Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ՝ նաև Դատարան)

Նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Է․ԴԱՎԹՅԱՆԻ
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող Ա․ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
տուժող Ս․ԶՔՈՅԱՆԻ
մեղադրյալ Ա․ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ

2026 թվականի ապրիլի 08-ին Երևան քաղաքում՝ դռնբաց դատական նիստում, քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի (ծնված՝ 09․07․1989թ․, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ներկայումս գտնվում է ՀՀ ԱՆ «Վանաձոր» քրեակատարողական հիմնարկում, նախկինում դատված) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով․

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով 2024 թվականի նոյեմբերի 22-ին նախաձեռնվել է թիվ 16843224 քրեական վարույթը։
2024 թվականի նոյեմբերի 22-ին որոշում է կայացվել թիվ 16843224 քրեական վարույթով Սաթենիկ Սմբատի Զքոյանին տուժող ճանաչելու մասին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ին որոշում է կայացվել Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի ապրիլի 11-ին վարույթն իրականացնող քննիչը միջնորդել է հսկող դատախազին Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ իրեն մեղսագրվող արարքը կատարած չլինելու հիմքով։
2025 թվականի ապրիլի 18-ին հսկող դատախազի կողմից որոշում է կայացվել վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից ներկայացված միջնորդությունը՝ մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանի նկատմամբ հարուցված հանրային քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին մերժելու մասին։
2025 թվականի մայիսի 07-ին որոշում է կայացվել PL 98739235 B, PL 98736206 B, PA 14767498 C, PA 14767532 C, PA14767220 C, PH14767624 A սերիա-համարների թվով 6 հատ 2017 թվականի թողարկման 100 դոլար անվանական արժեքով ԱՄՆ կեղծ թղթադրամները իրեղեն ապացույց ճանաչելու և վարույթի նյութերի հետ պահելու մասին։
2025 թվականի մայիսի 12-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում ստացվել է քրեական գործը՝ մեղադրական եզրակացությամբ, որը մայիսի 13-ին փաստացի հանձնվել է դատավոր Ս.Անդրեասյանին։
2025 թվականի մայիսի 15-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
Նախնական դատալսումների ընթացքում՝ 2025 թվականի հուլիսի 21-ին, Դատարանը որոշում է կայացրել մեղադրյալ Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի նկատմամբ ընտրված բացակայելու արգելք խափանման միջոցը անփոփոխ թողնելու մասին։

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ի Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազի տեղակալ Ա․Մանուկյանի որոշմամբ՝ թիվ 16843224 քրեական վարույթով մեղադրյալ Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ «նա, խարդախությամբ՝ խաբեությամբ ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2024 թվականի նոյեմբերի 20-ին՝ ժամը 15.00-ի սահմաններում, այցելել է Երևան քաղաքի Բաբաջանյան փողոցի 87/4 հասցեում գործող ոսկյա զարդերի առք ու վաճառքի խանութ սրահ, որտեղ անհատ ձեռնարկատեր հանդիսացող Սաթենիկ Սմբատի Զքոյանից գնել է 6.61 գրամ քաշով թվով մեկ հատ տղամարդու ոսկյա շղթա և 3,6 գրամ քաշով մեկ հատ ոսկյա թևնոց, և չպարզված հանգամանքներում իրացնելու նպատակով նախապես ձեռք բերած և իր մոտ պահվող՝ արտարժույթ հանդիսացող թվով 6 հատ 100 ԱՄՆ կեղծ դոլարանոցները վաճառքի դիմաց փոխանցել է Ս. Զաքոյանին, վստահեցնելով, որ կարճ ժամանակ անց տարադրամի փոխանակման կետում կփոխակերպի իր մոտ առկա մյուս դոլարները և կրկին կվերադառնա ու ՀՀ դրամով ամբողջությամբ կվճարի ոսկյա զարդերի վաճառքի դիմաց պայմանավորված գումարը, սակայն հեռանալուց հետո, Ս.Զաքոյանը պարզել է, որ հիշյալ թղթադրամները կեղծ են, որի արդյունքում Արամ Բաղդասարյանը վստահությունը ներշնչելու, կեղծ խոստումներ տալու և այդ կերպ Սաթենիկ Զքոյանին մոլորության մեջ գցելու եղանակով վերջինիցս խարդախությամբ հափշտակել է ընդհանուր 240.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա թևնոցն ու շղթան»:

Ապացույցների հետազոտումը և գնահատումը.
Դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները.
Նշանակված դատանյութագիտական և դատափաստաթղթաբանական համալիր փորձաքննության թիվ 1594-24 եզրակացությամբ՝ այն մասին, որ փորձաքննության ներկայացված PL 98739235 B, PL 98736206 B, PA 14767498 C, PA 14767532 C, PA14767220 C, PH14767624 A սերիա-համարների թվով 6 հատ 2017թ. թողարկման 100 դոլար անվանական արժեքով՝ ԱՄՆ թղթադրամները կեղծ են և պատրաստված են համակարգչային գունավոր բազմացնող տպիչ սարքի միջոցով։
(տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, գ․թ․ 30-35, և 2025 թվականի սեպտեմբերի 03-ի դատական նիստի արձանագրությունը)։

Զննված և որպես արտավարութային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված՝ տուժողի կողմից ներկայացված լազերային սկավառակով դեպքի տեսագրության համաձայն ըստ որի, լազերային սկավառակում հայտնաբերվեց «VIDEO-2024-11-22-16-25-06.mp4 վերտառությամբ ֆայլը, որը տեսագրություն է, այն գունավոր է և անձայն, արտացոլում է Երևան քաղաքի Ա. Բաբաջանյան փողոցի 87/4 հասցեում 20.11.2024 թվականին ժամը 14:54-ից մինչև նույն օրը ժամը 15:05-ն ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցած իրադարձությունները։
Զննությամբ նկատվում է վաճառասրահ, որի աջակողմյան հատվածում նկատվում են երկու սեղաններ, որոնց վրա զարդերին նմանվող առարկաներ են, որոնք ծածկված են ապակիներով: Կենտրոնական հատվածում նկատվում է սեղան և դրամարկղը, ձախակողմյան հատվածում՝ դարակաշար, որոնց վրա նույնպես զարդերին նմանվող առարկաներ են:
Զննությամբ ի թիվս այլ անձանց, նկատվում է մի արական սեռի ներկայացուցիչ, ով ունի սև, կարճ կտրվածքով մազեր, կարճ մորուք, վերջինիս հագին առկա են բաց գույնի կոշիկներ, սև սպորտային տաբատ, սև սպորտային երկարաթև շապիկ, կրում է մուգ գույնի ակնոցներ, նրա նշված անձն իր աջ ձեռքին պահում է մեկ մուգ գույնի դրամապանակի և մեկ բաց գույնի բջջային հեռախոսի նմանվող առարկաներ:
Նշված արական սեռի ներկայացուցիչը տեսանկարահանող սարքի ժամով, ժամը 14:54- ին մուտք է գործում նշված վաճառասրահ, որից հետո տեսանկարահանող սարքի ներքևի հատվածում տեղադրված զարդերի ստենդի վրա, մի քանի զարդեր է ուսումնասիրում, որի ընթացքում նրան է մոտենում մի իգական սեռի ներկայացուցիչ, ով հանդիսանում է նշված վաճառասրահի աշխատակցուհին, վերը նկարագրված ստենդի մոտ մի քանի զարդերի նմանվող առարկաներ ուսումնասիրելուց հետո, վաճառասրահի աշխատակցուհին մեկ վզնոցի նմանվող առարկա ձեռքին պահած մոտենում է դրամարկղին, որից քիչ անց նշված վզնոցը ձեռքին պահած կրկին մոտենում է վերը նկարագրված ստենդին և դրա վրայից վերցնում մեկ, թևնոցի նմանվող, առարկա այնուհետև նշված վզնոցի և թևնոցի նմանվող առարկաները ձեռքին պահած կրկին շարժվում դեպի վաճառասրահի դրամարկղ, որտեղ վերը նշված արական սեռի ներկայացուցիչը իր ձեռքին պահած դրամարկղից հանում է թղթադրամների նմանվող առարկաներ, հաշվում է դրանք և առանձնացնելով մի քանիսը դնում է դրամարկղի վրա, որից հետո մնացած թղթադրամի առարկաները կրկին տեղադրում է իր ձեռքին պահած դրամապանակի նմանվող առարկայի մեջ, որից հետո նշված դրամապանակի նմանվող առարկան ևս դնում է վաճառասրահի դրամարկղի վրա և իր հագին առկա սպորտային տաբատի ձախ գրպանից ձախ ձեռքով հանում է մի քանի թղթադրամների նմանվող առարկաներ, որոնցից մեկը ևս դնում է վաճառասրահի վրա, իսկ մնացած թղթադրամների նմանվող առարկաները կրկին դնում է այն գրպանում, որտեղից հանել էր:
Նշված իրադարձություններից հետո վերցնում է վաճառասրահի դրամարկղի վրա դրված, դրամապանակի նմանվող առարկայի միջից հանված, մի քանի թղթադրամների նմանվող առարկաները, դրանցից հաշվում թվով վեց թղթադրամի նմանվող առարկա, դնում է նույն դրամարկղի վրա, իսկ ձեռքում մնացած թվով մեկ թղթադրամի նմանվող առարկան դնում է ձեռքում պահած դրամապանակի նմանվող առարկայի մեջ, որից հետո վաճառասրահի աշխատակցուհին վերցնում է նշված թղթադրամի նմանվող առարկաները և հաշվում դրանք, ինչով էլ ավարտվում է նշված տեսագրությունը:
(տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, գ․թ․ 136-138, 182 և 2025 թվականի սեպտեմբերի 03-ի դատական նիստի արձանագրությունը)։

-Տուժող Սաթենիկ Զքոյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք տվեց առ այն, որ մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանին առաջին անգամ տեսել է իր խանութում, որպես հաճախորդ, վերջինս գնացել էր իր խանութ՝ նվեր ընտրելու, տուժողի խոսքով՝ վերջինս բավական երկար ժամանակ է ընտրել ոսկյա իրեր։ Նշեց, որ ինքը չի զգացել որևէ տարօրինակություն նրա պահվածքից սկզբում, սակայն հետո զգացել է, որ վերջինս անկանոն շարժվում է։ Մեղադրյալն ասել է, որ մեկնել է արտերկիր, ուզում է նվեր գնել իր ընկերոջ համար, մոտավորապես 10 գրամի զարդեր է նայել, ինքը օգնել է նրան, ընտրել են տղամարդու վզնոց և թևնոց։ Ընտրել են զարդերը, Արամը պետք է վճարեր գումար՝ 240․000-250․000 ՀՀ դրամի սահմաններում։ Արամը խնդրել է իրեն զանգել տնօրենին՝ զեղչի համար, ինքը զանգել է տնօրենին և 5000 ՀՀ դրամի չափով զեղչ են արել Արամի համար։ Արամը հարցրել է, թե ինչքան կկազմի գումարը, ինքը հաշվել է, կազմել է 240․000 ՀՀ դրամ։ Արամը համաձայնության եկավ։ Ինքը տվել է զարդերը Արամին, Արամը վճարել է դոլարով, ասել է, որ կվերադառնա։ Նշեց, որ իր ձեռքերը դողում էին, ինքը կասկածելով է վերցրել դոլարները, ներքին ձայնով տագնապ է զգացել, որ ինչ-որ բան այն չէ, ինքն ուսումնասիրել է դոլարները, Արամն իրեն ասել է, որ իրական դոլարը պետք է շոշափեք, եթե օծիքի մասը կոպիտ կլինի ուրեմն իրական է։ Ինքը վերցրել է, շոշափել է դոլարները, օծիքի մասը եղել է կոպիտ, ուստի վերցրել է դոլարները։ Արամը վերցրել է ոսկյա զարդերը, նստել է «Օպել» մակնիշի մեքենան և հեռացել է։ Այնուհետև, վերցրել է գումարը, վազել է մոտիկ խանութ՝ ձեռքերը դողալով, խնդրել է փոխանակման կետի աշխատակցին ստուգել գումարը, վերջինս ասել է, որ գումարը կեղծ է, հասկացել է, որ խաբվել է։ Նույն պահին նստել է մեքենա, ոստիկանություն է դիմել, նրանք նույնիսկ ասել են, որ գումարն իսկական է, ինչու եք եկել ոստիկանություն, գումարն այդքան նման է եղել իրական գումարին։ Ասել է, որ մի քանի տեղ է ստուգել գումարը, իրենք էլ շատ դժվարությամբ են հասկացել։ Ոստիկանությունում ասել է այն ամենը, ինչ հիմա ասում է դատարանում։ Արամը քննչական կոմիտեում ներկայացրել է գումարը, իրենից ներողություն է խնդրել, ասել է, որ չի իմացել, որ գումարը կեղծ է եղել։
Հարցին, թե ինչ պատճառով է մեղադրյալը վճարել դոլարով, նշեց, որ վերջինս ասել է, որ իր մոտ կանխիկ դրամ չի եղել, իր մոտ ամբողջը դոլարներ են եղել, ինքն իր աչքով է տեսել, որ այլ 100-դոլարանոցներ են եղել նրա մոտ, հարցին, թե առանձնացված են եղել դոլարները, թե ոչ, նշեց, որ հստակ չի հիշում, բայց ինքը տեսել է, որ այլ դոլարներ ևս եղել են։ Տուժողի խոսքով՝ Արամը ասել է, որ պետք է գնա փոխանակի դոլարները, հետո վերադառնա, որպեսզի ինքը վերադարձնի տրված դոլարները։ Հետո տեսել է, որ վերջինս նստել է իր «օպել» մակնիշի մեքենան և հեռացել է։ Մոտակայքում եղել է փոխանակման կետ, «Էրմիել» սուպերմարկետում առկա է եղել փոխանակման կետ։ Նշեց, որ իր բողոքից հետո 10-15 օր հետո, քննիչի ներկայությամբ, և ենթադրում է, որ նաև Արամի պաշտպանի ներկայությամբ Արամը տվել է գումարի մի մասը, և իրենից ներողություն է խնդրել։ Հետո կրկին են զանգահարել, ասել, որ Արամը ուզում է ամբողջ գումարը վերադարձնի՝ 30․000 ՀՀ դրամի չափով։ Հարցին, թե արդյոք չի հարցրել այդ ժամանակ, որ իրենք պայմանավորված են եղել, որ վերջինս մանրի գումարը և վերադառնա՝ նշեց, որ ոչ, որևէ բան չի ասել։ Նշեց, որ այդ պահին Արամը անկանոն շարժումներ է արել, ինչից իր մոտ անհանգստություն է առաջացել։ Այն պահին, երբ դոլարները տվել է Արամը, իր ձեռքերը սկսել են դողալ, Արամը զգաց, որ ինքը հասկանում է, որ գումարը կեղծ է, այդ իսկ պատճառով իրեն ասել է, որ գումարի օձիքը շոշափելուց եթե այն լինում է կոշտ, ապա այն իրական է, ինքն էլ հավատացել է վերջինիս։ Հարցին, թե ինչ առիթով էր ձեռք բերում ոսկյա զարդերը՝ նշեց, որ Արամն ասել է, որ գնում է ՌԴ, իր ընկերոջը նվեր է գնում։ Մեքենան կանգնած է եղել դիմացի մայթին՝ «Գլիզե» հագուստի խանութի դիմաց, ինքը խանութի ներսից տեսել է, որ Արամը դուրս է եկել խանութից, նստել մեքենան և արագ շարժվել։
Մեղադրյալի հարցին, թե ինչով է պայմանավորված եղել գումարը ստուգելու վերաբերյալ խոսակցությունը՝ տուժողը նշեց, որ ինքը չի հարցրել, արդյոք գումարները կեղծ են, թե ոչ։
Մեղադրյալի հարցին, թե ինքն ինչ էր ասել տուժողին, որ վերջինս իրեն վստահել էր և տվել է ոսկյա զարդերը, տուժողը նշեց, որ մեղադրյալն իրեն տվել է համարժեք դոլար և գնաց մանրելու ու չեկավ։ Նշեց, որ մեղադրյալն իրեն չի ասել, որ գնում է «Կայզեր» սուպերմարկետ, մանրի և վերադառնա։ Նրա կարծիքով՝ մեղադրյալը հասկացել է, որ ինքը կռահել է, որ թղթադրամները կեղծ են։
Հարցին, թե արդյոք սկզբում չի ասել, որ դոլարով առևտուր չեն անում, նշեց, որ ասել է, որ առևտուր չեն անում դոլարով, սակայն մեղադրյալը չի առաջարկել գնալ մանրել, ինքն ասել է, որ գումարը կազմում է 245․000 ՀՀ դրամ, զեղչով՝ 240․000 ՀՀ դրամ։
Մեղադրյալի հարցին, թե երբ ըստ տուժողի ինքն ասել է, որ դոլարը մնա իր մոտ, ինքը իր մոտից այլ դոլարներ գնա մանրի և վերադառնա դրամով վճարի՝ արդյոք տվել էր ամբողջ գումարը, թե մասամբ, ապա այդ պայմաններում որն է կանխավճարը, տուժողը նշեց, որ այդքան գումարն է եղել, քանի որ եթե մեղադրյալը գնար և չվերադառնար, ապա ինքը կհասկանար, որ չի տուժվել, իր 600 դոլարը կա։ Հարցին, թե ինչու էր այդ դեպքում ոսկին էլ վերցրել, եթե գնացել էր մանրելու և վերադառնալու, տուժողը նշեց, որ իր կարծիքով մեղադրյալը տարօրինակ շարժումներ է կատարել, ինչն էլ լարվածության հիմք է հանդիսացել։
Մեղադրյալի հարցին, թե արդյոք դրամ չի տվել տուժողին, վերջինս նշեց, որ ոչ։ Դոլարից բացի դրամ չի տվել։
Նախագահողի հարցին, թե որտեղ է աշխատում տուժողը նշեց, որ աշխատում է ոսկյա զարդերի խանութում, մոտավորապես 8 տարի, խանութը պատկանում է եղբորը, ինքն ունի ԱՁ՝ «ԱՁ Սաթենիկ Զքոյան», զարդերի խանութը պատկանում է եղբորը, ինքը խանութում աշխատում է որպես վաճառողուհի, ստանում է 150․000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ։ Ենթադրյալ հանցանքի դեպքը եղել է 2024 թվականի նոյեմբերին, հստակ օրը չի հիշում, հաղորդում ներկայացրել է դեպքի օրը՝ նույն օրը, ութ տարիների ընթացքում նման դեպք տեղի չի ունեցել, դոլարով երբեք վաճառք չի կատարել, սա եղել է միակ դեպքը, վստահել է վերջինիս որի պատճառով էլ վաճառել է դոլարով, հարցին, թե ինչը ստիպեց կասկածել գումարի կեղծ լինելու մեջ՝ նշեց, որ չգիտի, դա իր ներքին ձայնն էր, այս դեպքից հետո այլևս չի վստահի ոչ մեկին։
Նշեց, որ Արամի ներս մտնելը չի նկատել, չգիտի թե արդյոք տաքսի մեքենա էր, թե ոչ, տեսել է, որ Արամը նստել է մեքենան ուղևորի կողմից, հարցին, թե արդյոք խանութի արտաքին մասում ևս կան տեսախցիկներ, չի հիշում ներկայացրել է թե ոչ նախաքննական մարմնին, մեքենան եղել է մուգ գույնի, չի տեսել պետ համարանիշները։ Նույն օրն է դիմել ոստիկանություն, նշեց, որ Արամը հարցրել է, թե դրամով որքան կլինի, ինքն ասել է 245․000 ՀՀ դրամ, ասել է, որ իր մոտ դոլարներ են, պետք է մանրեր և բերեր դրամներ։ Հարցին, թե արդյոք չի փորձել կանգնեցնել վերջինիս, նշեց, որ ոչ, վերցնելուց հետո գնացել է փոխանակման կետ և պարզել է, որ դոլարները կեղծ են։ Նշեց, որ Արամը ասել է, որ շոշափի դոլարների օձիքի մասը, եթե այն կոպիտ լինի ապա իրական է։
Դեպքից հետո Արամին տեսել է ՀՀ քննչական կոմիտեում, ամբողջ գումարը վերջինս վերադարձրել է, սկզբում տվել է 210․000 ՀՀ դրամ, հետո՝ 30․000 ՀՀ դրամ։ Նշեց, որ ներկայումս բողոք-պահանջ չունի, քանի որ նա վերադարձրել է իր գումարը, նշեց, որ իր հիշողությունը վատ է, ծանր վիրահատված է։
(տես՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 03-ի դատական նիստի արձանագրությունը)

Մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանը միջնորդեց հրապարակել տուժողի նախաքննական ցուցմունքը՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նախորդիվ տուժողի կողմից չի կատարվել որևէ հայտարարություն՝ անկանոն շարժումների վերաբերյալ։
Հանրային մեղադրողն առարկեց ներկայացված միջնորդության դեմ՝ հաշվի առնելով, որ նախորդիվ նախաքննության ցուցմունքում առկա չի եղել որևէ հակասություն։
Դատարանը բավարարեց մեղադրյալի միջնորդությունը մասնակի։ Հրապարակվեց ցուցմունքից տվյալ հատված՝«2024թ-ի նոյեմբերի 20-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, նշված հասցե է եկել մի տղամարդ, ցանկացել է գնել ոսկյա զարդեր»։
(տես՝ գ․թ․5-6)

- Տուժողը 2026 թվականի փետրվարի 04-ին ցուցմունք է տվել առ այն, որ նախորդիվ չի հիշել, որ դեպքի օրը մեղադրյալը իրեն դրամով գումար ևս տվել է, այդ մասին հիշել է այն ժամանակ, երբ մեղադրյալը վկայակոչել է այդ հանգամանքի մասին դատական նիստի ընթացքում, այդ ժամանակ 240․000 ՀՀ դրամը 600 դոլարին համարժեք չի եղել, դրա համար ավելացրել է դրամ։ Հարցին, թե ինչու է դրամ հետ տվել, եթե մեղադրյալը ցանկացել է գումարը փոխարինել և վերադառնալ, ինչու է մանրը հետ տվել, այլ չի վերցրել 10,000 ՀՀ դրամը ամբողջությամբ, նշեց, որ մտածել է, որ 600 դոլարը կփոխարինի կվերադառնա և կտա դրամը, ուստի 3000 ՀՀ դրամը վերադարձրել է։ Նշեց, որ չի հիշում, թե ինչ կուրսով են հաշվել։ Պնդեց, որ մեղադրյալը ասել է, որ գումարը մանրելու է և վերադառնա։ Նշեց, որ դեպքի օրը վկա Գոհար Ներսեսյանը եղել է խանութ սրահում, նրա հետ չի խոսել դեպքի մասին, քանի որ վերջինս ամեն ինչ տեսել և լսել է։ Նա եղել է իրենց մշտական հաճախորդը, սակայն այդ ժամանակ չի աշխատել խանութում, քննչական կոմիտեում չի հայտնել վերջինիս տվյալները, քանի որ ազգանունը չի իմացել։ Մեղադրյալի հարցին ի պատասխան նշեց, որ չի հիշում, որ նա իրեն 700 դոլար տված լինի։
(տես՝ 2025 թվականի սեպտեմբերի 03-ի և 2026 թվականի փետրվարի 04-ի դատական նիստերի արձանագրությունները)

-Հետազոտվեցին իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ PL 98739235 B, PL 98736206 B, PA 14767498 C, PA 14767532 C, PA14767220 C, PH14767624 A սերիա-համարների թվով 6 հատ 2017թ. թողարկման 100 դոլար անվանական արժեքով ԱՄՆ թղթադրամները՝ փաթեթավորված 1 փաթեթում և կնիքված ՀՀ ՆԳՆ ՓՔՎ փորձագետի թիվ 17 կնիքով:

Դատաքննության ընթացքում հանրային մեղադրողի կողմից բացվեց փակ ծրարը, դուրս բերվեցին թվով 6 հատ ԱՄՆ 100 դոլարանոց թղթադրամներ՝ PL 98739235 B, PH14767624 A, PL 98736206 B, PA 14767498 C, PA 14767532 C, PA14767220 C։
Իրեղեն ապացույցը հետազոտվեց մեղադրյալի կողմից։ Վերջինս նշեց, որ ինքն այդ գումարը չի ներկայացրել տուժողին, գումարների վրա առկա է կտրված հատված։ Մեղադրյալը հայտարարեց, որ ինքը նույնպես նայելով թղթադրամներին հասկանում է, որ դրանք իրական չեն։
(տե՛ս քրեական գործ, հատոր 1-ին, գ․թ․ 176-177, և 2025 թվականի սեպտեմբերի 03-ի դատական նիստի արձանագրությունը)։

-Մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք տվեց առ այն, որ իր ընկերը նոր էր ամուսնացել, իսկ ինքը նոր էր քրեակատարողական հիմնարկից դուրս եկել, մոտեցել է ոսկյա զարդերի խանութ՝ մյուս մասնաճյուղը, նշեցին, որ տվյալ խանութում առկա չեն ոսկյա զարդեր, դրանք ցուցադրված են մեկ այլ մասնաճյուղում, մոտեցել է մյուս խանութ, նշել է, որ ընկերը մեկնում է արտերկիր, պետք է շտապ ոսկի գնի և նվիրի վերջինիս, աշխատակից Սաթենիկ Զքոյանին հարցրել է, ոչինչ, որ դոլարով գնի զարդերը, ինչին ի պատասխան վերջինս նշել է, որ ոչ, սակայն ինքը պնդել է, նշել է, որ շտապ է պետք, Սաթենիկ Զքոյանը զանգահարել է ինչ-որ մեկին՝ Ազատին, հարցրել է գնի հետ կապված, կազմել է մոտ 600 դոլար, իսկ իր մոտ նոր դոլարներ են եղել, 7000 դրամի չափի պակաս է եղել, այդ պատճառով տվել է 10․000 ՀՀ դրամ, 3000 ՀՀ դրամ էլ վերադարձրել է տուժողը որպես մանր։ Տուժողը հարցրել է, թե արդյոք իսկական են թղթադրամները, ինքն էլ ասել է, որ ինքը ևս չի հասկանում, սակայն որքանով գիտի, օձիքը շոշափելու դեպքում պետք է կոշտ լինի, այդ ժամանակ նույնիսկ հումոր է արել, մոտ 10 րոպե ստուգել է գումարները, որից հետո ինքը դուրս է եկել խանութից, նվիրել է ոսկյա զարդերը ընկերոջը, որից հետո իր քեռին տեղեկացրել է, որ իրեն են փնտրում ոստիկանները, զանգել է և տեղեկացել, թե ինչ հարցով են կանչել։
Նշեց, որ ինքը ևս մասնագետ չէ, չի տիրապետում գիտելիքների, արդյոք գումարը կեղծ է, թե ոչ, առևտրով չի զբաղվել, չի բացառել, որ գումարը կարող է կեղծ եղած լինի, ինքը ոչ խարդախ է, ոչ խաբեբա, դրա համար էլ վերադարձրել է գումարը, ներողություն է խնդրել, նշել է, որ մտադրություն չի ունեցել վերջինիս խաբելու, նախաքննության ընթացքում գործը պետք է կարճվեր։
Նրա խոսքով՝ տուժողի նախորդիվ տրված ցուցմունքներում չի եղել տվյալ՝ իր կողմից հետագայում գումարը մանրելու և վերադառնալու վերաբերյալ, իր մոտ առկա մյուս դոլարները մանրելու վերաբերյալ, այդ պարագայում ինչու պետք է վաճառողը թույլ տար ոսկին տանել, հատկապես այն պայմաններում, որ կասկածել է, որ գումարը կեղծ է։ Նրա կարծիքով՝ այլ բաներ են իրեն ասել, ուստի տուժողը հիմա այլ կերպ է ներկայացնում իրավիճակը։ Ինքը չորս անգամ դատապարտվել է գողության համար, սակայն խարդախություն չի կատարել երբեք։
Հանրային մեղադրողի հարցին ի պատասխան նշեց, որ դոլարները իր մոտ հայտնվել են բջջային հեռախոսի վաճառքից, իր ընկերները իրեն ազատվելու կապակցությամբ հեռախոս են նվիրել՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 03-ին, տուփով, առանց բացելու, ինքն էլ որոշել է վաճառել, նվեր գնել, վաճառել է Սարյան փողոցում, չի էլ հասցրել ներս մտնել, դիմացից գնել են, «Այֆոն 15» է վաճառել 600 դոլարով, թղթադրամները եղել են նոր, հեռախոսը վաճառել է 2024 թվականի նոյեմբերի 18-ին։ Իր մոտ եղել է նաև մեկ այլ՝ հին տեսակի 100 դոլարանոց, որը պահում է որպես թալիսման, կամ որպես «նեղ օրվա գումար»։ Նշեց, որ գրպանից էլ հանել է 10․000 ՀՀ դրամանոց թղթադրամ, իր մոտ եղել է 15․000 ՀՀ դրամ, տուժողն էլ վերադարձրել է 3000 ՀՀ դրամ, որը հետագայում տվել է տաքսու վարորդին։
Նշեց, որ նման բան չի եղել, եթե նույնիսկ 10 տարեկան երեխային ասեն, գնամ գումարը մանրեմ, կասի ոսկիս թող գնա գումարը բեր։ Նրա խոսքով, քանի որ տուժողը համաձայնվել է դոլարով կատարել վաճառքը, ուստի նա տվել է գումարը, հակառակ դեպքում կգնար կփոխանակեր գումարը։
Հարցին, թե երբ է ճշտել, որ գումարը կեղծ է, նշեց որ ինքը չի պարզել, ոստիկաններն են հավաստիացրել դրանում։ Դեպքից մոտ 1 շաբաթ անց ոստիկանները կանչել են բաժին, նշել են, որ թղթադրամները կեղծ են։
Հարցին, թե տուժվելու և խաբվելու պարագայում, ինչու է մեղադրյալը որոշել փոխհատուցել տուժող Սաթենիկ Զքոյանին և 1200 դոլար վճարել է ոսկյա զարդերի դիմաց, նշեց, որ ոստիկանները իրեն հավաստիացրել են, որ գումարը կեղծ է, ուստի եթե այն իսկապես կեղծ է եղել, ապա ամեն պարագայում ինքը միտում չի ունեցել խաբելու։
Տուժողի հարցին, եթե մեղադրյալը պլանավորված չէր եկել խանութ՝ կեղծ թղթադրամով առևտուր կատարելու համար, ապա լինելով ՀՀ քաղաքացի, ինչու էր եկել խանութ դոլարով գնում կատարելու համար, մեղադրյալը նշեց, որ դա տուժողը գիտի, որ նման օրենք կա և խախտում է օրենքը՝ զբաղվելով կոնվերտացիայով։ Իսկ ինքը երբ դուրսն է եղել, երբ հնարավորություն է ունեցել դոլար ծախսելու, ծախսել է և մարդիկ վերցրել են։
Նախագահողի հարցին, թե ինչու էր ակնոցներով խանութում շրջում, նշեց, որ ինքը միշտ արևային ակնոցներ է դնում, կապ չունի վայրը, հարցին, թե նախորդիվ կողոպուտի գործով իրեն մեղավոր ճանաչել է, թե ոչ, նշեց, որ այո, իրեն մեղավոր է ճանաչել, այն սկզբում որակված է եղել որպես գողություն, ապա վերաորակվել է կողոպուտի։ Նշեց, որ իր տված գումարը եղել է «ճռճռան», վնասվածք չկար վրան, պատռված չէր։ Հարցին, թե ինչ ավտոմեքենայով է գնացել խանութ, նշեց, որ մեքենան եղել է տաքսի մեքենա, դուրս է եկել այնտեղ կանգնած է եղել։ Նշեց, որ տեսագրությունը լավ ուսումնասիրելու դեպքում տեսանելի կլինի, որ 3000 ՀՀ դրամ հետ է վերցրել որպես մանր։
(2026 թվականի սեպտեմբերի 03-ի դատական նիստերի արձանագրութունը)

-Վկա Գոհար Ներսեսյանը ցուցմունք է տվել առ այն, որ ներկա պահին աշխատում է Խաչատրյան զարդերի խանութում, որպես վաճառողուհի։ Սաթենիկ Զքոյանին ճանաչում է խանութից, իրենց հաճախորդն է եղել, այնուհետև ընդունվել է աշխատանքի։ Մեղադրյալին տեսել է մեկ անգամ՝ խանութում, մոտ տարի ու կես առաջ, երբ մտել էր խանութ Սաթենիկին տեսնելու, Արամը եկել էր խանութ գնում կատարելու՝ ոսկյա զարդ էր գնում, միակ բանը, որ իր մոտ ֆիքսվել է դա եղել է այն պահը, որ Արամը դոլարներ է տվել և ասել, որ դոլարի ստուգման համար պետք է ուշադիր լինել օձիքի մասերի «քերթերին», միայն հիշում է դոլարի պահը, չի հիշում, թե արդյոք Սաթենիկ Զքոյանը գումար է վերադարձրել Արամին, այլ մանրամասներին չի տիրապետում։ Հարցին, թե արդյոք Արամ Բաղդասարյանն ասել է, որ գնում է գումարը մանրի և վերադառնա, նշեց, որ չի ֆիքսել, սակայն սպասում էին, որ պետք է վերադառնա։
(2026 թվականի փետրվարի 04-ի դատական նիստերի արձանագրութունը)

Այսպիսով, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտելով գործով ձեռք բերված ապացույցները, դրանք գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ Արամ Մարտունի Բաղդասարյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարքները:

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Խարդախությունը՝ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակությունը՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Իրացնելու նպատակով կեղծ արժույթ, արտարժույթ, արժեթուղթ, վճարահաշվարկային այլ փաստաթուղթ կամ վճարային գործիք պատրաստելը, պահելը, տեղափոխելը, առաքելը կամ ձեռք բերելը կամ դրանք իրացնելը՝
պատժվում է ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով»։
Վերլուծելով մեղադրյալ Արամ Մարտունի Բաղդասարյանին ներկայացված մեղադրանքը և հիմնվելով հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա` Դատարանը գտնում է, որ.
1) ապացուցված չեն մեղադրյալ Արամ Մարտունի Բաղդասարյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքները).
2) ապացուցված չեն նշված արարքների քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված չէ մեղադրյալ Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի կողմից այդ արարքները կատարելը.
4) ապացուցված չէ մեղադրյալ Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի մեղավորությունը տվյալ արարքները կատարելու մեջ:
Քննարկելով մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատավճիռը կայացվում է Հայաստանի Հանրապետության անունից:
2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
3. Դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն միջազգային պայմանագրի կամ օրենքի պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառելի են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
5. Դատավճիռը կարող է լինել արդարացման կամ մեղադրական»(…):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ.
5) ինչ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի համար.
6) դատապարտված մեղադրյալի արարքի նկատմամբ քրեական օրենսգրքի որ հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետն է ենթակա կիրառման.
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
11) գույքային հայցը ենթակա է արդյոք բավարարման, ում օգտին և ինչ չափով, ինչպես նաև պատճառված գույքային վնասը ենթակա է արդյոք հատուցման, եթե գույքային հայց չի հարուցվել.
12) որ գույքն է ենթակա բռնագրավման, ինչ չափով և ինչպիսի հիմքով․
13) վերացվելու է արդյոք կիրառված գույքի արգելադրումը, իսկ եթե այդպիսին կիրառված չէ, ապա ենթակա է արդյոք կիրառման.
14) ինչպես պետք է պահպանվեն և տնօրինվեն ապացույցները.
15) դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ վերացվելու, փոխվելու կամ կիրառվելու է արդյոք որևէ խափանման միջոց.
16) ում վրա և ինչ չափով պետք է դրվեն վարութային ծախսերը(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 349-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Դատավճիռը կազմված է ներածական, նկարագրական, պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերից:
2. Դատավճռի ներածական մասում նշվում են`
1) որ դատավճիռը կայացվել է Հայաստանի Հանրապետության անունից.
2) դատավճիռը կայացնելու վայրը և ժամանակը.
3) դատավճիռը կայացնող դատարանի անվանումը, դատարանի կազմը, դատական նիստի քարտուղարը, հանրային մեղադրողը, վարույթի մասնավոր մասնակիցները.
4) մեղադրյալի անունը, հայրանունը, ազգանունը, նրա ծննդյան թվականը, ամիսը, օրը և ծննդավայրը, ընտանեկան դրությունը, աշխատանքի վայրը, զբաղմունքը, կրթությունը և այլ վերաբերելի տեղեկություններ.
5) քրեական օրենսգրքի այն հոդվածը կամ հոդվածի մասը կամ կետը, որով նախատեսված հանցանքի կատարման համար մեղադրյալին մեղադրանք է ներկայացվել:
3. Դատավճռի նկարագրական մասում նշվում են՝
1) մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
2) դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.
3) դատարանի փաստական վերլուծությունները.
4) հետազոտված ապացույցների հիման վրա դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված փաստական հանգամանքները:
4. Դատավճռի պատճառաբանական մասում նշվում են՝
1) կիրառվող իրավունքը, այդ թվում՝ միջազգային պայմանագրերը.
2) դատարանի իրավական վերլուծությունները.
3) դատարանի հետևությունները և դրանց իրավական հիմնավորումները.
4) օրենքի այն նորմերը, որոնցով դատարանը ղեկավարվել է դատավճիռ կայացնելիս:
5. Դատավճռի եզրափակիչ մասում նշվում են`
1) դատարանի որոշումները.
2) դատավճռի բողոքարկման կարգը:
6. Նախագահողն ստորագրում է դատավճռի յուրաքանչյուր էջը»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից: Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև և տեսակ, շարժառիթ, նպատակ, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակություն, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարք և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճան և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման:
Նարեկ Սարգսյանի գործով թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման շրջանակներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է նաև. «(...) Պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար` պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից (…):
(…) Պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, (…) որը պետք է կիրառվի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում (տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-րդ կետը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությանը՝ իրավական դիրքորոշում արտահայտելով այն մասին, որ՝ «(...) «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
(…)Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբան-վածությունը:
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
(…) «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա: (...)
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա)
(...)
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (...): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
(…)Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…):
Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
(…) Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (…)» (տե՛ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
4․2 Ընդհանրացնելով մեջբերված իրավական դիրքորոշումները` Դատարանը փաստում է, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից: Միաժամանակ, դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել, այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում: Ավելին՝ մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի: Կասկածները համարվում են չփարատված, եթե դրանք շարունակում են մնալ, երբ քրեական գործի բոլոր հանգամանքները հետազոտվում են լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի, քրեադատավարական ապացուցման բոլոր միջոցներով: Կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելը նշանակում է, որ հանցագործության դեպքի, դրանում մեղադրյալի մասնակցության, մեղադրյալին մերկացնող, նրա պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներն ապացուցող փաստերը ճանաչվում են գոյություն չունեցող և հակառակը՝ մեղադրյալի մեղավորությունը կասկածի տակ դնող, նրան արդարացնող կամ մեղմացնող հանգամանքները ճանաչվում են հաստատված, եթե դրանց գոյությունն արժանահավատորեն հերքված չէ:
Դատարանը, համադրելով վերոգրյալ իրավական նորմերը սույն գործի հանգամանքների հետ, գտնում է, որ դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցությամբ «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշին համապատասխան չի հիմնավորվել մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքների կատարումը։
Բացի այդ, նրան վերագրված և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքներում բացակայում են այլ հանցակազմի հատկանիշները։
4․3 ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը օբյեկտիվ կողմից դրսևորվում է գործողությամբ՝ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակություն կատարելով։ Սուբյեկտիվ կողմից հանցանքը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ։
Վ.Մաթևոսյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) խարդախությունը և քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտումն օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներով հաճախ համընկնում են: Հետևաբար, այստեղ պետք է նկատի ունենալ, որ խարդախությունը` որպես հանցագործություն, քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքերից տարբերվում է սուբյեկտիվ կողմով: Մասնավորապես՝ խարդախությունը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, ինչը ենթադրում է, որ հանցավորը գիտակցում է, որ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակում է ուրիշի գույքը, ինչպես նաև նախատեսում և ցանկանում է դա:
Միևնույն ժամանակ խարդախության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է շահադիտական նպատակի առկայությամբ, այսինքն` մինչև գույքին կամ գույքային իրավունքին տիրանալը հանցավորը նպատակ է ունենում հափշտակել այն, չվերադարձնել գույքը, չկատարել խոստումը կամ պայմանագրային պարտավորությունները: Մինչդեռ քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքում անձը նման նպատակ չի ունենում:
(…) խարդախության մեղադրանքով անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորել, որ հանցավորը դիտավորություն է ունեցել խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել ուրիշին պատկանող գույքը:
Այն դեպքում, երբ առկա է մասնավոր-իրավական պայմանագրի կամ այլ տեսակի քաղաքացիաիրավական պարտավորության խախտում, ապա նշվածը որպես խարդախություն որակելու համար անհրաժեշտ է հաստատված համարել, որ անձն ի սկզբանե նպատակ չի ունեցել իրականացնելու գույքի կամ դրա նկատմամբ իրավունքի փոխանցման հետ կապված իր վրա վերցրած պարտավորությունները:
(…) Անձի կողմից խարդախություն կատարելու դիտավորության առկայության մասին, մասնավորապես, կարող են վկայել պարտավորությունների կատարման համար անհրաժեշտ ֆինանսական կամ տեխնիկական միջոցների, համապատասխան արտոնագրերի բացակայությունը, հանցավորի կողմից կեղծ փաստաթղթերի, երաշխավորագրերի օգտագործումը, ունեցած ֆինանսական պարտավորությունների վերաբերյալ տեղեկությունները թաքցնելը, կեղծ ձեռնարկություն ստեղծելը, որը հանդես է եկել որպես պայմանագրի կողմ և այլն:
(…) վերը նշված փաստական հանգամանքների հետ մեկտեղ յուրաքանչյուր դեպքում, գործով ձեռք բերված ապացույցների ամբողջ զանգվածի գնահատմամբ, պետք է հիմնավորվի, որ անձը նպատակադրված չի եղել իրականացնելու իր վրա վերցված քաղաքացիաիրավական պարտավորությունները և ցանկացել է խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել ուրիշին պատկանող գույքը:
Ընդ որում, եթե ապացույցների բավարար համակցությամբ և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով չի հաստատվում վերոգրյալը, ապա անձի արարքում բացակայում է խարդախության հանցակազմը, հետևաբար նրան պատասխանատվության ենթարկելու հարցը պետք է լուծվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում` քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով» (տե՛ս Վարդան Մարատի Մաթևոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի հունիսի 8-ի թիվ ԵՇԴ/0037/01/11 որոշման 25-27-րդ կետերը):
Սույն դեպքում մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանը մեղադրվում է խարդախությամբ՝ խաբեությամբ ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, իրացնելու նպատակով նախապես ձեռք բերած և իր մոտ պահվող՝ արտարժույթ հանդիսացող թվով 6 հատ 100 ԱՄՆ կեղծ դոլարանոցները վաճառքի դիմաց անհատ ձեռնարկատեր հանդիսացող Սաթենիկ Սմբատի Զքոյանին փոխանցելու մեջ, որի արդյունքում Արամ Բաղդասարյանը վստահությունը ներշնչելու, կեղծ խոստումներ տալու և այդ կերպ Սաթենիկ Զքոյանին մոլորության մեջ գցելու եղանակով վերջինիցս խարդախությամբ հափշտակել է ընդհանուր 240.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա թևնոցն ու շղթան։
Դատարանն արձանագրում է, որ անձի արարքում խարդախության հանցակազմի առկայությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է նախ հաստատված համարել, որ անձն ի սկզբանե նպատակ չի ունեցել իրականացնելու գույքի կամ դրա նկատմամբ իրավունքի փոխանցման հետ կապված իր վրա վերցրած պարտավորությունները, սույն դեպքում Դատարանի առջև բարձրացված հարցն է, պարզել, թե արդյո՞ք Արամ Բաղդասարյանը ի սկզբանե նպատակ է ունեցել կեղծ խոստումներ տալու և տուժողի վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակել 6.61 գրամ քաշով թվով մեկ հատ տղամարդու ոսկյա շղթա և 3,6 գրամ քաշով մեկ հատ ոսկյա թևնոց՝ պատճառելով տուժողին 240․000 ՀՀ դրամի վնաս։
Նշված պնդումը չի հիմնավորվել դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների համադրման արդյունքում։ Մասնավորապես, մեղադրյալի կողմից նման մտադրություն ունենալու մասին ներկայացվել է բացառապես շահագրգիռ անձ հանդիսացող տուժողի ցուցմունքը, այլ վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցներ չեն ներկայացնել, որոնք կհիմնավորեին, որ մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանն ի սկզբանե մտադրություն է ունեցել ենթադրյալ հանցանքը՝ խարդախությունը կատարելու։
Համաձայն տուժողի կողմից դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքի՝ «Արամը հարցրել է, թե ինչքան կկազմի գումարը, ինքը հաշվել է, կազմել է 240․000 ՀՀ դրամ։ Արամը համաձայնության եկավ։ Ինքը տվել է զարդերը Արամին, Արամը վճարել է դոլարով, ասել է, որ կվերադառնա։ (…) Հարցին, թե ինչ պատճառով է մեղադրյալը վճարել դոլարով, նշեց, որ վերջինս ասել է, որ իր մոտ կանխիկ դրամ չի եղել, իր մոտ ամբողջը դոլարներ են եղել, ինքն իր աչքով է տեսել, որ այլ 100-դոլաարանոցներ են եղել նրա մոտ, հարցին, թե առանձնացված են եղել դոլարները, թե ոչ, նշեց, որ հստակ չի հիշում, բայց ինքը տեսել է, որ այլ դոլարներ ևս եղել են։ Տուժողի խոսքով՝ Արամը ասել է, որ պետք է գնա փոխանակի դոլարները, հետո վերադառնա, որպեսզի ինքը վերադարձնի տրված դոլարները։ Հետո տեսել է, որ վերջինս նստել է իր «Oպել» մակնիշի մեքենան և հեռացել է։ Մոտակայքում եղել է փոխանակման կետ, «Էրմիել» սուպերմարկետում առկա է եղել փոխանակման կետ», մինչդեռ համաձայն մեղադրյալի ցուցմունքի՝ «(...)Սաթենիկ Զքոյանը զանգահարել է ինչ-որ մեկին՝ Ազատին, հարցրել է գնի հետ կապված, կազմել է մոտ 600 դոլար, իսկ իր մոտ նոր դոլարներ են եղել, 7000 դրամի չափի պակաս է եղել, այդ պատճառով տվել է 10․000 ՀՀ դրամ, 3000 ՀՀ դրամ էլ վերադարձրել է տուժողը որպես մանր(...)»։
Դատարանն արձանագրում է, որ տուժողի ցուցմունքներով չի հստակեցվել, թե ի՞նչ պատճառով է համաձայնվել առք ու վաճառքն իրականացնել ԱՄՆ դոլարով՝ հանդիսանալով ՀՀ-ում ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնող անձ, այն պայմաններում, երբ ունեցել է կասկածներ գումարների կեղծ լինելու վերաբերյալ։
Ըստ ներկայացված մեղադրանքի՝ մեղադրյալը (․․․․) իր մոտ պահվող՝ արտարժույթ հանդիսացող թվով 6 հատ 100 ԱՄՆ կեղծ դոլարանոցները վաճառքի դիմաց փոխանցել է Ս.Զաքոյանին, վստահեցնելով, որ կարճ ժամանակ անց տարադրամի փոխանակման կետում կփոխակերպի իր մոտ առկա մյուս դոլարները և կրկին կվերադառնա ու ՀՀ դրամով ամբողջությամբ կվճարի ոսկյա զարդերի վաճառքի դիմաց պայմանավորված գումարը, սակայն հեռանալուց հետո, Ս.Զաքոյանը պարզել է, որ հիշյալ թղթադրամները կեղծ են, որի արդյունքում Արամ Բաղդասարյանը վստահությունը ներշնչելու, կեղծ խոստումներ տալու և այդ կերպ Սաթենիկ Զքոյանին մոլորության մեջ գցելու եղանակով վերջինիցս խարդախությամբ հափշտակել է ընդհանուր 240.000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա թևնոցն ու շղթան:
Դատարանը, անդրադառնալով քրեական հետապնդման որոշման բովանդակությանը, արձանագրում է, որ նախ առկա չեն բավարար փաստական տվյալներ առ այն, որ Արամ Բաղդասարյանը ԱՄՆ դոլարներով վճարումը կատարելուց հետո խոստացել է վերադառնալ, սակայն չի վերադարձել։ Հիշյալ պնդումը հիմնավորվում է այն հանգամանքներով, որ
1․Տուժողը մեղադրյալի կողմից 6 հատ 100 ԱՄՆ դոլարները ստանալուց հետո նրան է հանձնել առուվաճառքի առարկա հանդիսացող ոսկյա շղթան և ոսկյա թևնոցը՝ այդ կերպ ավարտված համարելով առուվաճառքի իրավահարաբերությունը։
2․ Մեղադրյալի կողմից 6 հատ 100 ԱՄՆ դոլարները ստանալուց բացի վերջինս տուժողին է տվել է նաև 10․000 ՀՀ դրամանոց թղթադրամ և տուժողը վերադարձրել է 3000 ՀՀ դրամ մանրը։ Տուժողի կողմից դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքով ևս հաստատվել է այդ հանգամանքը։ Ընդ որում, նշված հանգամանքի մասին տուժողը նախաքննական և դատաքննական առաջին հարցաքննությունների ընթացքում չէր նշել և հիշել է բացառապես մեղադրյալի կողմից վկայակոչումից հետո՝ լրացուցիչ հարցաքննության ընթացքում։ (Հարկ է նշել, որ հարցին, թե ինչու նախորդ անգամ Դատարանի բազմաթիվ հարցերին ի պատասխան նշել, որ միայն դոլար է տրվել իրեն, չի հայտնել, որ մեղադրյալ Ա․Բաղդասարյանը դրամ էլ է տվել, նշեց, որ չգիտի)։
Նման պայմաններում արձանագրվում է, որ դոլարը դրամի վերածելու և վերադառնալու պայմանավորվածության առկայության դեպքում գրեթե անտրամաբանական է տուժողի կողմից բացի 600 դոլարից 10․000 ՀՀ դրամանոց թղթադրամը մեղադրյալից վերցնելը և 3000 ՀՀ դրամ մանրը վերադարձնելու տուժողի գործողությունները, ուստի Դատարանն արժանահավատ չի համարում տուժողի հայտնած տվյալներն այդ մասով։
3․ Տուժողը, ոսկյա թևնոցն ու շղթան փոխանցելով մեղադրյալին, թույլ է տվել, որ վերջինս դրանք տանի իր հետ։ Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալի հայտնած տվյալներն ըստ էության ավելի արժանահավատ են այն առումով, որ վերադառնալու պայմանի մասին պայմանավորվածություն չի եղել։ Հակառակ մեկնաբանման դեպքում նման պայմանավորվածության ձեռքբերման դեպքում (այդ կերպ տուժողի վստահությունը կեղծ խոստում տալու եղանակով ներշնչելու) տուժողի կողմից ոսկյա թևնոցն ու շղթան մեղադրյալի տնօրինմանը հանձնելու փաստը տրամաբանական չի կարող համարվել։
Հատկանշական է, որ տուժողը ԱՄՆ դոլարները վերցրել է այն պայմաններում, երբ մեղադրյալի հետ ունեցել է խոսակցություն՝ դրանց իրական լինելու կասկածի առնչությամբ և մեղադրյալի առաջարկով դրանք ստուգելուց հետո կատարել է գործարքը՝ թույլատրելով տանել ոսկյա թևնոցն ու շղթան։
Ինչ վերաբերում է վկա Գոհար Ներսեսյանի հայտնած տվյալներին՝ մեղադրյալի հետ վերադառնալու առնչությամբ, Դատարանն արձանագրում է, որ վկան հարցաքննության է կանչվել Դատարանի նախաձեռնությամբ՝ հաշվի առնելով, որ տեսագրության ուսումնասիրությունից հետո պարզ է դարձել, որ դեպքի վայրում ներկա է գտնվել նաև Գոհար Ներսեսյանը։ Վերջինս հարցաքննության սկզբում նշել է, որ կոնկրետ չի հիշում դեպքի մանրամասները, սակայն այնուհետև նշել է, որ երևի սպասում էին, որ Արամ Բաղդասարյանը վերադառնալու է։ Վկան հայտնել է, որ ներկա պահին աշխատում է Խաչատրյան զարդերի խանութում, որպես վաճառողուհի։ Սաթենիկ Զքոյանին ճանաչում է խանութից, իրենց հաճախորդն է եղել, ունի մտերիմ ընկերական հարաբերություններ նրա հետ, այնուհետև ընդունվել է աշխատանքի։
Դատարանն արձանագրում է, որ վկա Գոհար Ներսեսյանը նշել է, որ կոնկրետ չի հիշում դեպքի մանրամասները, ունի մտերիմ ընկերական հարաբերություններ տուժողի հետ, ուստի արձանագրվում է, որ քննարկվող հանցակազմի համատեքստում վերջինիս կողմից որևէ միանշանակ պատասխան չի տրվել։
4․4․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը օբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է գործողությամբ՝ իրացնելու նպատակով կեղծ արժույթ, արտարժույթ, արժեթուղթ, վճարահաշվարկային այլ փաստաթուղթ կամ վճարային գործիք պատրաստելը, պահելը, տեղափոխելը, առաքելը կամ ձեռք բերելը կամ դրանք իրացնելը: Հանցակազմի պարտադիր հատկանիշ է իրացնելու նպատակը: Հանցանքը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործով ձեռք չի բերվել բավարար տվյալների համակցություն առ այն, որ մեղադրյալը ուղղակի դիտավորությամբ, իրացնելու նպատակով ձեռք է բերել կեղծ արժույթ և դրանք պահել է։
Համաձայն մեղադրյալի ցուցմունքի՝ «դոլարները իր մոտ հայտնվել են բջջային հեռախոսի վաճառքից, իր ընկերները իրեն ազատվելու կապակցությամբ հեռախոս են նվիրել՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 03-ին, տուփով, առանց բացելու, ինքն էլ որոշել է վաճառել, նվեր գնել, վաճառել է Սարյան փողոցում, չի էլ հասցրել ներս մտնել, դիմացից գնել են, «Այֆոն 15» է վաճառել 600 դոլարով, թղթադրամները եղել են նոր, հեռախոսը վաճառել է 2024 թվականի նոյեմբերի 18-ին։ Իր մոտ եղել է նաև մեկ այլ՝ հին տեսակի 100 դոլարանոց, որը պահում է որպես թալիսման, կամ որպես «նեղ օրվա գումար»»։
Հատկանշական է, որ մեղադրյալի կողմից ներկայացված տվյալները՝ ԱՄՆ դոլարների կեղծ լինելու վերաբերյալ չեն ստուգվել վարույթն իրականացրած քննիչի կողմից, չեն հերքվել կամ հաստատվել։ Հատկանշական է, որ մեղադրյալի բնակության հասցեում 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ին կատարված խուզարկության արդյունքում վարույթի համար նշանակություն ունեցող իրեր և առարկաներ՝ կեղծ արժույթ, թղթադրամներ, ոսկյա իրեր, չեն հայտնաբերվել։ Ստացվում է, որ չի պարզվել կեղծ թղթադրամների ծագման աղբյուրը, մեղադրյալի կողմից դրանք ձեռք բերելու հանգամանքները, ինչպես նաև առկա չեն փաստական հանգամանքներ, որոնք կվկայեին մեղադրյալի կողմից՝ թղթադրամների կեղծ լինելու մասին իրազեկ լինելու, կամ առավել ևս ուղղակի դիտավորությամբ կեղծ արժույթը իրացման նպատակով ձեռք բերելու մասին։ Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ չի հիմնավորվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի սուբյեկտիվ կողմը՝ մեղադրյալի ուղղակի դիտավորություն ունենալու հանգամանքը։
Դատարան անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ մեղադրյալի կողմից տուժողին տրված հատուցմանը։ Այդ մասով արձանագրվում է, որ մեղադրյալ Ա․Բաղդասարյանը դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել է տուժողին հասանելիք գումարը, հայցել է վերջինիս ներողամտությունը՝ հայտնելով, որ ինքը խաբելու մտադրություն չի ունեցել, քանի որ անձամբ ևս տեղյակ չի եղել արժույթի կեղծ լինելու մասին։ Հիշյալ հանգամանքը չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս մեղադրյալի։
4․5․ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը, inter alia, պարտավոր է անդրադառնալ գույքային հայցի, պատճառված վնասի, գույքի բռնագրավման և արգելադրման, ապացույցների տնօրինման, խափանման միջոցի և վարութային ծախսերի հարցերին:
Բռնագրավման ենթակա գույքի, ինչպես նաև արգելադրման ենթակա գույքի վերաբերյալ տվյալներ գործում առկա չեն։
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված PL 98739235 B, PL 98736206 B, PA 14767498 C, PA 14767532 C, PA14767220 C, PH14767624 A սերիա-համարների թվով 6 հատ 2017 թվականի թողարկման 100 դոլար անվանական արժեքով ԱՄՆ կեղծ թղթադրամները անհրաժեշտ է թողնել կցված քրեական վարույթի նյութերին։
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանին անհրաժեշտ է պարզաբանել, որ վերջինս ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով կարող է ստանալ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 162․1-րդ, 1063-1064-րդ, 1087․2-րդ հոդվածներով նախատեսված պատճառված վնասի հատուցում։
Մեղադրյալ Արամ Բաղդասարյանը լրացուցիչ դատալսումների ժամանակ՝ ռեաբիլիտացիայի հարցի քննարկման ընթացքում, պահանջ չի ներկայացրել։
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցների հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն անհրաժեշտ է թողնել անփոփոխ, իսկ դրանից հետո՝ վերացնել։
Անդրադառնալով վարութային ծախսերի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի արդարացման պայմաններում դրանք չեն կարող դրվել վերջինիս վրա։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ, 167-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը.



Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 267-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ:
Արամ Մարտունի Բաղդասարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը թողնել անփոփոխ, իսկ դրանից հետո՝ վերացնել:
Իրեղեն ապացույցի տնօրինման և վարութային ծախսերի հարցերը լուծել դատավճռի պատճառաբանական մասում սահմանված կարգով:
Արտավարութային փաստաթղթերը թողնել կցված քրեական գործի նյութերին։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:




ԴԱՏԱՎՈՐ ՍԱԹԵՆԻԿ ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ