ԵԴ1/1694/01/25



Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՏՈՒԿ ՎԵՐԱՆԱՅՄԱՆ ԲՈՂՈՔԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ
ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«22» դեկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան

ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը, նախա¬¬¬¬¬¬¬գա¬¬հությամբ՝ դատավոր Գ.Հովհաննիսյանի (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի պաշտպան Դավիթ Ավանեսյանի (այսուհետ նաև` Պաշտպան) ներկայացրած հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրա¬վոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով թիվ ԵԴ1/1694/01/25 գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ (դատավոր՝ Տ․Ոսկանյան) 2025 թվականի նոյեմբերի 10-ի որոշումը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի հոկտեմբերի 13-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում նախաձեռնվել է թիվ 10802924 քրեական վարույթը:
2024 թվականի հոկտեմբերի 13-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ.Հայրապետյանի որոշմամբ՝ թիվ 10802924 քրեական վարույթով Հովհաննես Այվազյանը ճանաչվել է տուժող:
2024 թվականի հոկտեմբերի 17-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ.Հայրապետյանի որոշմամբ՝ թիվ 10802924 քրեական վարույթով Սոֆիա Այվազյանը ճանաչվել է տուժող:
2024 թվականի նոյեմբերի 28-ին՝ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Հակոբյանի կողմից տրվել է հանձնարարություն՝ թիվ 10802924 քրեական վարույթով վարույթ նախաձեռնելու արձանագրությունում փոփոխություն կատարելու մասին:
2024 թվականի նոյեմբերի 28-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ.Հայրապետյանի կողմից կազմվել է քրեական վարույթ նախաձեռնելու արձանագրությունում փոփոխություն կատարելու մասին արձանագրությունը:
2024 թվականի նոյեմբերի 28-ին՝ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Հակոբյանի որոշմամբ՝ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2024 թվականի դեկտեմբերի 02-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ.Հայրապետյանի կողմից կայացվել է թիվ 10802924 քրեական վարույթով ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանին ձերբակալելու մասին որոշում:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 05.12.2024 թվականի թիվ ԵԴ1/2067/06/24 որոշմամբ՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ.Հայրապետյանի միջնորդությունը՝ թիվ 10802924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին, մերժվել է:
2024 թվականի դեկտեմբերի 10-ին, ժամը՝ 23:55-ին՝ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանը ձերբակալվել է:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 05.12.2024 թվականի թիվ ԵԴ1/2098/06/24 որոշմամբ՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ.Հայրապետյանի միջնորդությունն ամբողջությամբ բավարարվել է, թիվ 10802924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով՝ կալանքի սկիզբը հաշվելով 10.12.2024 թվականից:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 17.01.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2067/06/24 որոշմամբ՝ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Նահապետյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 05.12.2024 թվականի թիվ ԵԴ1/2089/06/24 որոշումը թողնվել է անփոփոխ:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06.02.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2098/06/24 որոշմամբ՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ.Հայրապետյանի միջնորդությունը բավարարվել է մասնակի, թիվ 10802924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 1 (մեկ) ամիս 20 (քսան) օր ժամկետով:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 03.02.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2098/06/24 որոշմամբ՝ պաշտպան Դ.Ավանեսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 11.12.2024 թվականի թիվ ԵԴ1/2098/06/24 որոշումը թողնվել է անփոփոխ:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 03.03.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2098/06/24 որոշմամբ՝ պաշտպան Դ.Ավանեսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06.02.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2098/06/24 որոշումը թողնվել է անփոփոխ:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 28.03.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2098/06/24 որոշմամբ՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ.Հայրապետյանի միջնորդությունն ամբողջությամբ բավարարվել է, թիվ 10802924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2 (երկու) ամիս ժամկետով՝ մինչև 30.05.2025 թվականը:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 21.04.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2098/06/24 որոշմամբ՝ պաշտպան Դ.Ավանեսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 28.03.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/2098/06/24 որոշումը թողնվել է անփոփոխ:
2025 թվականի մայիսի 07-ին՝ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Հակոբյանի որոշմամբ՝ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով հարուցվել է նոր հանրային քրեական հետապնդում:
2025 թվականի մայիսի 07-ին՝ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Հակոբյանի որոշմամբ՝ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
2025 թվականի մայիսի 08-ին՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Մ.Հայրապետյանի որոշմամբ՝ մեղադրյալ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
Թիվ 10802924 քրեական վարույթի նյութերն ըստ մեղադրանքի Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով և Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով, 2025 թվականի մայիսի 14-ի գրությամբ Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան, մուտքագրվել է 14.05.2025 թվականին և նույն օրն էլ համակարգչային ծրագրի միջոցով իրականացվող գործերի բաշխմամբ, գործը մակագրվել է դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին:
Քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/1694/01/25 համարը:
Քրեական գործը դատավորին հանձնվել է 2025 թվականի մայիսի 15-ին։
2025 թվականի մայիսի 15-ին որոշում է կայացվել Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով և Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով թիվ ԵԴ1/1694/01/25 քրեական գործը վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումների նշանակելու մասին:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 22.05.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/1694/01/25 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 22.05.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/1694/01/25 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի օգոստոսի 30-ը:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 29.07.2025 թվականի թիվ ԵԴ1/1694/01/25 որոշմամբ՝ մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի նոյեմբերի 30-ը:
2025 թվականի նոյեմբերի 10-ին Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է որոշում, որի եզրափակիչ մասի համաձայն՝
Մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգել 2 (երկու) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026 թվականի հունվարի 30-ը:
(...)։
2025 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյա¬նի դա¬¬տա¬րա¬¬¬նի հիշյալ ո¬րոշ¬ման դեմ Պաշտպանի կողմից ներկայաց-րած հատուկ վերա¬նայման բողոքը։
Հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ թիվ ԵԴ1/1694/01/25 քրեական վարույթի նյութերը Վե¬րաքննիչ քրեական դատա¬րանում ստաց¬¬¬¬¬վել են 2025 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, համակարգչային ծրագրի միջոցով մակագրվել դատավոր Գ․Հովհաննիսյանին և 2025 թվականի դեկտեմբերի 9-ին հանձնվել դատավորի աշխատակազմին։
2025 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Վերաքննիչ դատարանը որոշում է կայացրել հատուկ վերանայման բողոքը վարույթ ընդունելու և դատական վարույթը գրավոր ընթացա¬կար¬գով իրականացնելու մասին՝ որոշման կայացման օր նշանակելով 2025 թվականի դեկտեմբերի 22-ը:

2. Բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1 Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդու և նրան ներկայացվել է մեղադրանք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով՝ հետևյալ ձևակերպմամբ. «[Ն]ա, գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2024 թվականի հոկտեմբերի 07-ին՝ ժամը 21։00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Լենինգրադյան փողոցի 48/1 շենքի 45-րդ բնակարան ապօրինի մուտք գործելով կատարել է առանձնապես խոշոր չափերի գույքի հափշտակություն, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հետևյալում.
Այսպես.
2024 թվականի հոկտեմբերի 07-ին՝ ժամը 21։00-ի սահմաններում, Դավիթ Խաչատրյանը բնակարան ապօրինի մուտք գործելով և գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ եկել է Երևան քաղաքի Լենինգրադյան փողոցի 48/1 շենքի 45-րդ բնակարանի մուտքի մոտ, որտեղ Ռազմիկ Սարգսի Առաքելյանը, Դավիթ Խաչատրյանին օժանդակելու նպատակով և մինչև վերջինիս կողմից բնակարան ապօրինի մուտք գործելը, մի քանի անգամ մոտեցել է նշված բնակարանի դռանը՝ այն թակել, այնուհետև ականջը դռանը մոտեցրել, զանգը տվել, այդ գործողություններով ստուգել բնակարանում անձանց բացակայությունը և այդ հանգամանքի մասին հայտնել է Դավիթ Խաչատրյանին, այդ կերպ օժանդակել, այն է՝ հանցագործության կատարման խոչընդոտները վերացրել։ Դրանից անմիջապես հետո, Դավիթ Խաչատրյանը բնակարան ապօրինի մուտք գործելով գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, օգտվելով բնակիչների ժամանակավոր բացակայության հանգամանքից, հարմարեցված բանալու գործադրմամբ մուտքի դռան փականը բացելու միջոցով, ապօրինի մուտք է գործել Երևան քաղաքի Լենինգրադյան փողոցի 48/1 շենքի 45-րդ բնակարան և գաղտնի հափշտակել Հովհաննես Այվազյանին պատկանող 280.000 ռուբլուն համարժեք 1.125.600 ՀՀ դրամ, ինչպես նաև Սոֆիա Այվազյանին պատկանող 1.000 եվրոյին համարժեք 424.270 ՀՀ դրամ և 5.000.000 ՀՀ դրամ արժողության տարբեր տեսակի ընդհանուր 150 գրամ ոսկյա զարդեր, մասնավորապես՝ թվով 1 հատ կանացի վառ դեղին գույնի ոսկյա թևնոց, թվով 1 հատ բարակ մուգ կարմրավուն գույնի ոսկյա թևնոց, թվով 2 հատ տղամարդու ոսկյա մատանի, որոնցից մեկը՝ 20 գրամ, մյուսը՝ 18-20 գրամ, թվով 2 հատ ոսկյա թևնոց, որոնցից մեկը՝ 20 գրամ, մյուսը՝ 10 գրամ, թվով մեկ հատ 20 գրամանոց կանացի ոսկյա կոմպլեկտ բրիլիանտի քարերով, թվով 1 հատ ծաղկանման բրիլիանտից մեծ քարերով ոսկյա մատանի, որի քարերը եղել են թվով 4 հատ, թվով 1 ոսկյա մատանի, որի քարերը եղել են 7 հատ, թվով 6 հատ ոսկյա կուլոն, որոնցից երեքը՝ եղել են չեռվոնից կոպեկներ, իսկ մյուս երեքը՝ ոսկյա մանր կուլոններ, թվով 1 զույգ մանկական փոքր օղեր՝ սպիտակ և դեղին գույնի քարերով, թվով 3 հատ ոսկուց կալցոներ, որոնցից երկուսը՝ առանց քարի, մյուսը՝ երեք հատ քարով, մեկ հատ փախլավայի տեսքով ոսկյա մատանի, որի հատիկներից մեկը վնասված է եղել, թվով 7 հատ ցերկոնից քարերով ոսկե մատանի, թվով 1 հատ կանացի ոսկյա շղթա, թվով 1 զույգ մեծահասակի կարմիր քարով ոսկյա օղեր և թվով 4 հատ ոսկուց ջարդված և ծռված ատամներ՝ Սոֆիա Այվազյանին և Հովհաննես Այվազյանին պատճառելով ընդհանուր առանձնապես խոշոր չափերի՝ 6.549.870 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։»:
2.2 Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 10-ի որոշման համաձայն՝
«(...) Մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանին կալանքի տակ պահելու իրավաչափությունն ու անհրաժեշտությունը գործի քննության ընթացքում Դատարանի նախորդ՝ 29.07.2025 թվականի որոշմամբ հիմնավորվել է, որ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում մեղադրյալը կարող է ենթադրյալ հանցանք կատարել և դիմել փախուստի:
Դատարանը նախ և առաջ արձանագրում է, որ ժամանակին համընթաց փոփոխության են ենթարկվում մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի՝ կալանքի հիմքերի առկայությունը հիմնավորող փաստական տվյալները, որոնք կայուն չեն, չեն էլ կարող կայուն լինել, քանի որ քրեական վարույթի քննության յուրաքանչյուր փուլում քննությանը զուգընթաց այդ փուլի առանձնահատկություններից և օրենքով սահմանված կարգավորումներից ելնելով՝ փոփոխվում են, սակայն սույն պարագայում առկա չեն այնպիսի էական փոփոխություններ, որոնք կարող էին հիմք հանդիսանալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելիս այլ՝ առավել մեղմ խափանման միջոց կիրառելու համար:
Դատարանը վերստին փաստում է, որ դատավարության տվյալ փուլում շարունակվում է պահպանվել և չի վերացել այն մտավախությունը, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանը կարող է կատարել ենթադրյալ հանցանք և դիմել փախուստի:
Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանն կրկին արձանագրում է, որ մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու նշված իրավաչափության պայմանի շարունակական առկայության վերաբերյալ Դատարանի նախորդ որոշումներով արված դատողությունների հաշվառմամբ, հարկ է փաստել, որ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունը դեռ առկա է և դրանց վերացման վերաբերյալ փաստական տվյալներ քրեական վարույթի ներկա փուլում չներկայացվեցին:
Դատարանի գնահատմամբ սույն փուլում կալանքից բացի այլ փախանման միջոցի կամ միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելուն:
(...)Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու նախորդ որոշումից հետո վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով Դատարանի կողմից գործադրվել է պատշաճ ջանասիրություն:
Վերոգրյալը հիմք է տալիս Դատարանին արձանագրելու, որ անհրաժեշտ է երկարաձգել մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը:
Անդրադառնալով կալանքի երկարացման ժամկետին, Դատարանը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել երկու ամիս ժամկետով:
(...)»:

3. Բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Պաշտպանը, դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների, վերաբերելի իրավանորմերի վկայակոչմամբ բողոք ներ¬կա-յացնելով, խնդրել է.
«Հատուկ վերանայման բողոքն ընդունել վարույթ։
Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025թ. նոյեմբերի 10-ի թիվ ԵԴ1/1694/01/25 ՝ «մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին» որոշումը և կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ՝ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառել այլընտրանքային համակցված խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք՝ կրման վայր սահմանելով Երևան քաղաքի Նոր-Նորք, Նորքի 7-րդ միկրոշրջան 14 շենք 10 բնակարանը, գրավ՝ 36․750․000 ՀՀ դրամ ՀՀ դրամ արժողությամբ վերոնշված հասցեում գտնվող անշարժ գույքը և բացակայելու արգելքը։։
Ներկայացված Բողոքում, մասնավորապես, նշված է.
«(…)Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` նյութական և դատավարական օրենքների այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են կայացված որոշման ելքի վրա:
Որոշումն պատճառաբանված չէ և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի հիմքով ենթակա է բեկանման ու փոփոխման։
(…)Պատվարժա՛ն վերաքննիչ դատարան, գտնում ենք, որ Դատարանի յուրաքանչյուր որոշում պետք է լինի պատճառաբանված, առավել ևս երբ խոսքը գնում է ամենախիստ խափանման միջոցի մասին, քանի որ յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի իմանալու իր նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցի բուն պատճառների մասին։
Ըստ էության սույն դեպքում Դատարանն առանց որևէ նշանակալի պատճառաբանությունների նշել է ակնկալվող ռիսկերի մասին, չպարզաբանելով, թե դրանք ինչպես կշարունակեն արդի մնալ, եթե մեղադրյալը գտնվի տնային կալանքի տակ, ինչպես փախուստի կդիմի կամ կկատարի հանցանք։
Հատկանշանական է այն, որ Դատարանը նոր արարք կատարելու կամ փախուստի դիմելու հավանականությունը բարձր է գնահատել հղում տալով 29․07․2025 թվականի որոշմամբ նշված հիմնավորումներին, որում բարձրաձայնվել է այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի վերաբերյալ առկա են նաև այլ քրեական գործեր և վերջինիս ձերբակալումն իրականացվել է ոչ թե բնակության հասցեից, այլ հյուրանոցային համալիրից, սակայն նման դիրքորոշումը հիմնավորված և պատճառաբվանված չէ այն փաստարկով, որ մինչ այդ Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ այլ քրեական վարույթներով որպես խափանման միջոց է կիրառված եղել բացակայելու արգելքը, որն իր օրենդրական իմաստով չի նշանակում բացակայելու արգելք բնակության հասցեին, այլ դա վերաբերելի է Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքին, որը նշանակում է, որ Դավիթ Խաչատրյանին իր բնակության հասցեից տարբերվող այլ հասցեից ձերբակալելու հանգամանքը չի կարող մեկնաբանվել որպես իրավապահ մարմիններից խուսափելու փաստ։
Բացի այդ որևէ հիշյալ քրեական վարույթների ընթացքում չի արձանագրվել մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի կողմից նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանների խախտում, ինչը նշանակում է, որ վերջինս պատշաճ կատարել է իր վրա դրված պարտականությունները։
Վերոգրյալի հիման վրա գտնում ենք, որ մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խստագույն խափանման միջոց՝ կալանք կիրառելով Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ։
Հատկանշական է, որ դատական նիստում պաշտպանության կողմը միջնորդություն է ներկայացվել տնային կալանք և գրավ համակցված խափանման միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ և որպես գրավ առաջարկվել է մեղադյալի հորը Հարություն Խաչատրյանին սեփականության իրավունքով պատկանող և 36.000.000 ՀՀ դրամ շուկայական արժեքով գնահատված բնակարանը /նաև ներկայացվել է գնահատման եզրակացություն/, որտեղ մեղադրյալը իր երկու մանկահասակ երեխաների հետ բնակվում է, որի վերաբերյալ նաև իր գրավոր համաձայնություն է տվել սեփականատերն ու գտնվելով դատական նիստերի դահլիճում պատրաստակամ էր նաև դատարանի առաջ իր գրավոր համաձայնությունը բանավոր պնդեր։
Կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ առաջարկվող գրավի գումարը բազմաթիվ անգամ գերազանցում է քրեական գործով առկա գույքային վնասի չափը։
Տնային կալանքի կիրառման դեպքում մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանրել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին, ուստի նման պայմաններում մեղադրյալը որևէ հնարավորություն չի կարող ունենալ նոր հանցանք կատարել կամ փախուստի դիմել։
Բացի այդ դատարանի կողմից նշված այն տրամաբանությունը, որ Դավիթ Խաչատրյանի վերաբերյալ առկա է մեկ այլ վարույթ և դրանով ռիսկեր է տեսնում նրա կողմից հանցանք կատարելու հարցում չի կարող պատճառաբանել շարունակական կալանքի կիրառելը, սատցվում է որ ողջ դատաքննության ընթացքում Դատարանը երբեք չի դիտարկի այդ հիմքի բացակայությունը կամ նվազումը և մշտապես Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ կպահպանի կալանքը որպես խափանման միջոց, ինչն ինքնաբերաբար կվերածվի պատժի։
Պատվարժա՛ն վերաքննիչ դատարան, նախ մեղադրյալին մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և, հետևաբար, նաև ակնկալվող պատժի խստությունը չի կարող քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու հավանականությունը գնահատելու բավարար հիմք դիտվել։ Եթե առաջնորվենք այն կանխավարկածով, որ Դավիթ Խաչատրյանին պետք է մտահոգի իրեն սպառնացող ենթադրյալ պատժի ժամկետը, ապա վերջինս այլ քրեական գործերով որպես մեղադրյալ ներգրավված լինելու պայմաններում կարող էր դիմել այդ քայլին, սակայն ինչպես նշվեց նա անգամ իր նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի պայմանները չի խախտել։
Պատվարժա՛ն Վերաքննիչ դատարան, գտնում ենք, որ Դատարանի նշված պատճառաբանությունները բավարար չափով փաստարկված չեն և նմանատիպ ձևակերպումներով խախտվել է նաև անմեղության կանխավարկածը։
Պատվարժա՛ն վերաքննիչ դատարան, որքան էլ, որ խափանման միջոցի հարցը քննարկելիս գործ ունենանք ապագայում կատարվելիք գործողությունների մասին ենթադրությունների հետ, այնուամենայնիվ դրանք պետք է լինեն փաստարկված և բխեն վարույթի նյութերից, ինչը մեր կարծիքով սույն վարույթով բացակայում է: Պաշտպանության կողմի կարծիքով սույն դեպքում անձի մասնավոր շահի նահանջը եղել է անհիմն ու ոչ իրավաչափ և սույն որոշումը ենթակա է վերացման:
Այսպիսով, գտնում ենք, որ մեղադրյալին հասարակությունից մեկուսացնելու անհրաժեշտությունը չի հիմնավորվել, Դատարանը սխալ եզրահանգման է եկել, սույն խափանման միջոցը ի թիվս այլի ծանր հետևանք է ունենում թե՛ մեղադրյալի և թե՛ նրա ընտանիքի համար, քանի որ երեխաները զրկվել են հոր կողքին մեծանալու բերկրանքից՝ այն պայմաններում, որ Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ օրինական ուժի մեջ մտած մեղադրական դատավճիռ անգամ չկա։ Նման դեպքում մեղադրյալին տևական ժամանակ ՔԿՀ հիմնարկում պահելն իրավաչափ չէ, ինչպես օրինակ կարող էր մեղադրյալը որևէ պայման խախտեր, տնային կալանքի պայմաններում, ուստի հիմնավոր չենք համարում այն դիրքորոշումը, թե այլընտրանքային խափանման միջոցները չեն կարող զսպել բոլոր ռիսկերը։
Թե ՄԻԵԴ որոշումներով և թե վճռաբեկ Դատարանի ձևավորած պրակտիկայով կալանավորումն ընտրվում է միայն խիստ ծայրահեղ դեպքերում, և այս դեպքն, առհասարակ, խիստ ծայրահեղ չէ։
Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի ազատության իրավունքի հիմնարար ու անօտարելի բնույթը և հետևողականորեն ամրապնդել ու զարգացրել քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները։ Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում թվարկված՝ կալանավորման հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի և կալանավորման պայմանների վերաբերյալ դատական ակտում ողջամիտ հետևությունների առկայությունը՝ հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով:
Նման պայմաններում Դատարանի որոշումն ուղղակիորեն հակասում է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 30.08.2007թ. կայացված ՎԲ-132/07 նախադեպային որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումներին:
Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին Կոնվենցիայի և Եվրոպական դատարանի նախադեպային որոշումներից բխում է, որ ազգային դատական մարմինները պարտավոր են հաշվի առնել բոլոր հանգամանքները, որոնք անհրաժեշտ են պարզելու համար, թե կա արդյոք հասարակական շահ, համապատասխան ու բավարար պատճառ, որը, հաշվի առնելով անմեղության կանխավարկածը, արդարացնում է նահանջը անձի ազատության իրավունքի հարգանքից: Անձին ազատությունից զրկելու համար անհրաժեշտ հիմքերը պետք է հիմնավորված լինեն կոնկրետ փաստացի նյութերով, տվյալներով:
Մասնավորապես, Եվրոպական դատարանը Իլիջկովն ընդդեմ Բուլղարիայի և Նյումայսթերն ընդդեմ Ավստրիայի գործերով արձանագրել է, որ. «Պատժի ծանրությունն ինքնին բավարար չէ մեղադրյալին կալանավորելու համար, կալանավորելու նպատակը ոչ թե հանցագործության ծանրությունն է կամ վնասի հատուցումը, այլ դատական քննությանը մեղադրյալի ներկայությունն ապահովելն է»:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն այս առումով նշել է, որ անգամ այնպիսի առավել ծանր հանցագործությունների պարագայում, ինչպես օրինակ, ծանրացուցիչ հանգամանքներում կատարված սպանությունն է, մինչև կալանքի թույլտվություն տալը, անպայման պետք է ուսումնասիրել մեղադրյալի անձը և այն հանգամանքները, որոնցում նա գտնվում է /Քլուսն ընդդեմ Բելգիայի/:
Դավիթ Խաչատրյանը 33 տարեկան է, ամուսնացած է, խնամքին է գտնվում երկու մանկահասակ երեխա, ունի նաև մշտական բնակության վայր և կայուն սոցիալական կապեր։
Նշված հանգամանքները նույնպես ողջամտորեն նվազեցնում են Դավիթ Խաչատրյանի կողմից տնային կալանքի կրման պայմաններում նոր հանցանքի կատարման և վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու վտանգները:
Վերը նշվածը ՄԻԵԴ-ի իրավական դիրքորոշումների համատեքստում դիտարկելու դեպքում, առավել քան ակնհայտ է, որ անհրաժեշտ է վերացնել Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարաձգելու մասին Դատարանի որոշումը և նրա նկատմամբ կիրառել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ, այլապես նրան տևական ժամանակ կալանքի տակ պահելը պարունակում է պատժի տարրեր և հանգեցնում է ՄԻԵԿ 5-րդ հոդվածի խախտման:
(…)Պատվարժան Վերաքննիչ դատարան, դատական նիստի ընթացքում մենք միջնորդել ենք մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք, գրավ և բացակայելու արգելք և հիմնավորել, որ դրանք կարող են ապահովել և չեզոքացնել ենթադրյալ վտանգները, ինչին Դատարանը ուղղակի կերպով անդրադարձ չի կատարել իր կայացրած որոշման մեջ և որևէ կերպ չի պատճառաբանվել, թե տնային կալանք, գրավ և բացակայելու արգելք համակցված խափանման միջոցի դեպքում մեղադրյալը ինչպես կարող է դիմել փախուստի կամ կատարել հանցանք, առավել ևս այն պայմաններում, երբ վիճարկվող որոշման հիմքում դրվել է համասեռ հափշտակություններ կատարելու հանգամանը, որն իրենից ենթադրում է ազատ տեղաշարժվելու հնարավորույթուն, այսինքն դատարանի կողմից մատնշված մտավախության տեսնակյունից առնվազն մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանը պետք է հնարավորություն ունենա տնային կալանքի կրման վայր որոշված բնակարանից դուրս գալու հնարավորություն, որը միջնորդված համակցված խափանման միջոցների պարագայում իսպառ բացառվում է։ Իսկ եթե առաջնորդվենք անորոշ տրամաբանությամբ, ապա նույն հաջողությամբ մեղադրյալը քրեակատարողական հիմնարում էլ կարող է կատարի նոր հանցանք, ինչպես նաև քրեակատարողական հիմնարկից էլ փախուստի դիմել, սակայն գտնում ենք, որ այդ տրամաբանությունը և մոտեցումը չի բխում ՀՀ քրեական դատավարության ընդհանուր տրամաբանությունից։
Այսպիսով՝ համադրելով անձը բնութագրող հանգամանքները, դեպքի հանգամանքներին, ինչպես նաև Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված գրեթե մեկ տարի տևող շարունակական կալանքը, կարծում ենք, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներն ամբողջովին ի զորու են զսպելու առկա ռիսկերը: Փաստացի դատարանը պատշաճ ուշադրություն չի դարձրել այլնըտրանքային խափանման միջոցների քննարկման հարցին, քանի որ թե տնային կալանքը, թե գրավը և թե բացակայության արգելքը ևս կիրառվում են այն ժամանակ, երբ առկա են որոշակի ռիսկեր, այսինքն այս դեպքում խոսք չի գնում առհասարակ հիմքերի բացակայության մասին:
(…)Այսպիսով՝ Սահմանադարական դատարանը որոշմամբ արձանագրել է, որ Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 4-րդ և 5-րդ մասերը համապատասխանում են Սահմանադրությանն այն մեկնաբանությամբ, որ կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս վարույթի համար նշա- նակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով պատշաճ ջանա- սիրության (due diligence) ապահովման պարտականությունը տարածվում է նաև դատական վարույթում գործը քննող դատարանի վրա:
Մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին որոշումը մեկնաբանելով Սահմանադրական դատարանի սույն որոշման լույսի ներքո և հաշվի առնելով, որ Դավիթ Խաչատրյանի վերաբերյալ քրեական գործով դատական նիստերն անհիմն հետաձգվում են, փաստացի` մեղադրյալի կալանքի ժամկետը երկարաձգելուն հաջորդած տևական ժամանակ որևէ դատական նիստ չի անցկացվել, և վկաներ չեն հարցաքննվել, ինչով պայմանավորված Դատարանը կալանքի ժամկետի լրանալուց անգամ մեկ ամիս առաջ՝ առանց պատշաճ ջանասիրության դրսևորման, արձանագրել է, որ սույն փուլում կալանքից բացի այլ խափանման միջոցի կամ միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելուն։
Այսպիսով՝ գտնում ենք, որ մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու վերաբերյալ 10.11.2025թ. թիվ ԵԴ1/1694/01/25 որոշումը պատճառաբանված, հիմնավոր և օրինական չէ:
(…)»։

4. Վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, լրացուցիչ ներկայացրած նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանի կողմից մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 19-ը (ներառյալ) սահմանված ժամկետում սույն դատական վա¬րույ¬թի վերաբերյալ պատասխաններ, բացատրություններ, դրանք հիմնա¬վորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ներկայացվել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգ¬¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման օրինականությունը և հիմ¬նա¬վոր¬վա¬ծութ¬յունը, ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված նյութը՝ Վե¬րաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ
(...) 2. (...), իսկ գրավոր ընթացակարգով վարույթի դեպքում՝ կայացնելու օրը: Դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ոչ ուշ, քան երեք օրվա ընթացքում, ուղարկվում է դատական վարույթի մասնակիցներին և համապատասխան առաջին ատյանի դատարան: (...)»:
5.1 Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրա հիմքում դրված փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր են արդյո՞ք մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ կալանքը 2 ամիս երկարաձգելու և այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Այսպես.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով. (…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվ¬րո¬¬պական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրեն¬քով սահ¬ման¬¬ված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատա¬րած լի¬¬նելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմ¬նին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հա¬մարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատա¬րելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար. (…)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբա¬կալ¬ված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշ¬տոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխա¬նութ¬¬¬յուն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դա¬տաքննութ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬յունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավոր¬վել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով:
4. Յուրաքանչյուր ոք, ով ձերբակալման կամ կալանավորման պատճառով զրկված է ազատությունից, իրավունք ունի վիճարկելու իր կալանավորման oրինականությունը, որի կապակցությամբ դատարանն անհապաղ որոշում է կայացնում և կարգադրում է նրան ազատ արձակել, եթե կալանավորումն անoրինական է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կի¬րառ¬¬վել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթաց¬քում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտ¬րե¬լիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավե¬լի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնա¬րավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(...).
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, (...) թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վար¬քագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքե¬րում և կարգով ազատությունից զրկելն է՝ օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկե¬տով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափան¬ման միջոց¬ների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պա¬հանջ¬ների կատարումն ապահովելու համար:
(...).
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգա-մանք¬ների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դա¬տա¬¬րանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվա¬ծով նա¬խա¬տես¬ված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույ¬թում կա¬լանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայման¬ների պատ¬ճա¬ռաբան¬ված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպա¬տա¬¬կով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանա¬սի¬րութ¬յունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդու¬մը շարու¬նակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշ¬¬¬մամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրա¬վուն¬քը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դա¬¬տախա¬զի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաս¬տատ¬վել է այդպի¬սի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները: (…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: (…)»:
Դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումները վերադաս ատյանի կողմից վերանայելու սահմանների կապակցությամբ՝ Վճռաբեկ դատարանը Ն.Հարությունյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է. «(...) [Գ]ործի ըստ էության քննության ընթացքում դատարանի կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու հարցերի լուծումը գտնվում են նրա` արդարադատության իրականացման պատշաճ կազմակերպման լիազորության ոլորտում։ Միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով, որ կալանքի` որպես խափանման միջոցի հետ կապված հարցերը սերտորեն առնչվում են անձի ազատության իրավունքի էական սահմանափակման հետ, իսկ մյուս կողմից` ենթադրում առավել արժեքավոր հանրային շահի հնարավոր առկայություն` օրենսդիրը կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու, փոփոխելու կամ վերացնելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի որոշումները ընդգրկել է վերաքննիչ բողոքարկման առարկայի շրջանակում։ (…)»:
5.2 Ողջամիտ կասկածի առկայության դատա¬¬¬կան ստու¬գում.
Կալանավորման պայմաններից մեկի՝ «հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի» առնչությամբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրա¬վունքում ձևավորել է, ի թիվս այլնի, հետևյալ դիրքորոշումները՝
- ողջամիտ կասկածի չափանիշը հիմնվում է «փաստերի կամ տեղեկությունների առկա¬¬¬յութ¬յան վրա, որոնք հնարավորություն կտային անաչառ դիտորդին եզրակացնելու, որ տվյալ անձը հնարավոր է, որ կատարած լիներ հանցանքը: Սակայն պարտադիր չէ, որ կաս¬¬¬կածը հիմնավորող փաստերը բավարարեն այն նույն սանդղակին, որն անհրաժեշտ է անձի դատապարտումը կամ նրա նկատմամբ մեղադրանք առաջադրելը հիմնավորելու համար, քանի որ այդ փաստերը կարող են հայտնաբերվել ավելի ուշ՝ քրեական գործի քննութ¬յան փուլում (տե՛ս Կ.Ֆ.-ն ընդդեմ Գերմանիայի (K.F. v. GERMANY) գործով 1997թ. նոյեմ¬բերի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 144/1996/765/962, կետ 57),
- հանցանք կատարած լինելու կասկածի՝ ողջամտորեն հիմնավորված լինելու պահանջը կամայական ձերբակալման և կալանավորման դեմ երաշխիքի կարևոր մասն է կազ¬մում (տե՛ս Գուսինսկին ընդդեմ Ռուսաստանի (Gusinskiy v. Russia) գործով 2004 թվականի մայի¬¬սի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 70276/01, կետ 53),
- հիմնավոր կասկածի առկայությունը անհրաժեշտ պայման է անձին կալանքի տակ պա¬¬¬հելու ժամկետը երկարացնելու օրինականության համար (տե՛ս Մակքեյն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության (McKay v. The United Kingdom) գործով 2006 թվականի հոկտեմբերի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 543/03, կետ 44)։ Ըստ այդմ, թեև ձերբակալման պա¬հին և սկզբնա¬կան կալանքի ժամանակ պետք է առկա լինի հիմնավոր կասկածը, այնուա¬մե¬նայ¬նիվ, կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելիս նույնպես պետք է ցույց տալ, որ այդ կասկածները պահպանվել են և շարունակում են մնալ «հիմնավոր» (տե՛ս Ուրտանսն ընդ¬դեմ Լատվիայի (Urtans v. Latvia) գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գան¬գատ թիվ 16858/11, կետ 32)։ Ազատությունից զրկելու տևողությունը կարող է լինել կարևոր գոր¬ծոն կասկածի՝ պահանջվող աստիճանի համար» (տե՛ս Մյուրեյն ընդդեմ Միացյալ Թա-գա¬վո¬¬րության (Murray v. The United Kingdom) գործով 1994 թվականի հոկտեմբերի 28-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14310/88, կետ 56):
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ իրա¬վա¬կան նորմերի, ՄԻԵԴ և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ հիմնավորումները ստորև ներկայացված պատ¬ճա¬¬¬¬¬¬¬¬ռաբանությամբ ըն¬դու¬նելի են նաև իր համար:
5.2.1 Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշում¬նե¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬րի լույսի ներքո Վե¬րաքննիչ դա¬տա¬րանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատա¬րա¬նում խափանման միջոց կալանքը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցի քննութ¬յան ժա¬մա¬նակ բավարար տվյալներ էին առկա մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի կողմից նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով վե¬րագրվող արարք¬ը կատարելու հիմնա¬վոր կաս¬¬¬կա¬ծի առկայությունը փաստելու հա¬¬¬մար (թեև հարկ է արձանագրել, որ դրա առ¬կա¬յությունը փաստ¬վում է առանց մանրազնին ստուգման ենթարկվելու՝ հաշվի առնելով գործն Առաջին ատյանի դատարանի վարույթում քննվելու փաստը):
Այնուամենայնիվ, անդրադառնալով հիմնավոր կասկածի բացակայությանը կամ առկայությանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանում քննվող քրեական գործով հիմնավոր կասկածին անդրադառնալը և գնահատական տալն այն նույն չափանիշներով, ինչ նախաքննության փուլում է, անթույլատրելի է, քանի որ այն կարող է վտանգել դատարանի անկախության և անկողմնակալության սկզբունքը, նկատի ունենալով, որ այդ դեպքում դատարանը, մինչև գործն ըստ էության քննելը և վերջնական դատական ակտով դրան լուծում տալը, գնահատական է տալու ինչպես մեղադրանքին, այնպես էլ գործով ձեռք բերված ապացույցներին, այնինչ այդ հարցի վերջնական պատասխանը պետք է տրվի դատավճռով:
Հետևաբար այս հարցին Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է անդրադառնալու և գնահատելու այնքանով, որքանով հիմնավոր կասկածի առկայությունը կարող է գնահատվել առերևույթ (prima facie), եթե իհարկե հիմնավոր կասկածի բացակայությունն ակնհայտ չէ:
Այլ կերպ՝ այս փուլում դատարանն իրավասու է գործում առկա ապացույցները և այլ փաստական տվյալները գնահատելու այնքանով, որքանով դա անհրաժեշտ է հիմնավոր կասկածի առկայությունը գնահատելու առերևույթ (prima facie), այլ ոչ թե՝ ըստ էության, իսկ այդպիսի գնահատման չափանիշին համապատասխան սույն դեպքում այն առկա է, քանի որ հիմնավոր կասկածի ապացուցողական չափանիշը նվազ է, քան անձի մեղքի և դատապարտման համար անհրաժեշտ ապացուցողական չափանիշը, որն առավել բարձր է:
5.3 Կալանքի քրեադատավարական նպատակների առկայության և կալանքին որպես այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելու իրավաչա-փութ¬յան դատական ստու¬գում.
5.3.1 Անդրադառնալով կալանավորման նպատակների վերաբերյալ վերանայման բողո¬¬քի հիմքերին՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը՝ մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը 2 ամիս ժամկետով երկարաձգելիս և այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելով դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ Պաշտպանը չի ներկայացրել այնպիսի ծանրակշիռ փաստարկներ, որոնցով կհիմնավորվեր, որ մեղադրյալի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի կանխմանը հնարավոր է հասնել այլ կերպ, քան մեղադրյալին հասարակությունից մեկուսացնելով, որպիսի պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Սույն բողոքը լուծելիս կիրառելի են մի շարք գործերով Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատարանի (այ¬¬սու¬հետ՝ Եվրոպական դատարան) և Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքո¬րո¬շում¬ները:
Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը հաշվի առնելու կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Վ.Պողոսյանի գործով որոշման մեջ և իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) [Մ]եղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ նույնանման իրավական դիրքորոշում բազմիցս իր նախադեպային նշանակության վճիռներում հայտնել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (…)»:
Տիգրան Պետրոսյանի գործով զարգացնելով կալանավորման հիմքերի /նպատակների/ վերաբերյալ իր նախադեպային իրավունքը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(…) Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (…)»:
Հանցագործությունը կանխելու անհրաժեշտությունը կարող է իրավաչափ հիմք լինել այն¬¬պիսի կանխարգելիչ միջոց կիրառելու համար, որի նպատակն է վերացնել այն հան¬գա¬մանք¬ները կամ հնարավորությունները, որոնք կոնկրետ անձին կամ որևէ մեկին թույլ կտա¬յին գործել այդ հանցանքը: Դա կարող է ներառել, օրինակ, անձին որոշակի պաշտոններ զբա¬¬ղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, նրանից գոր¬ծիք¬ները կամ զենքը վերցնելը, որոշակի վայրում նրա բնակությունը կամ որոշակի անձին (օրինակ՝ տուժողին կամ վերջինիս ընտանիքի անդամներին) կամ անձանց որոշակի խմբերի (օրինակ՝ անչափահասներին) նրա մոտենալն արգելելը և այլն: Նոր հանցագործություն կատա-րելու վտանգը պետք է գնահատվի գործից բխող փաստերի, ինչպես նաև անձնական հանգա¬մանքների հիման վրա, որոնք նոր հանցագործություն կատարելու հավանակա¬նության գնահատման հա¬մար կարող են հանդիսանալ «լուրջ ցուցիչներ» (Մինասյանն ընդ¬դեմ Հայաստանի, թիվ 44837/08, 08.04.2014, պարբ. 65): Պետք է ապացուցել, որ կատարվելիք նոր հանցագործություններին առնչվող ցանկացած մտահոգություն իրատեսական է, և որ միջոցը պատշաճ է: Այն փաստը, որ անձը նախկին դատվածություններ ունի քննվող հան¬ցագործության հետ միևնույն կամ դրան նման հանցագործությունների համար, հետևա¬բար կարող է վերաբերելի լինել այլ փաստերի հետ համակցության մեջ (տե՛ս Clooth-ն ընդդ. Բել¬գիա¬յի, տե՛ս Assenov-ն ընդդեմ Բուլղարիայի, 28 հոկտեմբեր, 1998):
Փախուստի դիմելու հավանականությունը չի կարող գնահատվել, հետևա¬բար նաև կա¬լանավորման մասին որոշում կայացվել, բացառապես առաջադրված մե-ղադրան¬քի կամ նա¬խա¬տեսված պատժի ծանրությամբ (Պանչենկոն ընդդեմ Ռուսաստանի, թիվ 45100/98, 08.02.2005, պարբ. 106): Անհրաժեշտ է հաշվի առնել գործի հանգամանքները, կալանավորի անձը, նրա անձնական, հասարակական, ընտանեկան, աշխատանքային կա¬պերը տվյալ պե¬տութ¬յան կամ համայնքի հետ, կացության կարգավիճակը, գույքային վիճակը և այլն, և այդ ամենի համատեքստում գնահատել նաև մեղադրանքի ծանրությունը և նախա¬տես¬ված պատժի խստութ¬յունը որպես փախուստի դիմելու հավանականությունը գնահա¬տելու հիմք։ Ակնկալ¬վող պատիժը նույնպես դեր խաղում է, սակայն փախուստի վտանգը չի կարող գնա¬հատ-վել բացառապես այդ նկատառումների հիման վրա (տե՛ս Kozik-ն ընդդ. Լե¬հաս¬տա¬նի գոր¬ծը ստորև և Imre-ն ընդդեմ Հունգարիայի, 2 դեկտեմբեր, 2003, պարբ. 45):
Փախուստի վտանգը, սակայն, չի կարող գնահատվել բացառապես այդպիսի նկատառում¬¬ների հիման վրա, խոսքը վերաբերում է այն պատիժների ավելի մեծ ծանրությանը, որոնց նկատմամբ վախ պետք է որ ունենար պարոն Նյումեյստերը նոր ապացույցների հի¬ման վրա: Այլ գործոններ, օրինակ՝ անձի բնույթին, բարոյական կերպարին, տանը, զբաղ¬¬¬մուն¬քին, գույքին, ընտանեկան կապերին և քրեական հետապնդման երկրի հետ տա¬րաբնույթ կապե¬րին առնչվող գործոնները կարող են կա՛մ հաստատել փախուստի վտան¬գի գոյությունը, կա՛մ այնքան փոքր վտանգի տպավորություն ստեղծել, որ դրանով հնա¬¬րա¬վոր չլինի հիմնա¬վո¬րելու մինչդատական կալանքը: Պետք է նաև մտապահել, որ փա¬¬¬¬խուստի վտանգն անհրա¬ժեշ¬տաբար նվազում է կալանքի տակ որոշակի ժամանակ անց¬¬¬¬կաց¬նելուն զուգ¬ընթաց, քանի որ հավանական է, որ մինչդատական կալանքի տևո¬ղութ¬¬յու¬նը կնվազեց¬վի դատապարտման դեպքում անձի նկատմամբ կիրառվելիք ազա¬տութ¬¬յունից զրկելու հնա¬րավոր պատժի տևո¬ղութ¬¬յունից, որը թերևս կնվազեցնի այդ հեռան¬¬կարի գրավ¬-չությունը նրա համար և կթու¬լաց¬նի այդ միջոցին դիմելու նրա գայթակ¬ղութ¬յունը (Kozik-ն ընդդեմ Լեհաս¬տա¬նի գործը, 18 հու¬լիս, 2006):
5.3.3 Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալ իրավանորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ և 4-րդ կետերով մեղադրվող Դավիթ Խաչատրյանի կալանքի նպատակների առկայության կամ բացակայության հարցին, փաստում է, որ կալանքի կիրառման համար հիմք ընդունված՝ փախուստի դիմելու և հանցանք կատարելու մտավախության նպատակով կալանք կիրառելու անհրաժեշտությունը Առաջին ատյանի դատարանի կողմից լիովին փաստարկված է։
Ասվածի համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում առանձնահատուկ ուշադրության արժանացնել այն հանգամանքին, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանն իր նախորդիվ կայացված որոշմամբ /2025 թվականի հուլիսի 29-ի որոշում/ արձանագրել և փաստարկել է մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու մտավախությունները և հիմքերը, որոնք սույն բողոքով վիճարկվող որոշմամբ ևս արձանագրվել են և շարունակում են առկա և արդիական լինել՝ հիմք ընդունելով այն, որ հիշյալ որոշումից հետո՝ մինչ նոյեմբերի 10-ը, նշված հիմքերը բացառող որևէ նոր հանգամանք ի հայտ չի եկել, հետևաբար և չի ներկայացվել:
Այնուամենայնիվ, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ ասվածն առավելապես հիմնավորվում է հետևյալ հանգամանքների հաշվառմամբ․
Մասնավորապես, գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ մեղադրյալի դատվածության և հետախուզման առկայության ձև 8 հարցման համաձայն, բացի սույն քրեական գործից առկա են նաև այլ քրեական գործեր, որոնք քննվում են այլ դատարանում՝ ընդ որում՝ նույնասեռ:
Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ՝ այն պարագայում, երբ վերջինիս՝ տարբեր քրեական վարույթներով մեղսագրվում են նույնասեռ ենթադրյալ հանցանքների կատարումներ, ապա համակցության մեջ՝ սույն գործի նյութերը հնարավորություն են տալիս հիմնավոր և ողջամիտ ենթադրություն անելու առ այն, որ ազատության մեջ լինելով Դավիթ Խաչատրյանը կարող է կատարել քրեական օրենքով արգելված արարք։
Այլ կերպ, վերոնշված հանգամանքների առկայության պայմաններում մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու մտավախությունն առավել քան հիմնավոր է՝ հաշվի առնելով նաև վերջինիս կրիմինալոգիական բնութագիրը։
Վերաքննիչ դատարանը, մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու և հանցանք կատարելու ռիսկերի գնահատման տեսանկյունից ուշադրության է արժանացնում նաև այն հանգամանքին, որ Դավիթ Խաչատրյանին մեղսագրվում է սեփականության, տնտեսության և տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված ծանր հանցագործության կատարում, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է բացառապես ազատազրկում՝ չորսից ութ տարի ժամկետով, որպիսի պարագայում մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, ենթադրյալ հանցանքի առանձնահատկությունները հաշվի առնելով փաստում է, որ Դավիթ Խաչատրյանին վերագրվող արարքն օժտված է հանրային վտանգավորության բարձր աստիճանով և բնույթով:
Ինչ վերաբերում է Պաշտպանի կողմից մատնանշված՝ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման պատճառաբանվածությանն ու հիմնավորվածությանը, ապա հարկ է արձանագրել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը և ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մի շարք նախադեպային որոշումներով անդրադարձել են դատական ակտի պատճառաբանվածութ¬¬¬յան խնդրին՝ ընդգծելով դրա կարևորությունը անձի իրավունքները երաշխա¬վորե¬լու, այդ իրավունքների սահմանափակումների և խախտումների իրավաչափութ¬յունն արդյունավե¬¬¬տո¬րեն դատական ստուգման ենթարկելու տեսանկյունով:
Այսպես, Եվրոպական դատարանն իր մի շարք վճիռներում (օրինակ՝ «Hiro Balani v. Spain», գանգատ թիվ 18064/91, 1994թ. դեկտեմբերի 9-ի վճիռ և այլն) փաստել է, որ Մարդու իրա¬վունք¬¬ների եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասը պարտավորեց¬նում է դա¬տա¬րաններին նշելու իրենց վճիռների և որոշումների պատճառները, սակայն այն չի կարող հասկացվել որպես յուրաքանչյուր փաստարկին հանգամանալից պատասխան տա¬լու պար¬տա¬¬կանություն: Եվրոպական դատարանը նաև փաստել է, որ պատճառները նշե¬լու պար¬տա¬-կանության կիրառման սահմանը կարող է տարբեր լինել՝ պայմանավոր¬ված դա¬տա-կան ակտի բնույթով: Դատարանն արձանագրել է, որ անհրաժեշտ է հաշվի առնել «inter alia» փաստարկների բազմազանությունը, որոնք դատավարության կողմը կարող է ներ¬¬կայաց¬¬նել դատարանին և Պայմանավորվող կողմերի տարբեր մոտեցումները օրենքի դրույթ¬նե¬րի, սո¬վո¬րու¬թային կանոնների, իրավական կարծիքի և վճիռների, որոշումների ներկայացման և շա¬րադրման վերաբերյալ: Հետևաբար՝ այն հարցը, թե արդյոք դատարա¬նը թերացել է պատ¬ճա¬ռաբանելու իր պարտակա¬նությունը կատարելու հարցում, կարող է որոշ¬վել միայն կոնկ¬րետ գործի հանգամանքների լույսի ներքո:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության մասին Ֆրունզիկ Գալստյանի վերաբեր¬յալ թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 գործով 2010 թվականի մարտի 26-ին ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ար¬տա¬հայ¬¬տած իրա¬վա¬կան դիրքորոշման համաձայն՝ դատական ակտն օրինական է, եթե կայաց¬¬¬¬վել է գործող օրենսդ¬րության պահանջների պահ¬պան¬մամբ, և հիմնավորված՝ եթե դրա¬նում ար¬ված հետևութ¬-յունները հիմնված են դատական քննության ժամանակ հետա¬զոտ¬ված ապա¬¬ցույց-ների վրա: Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պար¬¬զա¬բանելու, թե ին¬չու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևութ¬յան, որ իրավանոր¬մերով է ղե-կավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարա¬վորություն է ստեղծում վերադաս դա¬տա¬¬րանի կողմից դատական ակտի օրինակա¬նութ¬յան և հիմնա¬վոր¬վածության ստուգ¬ման հա¬մար:
Ընդ որում՝ «Հիմնավորված դատական որոշման» իրավունքը թույլատրելի է համարում, որ ավե¬լի բարձր ատյանի դատարաններն ուղղակի հաստատեն ավելի ցածր ատ¬յանների հիմ¬նավո¬րումները՝ դրանք չկրկնելով: Վերաքննիչ դատարանում առաջին ատյանի որոշ¬ման հիմ¬նավորվածության թերությունները կարող են շտկվել, ինչը չի խախտում անձի՝ հիմնավորված դատա¬կան որոշ¬ման իրա¬վուն¬քը:
Այսպիսով՝ Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանում ստացված Բողոքի վերաբերյալ նյութերի ուսումնասիրությամբ չեն հայտնաբերվել կալանավորման նշված հիմքերը հերքող փաստեր։
5.3.4 Կալանքի ժամ¬կետը երկարաձգելու հարցի քննարկման համատեքստում՝ հաշվի առնելով սույն որոշմամբ թվարկված հանգամանքները և ներ¬կա¬յաց¬ված վերլու¬ծությունները, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ վերոնշյալ ռիսկերը (առնվազն Առաջին ատյանի դա¬տա¬րանի որոշման մեջ նշված պատճառաբանությամբ) չեն կարող չեզոքացնել կամ էապես նվազեցնել ազատությունից փաս¬¬¬տացի զրկմամբ չպայմանավորված այլ խա¬փան¬ման միջոց¬ների (այդ թվում՝ համակցված) կի¬րա¬ռմամբ, ուստի՝ այդպիսի որևէ միջո¬ցի կիրա¬ռու¬մը դեռևս արդյունա¬վետ չէ, և քննության ներկա փուլում ի զորու չէ ապահովելու մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի պատշաճ վարքագիծը, ուստի՝ Բողոքում ներկայացված այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ դիտարկումն ընդունելի չէ Վերաքննիչ դատարանի համար:
Այլ կերպ՝ հիմնավոր են նաև Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությունները, որ վարույթի քննության տվյալ փուլում կալանքը այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար և այլընտրանքային այլ խափանման միջոցները, այդ թվում՝ դրանց համակցված կիրառումը մե¬ղադրյալի պատ¬¬շաճ վարքագի¬¬¬ծը չեն կարող երաշ¬¬խա¬վո¬¬րել:
Անդրադառնալով Պաշտպանի կողմից մատնանշված՝ Սահմանադրական դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 30-ի թիվ ՍԴՈ-1792 որոշմանը, ըստ որի՝ պատշաճ ջանասիրության ապահովման պարտականությունը չի կարող կիրառվել որպես ինքնուրույն առանձին պահանջ, այլ գործում է իբրև կալանքի հիմքերի առկայությունն արձանագրող որոշումների կամայականության դեմ երաշխիք և ըստ այդմ Պաշտպանի կողմից արտահայտած այն դիրքորոշանը, համաձայն որի՝ (…)Դավիթ Խաչատրյանի վերաբերյալ քրեական գործով դատական նիստերն անհիմն հետաձգվում են, փաստացի` մեղադրյալի կալանքի ժամկետը երկարաձգելուն հաջորդած տևական ժամանակ որևէ դատական նիստ չի անցկացվել, և վկաներ չեն հարցաքննվել, ինչով պայմանավորված Դատարանը կալանքի ժամկետի լրանալուց անգամ մեկ ամիս առաջ՝ առանց պատշաճ ջանասիրության դրսևորման, արձանագրել է, որ սույն փուլում կալանքից բացի այլ խափանման միջոցի կամ միջոցների կիրառմամբ հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելուն(…), ապա Վերաքննիչ դատարանը՝ քննարկելով գործի նյութերում առկա փաստական հանգամանքները, արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի գործողություններն իրենց համակցությամբ վկայում են պատշաճ ջանասիրության մասին, որպիսի պարագայում՝ Պաշտպանի դիտարկումներն ընդունելի և հիմնավորված չեն կարող համարվել։
5.4 Ինչ վերաբերում է Բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է:
Ավելին՝ վիճարկվող դատական ակտում արդեն իսկ բերված են Վերաքննիչ դատարանի համար ըստ էության ընդունելի հիմնավորումներ՝ վերաքննիչ բողոքում նշված այն հիմքերի և հիմնավորումների առնչությամբ, որոնք էական են և ինքնին կամ համակցությամբ կարող էին ազդեցություն ունենալ սույն գործի ելքի վրա։
Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տես, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
5.5 Այսպիսով, ամփոփելով վերոշարադրված փաստարկները, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Դավիթ Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը 2 ամիս երկարաձգելու և այլընտրանքային խափանման միջոց չկիրառելու որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, գործով էության մեջ կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան:
Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկ¬վող դատա¬կան ակտը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ Պաշտպանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով` Վերաքննիչ դատարանը.
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրյալ Դավիթ Հարությունի Խաչատրյանի պաշտպան Դավիթ Ավանեսյանի ներկայաց¬րած հատուկ վե¬րա¬նայման բողոքը մերժել։
Թիվ ԵԴ1/1694/01/25 գործով Երևան քաղաքի ա¬ռա¬ջին ատյանի ընդ¬հա¬նուր իրա¬վասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 10-ի որոշումը թող¬նե¬լով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Գ.Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ