ իր խնամքին գտնվող մայր ում դեղորայքները ապահովում է Սուն Յինգջունը, որդի ում ուսման վարձը ևս ապահովում է Սուն Յինգջունը։ Վերջինս ֆինանսական խնդիրների պատճառով է, որ լքել է իր երկիրը և արտագնա աշխատանքների մեկնել։ Բաց այդ, Վերաքննիչ դատարանի ուշադրությունը հրավիրում ենք այն հանգամանքի վրա, որ կիրառված ազատազրկման ձևով պատիժը կրելուց հետո կիրառվելու է լրացուցիչ պատիժ, որով վերջինս վտարվելու է Հայաստանի Հանրապետությունից, ինչի պարագայում նշանակված տուգանքը վճարելու հնարավորություն չի ունենալու։ Այնինչ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պարագայում Սուն Յինգջունը աշխատելու է և մաս-մաս վճարելու է նշանակված տուգանքը։
Ավելին, Դատարանը նաև լրացուցիչ պատիժ է նշանակել Սուն Յինգջունի նկատմամբ, որով վերջինս Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու է իր մշտական բնակության երկիր և նրան արգելվելու է գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում ՝ 10 (տասը) տարի ժամկետով։ Նշված պարագայում էլ, Դատարանը անհիմն է կիրառել լրացուցիչ պատիժը, որևէ կերպ չի հիմնավորել դրա անհրաժեշտությունը, ավելին կիրառել է ամենախիստ ժամկետը դա 10 տարին է, գտնում ենք, որ Դատարանի նշանակված պատիժը համաչափ չէ կատարված արարքի և փաստական հանգամանքների հետ։
Սուն Յինգջունի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող նշված հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունն էականորեն նվազեցնում են մեղադրյալի կողմից կատարված հանցագործությունի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու ու նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը, այսինքն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84 հոդվածի կիրառումը։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ինստիտուտը Վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Այսպես, վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, ուստի սույն գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ մեղադրյալ Գրիգորյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Դատարանի կողմից կայացված Դատավճիռը ՝ պատժի մասով համաչափ չէ, պատճառաբանված չէ, և արդարացված չէ, ավելին Դատարանը փաստական հանգամանքներին անդրադարձ է կատարել ձևական կերպով, քանի որ չի այդ անդրադարձը չի արտացոլվել պատժի նշանակմամբ։ Գտնում ենք, որ պատիժ նշանակելիս այն է ազատազրկման ձևով պատիժ Դատարանը ոչ միայն պետք է հաշվի առնի կատարած անձի բնութագրող տվյալները, արարքի վտանգավորության աստիճանը, առներ ոչ միայն մեղադրյալի հետագա կարգավիճակը, այլ նաև մեղադրյալի անչափահաս մոր և որդու կյանքի վրա ինչն անդառնալի ազդեցություն կունենա պատիժը ազատազրկման ձևով նշանակելու պարագայում։
Վերաքննիչ դատարանի ուշադրությունը հրավիրում ենք այն հանգամանքի վրա, որ Սուն Յինգջունը վայելում է իր շրջապատի վստահությունը, ավելին վերջինիս ընկեր՝ Ֆուգեն Չանդրան ժամանակավոր կացության քարտ՝ AA03601 տրամադրել է պարտավորագիր, առ այն որ եթե Սուն Յանգջունի նկատմամբ կիրառվի ազատազրկման հետ չկապված պատիժ պատրաստ է ժամանակավոր ընդունել վերջինիս իր տան ք․ Երևան, Ալեք Մանուկյան փ 7/10 հասցեում, ինչպես նաև Ֆուգեն Չանդրան հանդիսանում է «Ռեդ Պանդա» ՍՊ ընկերության տնօրեն տվել է իր երաշխավորագիրը առ այն, որ պատրաստ է ընդունել վերջինիս աշխատանքի եթե նրա նկատմամբ կիրառվի ազատազրկման հետ չկապված պատիժ։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը գտնում ենք, որ Դատարանի վիճարկվող Դատավճիռը օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված չէ, կայացվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված նորմի խախտմամբ, հետևաբար Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական օրենքի սխալ, քանի որ Դատարանը պետք է կիրառեր վերը թվարկված դրույթները, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենքի 84-րդ հոդվածի դրույթները, որն ազդել է գործով ճիշտ դատական ակտ կայացնելու վրա, որի պարագայում դատական ակտը ենթակա է բեկանման: (…)»։
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Դատական նիստի ժամանակ պաշտպանները պնդեցին վերաքննիչ բողոքը և խնդրեցին այն բավարարել, միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանին են ներկայացրին մեղադրյալի երեխայի նույնականացման վկայականի պատճենը, վերջինիս հոր մահվան վկայականի, մոր անձնագրի, առողջական վիճակի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերի պատճենները, Ռեդ Պանդա ՍՊԸ տնօրեն Ֆուգեն Չանդրայի կողմից տրամադրված մեղադրյալին առաջարկվող աշխատանքի և ժամանակավոր կացարանով ապահովելու վերաբերյալ գրությունները։
Մեղադրյալը միացավ պաշտպանների պնդումներին և դիրքորոշումներին։
Դատախազն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, լսելով պաշտպանների և մեղադրյալի հիմնավորումները` վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, դատախազի առարկությունները՝ վերաքննիչ բողոքի դեմ, գտնում է, որ մեղադրյալ Սուն Յինգջունի պաշտպաններ Գայանե Գևորգյանի և Էդգար Նալբանդյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մասնակիորեն բավարարման՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: (…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
(…)
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
7. Զինծառայողի վրա կարող են դրվել այնպիսի պարտականություններ, որոնք չեն խոչընդոտում զինված ուժերի համապատասխան ստորաբաժանումում իր ծառայողական պարտականությունների կատարումը: (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոց, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ, դրանց պատրաստուկ կամ դրանց համարժեք նյութ (անալոգ) կամ դրանց ածանցյալ կամ պրեկուրսոր ապօրինի արտադրելը, պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, տեղափոխելը կամ առաքելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է խոշոր չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով:
(...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի համաձայն՝
 1. Թմրամիջոցի, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութի, դրանց պատրաստուկի, դրանց համարժեք նյութի (անալոգ) կամ դրանց ածանցյալի կամ դրանց պրեկուրսորի կամ դրանք պատրաստելու համար օգտագործվող և հատուկ հսկողության տակ գտնվող նյութի, սարքավորման կամ գործիքի կամ մշակումն արգելված՝ թմրամիջոց, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութ պարունակող բույսի մաքսանենգությունը՝ Եվրասիական տնտեսական միության մաքսային սահմանով կամ Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանով դրանք ապօրինի տեղափոխելը, որը կատարվել է առանց մաքսային հսկողության կամ դրանից թաքցնելով, կամ դրանց մասին հավաստի տեղեկությունը սահմանված կարգով չհայտարարագրելու կամ ոչ իր անվամբ հայտարարագրելու կամ դրանց տեղափոխման համար սահմանված կանոնը, այդ թվում՝ արգելքը կամ սահմանափակումը խախտելու կամ մաքսային կամ այլ փաստաթուղթը խաբեությամբ օգտագործելու միջոցով`
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից վեց տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է՝
1) մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ,
2) իշխանական կամ ծառայողական լիազորությունները կամ դրանցով պայմանավորված ազդեցությունն օգտագործելով,
3) խոշոր չափերով կամ
4) շանտաժի միջոցով՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ հինգից տասը տարի ժամկետով:
3. Սույն հոդվածի 1-ին կամ 2-րդ մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է`
1) հանցավոր կազմակերպության կողմից կամ
2) առանձնապես խոշոր չափերով՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ վեցից տասներկու տարի ժամկետով։
Ա.Շահբազյանի վերաբերյալ 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշման մեջ անդրադառնալով վերոնշյալ չափանիշներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատականը տրվում է դատարանի կողմից՝ հանցագործության կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա, և արտահայտվում է կոնկրետ պատժի տեսքով (...)։ Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա՝ առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա։ Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ազդող վերը նշված գործոնների հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցավորի մեղքի ձևը։ Այսպես՝ մեղքի դիտավորյալ ձևով կատարվող հանցագործությունների ժամանակ առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեն ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող արարքները, որոնք ենթադրում են հանցավորի կողմից հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության կամ իրական հնարավորության նախատեսում։ Ընդ որում, արարքի վտանգավոր հետևանքների առաջացումը նախատեսելն ընդգրկում է ոչ միայն ապագայում սպասվելիք փոփոխությունների փաստական բովանդակության գիտակցումը, այլև այդ փոփոխությունների սոցիալական նշանակության (հանրային վտանգավորության) գիտակցումը։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցանք կատարած անձի կողմից հստակ գիտակցվում է արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այսինքն՝ առկա է վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության նախատեսումը, օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Այս դեպքում հանցագործության սուբյեկտի պատրաստվածությունը, հանցանքի կատարման եղանակը, իրադրությունը, օգտագործվող գործիքները, միջոցներն իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը՝ հանցավորի մոտ միանշանակ վստահություն առաջացնելով իր նպատակների անխուսափելի իրագործման մեջ»։
Ս.Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ «(…) [Յ]ուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (…), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ (...) [Պ]ատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: (...)»։
Ջ.Շիրվանյանի և Ա.Մուրադյանի վերաբերյալ 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերահաստատելով վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները՝ ընդգծել է, որ «[Յ]ուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով՝ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը»։
Մեջբերված քրեաիրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի գոյություն ունեցող այնպիսի օբյեկտիվ տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլնի, հիմնված լինեն հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, խախտված հասարակական հարաբերության կարևորությունը և պետության կողմից իրականացվող համապատասխան քրեաիրավական քաղաքականությունը, հանցավորի պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքն ու հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը և այլն (ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15, ԱՐԴ/0031/01/15 և այլն)։
Ա. Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև ընդգծել է, որ. «[Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը] հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը: Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը» (տե՛ս Արամայիս Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշումը):
Վերոգրյալ նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ մեղադրյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն, նպատակ ունենալով ապահովելու պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, հանցանք կատարածի անձը, պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ի թիվս վերոնշյալ հանգամանքների, դատարանը պարտավոր է ղեկավարվել պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև հաշվի առնել այնպիսի լրացուցիչ հանգամանքներ, ինչպիսիք են մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, կոնկրետ հանցագործության փաստական հանգամանքները, հանցագործության կատարման եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակն ու շարժառիթները և այլն: Ընդ որում, որքան մեծ է հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը և որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը:
Վերաքննիչ դատարանն, անդրադառնալով մեղադրյալ Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ պաշտպանների պնդումներին, արձանագրում է հետևյալը․
Ուսումնասիրելով վերը նշված իրավական նորմերն ու սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ մեղադրյալ Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, պատշաճ գնահատման է արժանացրել նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում վերջինի նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, վտանգավորության աստիճանին, որոնք անհրաժեշտ և բավարար են նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու կարող են ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Առաջին ատյանի դատարանը, hետազոտելով մեղադրյալ Սուն Յինգջունի անձը բնութագրող, կատարած հանցավոր արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, արձանագրել է հետևյալը.
- որպես մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ արձանագրվել են Սուն Յինգջունի կողմից մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և կատարածի համար զղջալը տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 27-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումը,
- որպես մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքներ հաշվի է առնվել այն, որ վերջինս նախկինում դատապարտված չի եղել ՀՀ-ում հիմք՝ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի տեղեկատու քարտադարանի ձև 8 տեղեկանքը,
- մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չեն արձանագրվել։
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոգրյալի հետ համակցության մեջ նաև հաշվի են առնվել նաև այլ հանգամանքներ, մասնավորապես՝
- մեղադրյալի ՉԺՀ քաղաքացի հանդիսանալու, ՀՀ-ում մշտական բնակության վայր չունենալու, գրանցված որևէ տեղ չաշխատելու հանգամանքները և ՉԺՀ-ում հաշվառման և մշտական բնակության վայր ունենալու հանգամանքը: Հատկանշական է, որ Սուն Յինգջունը ՀՀ-ում փախստականի կամ ապաստան ստացածի կարգավիճակ չունի,
- թմրամիջոցը «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոց է, որը վտանգավորության և անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության հարաբերականորեն բարձր աստիճան ունի, դրա չափը 0.34 գրամ է, որի չափը գերազանցում է թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված խոշոր չափի նվազագույն սահմանը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված՝ թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն), խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը. թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707-Ն որոշման թիվ 1 հավելվածի 110-րդ կետի համաձայն՝ «Մեթամֆետամին» տեսակի թմրամիջոցի մանր չափը 0,01-0,05 գրամ է, զգալին՝ 0,05-0,25 գրամը, խոշոր՝ 0,25-1,25 գրամ, առանձնապես խոշոր 1,25 գրամից սկսած),
- խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։
Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքում պաշտպանների կողմից բերված այն պնդումներին, որ մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել որոշակի ժամկետով փորձաշրջան՝ Վերաքննիչ դատարանը դրանք ընդունելի չի համարում և հարկ է համարում արձանագրել, որ բողոքարկված դատավճռի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս Առաջին ատյանի դատարանը, գնահատելով սույն գործի բոլոր հանգամանքները, հանգել է իրավաչափ հետևության, որ առկա չեն այնպիսի հանգամանքներ, որոնք իրենց համակցության մեջ բավարար չափով կնվազեցնեն կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, որպեսզի մեղադրյալի ուղղվելը հնարավոր լինի այլ կերպ, քան նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, ուստի սույն դեպքում միայն նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դեպքում է հնարավոր հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին:
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված լրացուցիչ պատիժը վերացնելու կամ նվազեցնելու վերաբերյալ պաշտպանների պնդումներին՝ Վերաքննիչ դատարանը դրանք ընդունելի չի համարում և ելնելով վերոգրյալ հանգամանքների համակցությունից, ինչպես նաև մեղադրյալի կողմից կատարված հանցանքների բնույթից, վտանգավորության աստիճանից, այդ թվում նաև՝ հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանից, կատարման եղանակից՝ գտնում է, որ պատժի նպատակների իրացվելիության տեսանկյունից իրավաչափ են Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն առ այն, որ անհրաժեշտ է մեղադրյալի նկատմամբ նշանակել լրացուցիչ պատիժ, մասնավորապես՝ վերջինիս Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարել իր մշտական բնակության երկիր և նրան արգելել գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում՝ 10 (տասը) տարի ժամկետով: Վերոգրյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ տվյալ դեպքում Սուն Յինգջունը ՀՀ-ում չունի փախստականի կամ ապաստան ստացածի կարգավիճակ, ինչպես նաև բացակայում են վերջինիս ՀՀ-ից վտարելուն խոչընդոտող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները։
Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված տուգանքի չափը նվազեցնելու վերաբերյալ պաշտպանների պնդումներին՝ Վերաքննիչ դատարանը դրանք ընդունելի է համարում և հաշվի առնելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը՝ գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատավճիռը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակած տուգանք պատժատեսակի մասով պետք է փոփոխել և Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ նշանակել տուգանք՝ տասնապատիկի չափով՝ 750․000 դրամի չափով։ Վերոգրյալի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հատկանշական է համարում պաշտպանների այն փաստարկները, որ «վերջինս ունի ֆինանսական խնդիրներ, իր խնամքին գտնվող մայր, ում դեղորայքները ապահովում է Սուն Յինգջունը, որդի, ում ուսման վարձը ևս ապահովում է Սուն Յինգջունը։ Վերջինս ֆինանսական խնդիրների պատճառով է, որ լքել է իր երկիրը և արտագնա աշխատանքների մեկնել»։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Սուն Յինգջունի պաշտպաններ Գայանե Գևորգյանի և Էդգար Նալբանդյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, մասնավորապես՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի դատավճիռը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակած տուգանք պատժատեսակի մասով փոփոխել և Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ նշանակել տուգանք՝ տասնապատիկի չափով՝ 750․000 դրամի չափով։ Դատավճիռը մնացած մասով պետք է թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361-րդ, 362-րդ, 363-րդ, 367-րդ, 370-373-րդ, 375-376-րդ և 378-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Մեղադրյալ Սուն Յինգջունի պաշտպաններ Գայանե Գևորգյանի և Էդգար Նալբանդյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 29-ի թիվ ԵԴ1/1752/01/25 դատավճիռը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակած տուգանք պատժատեսակի մասով փոփոխել։
Սուն Յինգջունի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պատիժ նշանակել տուգանք՝ տասնապատիկի չափով՝ 750․000 դրամի չափով։
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ա.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ


Մ․ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ