ԵԴ1/1710/01/25





Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԲՈՂՈՔԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«09» հոկտեմբերի, 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը(այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան), նախագա¬¬հությամբ՝ դատավոր Ռ․Պապոյանի, գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթար¬կե¬լով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Է․Հովհաննիսյանի(այսուհետ՝ նաև Դատախազ) ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա թիվ ԵԴ1/1710/01/25 քրեակա¬ն գործով Երևան քաղաքի ա¬ռա¬ջին ատյանի ընդ¬հա¬նուր իրա¬վասության քրեական դատարանի(այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան)՝ «Խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշումը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց ՝

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2023 թվականի մայիսի 3-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական առաջին բաժնում երկու դրվագով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 15143523 քրեական վարույթը(այսուհետ՝ նաև քրեական վարույթ)։
2024 թվականի հունիսի 26-ին նույն քննչական բաժնում երկու դրվագով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 15121724 քրեական վարույթը և միացվել թիվ 15143523 վարույթին:
2024 թվականի հուլիսի 31-ին քրեական վարույթով Արմեն Լևոնի Ավագյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել երկու դրվագով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44–155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով։
Նույն օրը Գևորգ Գեղամի Գրիգորյանի նկատմամբ հանրային քրեական է հետապնդում հարուցվել երկու դրվագով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով։
2024 թվականի հուլիսի 31-ին ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալ Արմեն Ավագյանը (այսուհետ՝ նաև Մեղադրյալ) դատարան ներկայացնելու համար ձերբակալվել է:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի օգոստոսի 1-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2(երկու) ամիս ժամկետով:
2025 թվականի մայիսի 5-ին Գևորգ Գրիգորյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով դադարեցվել է:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցություն՝ տնային կալանք և գրավ՝ 2.000.000(երկու միլիոն) ՀՀ դրամի չափով: ՀՀ վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի հունվարի 17-ի որոշմամբ առաջին ատյանի դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 29-ի որոշումը բեկանվել է, և մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2(երկու) ամսով՝ հաշվակցելով տնային կալանքի տակ գտնվելու ժամանակատատվածը:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 3-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցություն՝ տնային կալանք, բացակայելու արգելք և գրավ՝ 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով։ ՀՀ վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 10-ի որոշմամբ առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի փետրվարի 3-ի որոշումը բեկանվել է, և մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2(երկու) ամսով՝ հաշվակցելով տնային կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 3-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցություն՝ տնային կալանք՝ 1(մեկ) ամիս 15(տասնհինգ) օր ժամկետով, բացակայելու արգելք և գրավ՝ 2.000.000(երկու միլիոն) ՀՀ դրամի չափով։
ՀՀ վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի մայիսի 12-ի որոշմամբ առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի ապրիլի 3-ի որոշումը բեկանվել է և մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2(երկու) ամսով՝ հաշվակցելով տնային կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը։
Դատախազ Է.Հովհաննիսյանի՝ 2025 թվականի մայիսի 5-ի որոշմամբ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում՝ երկու դրվագով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար(մեջբերվում է մեղադրական եզրակացությունից), որ «նա 2023 թվականի մայիսի 3-ին՝ ժամը 04:30-ից մինչև ժամը 05։00-ն ընկած ժամանակահատվածում, Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտա 1 հասցեում գործող «Մոսկոու» ակումբի դիմացի հատվածում փորձել է ապօրինաբար կյանքից զրկել Սերգեյ Մելիքի Մկրտչյանին և Նարեկ Սերյոժայի Մուղդուսյանին, սակայն իր դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցանքներն իր կամքից անկախ հանգամանքներով չեն իրագործվել՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշի՝ վտանգավոր հետևանքի բացակայության հետևանքով»։
1․1․ 2025 թվականի մայիսի 15-ին քրեական վարույթի նյութերը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել են Առաջին ատյանի դատարան, որտեղ գործին շնորհվել է ԵԴ1/1710/01/25 համարը:
2025 թվականի մայիսի 19-ին Առաջին ատյանի դատարանը որոշում է կայացրել վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի մայիսի 29-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամսով՝ մինչև 2025 թվականի սեպտեմբերի 9-ը։
1․2․ Առաջին ատյանի դատարանի՝ «Խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը փոփոխվել է, և Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվել է այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցություն՝ տնային կալանքը 3(երեք) ամիս ժամկետով՝ սկիզբը հաշվելով փաստացի կիրառելու պահից, և գրավը 2․000․000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամի չափով, իսկ բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ։
2․ 2025 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ «Խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշման դեմ Դատախազի հատուկ վերանայման բողոքը(այսուհետ՝ նաև Բողոք)։
Բողոքի վերաբերյալ նյութերը(թիվ ԵԴ1/1710/01/25 քրեական գործի հավելվածը) Վերաքննիչ դատա¬րանում ստաց¬¬¬¬¬վել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 25-ին, իսկ նախագահող դատավորին է հանձնվել 2025 թվա¬¬կա¬նի սեպտեմբերի 26-ին:
2025 թվա¬կա¬նի սեպտեմբերի 29-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել Բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացա¬կար¬գով իրականացնելու մասին: Որոշման կայացման օր է սահմանվել 2025 թվականի հոկտեմբերի 9-ը:

Դատական վերանայման ենթակա՝ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումներն ու պատճառաբանությունները.
3․ Ա¬ռա¬ջին ատյանի դատա¬րա¬նի՝ «Խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի սեպտեմբերի 3-ի (այսուհետ՝ նաև բողոքարկվող որոշում, կամ՝ վիճարկվող դատական ակտ) որոշման մեջ մասնավորապես նշվել է. «(...)Վերոգրյալի լույսի ներքո անդրադառնալով սույն քրեական վարույթի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանը նախևառաջ արձանագրում է, որ Արմեն Ավագյանին վերագրվող արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանն ինքնին չի կարող հիմք հանդիսանալ արձանագրելու, որ կալանավորումից ավելի մեղմ խափանման միջոցի կիրառության պայմաններում կբացառվի մեղադրյալի պատշաճ վարքագծի ապահովումը գործի դատական քննության փուլում։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի անձի վերաբերյալ տվյալներին, ապա հարկ է փաստել, որ Արմեն Ավագյանը դատապարտված չունի, ունի մշտական բնակության վայր, 30 տարեկան է, ամուսնացած է, խմանքին են գտնվում անչափահաս զավակները:
Բացի այդ, վարույթով ներգրավված գրեթե բոլոր վկաները և տուժողները հարցաքննվել են և մինչ այս պահն Արմեն Ավագյանը որևէ կերպ չի խոչընդոտել վարույթի ընթացքին, առկա չեն տվյալներ այն մասին, որ մեղադրյալը փորձել է այդ ուղղությամբ որևէ գործողություն կատարել կամ թաքվել քննությունից։
Առկա պայմաններում, վարույթի քննության ընթացքով և հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացուցողական զանգվածով պայմանավորված՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանին հետագա կալանքի տակ պահելը չի կարող իրավաչափ համարվել։
(...)
Տվյալ դեպքում, Դատարանը գտնում է, որ տնային կալանք, գրավ և բացակայելու արգելք խափանման միջոցների համակցված կիրառությունն ամբողջությամբ կարող է ապահովել մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի պատշաճ վարքագիծը գործի դատական քննության ընթացքում և բերել հանրային շահի ու մեղադրյալի անձնական ազատության իրավունքի ողջամիտ հարաբերակցության։
Ելնելով անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության՝ պետության պոզիտիվ պարտավորության իրացվելիության, հիշյալ հիմնարար իրավունքը վերացական ու պատրանքային հիմնադրույթի չվերածելու անհրաժեշտությունից, հաշվի առնելով մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները, մասնավորապես՝ սույն որոշմամբ արձանագրված իրավաչափություն պայմանի վերաբերյալ ողջամիտ ենթադրության առկայությունը և խափանման միջոցը կիրառելիս առաջնորդվելով նվազագույնի սկզբունքով՝ Դատարանը եզրահանգում է, որ կոնկրետ դեպքում այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը, համակցված գրավով և բացակայելու արգելքով, պիտանի է հետապնդող նպատակին հասնելու համար և ի զորու է հակակշռելու Արմեն Լևոնի Ավագյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկը՝ հնարավորություն տալով ապահովելու նրա անձնական ազատության իրավունքի և վերջինիս մասնակցությամբ գործի պատշաճ քննության հանրային շահի միջև արդարացի հավասարակշռությունը։
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված խափանման միջոցներից պետք է ընտրել նաև վերջինիս իրավունքները նվազ սահմանափակողը՝ բացակայելու արգելքը, քանի որ տվյալ խափանման միջոցով հնարավոր է կանխել նրա կողմից առանց Դատարանի թույլտվության ՀՀ սահմանը հատելու հնարավորությունը:
Դատարանն արձանագրում է, որ քննության ներկա փուլում չկան և չեն ներկայացվել այնպիսի տեղեկություններ կամ փաստական տվյալներ, որոնք կարող են վկայել այն մասին, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն կանխել մեղադրյալի հավանական ոչ իրավաչափ վարքագիծը՝ առավել մեղմ պայմաններով ազատության սահմանափակման դեպքում: Այլ կերպ ասած՝ Դատարանի համոզմամբ մեղադրյալ Արմեն Լևոնի Ավագյանը, գտնվելով առավել մեղմ պայմաններով անազատության մեջ, կարող է դրսևորել պատշաճ վարքագիծ, իսկ ամենախիստ խափանման միջոց հանդիսացող կալանքի՝ որպես դատավարական ծայրահեղ միջոցի կիրառման անհրաժեշտությունն առկա չէ:
Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ թիվ ԵԴ1/1710/01/25 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արմեն Լևոնի Ավագյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումն անհրաժեշտ է փոփոխել և նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրել տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ սկիզբը հաշվելով փաստացի կիրառելու պահից, և գրավը՝ 2.000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամի չափով, իսկ բացակայելու արգելքը թողնել անփոփոխ։
(...)»:

Բողոքի հիմքերը, այն հաստատող փաստերը և պահանջը.
4․ Բողոքում, մասնավորապես, նշվել է (մեջբերվում է). «(...) Դատարանի նշված պատճառաբաննությունների և եզրահանգման կապակցությամբ անհրաժեշտ է նշել, որ ճիշտ է տվյալ քրեական գործի հիմնական դատալսումների ընթացքում թեև հարցաքննվել են գործով անցնող անձանց մի մասը, սակայն դեռևս հիմնական դատալսումները շարունակվում են, որի ընթացքում դեռևս անհրաժեշտ է հարցաքննել մի շարք վկաների: Նման դեպքում՝ այլընտրանքային խափանման միջոցի պայմաններում առկա է մատավախություն առ այն, որ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանը չի կատարի իր վրա դրված պարտականությունները՝ ապօրինի ազդեցություն կգործադրի դեռևս չհարցաքննված վկաների վրա, որոնցից մեկը՝ Գևորգ Գրիգորյանը, մտերիմ ընկերական հարաբերությունների մեջ է գտնվում վերջինիս հետ և տվյալ վարույթով ունեցել է մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ, ուստի տվյալ պարագայում մեծ է հավանականությունը, որ Արմեն Ավագյանն իր համար ցանկալի արդյունքի հասնելու նպատականով կարող է ապօրինի ազդեցություն գործադրել այդ անձանց վրա, իսկ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը մինչ այս հնարավոր է եղել ապահովել բացառապես կալանք խափանման միջոցի կիրառմամբ, հետևաբար սույն պարագայում այլընտրանքային խափանման միջոցներն ի զորու չեն ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը, քանի որ նշված հանագամանքներից զատ մեղադրյալին մեղսագրվում է երկու դրվագ առանձնապես ծանր հանցանքի կատարում և այդ հանգամանքը ևս կարող է նպաստել, որպեսզի մեղադրյալն իր ունեցած հնարավորություններով ապօրինի ազդեցություն գործադրի վերը հիշատակված անձանց վրա: Ճիշտ է տնային կալանք խափանման միջոցի դեպքում մեղադրյալը մեկուսացված է հասարակությունից, սակայն վերը նշված խափանման միջոցն ի զորու չէ ապահովելու, որպեսզի մեղադրյալն ինչ-որ եղանակով չկարողանա հաղորդակցվել դեռևս չհարցաքննված անձանց վրա:
Նշվածը հիմնավորվում է նաև դեռևս նախաքննության փուլում մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ կատարված գաղտնի քննչական գործողության արդյունքներով, որով հիմնավորվել է, որ տնային կալանքի կիրառված լինելու պայմաններում, ունենալով հեռախոսային խոսակցություններ չունենալու պարտավորություն, վերջինս խախտել է նշված սահմանափակումը և տնային կալանքի գտնվելու ընթացքում ունեցել է հեռախոսային խոսակցություններ: Հատկանշական է, որ Արմեն Ավագյանի նկատմամբ կատարված գաղտնի քննչական գործողության արդյունքում հիմնավորվել է, որ վերջինս տեղեկացված է եղել սույն վարույթով մյուս մեղադրյալ Գևորգ Գրիգորյանի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցներին և նրա հետ կատարված քննչական գործողությունների մանրամասներից, ավելին՝ Գ.Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված այլընտրանքային խափանման միջոցը կալանքի փոխարինվելու պահին Արմեն Ավագյանը միջոցներ է ձեռնարկել Գևորգ Գրիգորյանի համար ցանկալի խցում կալանքը կրելու ուղղությամբ:
Ի հիմնավորումն վերը նշածի, անհրաժեշտ է անդրադառնալ այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառման պայմաններում մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի պատշաճ վարքագիծը ապահովելու անհնարինությանը, որի տեսանկյունից պետք է նշել, որ քրեական վարույթի քննության սույն փուլում այլընտրանքային որևէ խափանման միջոց չի կարող չեզոքացնել մեղադրյալի կողմից իր դատավարական պարտականությունները չկատարելու հավանականությունը՝ հաշվի առնելով այն, որ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի վարքագծի նկատմամբ չի կարող իրականացվել այն հսկողությունը, որն իրականացվում է կալանք խափանման միջոցի դեպքում: Ընդ որում, անգամ տնային կալանքի կիրառմամբ մեղադրյալին նամակագրություն և հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու, հաղորդակցության այլ ձևերից օգտվելու իրավունքից արգելելու հանգամանքները նույնպես չեն կարող գործուն երաշխիք հանդիսանալ սույն փուլում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, քանի որ Դատարանը չի կարող արգելել մեղադրյալի հետ համատեղ բնակվող անձանց նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ վարելու, հաղորդակցության այլ ձևերից օգտվելու իրավունքը: Հետևաբար, առկա է ողջամիտ ենթադրություն, որ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանը կարող է վարույթին միջամտելու նպատակով օգտագործել այլ անձանց հեռախոսները, և այդ եղանակով կապ հաստատել որոշակի անձանց հետ:
Վերը նշված հանգամանքները պատշաճ գնահատման ենթարկելու արդյունքում անհնար է չեզրահանգել, որ առկա են ծանրակշիռ փաստական տվյալներ, որոնք բավարար են հիմնավորելու համար Արմեն Ավագյանի նկատմամբ կալանքից զատ՝ այլ խափանման միջոցներ կիրառելու ոչ իրավաչափ լինելն ու գործի քննության սույն փուլում նրան կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը:
Բացի այդ, հաշվի առնելով մեղադրյալին մեղսագրվող հանցավոր արարքների վտանգավորության աստիճանը, պատժի տեսակը, մեղադրյալ Արմեն Ավագյանը հնարավոր է նաև դիմի փախուստի և թաքնվի վարույթն իրականացնող մարմնից: Փախուստի դիմելու և վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու հավանականությունը գնահատելիս ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանը հանցանքը կատարելուց անմիջապես հետո դեպքի վայրից դիմել է փախուստի՝ հանցանքը կատարելուց հետո հանցագործությունից տուժած անձանց թողնելով անօգնական վիճակում, որպիսի պայմաններում չի բացառվում, որ Արմեն Ավագյանը, հայտնվելով ազատության մեջ, կրկին փախուստի կդիմի, առավել ևս, որ վերջինիս հայտնաբերելու, վարույթն իրականացնող մարմին ներկայացնելու ուղղությամբ նախաքննության ընթացքում՝ շուրջ մեկ տարի և 3 ամիս, իրականացվել են համապատասխան միջոցառումներ, որոնք դրական արդյունքներ չեն տվել։
Մեղադրյալի կողմից նոր հանցավոր արարք կատարելու ռիսկայնության մասին է վկայում այն հանգամանքը, որ համաձայն մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի տեղեկատու քարտադարանում առկա տեղեկատվության՝ վերջինս 2015 թվականի հուլիսի 1-ին դատապարտվել է ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 175-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 175-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, 175-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, 183-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքներ կատարելու համար և կրել է պատիժ 7 տարի ազատազրկման տեսքով:
Մեղադրյալին վերագրվող արարքների բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը թեև ինքնին չեն կարող դրվել մեղադրյալին կալանավորելու հիմքում, սակայն կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հարցը քննարկելիս և լուծելիս դրանք էական նշանակություն կարող են ունենալ մեղադրյալի՝ փախուստի դիմելու և իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականության մասին վկայող կարևոր տարրերի և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ համակցության մեջ գնահատելիս: Քրեական գործով ձեռք բերված փաստական տվյալներից ակնհայտ է, որ մեղադրյալ Ա.Ավագյանը ոչ միայն հանցավոր արարքները ենթադրաբար կատարելուց հետո դրսևորել է ոչ իրավահպատակ վարքագիծ՝ հեռանալով դեպքի վայրից, այլ նաև մեկ տարուց ավել քննված քրեական վարույթի ընթացքում նրա մասնակցության ապահովումը եղել է խնդրահարույց: Մասնավորապես, նախաքննության ընթացքում Արմեն Ավագյանին հարցաքննության կանչելու վերաբերյալ նրա հաշվառման հասցեով ուղարկվել են ծանուցագրեր, սակայն նա չի ներկայացել, ինչի կապակցությամբ որոշումներ են կայացվել հարկադրաբար ներկայացնելու մասին:
Մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի պատշաճ վարքագիծը բացառապես կալանք խափանման միջոցի կիրառմամբ ապահովելու մասին հետևության հանգելու համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև հետևյալ հանգամանքները՝
-Մեղադրյալ Ա.Ավագյանին մեղսագրված հանցավոր արարքների հանրային վտանգավորության բնույթը, մասնավորապես այն, որ մեղադրյալ Ա.Ավագյանին մեղսագրվել է երկու անձանց ապօրինաբար կյանքից զրկելու փորձ;
-ծանրության աստիճանը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը դասվում է առանձնապես ծանր հանցանքների շարքին, որի համար պատիժ է նախատեսված բացառապես ազատազրկման ձևով՝ ութից տասնհինգ տարի ժամկետով;
-կատարման եղանակը, մասնավորապես այն, որ ըստ մեղադրանքի՝ Ա.Ավագյանը ապօրինաբար Սերգեյ Մկրտչյանին և Նարեկ Մուղդուսյանին կյանքից զրկելու դիտավորությամբ, սուր կտրող-ծակող առարկայով բազմաթիվ հարվածներ է հասցրել Սերգեյ Մկրտչյանին ու Նարեկ Մուղդուսյանին;
-հետևանքները, մասնավորապես ըստ մեղադրանքի՝ Սերգեյ Մկրտչյանի առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ արտահայտված կրծքավանդակի ձախ կեսի ծակած-կտրած՝ թափանցող վերքի, զուգորդված՝ ձախակողմյան հեմոպնևմոթորաքսով, կրծքավանդակի ձախ կեսի շրջանների թվով երկու և որովայնի ձախ կեսի շրջանի՝ թվով մեկ, ծակած-կտրած՝ չթափանցող վերքերի ձևով մարմնական վնասվածքներով, իսկ Նարեկ Մուղդուսյանի առողջությանը՝ կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ արտահայտված կրքավանդակի ձախ կեսի ծակած-կտրած թափանցող վերքի, զուգորդված ձախակողմյան հեմոպնևմոթորաքսով, կրքավանդակի աջ կեսի՝ չթափանցող և ձախ ուսահոդի շրջանների ծակած-կտրած վերքերի ձևով մարմնական վնասվածքներ:
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ պետք է փաստել, որ ստորադաս դատարանի կողմից չի հիմնավորվել, որ սույն քրեական վարույթի քննության ներկա փուլում ի հայտ են եկել այնպիսի ծանրակշիռ փաստեր, հանգամանքներ, որոնք կչեզոքացնեն մեղադրյալ Ա.Ավագյանի՝ կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը: Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել, որ դեռևս շարունակում է պահպանել մեղադրյալ Ա.Ավագյանի կողմից նոր հանցանք կատարելու, փախուստի դիմելու, իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու դեռևս իրատեսական հավանականությունը, որի չեզոքացումը հնարավոր է վերջինիս նկատմամբ կիրառված կալանքը երկարաձգելու արդյունքում:
Հատկանշական է նաև, որ վերոշարադրյալ հիմքերի առկայությունը և մեղադրյալ Ա.Ավագյանի նկատմամբ կիրառված կալանքը երկարաձգելու անհրաժեշտության մասին փաստել է նաև ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 2025 թվականի հունվարի 17-ի, մարտի 10-ի և մայիսի 12-ի որոշումներով՝ բեկանելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանքը այլընտրանքային խափանման միջոցներով կիրառելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի 2024 թվականի նոյեմբերի 29-ի, 2025 թվականի փետրվարի 03-ի և 2025 թվականի ապրիլի 03-ի որոշումները, ինչը սակայն անտեսվել է ստորադաս դատարանի կողմից սույն բողոքով վիճարկվող որոշումը կայացնելիս:
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` գտնում եմ, որ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի պատշաճ վարքագիծն այլ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ ապահովել, ուստի կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելիս Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 354-րդ և 362-րդ հոդվածով նախատեսված՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որի արդյունքում ճիշտ չեն կիրառվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 116-րդ և 288-րդ հոդվածներով նախատեսված նորմերի պահանջները, որն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, նկատի ունենալով կալանքը որպես խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմանների առկայությունը:
(...)»։
4.1. Մեջբերված հիմնավորումներով Դատախազը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել բողոքարկվող որոշումը, և կայացնել նոր դատական ակտ՝ Մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3(երեք) ամսով։

Վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, լրացուցիչ ներկայացրած նյութերը, միջնորդությունները, Բողոքի պատասխանները.
5. 2025 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Մեղադրյալի պաշտպան Լ․Սիմոնյանի(այսուհետ՝ նաև Պաշտպան) հատուկ վերանայման բողոքի պատասխանը, մասնավորապես, հետևյալ բովանդակությամբ(մեջբերվում է)․ «(...) Արմեն Ավագյանին վերագրվող արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանն ինքնին չի կարող հիմք հանդիսանալ արձանագրելու, որ կալանավորումից ավելի մեղմ խափանման միջոցի կիրառության պայմաններում կբացառվի մեղադրյալի պատշաճ վարքագծի ապահովումը գործի դատական քննության փուլում:
Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը Մելսիկ Ալեքսանյանի գործով 2025 թվականի ապրիլի 9-ի թիվ ԼԴ1/0059/01/17 որոշմամբ արձանագրել է, որ (…)
Վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումների լուսի ներքո անդրադառնալով մեղադրյալ Արմեն Ավագյանին շարունակական կալանքի տակ պահելու վերաբերյալ Դատախազ է. Հովհաննիսյանի կողմից հատուկ վերանայման բողոքում բերված հիմնավորումներին, մասնավորապես գործի քննությանը խոչընդոտելու և քննությունից թաքնվելու, հիմքերին հարկ եմ համարում նշել, որ վարույթի սույն փուլում մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները կատարելուց խուսափելու՝ հիմք ընդունելով նաև իր վերաբերյալ վկայած միակ անձի հարցաքննված լինելու փաստը, և փախուստի դիմելու հավանականությունը նվազել է, ուստի մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցների տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ:
Հարկ է նշել, որ հիմնական դատալսումների ժամանակ հետազոտվել են բոլոր գրավոր ապացույցները, գործողում առկա տեսագրությունները, հետազոտվել են տուժողների ցուցմունքները, ովքեր իրենց ցուցմունքներում և առերես հարցաքննությունների ժամանակ մշտապես պնդել են, որ իրենց դանակահարողին տեսնելու դեպքում կճանաչեն, սակայն այդ անձը Արմեն Ավագյանը չէ, հարցաքննվել են 4 վկաներից երկուսը, իսկ մյուս երկուսը երբևէ ցուցմունք չեն տվել Արմեն Ավագյանի դեմ, հետևաբար նման պայմաններում այնքան է նվազել գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքը, որ տնային կալանք խափանման միջոցը բավարար երաշխիք կլինի նրա պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար։
Ինչ վերաբերում է որպես լրացուցիչ վկա դատակոչված սույն գործով նախկին մեղադրյալ, Գևորգ Գրիգորյանի վրա ապօրինի ազդեցություն գործադրելու վերաբերյալ, դատախազ Է.Հովհաննիսյանի պատճառաբանությանը, ապա հարկ եմ համարում նշել, որ վերջինս նախաքննության ժամանակ հարցաքննվել է և ընդդեմ Արմեն Ավագյանի երբևէ ցուցմունք չի տվել, որպեսզի որևէ մեկի մտքով անցնի նրա վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու համար: Բոլոր դեպքերում, քանի որ Գ.Գրիգորյանը սույն գործով ունեցել է մեղադրյալի կարգավիճակ, ապա իրավունք ունի նաև հրաժարվելու ցուցմունքներ տալուց։
Հարկ եմ համարում նշել նաև այն հանգամանքը, որ վարույթով հարցաքննված վկաները և տուժողները և առկա չէ որևէ փաստական տվյալ առ այն, որ Արմեն Ավագյանը որևէ կերպ խոչընդոտել վարույթի ընթացքին, առկա չեն տվյալներ այն մասին, որ մեղադրյալը փորձել է այդ ուղղությամբ որևէ գործողություն կատարել կամ թաքվել քննությունից։
Առկա պայմաններում, վարույթի քննության ընթացքով և հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված ապացուցողական զանգվածով պայմանավորված Առաջին ատյանի դատարանը իրավացիորեն գտել է, որ մեղադրյալ Արմեն Ավագյանին հետագա կալանքի տակ պահելը չի կարող իրավաչափ համարվել։
(…)
Հարկ եմ համարում նշել, որ թեև տնային կալանքն ընդգրկված է այլընտրանքային խափանման միջոցների շարքին, սակայն այն ի տարբերություն այլընտրանքային խափանման այլ միջոցների, անձին ազատությունից զրկելու միջոց է՝ մեկուսացման ավելի մեղմ պայմաններում։
(…)
Բացի այդ, հարկ եմ համարում նշել, որ Արմեն Ավագյանը ունի մշտական բնակության վայր, 30 տարեկան է, ամուսնացած է, խմանքին են գտնվում անչափահաս զավակները, տեղեկանալով այն մասին որ իրավապահ մարմինները հետաքրքրված են իր անձով կամովին ներկայացրել է վարույթն իրականացնող մարմին, մեկ տարուց ավելի է գտնվում է անազատության մեջ։
Հետևաբար՝ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է ճիշտ հետևության, քանի որ մեղադրյալի օրինական վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելք, խափանման միջոցների համակցված կիրառմամբ։(…)»։
5.1. Նշված հիմնավորումներով պաշտպանը խնդրել է հատուկ վերանայման բողոքը մերժել։


Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
6. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դա¬տա¬կան ստուգ¬¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականութ¬յու¬¬նը և հիմ¬նա¬վոր¬վա¬ծութ¬յունը, ուսումնասիրելով Բողոքի վերաբերյալ ստացված գործը (նյութը)՝ Վերաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայաց¬¬վ¬ում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վա¬րույ¬¬թի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաս¬տերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատա-րա¬նը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգա-մանք¬ները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մա¬սով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:
2. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքով կայացված դատական ակտն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, իսկ գրավոր ընթացա¬կար¬գով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակից¬նե¬րին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան:
3. Եթե վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայումն իրականացվում է առաջին ատ¬¬յա¬նի դատարանում ընթացող վարույթի պայմաններում, ապա վերանայման արդյուն-քով վե¬րաքննիչ դատարանի կայացրած եզրափակիչ դատական ակտը հայտարարվում է առա¬ջին ատյանի դատարանի առաջիկա նիստում»:
6․1․ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնա¬կան ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահման¬ված կարգով`
(...)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հան¬ցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրա-ժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կան¬խելու նպա¬տա¬կով. (...)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրո¬¬պական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրեն¬քով սահ¬ման¬¬ված կարգով. (...)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատա-րած լի¬նելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմ¬նին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրա¬ժեշտ է հա¬մարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատա-րելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար.
(...)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբա-կալ¬ված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշ¬տոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխա¬նութ¬¬յուն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դա-տաքննութ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬յունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավոր-վել դա¬տաքննության ներկայանալու երաշխիքներով:
4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զրկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման oրինականությունը, որի կապակցությամբ դատարանն անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ արձակել, եթե կալանավորումն անoրինական է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կի-րառ¬¬վել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթաց¬քում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտ-րե¬լիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավե¬¬լի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնա-րավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(...).
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, (...) թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշ¬խա¬վորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (...)»:
Նույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վար¬քագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնա-րավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքե-րում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկե¬տով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափան-ման միջոց¬ների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պա¬հանջ¬ների կատարումն ապահովելու համար:
(...)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգա¬մանք-ների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դա¬տա-րանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվա¬ծով նա-խա¬տես¬ված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կա¬լանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայման¬ների պատ-ճա¬ռաբան¬ված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատա-կով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարու¬նակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշ¬մամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրա¬վուն¬քը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դա¬տախա¬զի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատ-վել է այդպի¬սի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Գրավը իրավասու մարմնի որոշմամբ սահմանված դրամական գումար է, որը Հայաստանի Հանրապետության դրամի, շարժական գույքի, արժեթղթերի կամ այլ արժեքների ձևով պահատվության է փոխանցվում համապատասխան որոշմամբ նշված բանկի կամ այլ վարկային կազմակերպության դեպոզիտ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու նպատակով: Որպես գրավ կարող է ընդունվել անշարժ գույք, եթե գրավ կիրառելու մասին որոշմամբ հատուկ նշվել է դրա հնարավորության մասին:
2. Գրավի չափը որոշելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի ծանրության աստիճանը և մեղադրյալի գույքային դրությունը: Գրավի արժեքի ապացուցման պարտականությունը կրում է գրավատուն:
(…)»։
«ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին»։
7․ Վերաքննիչ դա¬տա¬րանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված իմպերատիվ պահանջի համատեքստում առաջնահերթ արձանագրում է, որ Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խա¬փանման միջոցի հարցն Առաջին ատյանի դատա¬րանում քննա¬ր¬կելու և բողոքարկվող որոշումը կայացնելու ժա¬մա¬նակ բավարար տվյալներ են առկա եղել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-155-րդ հոդվածի 1-ին մասով(2 դրվագ) վերագրվող արարքներին մե¬ղադրյալ Արմեն Ավագյանի առնչությունը փաս¬¬¬տե¬լու համար: Դրա հետ մեկտեղ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողո¬քի շրջանակներում այդ հարցը չի վիճարկվել, հետևաբար՝ դրա առկայությունը փաստվում է առանց մանրամասն վերծություններ ներկայացնելու՝ հաշվի առնելով նաև քրեական գործն Առա¬ջին ատյա¬նի դատա¬րա¬նի վարույ¬թում քննվե¬լու փաստը:
8. Անդրադառնալով Մեղադրյալի նկատմամբ համակցությամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանքի և գրավի հիմնավորումներին, վիճարկվող դա¬տա¬կան ակտն ստուգման ենթար¬կե¬լով դրանց համատեքստում՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է կալանավորման հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի և կալանավորման պայմանների վերաբերյալ դատական ակտում ողջամիտ հետևությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով (տե՛ս, մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանի` թիվ ՎԲ-132/07, ԱՎԴ/0022/06/08, ԼԴ/0197/06/08, ԵԿԴ/0580/06/09, ԵԿԴ/0678/06/10, ՏԴ/0052/06/14, ԵԱՔԴ/0386/06/15 և այլ գործերով կայացված որոշումները):
Ընդ որում, Վճռաբեկ դատարանն Արամ Ճուղուրյանի գործով որոշմամբ փաստել է. «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը սահմանել է կալանավորման կիրառման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունն ապահովող մի շարք երաշխիքներ, որոնց մեջ առաջին հերթին կարևորվում ու առանձնանում են կալանավորման հիմքերը: Դրանք օրենքով նախատեսված այն հանգամանքներն են, որոնք հաստատվում են ապացույցների որոշակի ամբողջությամբ և հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ անձը, կալանքի տակ չգտնվելով, կարող է դրսևորել ոչ պատշաճ վարքագիծ և խոչընդոտել քրեական դատավարության խնդիրների իրականացմանը:
(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված` մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա: Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ(տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Արամ Ճուղուրյանի գործով 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-132/07 որոշումը)»:
Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 3-րդ մասի շրջանակներում անդրադառնալով անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս նրան վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը հաշվի առնելու կարևորությանը, իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ թեև մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին (տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի` Վահագն Պողոսյանի գործով 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշումը):
8․1․ Սույն որոշման 6․1․-ին կետում մեջբերված՝ խափանման միջոցների վերաբերելի քրեադատավարական իրավադրույթների վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանավորում և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ։ Այլ կերպ՝ խափանման միջոցների ողջ համակարգն ուղղված է վարույթն իրականացնող և դատական երաշխիքներ տրամադրող մարմիններին այնպիսի այլընտրանքներ տրամադրելուն, որոնք հնարավորություն կտան մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովել նրա իրավունքների հնարավոր նվազ սահմանափակմամբ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Սա կբացառի կալանքի կիրառումն այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու։
Մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու անհրաժեշտության, համապատաս-խան վտան¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬գի առկայության և դրան համարժեքորեն արձագանքելու պիտանի դատա¬վա-րա¬կան հարկադրանքի միջոցի, տվյալ դեպքում՝ խափանման միջոցի ընտ¬րության հարցը կարող է փաստվել և գլխավո¬րա¬պես փաստ¬վում է ոչ միայն ապացույցների (նյութերի), այլև դրանց վրա կառուցվող և կոնկրետ իրավիճակից բխող ենթադրութ¬յուն¬ների և կան-խա¬տեսումների մակար¬դա¬կով:
9․ Առաջին ատյանի դատարանը՝ «Խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշմամբ Մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալան¬քը փոխելու և այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառելիությունը թույլատրելի ճանաչելու մասին հետևությունների է հանգել այն հիմնավորմամբ, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի կիրառմամբ կարող է ապահովվել մեղադրյալ Արմեն Ավագյանի պատշաճ վարքագիծը գործի դատական քննության ընթացքում, և բերել հանրային շահի ու Մեղադրյալի անձնական ազատության իրավունքի ողջամիտ հարաբերակցության։
10․ Սույն որոշման 8-րդ կետում վկայակոչված՝ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական տվյալները՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է Մեղադրյալի՝ քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր վարքագծին վերաբերող տվյալներից բխող իրավաչափ հետևության, այդ մասով բողոքարկվող դատական ակտը բովանդակում է բավարար և իրավաչափ պատճառաբանություններ, որոնք ըստ էության ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթի սույն փուլում Մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու պայմանների շարունակական առկայությունն այն աստիճան բարձր չէ, որպիսի Մեղադրյալի նկատմամբ շարունակվի պահպանվել ամենախիստ խափանման միջոցը։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախ՝ գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է դատարան, նախաքննության ընթացքում դատավարության մասնակիցների վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու վերաբերյալ փաստեր առկա չեն, քրեական վարույթով ներգրավված գրեթե բոլոր վկաներն ու տուժողներն արդեն իսկ հարցաքննվել են, և Մեղադրյալի կողմից խոչընդոտելուն ուղղված գործողություններ կատարելու վերաբերյալ որևէ տվյալ առկա չէ։ Մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմինն այդպիսիք նույնպես չի արձանագրել։
Հետևաբար, նշված հանգամանքները նվազեցնում են Մեղադրյալի կողմից դատավարության մասնակիցների վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով դատարանում գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը։
Անդրադառնալով Մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու և նոր հանցանք կատարելու հավանականությանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ թեև սույն հիմքերի վերաբերյալ ռիսկերը իրատեսական են, սակայն այն աստիճանի բարձր չեն, որ հիմնավորվի անձի ազատության իրավունքի սահմանափակումն օրենսդրությամբ սահմանված ծայրահեղ խափանման միջոցի կիրառմամբ: Մասնավորապես՝ տնային կալանք խափանման միջոցի կիրառման պարագայում ողջամտորեն պետք է չեզոքացվեն բոլոր վտանգները, քանի որ տնային կալանքի պահանջների պահպանումը, այն է՝ բնակության տարածքը չլքելը, ոչ միայն դրված է մեղադրյալի բարեխղճության, այլև դրա նկատմամբ հսկողություն իրականացնող մարմինների վրա: Ընդ որում, այն իրականացվում է հատուկ հարմարեցված տեխնիկական (էլեկտրոնային) միջոցների կիրառմամբ՝ ռադիոալիքային, կենսաչափական, արբանյակային կամ այլ միջոցներով հսկողության եղանակով, որը տեղեկատվություն է տրամադրում անձի գտնվելու վայրի, տեղաշարժի և վարքագծի վերաբերյալ, որպիսի պայմաններում անձի նկատմամբ իրականացվող հսկողությունը այնքան բարձր է, որ պետք է ապահովի Մեղադրյալի կողմից փախուստը, նոր հանցանքի կատարումը կանխելու նպատակը:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի իրավաչափության պայմանները չեն կորցրել իրենց արդիականությունը, սակայն դրանց ռիսկայնությունը որոշակիորեն նվազել է ինչպես վարույթի համապատասխան փուլով պայմանավորված, այնպես էլ՝ Մեղադրյալի ցուցաբերած որոշակի վարքագծի հաշվառման համատեքստում։
Նշված հիմնավորմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ արդյունքում նվազել են փաստական հանգամանքների վրա հիմնված՝ Մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը։
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է նաև, որ խափանման միջոց կիրառելու հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի առկայությունը հաստատված համարելը, դեռևս չի նշանակում, որ խափանման միջոցներից պետք է կիրառվի ամենախիստը: Առաջնորդվելով կալանավորումը ոչ թե որպես կանոն, այլ բացառություն սկզբունքով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ խափանման միջոց կիրառելու հիմքի կամ հիմքերի առկայության հավաստումից բացի պետք է առկա լինեն այնպիսի ողջամիտ փաստական տվյալներ, որոնք թույլ կտան գալու եզրահանգման առ այն, որ միայն կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելով է հնարավոր հասնել մեղադրյալի օրինաչափ վարքագծի ապահովմանը:
Անդրադառնալով Մեղադրյալին մեղսագրվող արարքների բնույթին ու հանրային վտանգավորության աստիճանին, ինչպես նաև սպասվող պատժի խստությանը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դրանք Մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության գնահատման տեսանկյունից ունեն իրենց նշանակությունը, սակայն վերը նշված փաստական տվյալների հետ համադրելով, իրենց հերթին չեն կանխատեսում Մեղադրյալի կողմից քրեական վարույթի ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորվելու հավանականության բարձր աստիճանի և գործի վրա դրա հնարավոր ազդեցության մասին, ինչպես նաև բավարար չեն անձի կալանքի ձևով հիմնական իրավունքների և ազատությունների սահմանափակման համար:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը նշված հանգամանքները վարույթի նյութերում առկա մյուս փաստերի ու տեղեկությունների հետ համակցությամբ, այդ թվում՝ Մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքների հաշվառմամբ պատշաճ գնահատման է ենթարկել։
Վերաքննիչ դատարանը որպես Մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքներ է գնահատում վերջինիս տարիքը(30 տարեկան), մշտական բնակության վայր ունենալը, ամուսնացած լինելը, խնամքին անչափահաս զավակներ ունենալը։
Վերոգրյալ հանգամանքները իրենց համակցության մեջ նույնպես համոզմունք են ձևավորում նույն վարույթում կալանքից զատ այլ՝ առավել պիտանի խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշությունը։ Այլ կերպ՝ թեև անձը բնութագրող հանգամանքները, որպես կանոն, չեն կարող խափանման միջոցի ընտրման կամ փոփոխման հարցում առանցքային դեր կատարել, այնուամենայնիվ, դրանց անտեսման պարագայում դատարանը կարող է անարդյունավետ և նպատակների չծառայող խափանման միջոցներ կիրառել:
11․ Վերոգրյալը հաշվի առնելով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Բողոքում Դատախազի կողմից ներկայացված հիմնավորումները չեն փաստում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցների ոչ նպատակային լինելու մասին։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ վիճարկվող դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ այն կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է եկել որպես վարույթն իրականացնող մարմին, հետևապես՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ Մինչդեռ, տվյալ դեպքում ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում այդպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ չեն մատնանշվել։
12․ Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ արձանագրված փաստական տվյալները գործի դատաքննության սույն փուլում բավարար են, որպիսի գալ այն հետևության, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված նպատակներին հնարավոր է հասնել Մեղադրյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի կիրառմամբ, և այդ կապակցությամբ Առաջին ատ¬¬յա¬նի դատարանի հետևություններն իրավա¬չափ են։
13․ Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախ¬տում, ուստի՝ սույն որոշման մեջ նշված լրացուցիչ փաստարկներով և պատճա¬ռա¬բա¬նությամբ ներկայաց¬րած հա¬տուկ վերանայման բողոքն անհրա¬ժեշտ է մերժել, իսկ վիճարկվող դատա¬կան ակտը՝ թողնել անփոփոխ:

Եզրափակիչ մաս.
14. Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց ՝

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Է․Հովհաննիսյանի ներկայացրած հատուկ վերա¬նայման բողո¬քը մերժել՝ թիվ ԵԴ1/1710/01/25 քրեա¬¬կա¬ն գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ «Խափանման միջոցի հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի սեպտեմբերի 3-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ռ․ՊԱՊՈՅԱՆ