Հիմնական
Գործի համար:
ԵԴ1/1598/01/25
Վիճակագրական տողի համար :
23.18
Պատասխանող
Աֆշին Մալմիր Ռեզայի
Աֆշին Մալմիրի
Աֆշին Մալմիր
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Մասիս Մելքոնյան
Քրեական վերաքննիչ
Մարինե Մելքոնյան
Գրիգոր Հովհաննիսյան
Լուսինե Հովհաննիսյան
Դատավոր
Երևանի քրեական դատարան
Մասիս Մելքոնյան
Քրեական վերաքննիչ
Մարինե Մելքոնյան
Գրիգոր Հովհաննիսյան
Լուսինե Հովհաննիսյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2025-11-17 | 15:00 | 3 | Կայացել է | ||
| Քրեական վերաքննիչ | 2025-11-06 | 12:00 | 3 | Չի կայացել | ||
| Քրեական վերաքննիչ | 2025-10-06 | 16:00 | 3 | Չի կայացել | ||
| Քրեական վերաքննիչ | 2025-09-08 | 14:30 | 3 | Չի կայացել | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-07-22 | 15:00 | 9 | Կայացել է | ||
| Տվյալների կենտրոն | 2025-05-30 | 16:30 | 9 | Նիստը կայացել է | ||
| Երևանի քրեական դատարան | 2025-05-26 | 17:30 | 9 | Չի կայացել |
ԵԴ1/1598/01/25
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
22 հուլիսի 2025 թվական ք.Երևան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),
Նախագահությամբ դատավոր` Մ.Մելքոնյանի,
քարտուղարությամբ` Ք.Հովհաննիսյանի,
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրող` Դ.Ներսիսյանի,
պաշտպան՝ Գ.Լյուդվիկյանի,
մեղադրյալ` Ա.Մալմիրի,
թարգմանիչ՝ Ա.Մոխթարյանի,
Դռնբաց դատական նիստում հատուկ արագացված վարույթի կարգի կիրառմամբ քննության առնելով թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի (ծնված 09.10.1996թ. ԻԻՀ, ք.Նահավադ, ԻԻՀ քաղաքացի ազգությանմբ լոո, նախկինում դատված, բնակվել է Թորքիայի հանրապետության Ստամբուլ քաղաքում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Վարույթի փաստական հանգամանքները.
1.1. 2025 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության ավագ սպա Հ.Գրիգորյանը ներկայացրել է հաղորդում Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Աֆշին Մալմիրի կողմից 2025 թվականի փետրվարի 10-ին կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու և առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու փորձ կատարելու առերևույթ դեպքերի վերաբերյալ:
1.2. 2025 թվականի փետրվարի 10-ին՝ ժամը 05։30-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքներ կատարելու անմիջականորեն ծագած կասկածանքի հիման վրա Աֆշին Մալմիրը ՀՀ ԱԱԾ աշխատակցի կողմից ձերբակալվել է և նույն օրը ներկայացվել է վարույթն իրականացնող մարմնին:
1.3. Դեպքի առթիվ 2025 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 58202825 քրեական վարույթը, նույն օրը քննիչի կողմից որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրին ձերբակալելու մասին։
1.4. 2025 թվականի փետրվարի 11-ին վարույթն իրականացնող մարմնի համապատասխան միջնորդության հիման վրա դատախազի կողմից որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, որը նույն օրը ներկայացվել է վերջինիս: Առաջադրված մեղադրանքում Աֆշին Մալմիրն իրեն մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունք:
1.5. 2025 թվականի փետրվարի 11-ի՝ վարույթն իրականացնող մարմնի համապատասխան միջնորդության հիման վրա Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրի նկատմամբ կալանքը՝ որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին՝ երկու ամիս ժամանակով։
1.6.2025 թվականի ապրիլի 4-ի՝ դատարանի համապատասխան որոշման հիման վրա մեղադրյալ Աֆշին Մալմիրի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամիս ժամանակով:
1.7. 2025 թվականի մայիսի 7-ին հսկող դատախազի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 58202825 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու և քրեական վարույթի նյութերի հետ դատարան հանձնելու մասին:
1.8. Դատավորների միջև գործերի բախշման համակարգչային ծրագրի միջոցով՝ թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթը 08.05.2024 թվականին մակագրվել և ս/թ մայիսի 12-ին հանձնվել է դատավոր Մ․Մելքոնյանի աշխատակազմին:
1.9. 12.05.2024 թվականին որոշում է կայացվել վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.10. Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, որոշում է կայացրել մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքն անփոփոխ թողնելու և ժամկետը երկարաձգելու մասին:
2. Արագացված վարույթով դատական քննությունը.
2.1. Նախնական դատալսումների ընթացքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պաշտպան Գ.Լյուդվիգյանը միջնորդություն է ներկայացրել սույն քրեական վաույթով արագացված վարույթ կիրառելու մասին: Մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի միացել է պաշտպանի միջնորդությանը: Հանրային մեղադրողի կողմից մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը հրապարակելուց հետո մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրը պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնել է, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնել է, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում ամբողջությամբ:
2.2. Հանրային մեղադրող Դ.Ներսիսյանը չի առարկել արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու միջնորդության դեմ:
2.3. Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով՝ որոշում է կայացրել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
3.1. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով` հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
3.2. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի կողմից ընդունելու, արագացված վարույթ կիրառելու և գործով ձեռք բերված ապացույցների՝ ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելու պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
3.3. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի մասով պատասխանատվություն է սահմանվում պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրանց կազմակերպության, առևտրային կամ այլ կազմակերպության, անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի, աուդիտորի կամ փաստաթուղթ կազմելու, տալու կամ դրա իսկությունը հավաստելու համար լիազորված այլ անձի կողմից տրվող իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող կամ իրավունք վերապահող կամ պարտականությունից կամ պատասխանատվությունից ազատող փաստաթուղթ կեղծելու՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից այն օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով, կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելու կամ նույն նպատակով կեղծ դրոշմ, կնիք կամ ձևաթուղթ պատրաստելու կամ իրացնելու, ինչպես նաև կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու համար, որը պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
3.4. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասի մասով պատասխանատվություն է սահմանվում առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելու համար, որը պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
3.5. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցափորձ է համարվում դիտավորյալ այն գործողությունը կամ անգործությունը, որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն և պարունակում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ, սակայն անձի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվում տվյալ հանցակազմի որևէ հատկանիշի բացակայության հետևանքով:
3.6. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա/Դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
բ/Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են:
գ/Դատարանն արձանագրում է, որպես մեղամացնող հանգամանք կարող է հաշվի առնվել մեձղադրյալի կողմից վարույթն իրականացնող մարմնին աջակցելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալով:
դ/Որպես Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի անձը բնութագրող տվյալներ՝ Դատարանը հաշվի է առնում նախկինում դատապարտված չլինելը (հիմք՝ վարույթում առկա փաստաթղթեր), խնամքին անչափահաս եղբոր և ծեր տատիկի առկայությունը:
3.7. Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
3.8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 56-րդ հոդվածով սահմանված են պատժի տեսակները. 1) պատվավոր կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից, որակավորման դասից կամ պետական պարգևից զրկելը, 2) տուգանքը, 3) հանրային աշխատանքները, 4) որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, 5) օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը, 6) զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակումը, 7) ազատության սահմանափակումը, 8) կարճաժամկետ ազատազրկումը, 9) կարգապահական գումարտակում պահելը, 10) ազատազրկումը, 11) ցմահ ազատազրկումը:
3.9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն՝ 1. Տուգանքը դրամական տուժանք է, որը նշանակվում է սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում և չափերով: 2. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում:
3.10. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ ազատազրկումը դատապարտյալին քրեակատարողական հիմնարկում անազատության մեջ պահելու ձևով հասարակությունից որոշակի ժամկետով մեկուսացնելն է, որը կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում:
3.11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումների շրջանակներում, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված դատական ակտերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս՝ դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
3.12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածը սահմանում է պատիժ նշանակելը համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթի դեպքում, համաձայն որի՝ ...) 4.1. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում՝ պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը: Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից: ...) 6. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելիս՝ սույն հոդվածով նախատեսված կանոնները կիրառելի են համակցության մեջ ընդգրկված յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին:
3.13. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը, արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս, նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները:
3.14. Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝ ա) օրինականությունը, բ) արդարությունը, գ) պատժի անհատականացումը, դ)մարդասիրությունը: Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: (…) Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ՝ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)»:
3.15. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում, քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, մեղքի ձևը, ինչպես նաև հանցագործության անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ իր կատարած արարքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ տուգանքի ձևով՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհնգապատիկի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի չափով և հաշվակցել մեղադրյալի փաստացի արգելանքի տակ գտնված ժամանակահատվածը: 3.16. Դատարանն արձանագրում է նաև, որ սույն քրեական վարույթով գույքային հայց չի ներկայացվել, հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման, գույքի բռնագրավման և արգելադրման հետ կապված հարցեր առկա չեն:
3.17. Անդրադառնալով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված կալանք խափանման միջոցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերացնել և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել այընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքը՝ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
3.18. Անդրադառնալով ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված ԻԻՀ «Y53988932» հերթական համարի անձնագիրը և ապացույց ճանաչված արտավարութային փաստաթղթերը պետք է թողնել քրեական վարույթում:
Ելնելով վերոգյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը.
Վ Ճ Ռ Ե Ց
1. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների կատարման մեջ:
2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
3. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
4. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ տուգանքի ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել նրա՝ փաստացի անազատության մեջ գտնված (մինչդատական վարույթի և դատաքննության ընթացքում ընտրված խափանման միջոց կալանավորում) 4 /չորս/ ամիս 12 /տասներկու/ օր ժամանակահատվածը և վերջնական պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
5. Իրեղեն ապացույց ճանաչված ԻԻՀ «Y53988932» հերթական համարի անձնագիրը թողնել կցված քրեական վարույթի նյութերին:
6. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճից:
7. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը վերացնել և մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը որպես խափանման միջոց ընտրել բացակայելու արգելքը:
8. Դատավճռի օրինակները տրամադրել վարույթի հանրային և մասնավոր մասնակիցներին:
9. Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:
Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր ՝ Մ Ա Ս Ի Ս Մ Ե Լ Ք Ո Ն Յ Ա Ն
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
22 հուլիսի 2025 թվական ք.Երևան
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),
Նախագահությամբ դատավոր` Մ.Մելքոնյանի,
քարտուղարությամբ` Ք.Հովհաննիսյանի,
մասնակցությամբ`
հանրային մեղադրող` Դ.Ներսիսյանի,
պաշտպան՝ Գ.Լյուդվիկյանի,
մեղադրյալ` Ա.Մալմիրի,
թարգմանիչ՝ Ա.Մոխթարյանի,
Դռնբաց դատական նիստում հատուկ արագացված վարույթի կարգի կիրառմամբ քննության առնելով թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի (ծնված 09.10.1996թ. ԻԻՀ, ք.Նահավադ, ԻԻՀ քաղաքացի ազգությանմբ լոո, նախկինում դատված, բնակվել է Թորքիայի հանրապետության Ստամբուլ քաղաքում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Վարույթի փաստական հանգամանքները.
1.1. 2025 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության ավագ սպա Հ.Գրիգորյանը ներկայացրել է հաղորդում Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Աֆշին Մալմիրի կողմից 2025 թվականի փետրվարի 10-ին կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու և առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու փորձ կատարելու առերևույթ դեպքերի վերաբերյալ:
1.2. 2025 թվականի փետրվարի 10-ին՝ ժամը 05։30-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքներ կատարելու անմիջականորեն ծագած կասկածանքի հիման վրա Աֆշին Մալմիրը ՀՀ ԱԱԾ աշխատակցի կողմից ձերբակալվել է և նույն օրը ներկայացվել է վարույթն իրականացնող մարմնին:
1.3. Դեպքի առթիվ 2025 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 58202825 քրեական վարույթը, նույն օրը քննիչի կողմից որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրին ձերբակալելու մասին։
1.4. 2025 թվականի փետրվարի 11-ին վարույթն իրականացնող մարմնի համապատասխան միջնորդության հիման վրա դատախազի կողմից որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, որը նույն օրը ներկայացվել է վերջինիս: Առաջադրված մեղադրանքում Աֆշին Մալմիրն իրեն մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունք:
1.5. 2025 թվականի փետրվարի 11-ի՝ վարույթն իրականացնող մարմնի համապատասխան միջնորդության հիման վրա Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրի նկատմամբ կալանքը՝ որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին՝ երկու ամիս ժամանակով։
1.6.2025 թվականի ապրիլի 4-ի՝ դատարանի համապատասխան որոշման հիման վրա մեղադրյալ Աֆշին Մալմիրի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամիս ժամանակով:
1.7. 2025 թվականի մայիսի 7-ին հսկող դատախազի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 58202825 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու և քրեական վարույթի նյութերի հետ դատարան հանձնելու մասին:
1.8. Դատավորների միջև գործերի բախշման համակարգչային ծրագրի միջոցով՝ թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթը 08.05.2024 թվականին մակագրվել և ս/թ մայիսի 12-ին հանձնվել է դատավոր Մ․Մելքոնյանի աշխատակազմին:
1.9. 12.05.2024 թվականին որոշում է կայացվել վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.10. Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, որոշում է կայացրել մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքն անփոփոխ թողնելու և ժամկետը երկարաձգելու մասին:
2. Արագացված վարույթով դատական քննությունը.
2.1. Նախնական դատալսումների ընթացքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պաշտպան Գ.Լյուդվիգյանը միջնորդություն է ներկայացրել սույն քրեական վաույթով արագացված վարույթ կիրառելու մասին: Մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի միացել է պաշտպանի միջնորդությանը: Հանրային մեղադրողի կողմից մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը հրապարակելուց հետո մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրը պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնել է, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնել է, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում ամբողջությամբ:
2.2. Հանրային մեղադրող Դ.Ներսիսյանը չի առարկել արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու միջնորդության դեմ:
2.3. Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով՝ որոշում է կայացրել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
3.1. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով` հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
3.2. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի կողմից ընդունելու, արագացված վարույթ կիրառելու և գործով ձեռք բերված ապացույցների՝ ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելու պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին:
3.3. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի մասով պատասխանատվություն է սահմանվում պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրանց կազմակերպության, առևտրային կամ այլ կազմակերպության, անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի, աուդիտորի կամ փաստաթուղթ կազմելու, տալու կամ դրա իսկությունը հավաստելու համար լիազորված այլ անձի կողմից տրվող իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող կամ իրավունք վերապահող կամ պարտականությունից կամ պատասխանատվությունից ազատող փաստաթուղթ կեղծելու՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից այն օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով, կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելու կամ նույն նպատակով կեղծ դրոշմ, կնիք կամ ձևաթուղթ պատրաստելու կամ իրացնելու, ինչպես նաև կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու համար, որը պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
3.4. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասի մասով պատասխանատվություն է սահմանվում առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելու համար, որը պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
3.5. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցափորձ է համարվում դիտավորյալ այն գործողությունը կամ անգործությունը, որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն և պարունակում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ, սակայն անձի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվում տվյալ հանցակազմի որևէ հատկանիշի բացակայության հետևանքով:
3.6. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա/Դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
բ/Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են:
գ/Դատարանն արձանագրում է, որպես մեղամացնող հանգամանք կարող է հաշվի առնվել մեձղադրյալի կողմից վարույթն իրականացնող մարմնին աջակցելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալով:
դ/Որպես Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի անձը բնութագրող տվյալներ՝ Դատարանը հաշվի է առնում նախկինում դատապարտված չլինելը (հիմք՝ վարույթում առկա փաստաթղթեր), խնամքին անչափահաս եղբոր և ծեր տատիկի առկայությունը:
3.7. Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
3.8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 56-րդ հոդվածով սահմանված են պատժի տեսակները. 1) պատվավոր կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից, որակավորման դասից կամ պետական պարգևից զրկելը, 2) տուգանքը, 3) հանրային աշխատանքները, 4) որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, 5) օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը, 6) զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակումը, 7) ազատության սահմանափակումը, 8) կարճաժամկետ ազատազրկումը, 9) կարգապահական գումարտակում պահելը, 10) ազատազրկումը, 11) ցմահ ազատազրկումը:
3.9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն՝ 1. Տուգանքը դրամական տուժանք է, որը նշանակվում է սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում և չափերով: 2. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում:
3.10. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ ազատազրկումը դատապարտյալին քրեակատարողական հիմնարկում անազատության մեջ պահելու ձևով հասարակությունից որոշակի ժամկետով մեկուսացնելն է, որը կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում:
3.11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումների շրջանակներում, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված դատական ակտերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս՝ դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
3.12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածը սահմանում է պատիժ նշանակելը համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթի դեպքում, համաձայն որի՝ ...) 4.1. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում՝ պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը: Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից: ...) 6. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելիս՝ սույն հոդվածով նախատեսված կանոնները կիրառելի են համակցության մեջ ընդգրկված յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին:
3.13. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը, արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս, նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները:
3.14. Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝ ա) օրինականությունը, բ) արդարությունը, գ) պատժի անհատականացումը, դ)մարդասիրությունը: Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: (…) Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ՝ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)»:
3.15. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում, քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, մեղքի ձևը, ինչպես նաև հանցագործության անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ իր կատարած արարքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ տուգանքի ձևով՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհնգապատիկի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի չափով և հաշվակցել մեղադրյալի փաստացի արգելանքի տակ գտնված ժամանակահատվածը: 3.16. Դատարանն արձանագրում է նաև, որ սույն քրեական վարույթով գույքային հայց չի ներկայացվել, հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման, գույքի բռնագրավման և արգելադրման հետ կապված հարցեր առկա չեն:
3.17. Անդրադառնալով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված կալանք խափանման միջոցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերացնել և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել այընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքը՝ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
3.18. Անդրադառնալով ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված ԻԻՀ «Y53988932» հերթական համարի անձնագիրը և ապացույց ճանաչված արտավարութային փաստաթղթերը պետք է թողնել քրեական վարույթում:
Ելնելով վերոգյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը.
Վ Ճ Ռ Ե Ց
1. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների կատարման մեջ:
2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
3. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
4. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ տուգանքի ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել նրա՝ փաստացի անազատության մեջ գտնված (մինչդատական վարույթի և դատաքննության ընթացքում ընտրված խափանման միջոց կալանավորում) 4 /չորս/ ամիս 12 /տասներկու/ օր ժամանակահատվածը և վերջնական պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
5. Իրեղեն ապացույց ճանաչված ԻԻՀ «Y53988932» հերթական համարի անձնագիրը թողնել կցված քրեական վարույթի նյութերին:
6. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճից:
7. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը վերացնել և մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը որպես խափանման միջոց ընտրել բացակայելու արգելքը:
8. Դատավճռի օրինակները տրամադրել վարույթի հանրային և մասնավոր մասնակիցներին:
9. Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:
Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր ՝ Մ Ա Ս Ի Ս Մ Ե Լ Ք Ո Ն Յ Ա Ն
N-ԵԴ1/1598/01/25
Ո Ր Ո Շ ՈԻ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
«17» նոյեմբերի 2025թ. ք. Երևան
ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ա.ՄԱԼՄԻՐԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Գ.ԼՅՈՒԴՎԻԿՅԱՆԻ
ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ Ա.ՄԱԽԴԱՍ ՄՈԽԹԱՐՅԱՆԻ
Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Մասիս Մելքոնյան/ թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով 22.07.2025 թվականի դատավճռի դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի վերաքննիչ բողոքը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
07.05.2025 թվականին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի կողմից մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին որոշում է կայացվել և 08.05.2025 թվականին թիվ 58202825 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան/:
22.07.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով վճռվել է.
«1. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների կատարման մեջ:
2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
3. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
4. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ տուգանքի ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել նրա՝ փաստացի անազատության մեջ գտնված (մինչդատական վարույթի և դատաքննության ընթացքում ընտրված խափանման միջոց կալանավորում) 4 /չորս/ ամիս 12 /տասներկու/ օր ժամանակահատվածը և վերջնական պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
5. Իրեղեն ապացույց ճանաչված ԻԻՀ «Y53988932» հերթական համարի անձնագիրը թողնել կցված քրեական վարույթի նյութերին:
6. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճից:
7. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը վերացնել և մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը որպես խափանման միջոց ընտրել բացակայելու արգելքը:
8. Դատավճռի օրինակները տրամադրել վարույթի հանրային և մասնավոր մասնակիցներին:
9. Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:»:
22.07.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը դատախազությունում ստացվել է 25.07.2025 թվականին:
14.08.2025 թվականին Առաջին ատյանի դատարանի վերոգրյալ դատավճռի դեմ դատախազ Դ.Ներսիսյանի կողմից վերաքննիչ բողոք է ներկայացվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան/:
18.08.2025 թվականին թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործը բողոքի հիման վրա ստացվել է Վերաքննիչ դատարան, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 19.08.2025 թվականին:
28.08.2025 թվականին Վերաքննիչ դատարանը թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթով ներկայացված վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ:
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա‚ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով՝ ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու դիտավորությամբ, Թուրքիայի Հանրապետությունից ժամանել է Հայաստանի Հանրապետություն և Երևան քաղաքի «Զվարթնոց» օդանավակայանում Ստամբուլ-Երևան չվերթի սահմանային վերահսկողության ժամանակ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ զինծառայողներին է ներկայացրել իրավունք վերապահող, իրավաբանական նշանակություն ունեցող իր լուսանկարով և կենսորոշիչ տվյալներով լրացված, վավերականության ժամկետները կեղծված՝ ԻԻՀ քաղաքացու թիվ Y53988932 սերիա-համարի անձնագիրը՝ այդ կերպ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով փորձել է ապօրինի մուտք գործել ՀՀ՝ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «Պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունն իր կամքից անկախ հանգամանքներում չի իրագործվել, քանի որ բացահայտվել է սահմանապահ ծառայողների կողմից։»։
22.07.2025 թվականի դատավճռով Առաջին ատյանի դատարանն արագացված վարույթի կիրառմամբ մասնավորապես արձանագրել է.
«/.../3.6. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա/Դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
բ/Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են:
գ/Դատարանն արձանագրում է, որպես մեղմացնող հանգամանք կարող է հաշվի առնվել մեղադրյալի կողմից վարույթն իրականացնող մարմնին աջակցելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալով:
դ/Որպես Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի անձը բնութագրող տվյալներ՝ Դատարանը հաշվի է առնում նախկինում դատապարտված չլինելը (հիմք՝ վարույթում առկա փաստաթղթեր), խնամքին անչափահաս եղբոր և ծեր տատիկի առկայությունը: /.../
3.15. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում, քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, մեղքի ձևը, ինչպես նաև հանցագործության անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ իր կատարած արարքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ տուգանքի ձևով՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհնգապատիկի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի չափով և հաշվակցել մեղադրյալի փաստացի արգելանքի տակ գտնված ժամանակահատվածը: /.../»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում գործի դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների և վերաբերելի իրավանորմերի վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքը, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 57-րդ և 62-րդ հոդվածների պահանջները, որի հիման վրա դատարանի կողմից կայացված դատավճիռը պատժի մասով ենթակա է բեկանման: 01.07.2022թվականին ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրենսգրքով, որը սույն պարագայում կիրառելի է մեղադրյալի նկատմամբ, օրենսդիրը նախատեսել է նոր պատժատեսակ՝ օտարերկրյա քաղաքացուն ՀՀ տարածքից վտարելը: Այս պատժատեսակի կիրառումը ՀՀ տարածքում գտնվող, ՀՀ քրեական օրենսգրքով որևէ հանցանք կատարած անձի՝ ՀՀ-ում որոշակի ժամանակահատվածով գտնվելը սահմանափակելու նպատակ է հետապնդում: Դա պայմանավորված նախ և առաջ այն հանգամանքով, որ եթե որևէ օտարերկրացի ՀՀ-ում կատարում է հանցանք, հետևաբար, հաշվի առնելով կոնկրետ քրեական գործի հանգամանքները, նրա շարունակական գտնվելը ՀՀ-ում չի բխում պետության քրեաիրավական քաղաքականությունից: Ընդ որում, այս պատժատեսակի կիրառումը ոչ այնքան պայմանավորված է այդ պահին անձին ՀՀ-ից արտաքսելով, այլ որոշակի ժամանակ նրա հետագա մուտքն արգելելով, որը կնպաստի նաև հանցավորության դեմ ուղղված պայքարի արդյունավետությանը և որպես առհասարակ նշանակվող պատժի նպատակ հանդիսացող՝ հանցագործությունների կանխմանը: Մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ-ից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով առաջին ատյանի դատարանը նրա մեղսագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի համատեքստում բավարար չափով չի վերլուծել և համակցության մեջ պատշաճ գնահատման չի ենթարկել կատարած արարքի բոլոր հանգամանքները, մասնավորապես՝ մեղքի ձևը, տեսակը և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, կատարված արարքների պարբերականությունը, խախտված քրեաիրավական նորմերով պաշտպանվող հասարակական հարաբերությունների կարևորությունը։ Վերոնշյալ հանգամանքները վկայում են ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ նրա կատարած արարքների բարձր հանրային վտանգավորության մասին, որոնք էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի անձի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար: Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալներին և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներին, ապա նշվածի համատեքստում ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունն այն աստիճան չէին կարող նվազեցնել անձի և նրա կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, որ օբյեկտիվ հիմք հանդիսանային մեղադրյալի՝ ՀՀ-ում հետագա գտնվելու արգելքների բացակայությունն արձանագրելու համար: Հետևաբար, առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում առկա եզրահանգումները՝ վերը նշված և հաշվի չառնված հանգամանքների համատեքստում չեն կարող գնահատվել որպես հիմնավորված: Հաշվի առնելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, դրանք վերլուծելով և գնահատելով օրենսդրական լույսի ներքո, պետք է փաստել, որ առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով, թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքը, ինչն ազդել է գործի ելքի վրա:
Ելնելով վերոգրյալից, դատախազը Վերաքննիչ դատարանին միջնորդում է.
«Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի հուլիսի 22-ին կայացված դատավճիռը, այդ մասով կայացնել նոր դատական ակտ՝ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 10 տարի ժամկետով՝ որպես վտարման երկիր սահմանելով մեղադրյալի քաղաքացիության պետությունը:»:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.
Դատախազ Դ.Ներսիսյանի կողմից գրություն է ուղարկվել Վերաքննիչ դատարան, որով խնդրել է բողոքի քննությունն իրականացնել իր բացակայությամբ, միաժամանակ հայտնել է, որ պնդում է վերաքննիչ բողոքը և խնդրում է այն բավարարել:
Դատական նիստի ընթացքում պաշտպան Գ.Լյուդվիգյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել: Բացի այդ հավելեց‚ որ իր պաշտպանյալի նպատակը ԻԻՀ-ից Թուրքիա մեկնելու և այնտեղ որոշակի ժամկետով բնակվելու պատճառը եղել է այն‚ որ նա իր երկրում մասնակցել է Իրանի նախագահի դեմ ընթացող քաղաքական ցույցերին‚ ինչի պատճառով այսպես ասած նա հայտնվել է այնտեղի ոստիկանության ցուցակներում և սկսել են նրան հետապնդել‚ ինչի պատճառով էլ ընտանիքի հետ մեկնել է Թուրքիա, ընդ որում, ընտանիքը մինչ այժմ այնտեղ է բնակվում: Թուրքիայում իր անձնագրի վավերացման ժամկետը լրացել է‚ ինչի պատճառով կեղծիք է կատարել և փորձել է ապօրինի մուտք գործել ՀՀ: Ներկայումս պաշտպանյալի նկատմամբ հարուցված է մեկ այլ քրեական վարույթ այն բանի համար‚ որ նա 25.09.2025 թվականին փորձել է ապօրինի հատել ՀՀ-ի սահմանը և գնալ Թուրքիա: Հայաստանում դիմել են ապաստան ստանալու համար‚ որտեղ նշվել են բոլոր այն հանգամանքներն ինչն ինքն այժմ ներկայացրեց:
Մեղադրյալը միացավ պաշտպանին:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն վերանայման բողոքի քննությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված է արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը՝ մեղադրյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ:
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․ /…/
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. /…/:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Նշված իրավադրույթներից հետևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը, նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 2-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն՝
2. Պատվավոր կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից, որակավորման դասից կամ պետական պարգևից զրկելը և օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կիրառվում են միայն որպես լրացուցիչ պատիժներ:
4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական պատասխանատվության ենթակա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից հեռացնելն է՝ արգելելով նրան գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում:
2. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է 5-10 տարի ժամկետով:
3. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դրա ժամկետի հաշվարկն սկսվում է Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու պահից:
4. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է դատապարտյալի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատիժը կրելուց հետո։ Այն դեպքում, երբ արդարադատության բնագավառում պետական լիազոր մարմինը Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանված կարգով համաձայնություն է ձեռք բերում դատապարտյալին պատժի մնացած մասը կրելու նպատակով իր քաղաքացիության երկիր փոխանցելու վերաբերյալ, ապա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու վերաբերյալ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատական ակտը համարվում է ի կատար ածված դատապարտյալի փոխանցումն իրականացնելու մասին արդարադատության բնագավառում պետական լիազոր մարմնի ծանուցումն ստանալուց հետո: Այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքի 84-րդ կամ 85-րդ հոդվածով սահմանված կարգով կայացվել է անձին պատժից ազատելու վերաբերյալ որոշում, օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է փորձաշրջանն ավարտվելուց հետո։ Սույն օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված դեպքերում անձին պատժի հետագա կրումից ազատելու, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասով կամ 88-րդ հոդվածով սահմանված կարգով անձին հիմնական պատժից ազատելու դեպքում օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է պատժի հետագա կրումից կամ պատժից ազատելուց հետո։
5. Օտարերկրյա քաղաքացին կարող է վտարվել իր քաղաքացիության պետություն կամ այն պետություն, որտեղ վերջինս մշտապես բնակվում է: Վտարման երկիրը սահմանում է դատարանը՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի կարծիքը:
6. Այս պատժատեսակը չի կարող նշանակվել`
1) փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացած անձի նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
2) չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
3) մինչև հանցանք կատարելը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու կամ Հայաստանի Հանրապետությունում հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացած կամ խնամքին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունեցող անձի նկատմամբ,
4) եթե անձը վտարվող պետության տարածքում քրեական հետապնդման է ենթարկվում այնպիսի արարքի համար, որը կարող է պատժվել մահապատժով,
5) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ
6) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
7. Հայաստանի Հանրապետությունից չի կարող վտարվել այն անձը, որի նկատմամբ նշանակվել է սույն հոդվածով նախատեսված պատիժը, սակայն մինչև պատժի կատարումը դատապարտյալը ձեռք է բերել փախստականի կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացածի կարգավիճակ, կամ նրա նկատմամբ հաստատվել է չվերադարձելիության սկզբունքի կիրառելիությունը, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝ պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում հայտնել այն մասին, որ.
«Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։
(...) Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս վերոնշյալ պահանջների չպահպանման վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի հետևությունները պետք է լինեն պատճառաբանված։ Այլ կերպ ասած՝ պատիժն ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե պատժի նշանակման հատկապես որ սկզբունքը կամ սկզբունքները չեն պահպանվել, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որ հանգամանքները հաշվի չեն առնվել և արդյոք այդ հանգամանքները հաշվի չառնելն է հանգեցրել անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ Այսինքն` եթե վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, պետք է պատճառաբանի, թե ինչում է արտահայտվել պատժի խստության կամ մեղմության ակնհայտությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշում/։
Անդրադառնալով պատժի արդարացիության հարցերին՝ Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի գործով արձանագրել է, որ. «Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար» /Վճռաբեկ դատարանի 30.11.2007թվականի ՎԲ-201/07 որոշում/:
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ . «Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն :» /Վճռաբեկ դատարանի 31.10.2014 թվականի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշում/:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ. « /…/ այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» /Վճռաբեկ դատարանի 17.02.2009թվականի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշում/:
Լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հիմնահարցին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գագիկ Լիպարիտի Գևորգյանի վերաբերյալ որոշմամբ‚ արձանագրելով‚ որ. «/…/ կատարված հանցավոր արարքի համար լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է ղեկավարվի պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, մասնավորապես՝ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական գնահատման արդյունքում նշանակի այնպիսի լրացուցիչ պատիժ, որը կհամապատասխանի օրինականության, արդարության և պատժի անհատականացման հիմնարար սկզբունքներին։ Միևնույն ժամանակ, հիմնական պատժի հետ զուգակցված լրացուցիչ պատիժը պետք է առավելագույնս ապահովի պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը։
Այսպես՝ լրացուցիչ պատժատեսակներից որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը նախևառաջ ուղղված է հանցագործությունների կանխարգելման նպատակի իրացմանը։ Մասնավորապես, եթե հանցավոր արարքն իր բնույթով կապված է անձի զբաղեցրած պաշտոնի կամ նրա կողմից իրականացվող մասնագիտական կամ այլ գործունեության հետ, ապա վերոնշյալ լրացուցիչ պատժատեսակի նշանակմամբ էականորեն նվազում է հետագայում վերջինիս կողմից նույնաբնույթ հանցանք կատարելու հավանականությունը։ Այլ կերպ՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելն ունի կանխարգելիչ նշանակություն և նպատակ է հետապնդում կանխելու զբաղեցրած պաշտոնից կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելուց բխող համանման հանցագործությունների կատարման հավանականությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 19.02.2021թվականի ԵԴ/1090/01/19 որոշում/:
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Վերոշարադրյալ իրավադրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի իրավական վերլուծություններին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պատշաճ իրավական վերլուծության է ենթարկել գործի կոնկրետ հանգամանքները, հաշվի է առել մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, և նշված հանգամանքների հետ համադրված գնահատելով Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը՝ արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցում եկել է ճիշտ եզրահանգման՝ նշանակելով համաչափ պատիժ և բացառելով լրացուցիչ պատժի նշանակման հնարավորությունը:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է‚ որ օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական պատասխանատվության ենթակա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից հեռացնելն է՝ արգելելով նրան գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում: Այս պատժատեսակը լրացուցիչ պատժատեսակ է, որը կարող է կիրառվել բացառապես օտարերկրյա քաղաքացիների նկատմամբ՝ պայմանով, որ վերջիններս չեն օգտվում չվերադարձելիության սկզբունքից կամ ՀՀ օրենսդրությամբ կամ ՀՀ ստանձնած միջազգային պարտավորություններով սահմանված համանման պաշտպանությունից: Այս պատժատեսակը կիրառելի չէ ՀՀ կամ միջազգային իրավական փաստաթղթերով սահմանված չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող անձանց‚ օրինակ՝ փախստականների, ապաստան ստացած, ապաստան հայցող անձանց նկատմամբ, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի: Չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող անձանց շրջանակը սահմանված է միջազգային իրավական փաստաթղթերով‚ ինչպես նաև «Փախստականների և ապաստանի մասին» ՀՀ օրենքով: Քննարկվող պատժատեսակը սահմանվում է 5-10 տարի ժամկետով: Օտարերկրյա քաղաքացուն ՀՀ տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դրա ժամկետի հաշվարկն սկսվում է ՀՀ տարածքից վտարելու պահից: Օտարերկրյա քաղաքացին կարող է վտարվել իր քաղաքացիության պետություն կամ այն պետություն, որտեղ վերջինս մշտապես բնակվում է: Բացի այդ‚ օրենսդիրը սահմանում է‚ որ վտարման երկիրը սահմանում է դատարանը՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի կարծիքը: Քրեական օրենսգիրքը պարզաբանում է, որ այս պատժատեսակը չի կարող նշանակվել`
1) փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ ՀՀ-ում ապաստան ստացած անձի նկատմամբ, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
2) չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
3) մինչև հանցանք կատարելը ՀՀ քաղաքացու կամ ՀՀ-ում հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ ՀՀ-ում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացած կամ խնամքին ՀՀ քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունեցող անձի նկատմամբ,
4) եթե անձը վտարվող պետության տարածքում քրեական հետապնդման է ենթարկվում այնպիսի արարքի համար, որը կարող է պատժվել մահապատժով,
5) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ
6) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
Օրենսդիրը հստակ ընդգծում է, որ ՀՀ-ից չեն կարող վտարվել այն անձինք, որոնց նկատմամբ նշանակվել է քննարկվող պատիժը, սակայն մինչև պատժի կատարումը դատապարտյալը ձեռք է բերել փախստականի կամ ՀՀ-ում ապաստան ստացածի կարգավիճակ, կամ նրա նկատմամբ հաստատվել է չվերադարձելիության սկզբունքի կիրառելիությունը, բացառությամբ ՀՀ պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի: Միևնույն ժամանակ հարկ է փաստել, որ օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ չի կարող նշանակվել քննարկվող պատժատեսակը, եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ գործում առկա նյութերից առնվազն ակնհայտ է դառնում, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրը ԻԻՀ-ի քաղաքացի է‚ սակայն բնակվել է Թուրքիայի Հանրապետության Ստամբուլ քաղաքում: Բացի այդ, քրեական վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզվում է, որ համաձայն ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության կողմից տրված գրության՝ 17.03.2025թվականին ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայություն է ստացվել Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Աֆշին Մալմիրի դիմումը՝ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստանալու վերաբերյալ: Ընդ որում, ըստ մեղադրյալի պաշտպանի հայտարարության՝ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրն իր քաղաքացիության երկրում՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում մասնակցել է քաղաքական ցույցերի և հայտնվել է «ոստիկանության ցուցակում»‚ այդ պատճառով էլ այնտեղից մեկնել է Թուրքիայի Հանրապետություն‚ ընտանիքը նույնպես գտնվում է այնտեղ:
Վերոգրյալի համատեքստում‚ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի առնելով հանցագործությունների հանրային վտանգավորության բնույթը և աստիճանը, մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դրանց ամբողջական գնահատման արդյունքում գտնում է, որ լրացուցիչ պատժի նշանակման անհրաժեշտությունը բացակայում է, և նման հետևությունը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, ինչպես նաև պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ տվյալ իրավիճակում առանց լրացուցիչ պատժի կիրառման հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու և վերաքննիչ բողոքը բավարարելու իրավաչափ հիմքեր առկա չեն, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, այսինքն՝ բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու հիմքերը, հետևաբար դատախազ Դ.Ներսիսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ և 371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 22.07.2025 թվականի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈԻ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
«17» նոյեմբերի 2025թ. ք. Երևան
ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ա.ՄԱԼՄԻՐԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Գ.ԼՅՈՒԴՎԻԿՅԱՆԻ
ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ Ա.ՄԱԽԴԱՍ ՄՈԽԹԱՐՅԱՆԻ
Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Մասիս Մելքոնյան/ թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով 22.07.2025 թվականի դատավճռի դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի վերաքննիչ բողոքը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
07.05.2025 թվականին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի կողմից մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին որոշում է կայացվել և 08.05.2025 թվականին թիվ 58202825 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան/:
22.07.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով վճռվել է.
«1. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների կատարման մեջ:
2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
3. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
4. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ տուգանքի ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել նրա՝ փաստացի անազատության մեջ գտնված (մինչդատական վարույթի և դատաքննության ընթացքում ընտրված խափանման միջոց կալանավորում) 4 /չորս/ ամիս 12 /տասներկու/ օր ժամանակահատվածը և վերջնական պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
5. Իրեղեն ապացույց ճանաչված ԻԻՀ «Y53988932» հերթական համարի անձնագիրը թողնել կցված քրեական վարույթի նյութերին:
6. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճից:
7. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը վերացնել և մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը որպես խափանման միջոց ընտրել բացակայելու արգելքը:
8. Դատավճռի օրինակները տրամադրել վարույթի հանրային և մասնավոր մասնակիցներին:
9. Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:»:
22.07.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը դատախազությունում ստացվել է 25.07.2025 թվականին:
14.08.2025 թվականին Առաջին ատյանի դատարանի վերոգրյալ դատավճռի դեմ դատախազ Դ.Ներսիսյանի կողմից վերաքննիչ բողոք է ներկայացվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան/:
18.08.2025 թվականին թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործը բողոքի հիման վրա ստացվել է Վերաքննիչ դատարան, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 19.08.2025 թվականին:
28.08.2025 թվականին Վերաքննիչ դատարանը թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթով ներկայացված վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ:
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա‚ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով՝ ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու դիտավորությամբ, Թուրքիայի Հանրապետությունից ժամանել է Հայաստանի Հանրապետություն և Երևան քաղաքի «Զվարթնոց» օդանավակայանում Ստամբուլ-Երևան չվերթի սահմանային վերահսկողության ժամանակ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ զինծառայողներին է ներկայացրել իրավունք վերապահող, իրավաբանական նշանակություն ունեցող իր լուսանկարով և կենսորոշիչ տվյալներով լրացված, վավերականության ժամկետները կեղծված՝ ԻԻՀ քաղաքացու թիվ Y53988932 սերիա-համարի անձնագիրը՝ այդ կերպ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով փորձել է ապօրինի մուտք գործել ՀՀ՝ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «Պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունն իր կամքից անկախ հանգամանքներում չի իրագործվել, քանի որ բացահայտվել է սահմանապահ ծառայողների կողմից։»։
22.07.2025 թվականի դատավճռով Առաջին ատյանի դատարանն արագացված վարույթի կիրառմամբ մասնավորապես արձանագրել է.
«/.../3.6. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա/Դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
բ/Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են:
գ/Դատարանն արձանագրում է, որպես մեղմացնող հանգամանք կարող է հաշվի առնվել մեղադրյալի կողմից վարույթն իրականացնող մարմնին աջակցելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալով:
դ/Որպես Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի անձը բնութագրող տվյալներ՝ Դատարանը հաշվի է առնում նախկինում դատապարտված չլինելը (հիմք՝ վարույթում առկա փաստաթղթեր), խնամքին անչափահաս եղբոր և ծեր տատիկի առկայությունը: /.../
3.15. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում, քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, մեղքի ձևը, ինչպես նաև հանցագործության անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ իր կատարած արարքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ տուգանքի ձևով՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհնգապատիկի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի չափով և հաշվակցել մեղադրյալի փաստացի արգելանքի տակ գտնված ժամանակահատվածը: /.../»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում գործի դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների և վերաբերելի իրավանորմերի վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքը, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 57-րդ և 62-րդ հոդվածների պահանջները, որի հիման վրա դատարանի կողմից կայացված դատավճիռը պատժի մասով ենթակա է բեկանման: 01.07.2022թվականին ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրենսգրքով, որը սույն պարագայում կիրառելի է մեղադրյալի նկատմամբ, օրենսդիրը նախատեսել է նոր պատժատեսակ՝ օտարերկրյա քաղաքացուն ՀՀ տարածքից վտարելը: Այս պատժատեսակի կիրառումը ՀՀ տարածքում գտնվող, ՀՀ քրեական օրենսգրքով որևէ հանցանք կատարած անձի՝ ՀՀ-ում որոշակի ժամանակահատվածով գտնվելը սահմանափակելու նպատակ է հետապնդում: Դա պայմանավորված նախ և առաջ այն հանգամանքով, որ եթե որևէ օտարերկրացի ՀՀ-ում կատարում է հանցանք, հետևաբար, հաշվի առնելով կոնկրետ քրեական գործի հանգամանքները, նրա շարունակական գտնվելը ՀՀ-ում չի բխում պետության քրեաիրավական քաղաքականությունից: Ընդ որում, այս պատժատեսակի կիրառումը ոչ այնքան պայմանավորված է այդ պահին անձին ՀՀ-ից արտաքսելով, այլ որոշակի ժամանակ նրա հետագա մուտքն արգելելով, որը կնպաստի նաև հանցավորության դեմ ուղղված պայքարի արդյունավետությանը և որպես առհասարակ նշանակվող պատժի նպատակ հանդիսացող՝ հանցագործությունների կանխմանը: Մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ-ից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով առաջին ատյանի դատարանը նրա մեղսագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի համատեքստում բավարար չափով չի վերլուծել և համակցության մեջ պատշաճ գնահատման չի ենթարկել կատարած արարքի բոլոր հանգամանքները, մասնավորապես՝ մեղքի ձևը, տեսակը և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, կատարված արարքների պարբերականությունը, խախտված քրեաիրավական նորմերով պաշտպանվող հասարակական հարաբերությունների կարևորությունը։ Վերոնշյալ հանգամանքները վկայում են ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ նրա կատարած արարքների բարձր հանրային վտանգավորության մասին, որոնք էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի անձի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար: Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալներին և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներին, ապա նշվածի համատեքստում ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունն այն աստիճան չէին կարող նվազեցնել անձի և նրա կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, որ օբյեկտիվ հիմք հանդիսանային մեղադրյալի՝ ՀՀ-ում հետագա գտնվելու արգելքների բացակայությունն արձանագրելու համար: Հետևաբար, առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում առկա եզրահանգումները՝ վերը նշված և հաշվի չառնված հանգամանքների համատեքստում չեն կարող գնահատվել որպես հիմնավորված: Հաշվի առնելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, դրանք վերլուծելով և գնահատելով օրենսդրական լույսի ներքո, պետք է փաստել, որ առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով, թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքը, ինչն ազդել է գործի ելքի վրա:
Ելնելով վերոգրյալից, դատախազը Վերաքննիչ դատարանին միջնորդում է.
«Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի հուլիսի 22-ին կայացված դատավճիռը, այդ մասով կայացնել նոր դատական ակտ՝ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 10 տարի ժամկետով՝ որպես վտարման երկիր սահմանելով մեղադրյալի քաղաքացիության պետությունը:»:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.
Դատախազ Դ.Ներսիսյանի կողմից գրություն է ուղարկվել Վերաքննիչ դատարան, որով խնդրել է բողոքի քննությունն իրականացնել իր բացակայությամբ, միաժամանակ հայտնել է, որ պնդում է վերաքննիչ բողոքը և խնդրում է այն բավարարել:
Դատական նիստի ընթացքում պաշտպան Գ.Լյուդվիգյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել: Բացի այդ հավելեց‚ որ իր պաշտպանյալի նպատակը ԻԻՀ-ից Թուրքիա մեկնելու և այնտեղ որոշակի ժամկետով բնակվելու պատճառը եղել է այն‚ որ նա իր երկրում մասնակցել է Իրանի նախագահի դեմ ընթացող քաղաքական ցույցերին‚ ինչի պատճառով այսպես ասած նա հայտնվել է այնտեղի ոստիկանության ցուցակներում և սկսել են նրան հետապնդել‚ ինչի պատճառով էլ ընտանիքի հետ մեկնել է Թուրքիա, ընդ որում, ընտանիքը մինչ այժմ այնտեղ է բնակվում: Թուրքիայում իր անձնագրի վավերացման ժամկետը լրացել է‚ ինչի պատճառով կեղծիք է կատարել և փորձել է ապօրինի մուտք գործել ՀՀ: Ներկայումս պաշտպանյալի նկատմամբ հարուցված է մեկ այլ քրեական վարույթ այն բանի համար‚ որ նա 25.09.2025 թվականին փորձել է ապօրինի հատել ՀՀ-ի սահմանը և գնալ Թուրքիա: Հայաստանում դիմել են ապաստան ստանալու համար‚ որտեղ նշվել են բոլոր այն հանգամանքներն ինչն ինքն այժմ ներկայացրեց:
Մեղադրյալը միացավ պաշտպանին:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն վերանայման բողոքի քննությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված է արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը՝ մեղադրյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ:
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․ /…/
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. /…/:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Նշված իրավադրույթներից հետևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը, նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 2-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն՝
2. Պատվավոր կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից, որակավորման դասից կամ պետական պարգևից զրկելը և օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կիրառվում են միայն որպես լրացուցիչ պատիժներ:
4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական պատասխանատվության ենթակա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից հեռացնելն է՝ արգելելով նրան գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում:
2. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է 5-10 տարի ժամկետով:
3. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դրա ժամկետի հաշվարկն սկսվում է Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու պահից:
4. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է դատապարտյալի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատիժը կրելուց հետո։ Այն դեպքում, երբ արդարադատության բնագավառում պետական լիազոր մարմինը Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանված կարգով համաձայնություն է ձեռք բերում դատապարտյալին պատժի մնացած մասը կրելու նպատակով իր քաղաքացիության երկիր փոխանցելու վերաբերյալ, ապա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու վերաբերյալ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատական ակտը համարվում է ի կատար ածված դատապարտյալի փոխանցումն իրականացնելու մասին արդարադատության բնագավառում պետական լիազոր մարմնի ծանուցումն ստանալուց հետո: Այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքի 84-րդ կամ 85-րդ հոդվածով սահմանված կարգով կայացվել է անձին պատժից ազատելու վերաբերյալ որոշում, օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է փորձաշրջանն ավարտվելուց հետո։ Սույն օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված դեպքերում անձին պատժի հետագա կրումից ազատելու, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասով կամ 88-րդ հոդվածով սահմանված կարգով անձին հիմնական պատժից ազատելու դեպքում օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է պատժի հետագա կրումից կամ պատժից ազատելուց հետո։
5. Օտարերկրյա քաղաքացին կարող է վտարվել իր քաղաքացիության պետություն կամ այն պետություն, որտեղ վերջինս մշտապես բնակվում է: Վտարման երկիրը սահմանում է դատարանը՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի կարծիքը:
6. Այս պատժատեսակը չի կարող նշանակվել`
1) փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացած անձի նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
2) չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
3) մինչև հանցանք կատարելը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու կամ Հայաստանի Հանրապետությունում հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացած կամ խնամքին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունեցող անձի նկատմամբ,
4) եթե անձը վտարվող պետության տարածքում քրեական հետապնդման է ենթարկվում այնպիսի արարքի համար, որը կարող է պատժվել մահապատժով,
5) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ
6) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
7. Հայաստանի Հանրապետությունից չի կարող վտարվել այն անձը, որի նկատմամբ նշանակվել է սույն հոդվածով նախատեսված պատիժը, սակայն մինչև պատժի կատարումը դատապարտյալը ձեռք է բերել փախստականի կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացածի կարգավիճակ, կամ նրա նկատմամբ հաստատվել է չվերադարձելիության սկզբունքի կիրառելիությունը, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝ պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում հայտնել այն մասին, որ.
«Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։
(...) Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս վերոնշյալ պահանջների չպահպանման վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի հետևությունները պետք է լինեն պատճառաբանված։ Այլ կերպ ասած՝ պատիժն ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե պատժի նշանակման հատկապես որ սկզբունքը կամ սկզբունքները չեն պահպանվել, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որ հանգամանքները հաշվի չեն առնվել և արդյոք այդ հանգամանքները հաշվի չառնելն է հանգեցրել անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ Այսինքն` եթե վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, պետք է պատճառաբանի, թե ինչում է արտահայտվել պատժի խստության կամ մեղմության ակնհայտությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշում/։
Անդրադառնալով պատժի արդարացիության հարցերին՝ Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի գործով արձանագրել է, որ. «Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար» /Վճռաբեկ դատարանի 30.11.2007թվականի ՎԲ-201/07 որոշում/:
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ . «Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն :» /Վճռաբեկ դատարանի 31.10.2014 թվականի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշում/:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ. « /…/ այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» /Վճռաբեկ դատարանի 17.02.2009թվականի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշում/:
Լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հիմնահարցին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գագիկ Լիպարիտի Գևորգյանի վերաբերյալ որոշմամբ‚ արձանագրելով‚ որ. «/…/ կատարված հանցավոր արարքի համար լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է ղեկավարվի պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, մասնավորապես՝ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական գնահատման արդյունքում նշանակի այնպիսի լրացուցիչ պատիժ, որը կհամապատասխանի օրինականության, արդարության և պատժի անհատականացման հիմնարար սկզբունքներին։ Միևնույն ժամանակ, հիմնական պատժի հետ զուգակցված լրացուցիչ պատիժը պետք է առավելագույնս ապահովի պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը։
Այսպես՝ լրացուցիչ պատժատեսակներից որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը նախևառաջ ուղղված է հանցագործությունների կանխարգելման նպատակի իրացմանը։ Մասնավորապես, եթե հանցավոր արարքն իր բնույթով կապված է անձի զբաղեցրած պաշտոնի կամ նրա կողմից իրականացվող մասնագիտական կամ այլ գործունեության հետ, ապա վերոնշյալ լրացուցիչ պատժատեսակի նշանակմամբ էականորեն նվազում է հետագայում վերջինիս կողմից նույնաբնույթ հանցանք կատարելու հավանականությունը։ Այլ կերպ՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելն ունի կանխարգելիչ նշանակություն և նպատակ է հետապնդում կանխելու զբաղեցրած պաշտոնից կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելուց բխող համանման հանցագործությունների կատարման հավանականությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 19.02.2021թվականի ԵԴ/1090/01/19 որոշում/:
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Վերոշարադրյալ իրավադրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի իրավական վերլուծություններին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պատշաճ իրավական վերլուծության է ենթարկել գործի կոնկրետ հանգամանքները, հաշվի է առել մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, և նշված հանգամանքների հետ համադրված գնահատելով Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը՝ արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցում եկել է ճիշտ եզրահանգման՝ նշանակելով համաչափ պատիժ և բացառելով լրացուցիչ պատժի նշանակման հնարավորությունը:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է‚ որ օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական պատասխանատվության ենթակա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից հեռացնելն է՝ արգելելով նրան գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում: Այս պատժատեսակը լրացուցիչ պատժատեսակ է, որը կարող է կիրառվել բացառապես օտարերկրյա քաղաքացիների նկատմամբ՝ պայմանով, որ վերջիններս չեն օգտվում չվերադարձելիության սկզբունքից կամ ՀՀ օրենսդրությամբ կամ ՀՀ ստանձնած միջազգային պարտավորություններով սահմանված համանման պաշտպանությունից: Այս պատժատեսակը կիրառելի չէ ՀՀ կամ միջազգային իրավական փաստաթղթերով սահմանված չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող անձանց‚ օրինակ՝ փախստականների, ապաստան ստացած, ապաստան հայցող անձանց նկատմամբ, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի: Չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող անձանց շրջանակը սահմանված է միջազգային իրավական փաստաթղթերով‚ ինչպես նաև «Փախստականների և ապաստանի մասին» ՀՀ օրենքով: Քննարկվող պատժատեսակը սահմանվում է 5-10 տարի ժամկետով: Օտարերկրյա քաղաքացուն ՀՀ տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դրա ժամկետի հաշվարկն սկսվում է ՀՀ տարածքից վտարելու պահից: Օտարերկրյա քաղաքացին կարող է վտարվել իր քաղաքացիության պետություն կամ այն պետություն, որտեղ վերջինս մշտապես բնակվում է: Բացի այդ‚ օրենսդիրը սահմանում է‚ որ վտարման երկիրը սահմանում է դատարանը՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի կարծիքը: Քրեական օրենսգիրքը պարզաբանում է, որ այս պատժատեսակը չի կարող նշանակվել`
1) փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ ՀՀ-ում ապաստան ստացած անձի նկատմամբ, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
2) չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի,
3) մինչև հանցանք կատարելը ՀՀ քաղաքացու կամ ՀՀ-ում հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ ՀՀ-ում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացած կամ խնամքին ՀՀ քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունեցող անձի նկատմամբ,
4) եթե անձը վտարվող պետության տարածքում քրեական հետապնդման է ենթարկվում այնպիսի արարքի համար, որը կարող է պատժվել մահապատժով,
5) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ
6) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
Օրենսդիրը հստակ ընդգծում է, որ ՀՀ-ից չեն կարող վտարվել այն անձինք, որոնց նկատմամբ նշանակվել է քննարկվող պատիժը, սակայն մինչև պատժի կատարումը դատապարտյալը ձեռք է բերել փախստականի կամ ՀՀ-ում ապաստան ստացածի կարգավիճակ, կամ նրա նկատմամբ հաստատվել է չվերադարձելիության սկզբունքի կիրառելիությունը, բացառությամբ ՀՀ պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի: Միևնույն ժամանակ հարկ է փաստել, որ օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ չի կարող նշանակվել քննարկվող պատժատեսակը, եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ գործում առկա նյութերից առնվազն ակնհայտ է դառնում, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրը ԻԻՀ-ի քաղաքացի է‚ սակայն բնակվել է Թուրքիայի Հանրապետության Ստամբուլ քաղաքում: Բացի այդ, քրեական վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզվում է, որ համաձայն ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության կողմից տրված գրության՝ 17.03.2025թվականին ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայություն է ստացվել Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Աֆշին Մալմիրի դիմումը՝ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստանալու վերաբերյալ: Ընդ որում, ըստ մեղադրյալի պաշտպանի հայտարարության՝ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրն իր քաղաքացիության երկրում՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում մասնակցել է քաղաքական ցույցերի և հայտնվել է «ոստիկանության ցուցակում»‚ այդ պատճառով էլ այնտեղից մեկնել է Թուրքիայի Հանրապետություն‚ ընտանիքը նույնպես գտնվում է այնտեղ:
Վերոգրյալի համատեքստում‚ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի առնելով հանցագործությունների հանրային վտանգավորության բնույթը և աստիճանը, մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դրանց ամբողջական գնահատման արդյունքում գտնում է, որ լրացուցիչ պատժի նշանակման անհրաժեշտությունը բացակայում է, և նման հետևությունը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, ինչպես նաև պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ տվյալ իրավիճակում առանց լրացուցիչ պատժի կիրառման հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը։
Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու և վերաքննիչ բողոքը բավարարելու իրավաչափ հիմքեր առկա չեն, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, այսինքն՝ բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու հիմքերը, հետևաբար դատախազ Դ.Ներսիսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ և 371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 22.07.2025 թվականի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԴ1/1598/01/25
Երևանի քրեական դատարան
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 08-05-2025 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | ՀՀ Գլխավոր դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 58202825 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով՝ ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու դիտավորությամբ, Թուրքիայի Հանրապետությունից ժամանել է Հայաստանի Հանրապետություն և «Զվարթնոց» օդանավակայանում Ստամբուլ-Երևան չվերթի սահմանային վերահսկողության ժամանակ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ զինծառայողներին է ներկայացրել իրավունք վերապահող, իրավաբանական նշանակություն ունեցող իր լուսանկարով և կենսորոշիչ տվյալներով լրացված, վավերականության ժամկետները կեղծված՝ ԻԻՀ քաղաքացու թիվ Y53988932 սերիա-համարի անձնագիրը՝ այդ կերպ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով՝ փորձել է ապօրինի մուտք գործել ՀՀ՝ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունն իր կամքից անկախ հանգամանքներում չի իրագործվել, քանի որ բացահայտվել է սահմանապահ ծառայողների կողմից: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Աֆշին |
| Ազգանուն | Մալմիր |
| Հայրանուն | Ռեզայի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 457 Մաս 1 Կետ /2021թ. մայիսի 5-ին ընդունված գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի/ |
| Պաշտպան | |
| Անուն | Գագիկ |
| Ազգանուն | Ասատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 23.18 |
| Լրացուցիչ վիճակագրական տողի համար | Առկա չէ |
| Իրավական բարդության չափանիշ | 1.2 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 08-05-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մասիս |
| Ազգանուն | Մելքոնյան |
Նոր օրենսդրությամբ քննվող գործեր
| Ամսաթիվ | 01-07-2022 |
|---|
Վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին որոշում
| Որոշման ամսաթիվ | 12-05-2025 |
|---|---|
| Որոշում | Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՎԱՐՈՒՅԹ ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ ԵՎ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ԴԱՏԱԼՍՈՒՄՆԵՐ ՆՇԱՆԱԿԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 12.05.2025 թվական ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Մասիս Մելքոնյանս, ստանալով թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով (նախաքննական համար՝ 58202825), Պ Ա Ր Զ Ե Ց Ի Թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով՝ 2025 թվականի մայիսի 7-ի գրությամբ՝ ՀՀ գլխավոր դատախազությունից ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան: Դատավորների միջև գործերի բաշխման համակարգչային ծրագրի միջոցով քրեական գործը, թիվ ԵԴ1/1598/01/25 համարի ներքո, 2025 թվականի մայիսի 8-ին մակագրվել և ս/թ մայիսի 12-ին հանձնվել է դատավոր Մ.Մելքոնյանի աշխատակազմին: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 310-րդ հոդվածով՝ Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ի Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործը ստանձնել վարույթ և նշանակել նախնական դատալսումների՝ 2025 թվականի մայիսի 26-ին՝ ժամը 17:30-ին, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի Ավան նստավայրում (ք. Երևան, Գյուլիքեխվյան 20, թիվ 9 դահլիճ): ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ՄԱՍԻՍ ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ |
| Դատավարության կողմեր | Հանրային մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | |
| Կազմակերպության անուն | ՀՀ գլխավոր դատախազություն՝ Դ.Ներսիսյան |
| Կազմակերպության հասցե | ք.Երևան, Վ.Սարգսյան 5 |
| Կազմակերպության տեսակ | ԳԴ /ՀՀ գլխավոր դատախազություն եվ այլ դատախազություններ/ |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Աֆշին |
| Ազգանուն | Մալմիր |
| Հայրանուն | Ռեզայի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Գագիկ |
| Ազգանուն | Ասատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 26-05-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 17:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 9 |
Նիստը չի կայացել
| Նիստի ամսաթիվ | 26-05-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Չի կայացել |
| Պատճառը | Մեղադրյալի բացակայության պատճառով |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 30-05-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 9 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 30-05-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
| Այլ նշումներ | ԵԴ1/1598/01/25 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՄԻՆՉԴԱՏԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹՈՒՄ ԿԻՐԱՌՎԱԾ ԽԱՓԱՆՄԱՆ ՄԻՋՈՑ ԿԱԼԱՆՔԸ ՓՈՓՈԽԵԼՈՒ ԵՎ ԴՐԱ ԺԱՄԿԵՏԸ ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼՈՒ ՀԱՐՑԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ 30 մայիսի 2025թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Դատարան)՝ նախագահությամբ դատավոր Մ.Մելքոնյանի, քարտուղարությամբ՝ Մ.Մկրտչյանի, մասնակցությամբ՝ հանրային մեղադրող Դ.Ներսիսյանի, պաշտպան Գ.Լյուդվիգյանի, մեղադրյալ Ա.Մալմիրի, թարգմանիչ Ռ.Թահմասյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ մինչդատական վարույթում կիրառված խափանման միջոց կալանքը փոփոխելու, այլ խափանման միջոց կիրառելու և կալանքի ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ հարցը. Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Վարույթի դատավարական նախապատմությունը. 1.1. 2025 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ ՔԿ պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության չորրորդ վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հուվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 58202825 քրեական վարույթը:Նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 58202825 քրեական վարույթով հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին ձերբակալելու մասին: 1.2. 2025 թվականի փետրվարի 11-ին թիվ 58202825 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հուվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին: Նույն օրը հսկող դատախազի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 58202825 քրեական վարույթով Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հուվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին: 1.3. 2025 թվականի փետրվարի 11-ին թիվ 58202825 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց 2 ամիս ժամկետով կիրառելու և միևնույն ժամանակ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը սահմանափակելու մասին, որը Դատարանի 11.02.2025 թվականի որոշմամբ բավարարվել է: 1.4. 2025 թվականի փետրվարի 18-ին ՀՀ ՔԿ պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության չորրորդ վարչությունում թիվ 58202825 քրեական վարույթով որոշում է կայացվել դատափաստաթղթաբանական փորձաքննություն նշանակելու մասին: 1.5. 2025 թվականի ապրիլի 01-ին թիվ 58202825 քրեական վարույթով միջնորդություն է ներկայացվել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը 2 ամիս ժամկետով երկարաձգելու և այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը սահմանափակելու մասին, որը Դատարանի 04.04.2025 թվականի որոշմամբ բավարարվել է: 1.6. 2025 թվականի ապրիլի 16-ին ՀՀ ՔԿ պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության չորրորդ վարչությունում թիվ 58202825 քրեական վարույթով որոշում է կայացվել ՀՀ ԱԱԾ ծառայողի հաղորդումը, անձանց և փաստաթղթերը հատուկ ստուգման ենթարկելու մասին թիվ 4/100201 հատուկ ստուգման ակտը, Աֆշին Մալմիրի ձերբակալման արձանագրությունը և սահմանահատումների պատմությունը որպես արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչելու մասին: 1.7. 2025 թվականի ապրիլի 29-ին ՀՀ ՔԿ պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության չորրորդ վարչությունում որոշում է կայացվել թիվ 58202825 քրեական վարույթից ոմն Ալիի վերաբերյալ թիվ 58212725 քրեական վարույթն անջատելու մասին: 1.8. 2025 թվականի ապրիլի 16-ին ՀՀ ՔԿ պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչության չորրորդ վարչությունում թիվ 58202825 քրեական վարույթով որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրի անվամբ ԻԻՀ քաղաքացու Y53988932 հերթական համարով անձնագիրը իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին: 1.9. 2025 թվականի մայիսի 07-ին հսկող դատախազի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 58202825 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու և քրեական վարույթի նյութերի հետ դատարան հանձնելու մասին: 1.10. Դատավորների միջև գործերի բախշման համակարգչային ծրագրի միջոցով՝ թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթը 08.05.2025 թվականին մակագրվել և ս/թ մայիսի 08-ին հանձնվել է դատավոր Մ․Մելքոնյանի աշխատակազմին: 1.11. 12.05.2025 թվականին որոշում է կայացվել վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին: 1.12. 2025 թվականի մայիսի 30-ին տեղի ունեցած նախնական դատալսումների ընթացքում, ի թիվս այլ հարցերի, դատարանի կողմից քննարկման առարկա է դարձել նաև մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցն անփոփոխ թողնելու, ժամկետը երկարաձգելու կամ այլ խափանման միջոց ընտրելու հարցը: 2.Մեղադրանքի փաստացի բովանդակությունը. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ նա, կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու դիտավորությամբ, Թուրքիայի Հանրապետությունից ժամանել է Հայաստանի Հանրապետություն և Երևան քաղաքի «Զվարթնոց» օդանավակայանում Ստամբուլ-Երևան չվերթի սահմանային վերահսկողության ժամանակ, ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ զինծառայողներին է ներկայացրել՝ իրավունք վերապահող, իրավաբանական նշանակություն ունեցող իր լուսանկարով և կենսորոշիչ տվյալներով լրացված, վավերականության ժամկետները կեղծված՝ ԻԻՀ քաղաքացու թիվ Y53988932 սերիա-համարի անձնագիրը, այդ կերպ, կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով փորձել է ապօրինի մուտք գործել ՀՀ՝ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «ՀՀ պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցացործությունն իր կամքից անկախ հանգամանքներում չի իրագործվել, քանի որ բացահայտվել է սահմանապահ ծառայողների կողմից: Այսպիսով, թիվ 58202825 քրեական վարույթով նախաքննության ընթացքում ստացվել են Աֆշին Ռեզայի Մալմիրիի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հուվածի 1- ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքների կատարումը վկայող փաստեր: 3. Դատալսումների ընթացում կողմերի հայտնած դիրքորոշումները. 3.1. Հանրային մեղադրող Դ.Ներսիսյանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ դեռևս նախաքննության ընթացքում կիրառված խափանման միջոց կալանքը միակն է, որը կարող է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը դատաքննության ընթացքում: Հայտնել է, որ նման դիրքորոշման համար հաշվի է առնվում այն հանգամանքը, որ մեղադրյալը օտարերկրյա քաղաքացի է, ՀՀ-ում չունի մշտական բնակության վայր և սոցիալական կապեր և այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման պայմաններում հնարավոր է, որ նա թաքնվի վարույթն իրականացնող մարմնից, խուսափի դատական քննությանը մասնակցելուց: Բացի այդ, բարձր է հավանականությունը մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու համար, կարող է փորձել ապօրինի կերպով հատել ՀՀ սահմանը և խուսափել հետագա հնարավոր պատժի կրումից, ուստի միջնորդել է մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը երկարաձգել 3 ամիս ժամանակով մանրամասները տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը: 3.2. Պաշտպան Գ.Լյուդվիգյանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ նախկինում Լալմիրը դատապարտված է եղել, այնուհետև կրել է իր պատիժը և տեղափոխվել է Թուրքիա և ապրել այնտեղ, սակայն քանի որ անձնագրի ժամկետը լրացել է, փորձել է դիտավորյալ քրեորեն պատժելի արարք կատարել, այն է անձնագիրը կեղծելու միջոցով փորձել է հատել ՀՀ սահմանը, որպեսզի կարողանա գնալ Իրան, որտեղ բնակվում է իր ընտանիքը, քանի որ նա ամուսնացած է:Միջնորդել է կիրառել գրավ՝ 1.000.000 ՀՀ դրամի չափով, ինչպես նաև վերացնել Ա.Մալմիրի կողմից մերձավոր ազգականների հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումը մանրամասները տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը: 3.3. Մեղադրյալ Ա.Մալմիրը հայտնել է, որ առողջական վիճակը այնքան էլ լավ չէ և խնդրել է թույլ տալ Դատարանին գտնվել վարչական հսկողության տակ մանրամասները տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը: 4. Դատարանի իրավական վերլուծություններն և եզրահանգումը. 4.1.Դատարանը, լսելով դատավարության կողմերի կարծիքը, գտնում է, որ Էզզատ Ջաբեր Էզզատ Էիդի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը պետք է թողնել անփոփոխ՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ. 4.2.ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (…) 4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով. (…)»: 4.3. «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (…) գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»: Խափանման միջոց կալանքի կիրառման, իրավաչափության /հիմքերի/ և առանձնա-հատկությունների վերաբերյալ. 4.4.ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վաարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի: 2-րդ մասի համաձայն` վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։ 3-րդ մասի համաձայն` դատարանը, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմինը իրենց իրավասության սահմաններում պարտավոր են անհապաղ ազատ արձակել ազատությունից ապօրինի կամ անհիմն զրկված յուրաքանչյուր անձի: 4-րդ մասի համաձայն` անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով: 4.5.Քրեադատավարական օրենսդրության կարգավորումներից բխում է, որ կալանքը քրեական վարույթի ընթացքում կիրառվող խափանման միջոցներից ամենախիստն է, այն առավելագույն չափով սահմանափակում է մարդու սահմանադրական իրավունքներն ու ազա¬տու¬թյունները, այդ թվում` այնպիսի կարևոր իրավունք, ինչպիսին ազատության և անձեռնմխելիու¬թյան իրավունքն է։ Կալանքի էությունն անձին հասարակությունից մեկու-սացնելն է։ Ինչպես ցանկացած այլ խափանման միջոց, կալանքը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում է քրեական վարույթի ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու նպատակով։ 4.6.ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն խափանման միջոց կարող է կիրառվել եթե դա անհրաժեշտ է` 1)մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ. 2)մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ. 3)մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: 4.7.ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:2-րդ մասի համաձայն` կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:3-րդ մասի համաձայն` եթե մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ նախատեսված չէ, ապա կալանքը կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի կողմից իր նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոցի պայմանները խախտելու դեպքում: 4-րդ մասի համաձայն` կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները «…»: 4.8. «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական Կոնվենցիայի համաձայն` եվրոդատարանը նշել է 4 պատճառ, որոնց պայմաններում անձին չպետք է նախնական կալանքից ազատել, եթե կան հիմնավոր կասկածներ, որ վերջինս իրավախախտում է կատարել` - վտանգ, որ անձը կարող է թաքնվել, - գործով ճշմարտությունը բացահայտելու ընթացքին միջամտելու վտանգ, - նոր հանցագործություններ կատարելու կանխման անհրաժեշտություն, - հասարակական կարգի պահպանման անհրաժեշտություն: 4.9.Արա Հարությունյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով 2016թ. հոկտեմբերի 20-ի վճռի (գանգատ թիվ 629/11) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշման համաձայն` Դատարանի նախադեպային իրավունքում «հիմնավոր» և «բավարար» պատճառներ համարվող հիմնավորումները ներառել են այնպիսի հիմքեր, ինչպիսիք են թաքնվելու վտանգը, վկաների վրա ներգործելու նպատակով ճնշում գործադրելու կամ կեղծված ապացույցների ռիսկը, նախնական համաձայնության գալու ռիսկը, կրկին հանցագործություն կատարելու ռիսկը, հասարակական կարգը խախտելու ռիսկը և կալանավորված անձին պաշտպանելու անհրաժեշտությունը: 4.10.Համահունչ լինելով Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին Եվրոպական Կոնվենցիայի դրույթներին և Եվրոդատարանի կողմից արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում զետեղվել են խափանման միջոցներ կիրառելու իրավաչափությունը, որոնք պայմանավորվել են ինչպես նշվեց վերևում` հիմնավոր կասկածով և երեք չափորոշիչներով: Այսինքն, երբ դա անհրաժեշտ է մեղադրյալի փախուստը կանխելու կամ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու կամ մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար: Նշված չափորոշիչներից վերջինի մեջ կարող են մտնել մեղադրյալի կողմից գործով ճշմարտության բացահայտման խոչընդոտումը, վարույթի մասնավոր մասնակից տուժողի, օժանդակող մասնակից վկայի նկատմամբ իր օգտին ճնշումների գործադրումը: Այլ խոսքով ասված դրսևորվում են քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով մեղադրյալի կողմից իր վրա դրված պարտականությունների չկատարմամբ, որի մեջ կարող է դիտարկվել նաև քրեական վարույթին չխոչընդոտելը, այդ թվում` ապօրինի ապացուցման գործընթացին չմիջամտել և այլ հանգամանքներ: 4.11. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Յուրաքանչյուր անձ ունի ազատության և անձեռնմխելիության իրավունք: 2. Ոչ ոք չի կարող արգելանքի վերցվել և պահվել անազատության մեջ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով նախատեսված հիմքերով և կարգով: (…) »: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում` (…) 2.կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին (…)»: 4.12.ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից մի շարք գործերով (տե՛ս Ա. Ճուղուրյանի վերաբերյալ 2007 թվականի օգոստոսի 30-ի թիվ ՎԲ-132/07 որոշումը, Ա. Հովսեփյանի վերաբերյալ 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0633/06/09 որոշման 10-րդ կետը և այլն) արտահայտած իրավական դիրքորոշումների ընդհանրական վերլուծությունից հետևում է, որ կալանավորումը քրեական գործերի քննության ընթացքում կիրառվող խափանման միջոցներից ամենախիստն է: Այն առավելագույն չափով սահմանափակում է մարդու սահմանադրական իրավունքներն ու ազատությունները, այդ թվում` այնպիսի կարևոր իրավունք, ինչպիսին ազատության և անձեռնմխելիության իրավունքն է: Կալանավորման էությունն անձին հասարակությունից մեկուսացնելն է: Ինչպես ցանկացած այլ խափանման միջոց, կալանավորումը մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվում է քրեական գործի քննության ընթացքում նրա ոչ պատշաճ վարքագիծը (այն գործողությունները, որոնք ուղղված են քննությունից և դատից թաքնվելուն, գործով ճշմարտության բացահայտմանը խոչընդոտելուն, ինչպես նաև հանցավոր գործունեությունը շարունակելուն) կանխելու նպատակով: Այսինքն՝ կալանավորման կիրառումը նպատակ է հետապնդում քրեական գործով վարույթի ընթացքում կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը: Կալանավորումը նաև խափանման բացառիկ միջոց է, քանի որ դրա կիրառման հետևանքով ազատությունից զրկվում է դատարանի դատավճռով դեռևս մեղավոր չճանաչված անձը: Ուստի, վերոնշյալ բացառիկության չափանիշից բխում է, որ անձը պետք է ենթարկվի նախնական կալանքի հետևյալ երկու պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում. 1) առկա է ողջամիտ կասկած, որ անձը կատարել է իրավախախտում, և 2) առկա են հիմնավոր պատճառներ կարծելու, որ ազատության մեջ գտնվելով նա կարող է` ա) դիմել փախուստի, կամ բ) կատարել նոր հանցագործություն, կամ գ) խոչընդոտել արդարադատության իրականացմանը, կամ դ) լուրջ վտանգ ներկայացնել հանրային կարգին: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մեկնաբանության համաձայն` ողջամիտ կասկածի չափանիշը հիմնվում է «փաստերի կամ տեղեկությունների առկայության վրա, որոնք հնարավորություն կտային անաչառ դիտորդին եզրակացնելու, որ տվյալ անձը հնարավոր է, որ կատարած լիներ հանցանքը: Սակայն պարտադիր չէ, որ կասկածը հիմնավորող փաստերը բավարարեն այն նույն սանդղակին, որն անհրաժեշտ է անձի դատապարտումը կամ նրա նկատմամբ մեղադրանք առաջադրելը հիմնավորելու համար, քանի որ այդ փաստերը կարող են հայտնաբերվել ավելի ուշ` քրեական գործի քննության փուլում» (տե՛ս Կ.Ֆ.-ն ընդդեմ Գերմանիայի (K.-F. v. GERMANY) գործով 1997թ. նոյեմբերի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 144/1996/765/962, կետ 57): «Հանցագործություն կատարած լինելու հիմնավոր կասկած» եզրույթին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Վահրամ Գևորգյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ՝ իրավական դիրքորոշում արտահայտելով առ այն, որ. «(…) անձի կալանավորումը կհամարվի օրինական և հիմնավորված միայն այն դեպքում, երբ հաստատվի ա) անձի առնչությունն իրեն մեղսագրվող հանցագործությանը (հանցագործություն կատարած լինելու հիմնավոր կասկածը) և բ) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում սահմանված հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի առկայությունը: (…) Մեկնաբանելով անձի ազատության սահմանափակման համար անհրաժեշտ պայմանը՝ հանցագործություն կատարած լինելու հիմնավոր կասկածը, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անձին ազատությունից զրկելու համար անհրաժեշտ է հիմնավոր կասկած առ այն, որ նա իրավախախտում է կատարել, ընդ որում` յուրաքանչյուր դեպքում կասկածը պետք է լինի ողջամիտ: (…) Դիրքորոշում սահմանելով այն մասին, որ կասկածը պետք է լինի ողջամիտ` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ «հանցագործություն կատարած լինելու հիմնավոր կասկած» ձևակերպումը չի ենթադրում, որ մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ հանցանքը տվյալ անձի կողմից կատարված լինելու բավարար ապացույցներ, ինչն ավելի բարձր ապացուցողական չափանիշ է: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ կասկածը հիմնավոր կհամարվի նաև ենթադրյալ հանցագործության հետ կասկածվող անձի օբյեկտիվ կապը հաստատող որոշակի տեղեկությունների ու փաստերի առկայության դեպքում, ընդ որում` անհրաժեշտ է ունենալ նաև բավարար հիմքեր` եզրակացնելու, որ դեպքը, իրադարձությունը համընկնում է այն ենթադրյալ հանցանքին, որի կատարման մեջ անձը կասկածվում է: Այլ կերպ` կասկածը կարող է համարվել հիմնավոր միայն այն դեպքում, երբ անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ միջնորդություն ներկայացնող պաշտոնատար անձը` քննիչը կամ դատախազը, կասկածվող անձի կատարած գործողությունների (անգործության) վերաբերյալ կներկայացնի տեղեկություններ, փաստեր կամ ապացույցներ, որոնք ուղղակիորեն կմատնանշեն նրա առնչությունն իրեն վերագրվող ենթադրյալ հանցագործությանը, ինչպես նաև կհիմնավորեն, որ դեպքը, որի կատարման մեջ անձը կասկածվում է, համընկնում է իրեն վերագրվող հանցանքի դեպքին: (…) Կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու միջնորդության քննարկման արդյունքներով դատարանը` ա) պետք է արձանագրի հիմնավոր կասկածի առկայությունը կամ բացակայությունը, բ) պետք է պարզի կալանավորման մյուս պայմանների առկայությունը, գ) այն դեպքում, երբ դատարանը կհանգի այն հետևության, որ վարույթն իրականացնող մարմնի ներկայացրած նյութերը բավարար են արձանագրելու, որ առկա է անձի կողմից հանցագործություն կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, և միաժամանակ կալանավորման մյուս պայմանները նույնպես առկա են, ապա պետք է կայացնի հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում այն մասին, թե արդյոք առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում սահմանված հիմքերից որևէ մեկը կամ մի քանիսը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում սահմանված հիմքերի առկայության վերաբերյալ դատարանի հետևությունը ևս պետք է հիմնավորված լինի վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացված համապատասխան տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով (…)» (տե՛ս Վահրամ Գևորգյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0678/06/10 որոշման 19-րդ և 21-րդ կետեր): 4.13.ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ անդրադառնալով մեղադրյալ Էզզատ Ջաբեր Էզզատ Էիդի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորման հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. առկա է հիմնավոր կասկած առ այն, որ մեղադրյալ Էզզատ Ջաբեր Էզզատ Էիդն առնչություն ունի իրեն մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքի կատարմանը, տեղի ունեցած դեպքն առերևույթ համընկնում է նրան մեղսագրվող հանցանքի հատկանիշներին: Էզզատ Ջաբեր Էզզատ Էիդի կալանավորման պայմանների, այդ թվում՝ «հանցագործություն կատարած լինելու հիմնավոր կասկած» եզրույթի առկայությունը սույն գործով հաստատված համարելուց հետո, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված խափանման միջոցի, տվյալ դեպքում՝ կալանավորումը կիրառելու հիմքերին, ինչպես նաև խափանման միջոցն ընտրելու հարցը լուծելիս՝ հաշվի առնվող հանգամանքներին: Դատարանը գտնում է, որ շարունակում են առկա լինել Էզզատ Ջաբեր Էզզատ Էիդի կալանավորման քրեադատավարական հիմքերը, այն է՝ քրեական օրենքով չթույլատրված արարք կատարելու, քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու հավանականությունը։ 4.14.Անդրադառնալով Էզզատ Ջաբեր Էզզատ Էիդի կողմից քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու և փախուստի դիմելու և նոր հանցանք կատարելու հավանականության գնահատմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալը չի հանդիսանում ՀՀ քաղաքացի, ՀՀ-ում չունի մշտական բնակության վայր և սոցիալական կապեր, չի տիրապետում հայերեն լեզվին, բացի այդ վերջինիս մեղսագրվող հանցագործության բնույթը, կատարման եղանակը, պայմանները Դատարանին նույնպես հիմք են տալիս եզրակացնելու, որ մեղադրյալի կողմից անօրինական արարքներ կատարելը կարող է կրել շարունակական բնույթ, վերջինս կարող է շարունակել զբաղվել փաստաթղթերի կեղծմամբ, այդ կերպ հատելով ՀՀ պետական սահմանը: Բացի այդ, Դատարանը չունի բավարար երաշխիքներ վերջինիս ներկայությունը դատաքննության փուլում Դատարանում ապահովելու համար: Դատարանը սույն քրեական վարույթի քննության այս փուլում դեռևս հիմնավորված է համարում մեղադրյալին կալանքի տակ պահելը, որն ուղղված է սույն վարույթի պատշաճ քննության ապահովմանը, մեղադրյալի ներկայության ապահովմանը դեռևս տեղի ունեցող դատական նիստերին: Բացի այդ, Դատարանն էական է համարում վարույթի այս փուլում մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու հարցի քննարկման տեսանկյունից գնահատել նրան մեղսագրվող արարքի բնույթը, կատարման վայրը, կատարման եղանակը, կատարման ընթացքում նրա դրսևորած վարքագիծը: 4.15. Անդրադառնալով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պաշտպան Գ.Լյուդվիգյանի միջնորդությանը՝ իր պաշտպանյալի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ, Դատարանը գտնում է, որ դեռևս հիմնավորված չի կարող համարվել մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի վերացումը և այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը: Բացի այդ, պաշտպանի կողմից դատարանին չներկայացվեց որևէ նոր հանգամանք, որով կհիմնավորվեր Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ այլ խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափությունը, հետևաբար Դատարանին հայտնի չեն այդպիսի ծանրակշիռ փաստական տվյալներ և համոզմունք որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքը վերացնելու համար: Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքի սահմանափակմանը, ապա Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է վերացնել մերձավոր ազգականների հետ հաղորդակցվելու սահմանափակումը: 4.16. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմքերի բացակայության և ավելի մեղմ խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ հիմքերը բացակայում են։ 4.17.Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պատշաճ վարքագիծն անազատության հետ չկապված խափանման միջոցների կիրառմամբ ապահովել հնարավոր չէ, քանի որ նախնական դատալսումների փուլում նախատեսված է նաև ձեռք բերված ապացույցների հետազոտման գործընթաց, չի բացառվում նաև նոր ապացույցների ձեռքբերման կամ հետազոտման անհրաժեշտությունը, հետևաբար մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը պետք է թողնել անփոփոխ։ Դատարանը գտնում է, որ կալանավորումն այն բացառիկ խափանման միջոցն է, որը կարող է գործուն երաշխիք հանդիսանալ վարույթի քննության այս փուլում մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 33-րդ, 115-119-րդ, 122-րդ, 316-րդ, 389-390-րդ հոդվածներով` Դատարանը. Ո Ր Ո Շ Ե Ց 1. Թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի (ծնված՝ 09.10.1996թ., ԻԻՀ, ք.Նահավանդում, ԻԻՀ քաղաքացի, ազգությամբ Լոո, նախկինում դատված, բնակվել է Թուրքիայի Հանրապետության Ստամբուլ քաղաքում) նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը թողնել անփոփոխ: 2. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգել 2 երկու ամիս ժամանակով՝ մինչև 2025 թվականի օգոստոսի 10-ը: 3. Որոշման օրինակը տրամադրել ՀՀ ԱՆ Նուբարաշեն ՔԿՀ-ին: 4. Որոշման օրինակը տրամադրել վարույթի հանրային և մասնավոր մասնակիցներին: 5. Որոշումը հատուկ վերանայման կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` դատական ակտը ստանալու օրվանից հետո՝ տասնօրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ՄԱՍԻՍ ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ |
Նախնական դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 22-07-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 9 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 22-07-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Արագացված վարույթ
| Ամսաթիվ | 22-07-2025 |
|---|---|
| Այո/Ոչ | Այո |
Լրացուցիչ դատալսումներ
| Ամսաթիվ | 22-07-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:22 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 9 |
Նիստը կայացել է
| Նիստի ամսաթիվ | 22-07-2025 |
|---|---|
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 22-07-2025 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Աֆշին |
| Ազգանուն | Մալմիրի |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 22-07-2025 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Տուգանք |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԴ1/1598/01/25 ԴԱՏԱՎՃԻՌ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ 22 հուլիսի 2025 թվական ք.Երևան Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան), Նախագահությամբ դատավոր` Մ.Մելքոնյանի, քարտուղարությամբ` Ք.Հովհաննիսյանի, մասնակցությամբ` հանրային մեղադրող` Դ.Ներսիսյանի, պաշտպան՝ Գ.Լյուդվիկյանի, մեղադրյալ` Ա.Մալմիրի, թարգմանիչ՝ Ա.Մոխթարյանի, Դռնբաց դատական նիստում հատուկ արագացված վարույթի կարգի կիրառմամբ քննության առնելով թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի (ծնված 09.10.1996թ. ԻԻՀ, ք.Նահավադ, ԻԻՀ քաղաքացի ազգությանմբ լոո, նախկինում դատված, բնակվել է Թորքիայի հանրապետության Ստամբուլ քաղաքում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով. Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Վարույթի փաստական հանգամանքները. 1.1. 2025 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության ավագ սպա Հ.Գրիգորյանը ներկայացրել է հաղորդում Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Աֆշին Մալմիրի կողմից 2025 թվականի փետրվարի 10-ին կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու և առանց սահմանված փաստաթղթերի ու պատշաճ թույլտվության ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու փորձ կատարելու առերևույթ դեպքերի վերաբերյալ: 1.2. 2025 թվականի փետրվարի 10-ին՝ ժամը 05։30-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքներ կատարելու անմիջականորեն ծագած կասկածանքի հիման վրա Աֆշին Մալմիրը ՀՀ ԱԱԾ աշխատակցի կողմից ձերբակալվել է և նույն օրը ներկայացվել է վարույթն իրականացնող մարմնին: 1.3. Դեպքի առթիվ 2025 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 58202825 քրեական վարույթը, նույն օրը քննիչի կողմից որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրին ձերբակալելու մասին։ 1.4. 2025 թվականի փետրվարի 11-ին վարույթն իրականացնող մարմնի համապատասխան միջնորդության հիման վրա դատախազի կողմից որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, որը նույն օրը ներկայացվել է վերջինիս: Առաջադրված մեղադրանքում Աֆշին Մալմիրն իրեն մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունք: 1.5. 2025 թվականի փետրվարի 11-ի՝ վարույթն իրականացնող մարմնի համապատասխան միջնորդության հիման վրա Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից որոշում է կայացվել Աֆշին Մալմիրի նկատմամբ կալանքը՝ որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին՝ երկու ամիս ժամանակով։ 1.6.2025 թվականի ապրիլի 4-ի՝ դատարանի համապատասխան որոշման հիման վրա մեղադրյալ Աֆշին Մալմիրի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամիս ժամանակով: 1.7. 2025 թվականի մայիսի 7-ին հսկող դատախազի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 58202825 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու և քրեական վարույթի նյութերի հետ դատարան հանձնելու մասին: 1.8. Դատավորների միջև գործերի բախշման համակարգչային ծրագրի միջոցով՝ թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթը 08.05.2024 թվականին մակագրվել և ս/թ մայիսի 12-ին հանձնվել է դատավոր Մ․Մելքոնյանի աշխատակազմին: 1.9. 12.05.2024 թվականին որոշում է կայացվել վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին: 1.10. Նախնական դատալսումների ընթացքում Դատարանը, անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 316-րդ հոդվածով նախատեսված հարցին, որոշում է կայացրել մեղադրյալի նկատմամբ մինչդատական վարույթի ընթացքում որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքն անփոփոխ թողնելու և ժամկետը երկարաձգելու մասին: 2. Արագացված վարույթով դատական քննությունը. 2.1. Նախնական դատալսումների ընթացքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պաշտպան Գ.Լյուդվիգյանը միջնորդություն է ներկայացրել սույն քրեական վաույթով արագացված վարույթ կիրառելու մասին: Մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի միացել է պաշտպանի միջնորդությանը: Հանրային մեղադրողի կողմից մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը հրապարակելուց հետո մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրը պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնել է, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնել է, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում ամբողջությամբ: 2.2. Հանրային մեղադրող Դ.Ներսիսյանը չի առարկել արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու միջնորդության դեմ: 2.3. Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով՝ որոշում է կայացրել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։ 3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները. 3.1. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ՝ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով` հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները: 3.2. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի կողմից ընդունելու, արագացված վարույթ կիրառելու և գործով ձեռք բերված ապացույցների՝ ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելու պայմաններում՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին: 3.3. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասի մասով պատասխանատվություն է սահմանվում պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի կամ դրանց կազմակերպության, առևտրային կամ այլ կազմակերպության, անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի, աուդիտորի կամ փաստաթուղթ կազմելու, տալու կամ դրա իսկությունը հավաստելու համար լիազորված այլ անձի կողմից տրվող իրավաբանական նշանակություն ունեցող փաստ հավաստող կամ իրավունք վերապահող կամ պարտականությունից կամ պատասխանատվությունից ազատող փաստաթուղթ կեղծելու՝ կեղծողի կողմից անձամբ կամ այլ անձի կողմից այն օգտագործելու կամ իրացնելու նպատակով, կամ այդպիսի փաստաթուղթ իրացնելու կամ նույն նպատակով կեղծ դրոշմ, կնիք կամ ձևաթուղթ պատրաստելու կամ իրացնելու, ինչպես նաև կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելու համար, որը պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: 3.4. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 469-րդ հոդվածի 1-ին մասի մասով պատասխանատվություն է սահմանվում առանց սահմանված փաստաթղթի կամ պատշաճ թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանը հատելու համար, որը պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով: 3.5. Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցափորձ է համարվում դիտավորյալ այն գործողությունը կամ անգործությունը, որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն և պարունակում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներ, սակայն անձի դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունը նրա կամքից անկախ հանգամանքներով չի իրագործվում տվյալ հանցակազմի որևէ հատկանիշի բացակայության հետևանքով: 3.6. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին. ա/Դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին: բ/Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են: գ/Դատարանն արձանագրում է, որպես մեղամացնող հանգամանք կարող է հաշվի առնվել մեձղադրյալի կողմից վարույթն իրականացնող մարմնին աջակցելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալով: դ/Որպես Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի անձը բնութագրող տվյալներ՝ Դատարանը հաշվի է առնում նախկինում դատապարտված չլինելը (հիմք՝ վարույթում առկա փաստաթղթեր), խնամքին անչափահաս եղբոր և ծեր տատիկի առկայությունը: 3.7. Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները: 3.8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 56-րդ հոդվածով սահմանված են պատժի տեսակները. 1) պատվավոր կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից, որակավորման դասից կամ պետական պարգևից զրկելը, 2) տուգանքը, 3) հանրային աշխատանքները, 4) որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, 5) օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը, 6) զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակումը, 7) ազատության սահմանափակումը, 8) կարճաժամկետ ազատազրկումը, 9) կարգապահական գումարտակում պահելը, 10) ազատազրկումը, 11) ցմահ ազատազրկումը: 3.9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն՝ 1. Տուգանքը դրամական տուժանք է, որը նշանակվում է սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում և չափերով: 2. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում: 3.10. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ ազատազրկումը դատապարտյալին քրեակատարողական հիմնարկում անազատության մեջ պահելու ձևով հասարակությունից որոշակի ժամկետով մեկուսացնելն է, որը կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում: 3.11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումների շրջանակներում, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված դատական ակտերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս՝ դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: 3.12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածը սահմանում է պատիժ նշանակելը համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթի դեպքում, համաձայն որի՝ ...) 4.1. Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում՝ պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը: Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից: ...) 6. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժ նշանակելիս՝ սույն հոդվածով նախատեսված կանոնները կիրառելի են համակցության մեջ ընդգրկված յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին: 3.13. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը, արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս, նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները: 3.14. Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝ ա) օրինականությունը, բ) արդարությունը, գ) պատժի անհատականացումը, դ)մարդասիրությունը: Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: (…) Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ՝ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)»: 3.15. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում, քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, մեղքի ձևը, ինչպես նաև հանցագործության անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ իր կատարած արարքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ տուգանքի ձևով՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհնգապատիկի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի չափով և հաշվակցել մեղադրյալի փաստացի արգելանքի տակ գտնված ժամանակահատվածը: 3.16. Դատարանն արձանագրում է նաև, որ սույն քրեական վարույթով գույքային հայց չի ներկայացվել, հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման, գույքի բռնագրավման և արգելադրման հետ կապված հարցեր առկա չեն: 3.17. Անդրադառնալով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված կալանք խափանման միջոցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերացնել և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել այընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքը՝ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ 3.18. Անդրադառնալով ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված ԻԻՀ «Y53988932» հերթական համարի անձնագիրը և ապացույց ճանաչված արտավարութային փաստաթղթերը պետք է թողնել քրեական վարույթում: Ելնելով վերոգյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 347-350-րդ, 364-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը. Վ Ճ Ռ Ե Ց 1. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների կատարման մեջ: 2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: 3. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: 4. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ տուգանքի ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել նրա՝ փաստացի անազատության մեջ գտնված (մինչդատական վարույթի և դատաքննության ընթացքում ընտրված խափանման միջոց կալանավորում) 4 /չորս/ ամիս 12 /տասներկու/ օր ժամանակահատվածը և վերջնական պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: 5. Իրեղեն ապացույց ճանաչված ԻԻՀ «Y53988932» հերթական համարի անձնագիրը թողնել կցված քրեական վարույթի նյութերին: 6. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճից: 7. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը վերացնել և մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը որպես խափանման միջոց ընտրել բացակայելու արգելքը: 8. Դատավճռի օրինակները տրամադրել վարույթի հանրային և մասնավոր մասնակիցներին: 9. Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում: Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր ՝ Մ Ա Ս Ի Ս Մ Ե Լ Ք Ո Ն Յ Ա Ն |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 22-07-2025 |
| Գործը քննվել է | Դռնբաց |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 14-08-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 2 հատոր՝ 1-ին՝ 217 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 118 թերթ |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 12-08-2025 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 14-08-2025 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 2 հատոր՝ 1-ին՝ 217 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 118 թերթ |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| ՈՒր | ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան |
| Ելքի գրության համարը | ԴԴԱ-8.1-Ե-94447/25 |
Գործը ստացվել է (կատարումն ապահովելու համար, և ... )
| Ամսաթիվ | 21-04-2026 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 23-04-2026 |
|---|
Դատական գործ N: ԵԴ1/1598/01/25
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 14-08-2025 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 14-08-2025 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Մեղադրող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Դավիթ |
| Ազգանուն | Ներսիսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Աֆշին Մալմիր Բողոքն ընդունել վարույթ : Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /Ավան/ 22.07.2025թ. կայացված դատավճիռը , այդ մասով կայացնել նոր դատական ակտ և մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 10 տարի ժամկետով, որպես վտարման երկիր սահմանելով մեղադրյալ քաղաքացիության պետությունը : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 18-08-2025 |
|---|---|
| Վիճակագրական տողի համարը | 23.18 |
| Գործը ստացվել է | Երևանի քրեական դատարան |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 18-08-2025 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մարինե |
| Ազգանուն | Մելքոնյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Գրիգոր |
| Ազգանուն | Հովհաննիսյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Լուսինե |
| Ազգանուն | Հովհաննիսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 28-08-2025 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 08-09-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | Պաշտպանի կողմից հետաձգման դիմում է ստացվել |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 06-10-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | կողմերի չներկայանալու հիմքով |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 06-11-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | Նախագահող դատավոր Մ.Մելքոնյանի վերապատրաստման դասընթացին մասնակցելու հիմքով |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 17-11-2025 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Կայացել է |
Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և ստորադաս դատարանի դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ
| Անփոփոխ թողնված դատական ակտը | Պատճառաբանվել է |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 17-11-2025 |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Աֆշին |
| Ազգանուն | Մալմիր |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր.օր. հոդված | |
| Քր.օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | N-ԵԴ1/1598/01/25 Ո Ր Ո Շ ՈԻ Մ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ «17» նոյեմբերի 2025թ. ք. Երևան ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝ ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ա.ՄԱԼՄԻՐԻ ՊԱՇՏՊԱՆ Գ.ԼՅՈՒԴՎԻԿՅԱՆԻ ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ Ա.ՄԱԽԴԱՍ ՄՈԽԹԱՐՅԱՆԻ Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի /դատավոր Մասիս Մելքոնյան/ թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով 22.07.2025 թվականի դատավճռի դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի վերաքննիչ բողոքը Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական նախապատմությունը. 07.05.2025 թվականին ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի կողմից մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին որոշում է կայացվել և 08.05.2025 թվականին թիվ 58202825 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան/: 22.07.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով վճռվել է. «1. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքների կատարման մեջ: 2. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: 3. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: 4. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ տուգանքի ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել նրա՝ փաստացի անազատության մեջ գտնված (մինչդատական վարույթի և դատաքննության ընթացքում ընտրված խափանման միջոց կալանավորում) 4 /չորս/ ամիս 12 /տասներկու/ օր ժամանակահատվածը և վերջնական պատիժ նշանակել տուգանքը՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի՝ 1.125.000 (մեկ միլիոն հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով: 5. Իրեղեն ապացույց ճանաչված ԻԻՀ «Y53988932» հերթական համարի անձնագիրը թողնել կցված քրեական վարույթի նյութերին: 6. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրին անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճից: 7. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը վերացնել և մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը որպես խափանման միջոց ընտրել բացակայելու արգելքը: 8. Դատավճռի օրինակները տրամադրել վարույթի հանրային և մասնավոր մասնակիցներին: 9. Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:»: 22.07.2025 թվականի Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը դատախազությունում ստացվել է 25.07.2025 թվականին: 14.08.2025 թվականին Առաջին ատյանի դատարանի վերոգրյալ դատավճռի դեմ դատախազ Դ.Ներսիսյանի կողմից վերաքննիչ բողոք է ներկայացվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան /այսուհետ՝ նաև Վերաքննիչ դատարան/: 18.08.2025 թվականին թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործը բողոքի հիման վրա ստացվել է Վերաքննիչ դատարան, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 19.08.2025 թվականին: 28.08.2025 թվականին Վերաքննիչ դատարանը թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական վարույթով ներկայացված վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ: Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը. Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ. «նա‚ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով՝ ՀՀ պետական սահմանն ապօրինի հատելու դիտավորությամբ, Թուրքիայի Հանրապետությունից ժամանել է Հայաստանի Հանրապետություն և Երևան քաղաքի «Զվարթնոց» օդանավակայանում Ստամբուլ-Երևան չվերթի սահմանային վերահսկողության ժամանակ ՀՀ ԱԱԾ ՍԶ զինծառայողներին է ներկայացրել իրավունք վերապահող, իրավաբանական նշանակություն ունեցող իր լուսանկարով և կենսորոշիչ տվյալներով լրացված, վավերականության ժամկետները կեղծված՝ ԻԻՀ քաղաքացու թիվ Y53988932 սերիա-համարի անձնագիրը՝ այդ կերպ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելով փորձել է ապօրինի մուտք գործել ՀՀ՝ խախտելով «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի և «Պետական սահմանի ռեժիմ սահմանելու մասին» ՀՀ կառավարության 2011 թվականի մայիսի 12-ի թիվ 702-Ն որոշման պահանջները, սակայն նրա դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցագործությունն իր կամքից անկախ հանգամանքներում չի իրագործվել, քանի որ բացահայտվել է սահմանապահ ծառայողների կողմից։»։ 22.07.2025 թվականի դատավճռով Առաջին ատյանի դատարանն արագացված վարույթի կիրառմամբ մասնավորապես արձանագրել է. «/.../3.6. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին. ա/Դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին: բ/Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են: գ/Դատարանն արձանագրում է, որպես մեղմացնող հանգամանք կարող է հաշվի առնվել մեղադրյալի կողմից վարույթն իրականացնող մարմնին աջակցելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալով: դ/Որպես Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի անձը բնութագրող տվյալներ՝ Դատարանը հաշվի է առնում նախկինում դատապարտված չլինելը (հիմք՝ վարույթում առկա փաստաթղթեր), խնամքին անչափահաս եղբոր և ծեր տատիկի առկայությունը: /.../ 3.15. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում, քննարկելով այն հարցը, թե ինչ պատժատեսակ և պատժաչափ պետք է նշանակվի մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ, հաշվի առնելով մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, մեղքի ձևը, ինչպես նաև հանցագործության անմիջական օբյեկտի դեմ ուղղված ոտնձգության բնույթը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալների հետ, հաշվի առնելով նաև մեղադրյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ իր կատարած արարքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 457-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ տուգանքի ձևով՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնհնգապատիկի չափով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-469-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար անհրաժեշտ է նշանակել պատիժ նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգապատիկի չափով և հաշվակցել մեղադրյալի փաստացի արգելանքի տակ գտնված ժամանակահատվածը: /.../»: Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը. Բողոքաբերը ներկայացված վերաքննիչ բողոքում գործի դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների և վերաբերելի իրավանորմերի վկայակոչմամբ մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքը, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 57-րդ և 62-րդ հոդվածների պահանջները, որի հիման վրա դատարանի կողմից կայացված դատավճիռը պատժի մասով ենթակա է բեկանման: 01.07.2022թվականին ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրենսգրքով, որը սույն պարագայում կիրառելի է մեղադրյալի նկատմամբ, օրենսդիրը նախատեսել է նոր պատժատեսակ՝ օտարերկրյա քաղաքացուն ՀՀ տարածքից վտարելը: Այս պատժատեսակի կիրառումը ՀՀ տարածքում գտնվող, ՀՀ քրեական օրենսգրքով որևէ հանցանք կատարած անձի՝ ՀՀ-ում որոշակի ժամանակահատվածով գտնվելը սահմանափակելու նպատակ է հետապնդում: Դա պայմանավորված նախ և առաջ այն հանգամանքով, որ եթե որևէ օտարերկրացի ՀՀ-ում կատարում է հանցանք, հետևաբար, հաշվի առնելով կոնկրետ քրեական գործի հանգամանքները, նրա շարունակական գտնվելը ՀՀ-ում չի բխում պետության քրեաիրավական քաղաքականությունից: Ընդ որում, այս պատժատեսակի կիրառումը ոչ այնքան պայմանավորված է այդ պահին անձին ՀՀ-ից արտաքսելով, այլ որոշակի ժամանակ նրա հետագա մուտքն արգելելով, որը կնպաստի նաև հանցավորության դեմ ուղղված պայքարի արդյունավետությանը և որպես առհասարակ նշանակվող պատժի նպատակ հանդիսացող՝ հանցագործությունների կանխմանը: Մեղադրյալի նկատմամբ ՀՀ-ից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով առաջին ատյանի դատարանը նրա մեղսագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի համատեքստում բավարար չափով չի վերլուծել և համակցության մեջ պատշաճ գնահատման չի ենթարկել կատարած արարքի բոլոր հանգամանքները, մասնավորապես՝ մեղքի ձևը, տեսակը և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, կատարված արարքների պարբերականությունը, խախտված քրեաիրավական նորմերով պաշտպանվող հասարակական հարաբերությունների կարևորությունը։ Վերոնշյալ հանգամանքները վկայում են ինչպես մեղադրյալի, այնպես էլ նրա կատարած արարքների բարձր հանրային վտանգավորության մասին, որոնք էական նշանակություն ունեն մեղադրյալի անձի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար: Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալներին և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներին, ապա նշվածի համատեքստում ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունն այն աստիճան չէին կարող նվազեցնել անձի և նրա կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, որ օբյեկտիվ հիմք հանդիսանային մեղադրյալի՝ ՀՀ-ում հետագա գտնվելու արգելքների բացակայությունն արձանագրելու համար: Հետևաբար, առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում առկա եզրահանգումները՝ վերը նշված և հաշվի չառնված հանգամանքների համատեքստում չեն կարող գնահատվել որպես հիմնավորված: Հաշվի առնելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, դրանք վերլուծելով և գնահատելով օրենսդրական լույսի ներքո, պետք է փաստել, որ առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով, թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել նյութական օրենքը, ինչն ազդել է գործի ելքի վրա: Ելնելով վերոգրյալից, դատախազը Վերաքննիչ դատարանին միջնորդում է. «Բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի հուլիսի 22-ին կայացված դատավճիռը, այդ մասով կայացնել նոր դատական ակտ՝ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակել Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը՝ 10 տարի ժամկետով՝ որպես վտարման երկիր սահմանելով մեղադրյալի քաղաքացիության պետությունը:»: Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները. Դատախազ Դ.Ներսիսյանի կողմից գրություն է ուղարկվել Վերաքննիչ դատարան, որով խնդրել է բողոքի քննությունն իրականացնել իր բացակայությամբ, միաժամանակ հայտնել է, որ պնդում է վերաքննիչ բողոքը և խնդրում է այն բավարարել: Դատական նիստի ընթացքում պաշտպան Գ.Լյուդվիգյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել: Բացի այդ հավելեց‚ որ իր պաշտպանյալի նպատակը ԻԻՀ-ից Թուրքիա մեկնելու և այնտեղ որոշակի ժամկետով բնակվելու պատճառը եղել է այն‚ որ նա իր երկրում մասնակցել է Իրանի նախագահի դեմ ընթացող քաղաքական ցույցերին‚ ինչի պատճառով այսպես ասած նա հայտնվել է այնտեղի ոստիկանության ցուցակներում և սկսել են նրան հետապնդել‚ ինչի պատճառով էլ ընտանիքի հետ մեկնել է Թուրքիա, ընդ որում, ընտանիքը մինչ այժմ այնտեղ է բնակվում: Թուրքիայում իր անձնագրի վավերացման ժամկետը լրացել է‚ ինչի պատճառով կեղծիք է կատարել և փորձել է ապօրինի մուտք գործել ՀՀ: Ներկայումս պաշտպանյալի նկատմամբ հարուցված է մեկ այլ քրեական վարույթ այն բանի համար‚ որ նա 25.09.2025 թվականին փորձել է ապօրինի հատել ՀՀ-ի սահմանը և գնալ Թուրքիա: Հայաստանում դիմել են ապաստան ստանալու համար‚ որտեղ նշվել են բոլոր այն հանգամանքներն ինչն ինքն այժմ ներկայացրեց: Մեղադրյալը միացավ պաշտպանին: Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն վերանայման բողոքի քննությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին, թե հիմնավորված է արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը՝ մեղադրյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ: ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` 1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․ /…/ 7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները. 8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար. 9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ. 10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. /…/: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով: Նշված իրավադրույթներից հետևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը, նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: 2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 2-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն՝ 2. Պատվավոր կամ զինվորական կոչումից, կարգից, աստիճանից, որակավորման դասից կամ պետական պարգևից զրկելը և օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կիրառվում են միայն որպես լրացուցիչ պատիժներ: 4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական պատասխանատվության ենթակա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից հեռացնելն է՝ արգելելով նրան գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում: 2. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է 5-10 տարի ժամկետով: 3. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դրա ժամկետի հաշվարկն սկսվում է Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու պահից: 4. Օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է դատապարտյալի նկատմամբ նշանակված հիմնական պատիժը կրելուց հետո։ Այն դեպքում, երբ արդարադատության բնագավառում պետական լիազոր մարմինը Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանված կարգով համաձայնություն է ձեռք բերում դատապարտյալին պատժի մնացած մասը կրելու նպատակով իր քաղաքացիության երկիր փոխանցելու վերաբերյալ, ապա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելու վերաբերյալ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատական ակտը համարվում է ի կատար ածված դատապարտյալի փոխանցումն իրականացնելու մասին արդարադատության բնագավառում պետական լիազոր մարմնի ծանուցումն ստանալուց հետո: Այն դեպքում, երբ սույն օրենսգրքի 84-րդ կամ 85-րդ հոդվածով սահմանված կարգով կայացվել է անձին պատժից ազատելու վերաբերյալ որոշում, օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է փորձաշրջանն ավարտվելուց հետո։ Սույն օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված դեպքերում անձին պատժի հետագա կրումից ազատելու, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 4-րդ մասով կամ 88-րդ հոդվածով սահմանված կարգով անձին հիմնական պատժից ազատելու դեպքում օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը կատարվում է պատժի հետագա կրումից կամ պատժից ազատելուց հետո։ 5. Օտարերկրյա քաղաքացին կարող է վտարվել իր քաղաքացիության պետություն կամ այն պետություն, որտեղ վերջինս մշտապես բնակվում է: Վտարման երկիրը սահմանում է դատարանը՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի կարծիքը: 6. Այս պատժատեսակը չի կարող նշանակվել` 1) փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացած անձի նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի, 2) չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի, 3) մինչև հանցանք կատարելը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու կամ Հայաստանի Հանրապետությունում հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ Հայաստանի Հանրապետությունում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացած կամ խնամքին Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունեցող անձի նկատմամբ, 4) եթե անձը վտարվող պետության տարածքում քրեական հետապնդման է ենթարկվում այնպիսի արարքի համար, որը կարող է պատժվել մահապատժով, 5) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ 6) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։ 7. Հայաստանի Հանրապետությունից չի կարող վտարվել այն անձը, որի նկատմամբ նշանակվել է սույն հոդվածով նախատեսված պատիժը, սակայն մինչև պատժի կատարումը դատապարտյալը ձեռք է բերել փախստականի կամ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստացածի կարգավիճակ, կամ նրա նկատմամբ հաստատվել է չվերադարձելիության սկզբունքի կիրառելիությունը, բացառությամբ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: 3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: 4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ: Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի համաձայն՝ պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով: Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ն.Սարգսյանի գործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում հայտնել այն մասին, որ. «Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում. 1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները, 2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, 3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ (...) Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս վերոնշյալ պահանջների չպահպանման վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի հետևությունները պետք է լինեն պատճառաբանված։ Այլ կերպ ասած՝ պատիժն ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու հիմքով առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը փոփոխելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե պատժի նշանակման հատկապես որ սկզբունքը կամ սկզբունքները չեն պահպանվել, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որ հանգամանքները հաշվի չեն առնվել և արդյոք այդ հանգամանքները հաշվի չառնելն է հանգեցրել անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման։ Այսինքն` եթե վերաքննիչ դատարանը, գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, պետք է պատճառաբանի, թե ինչում է արտահայտվել պատժի խստության կամ մեղմության ակնհայտությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշում/։ Անդրադառնալով պատժի արդարացիության հարցերին՝ Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի գործով արձանագրել է, որ. «Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար» /Վճռաբեկ դատարանի 30.11.2007թվականի ՎԲ-201/07 որոշում/: Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ . «Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն :» /Վճռաբեկ դատարանի 31.10.2014 թվականի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշում/: Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ՝ իրավական դիրքորոշում ձևավորելով այն մասին, որ. « /…/ այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա: Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը: Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» /Վճռաբեկ դատարանի 17.02.2009թվականի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշում/: Լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հիմնահարցին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գագիկ Լիպարիտի Գևորգյանի վերաբերյալ որոշմամբ‚ արձանագրելով‚ որ. «/…/ կատարված հանցավոր արարքի համար լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է ղեկավարվի պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, մասնավորապես՝ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական գնահատման արդյունքում նշանակի այնպիսի լրացուցիչ պատիժ, որը կհամապատասխանի օրինականության, արդարության և պատժի անհատականացման հիմնարար սկզբունքներին։ Միևնույն ժամանակ, հիմնական պատժի հետ զուգակցված լրացուցիչ պատիժը պետք է առավելագույնս ապահովի պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը։ Այսպես՝ լրացուցիչ պատժատեսակներից որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը նախևառաջ ուղղված է հանցագործությունների կանխարգելման նպատակի իրացմանը։ Մասնավորապես, եթե հանցավոր արարքն իր բնույթով կապված է անձի զբաղեցրած պաշտոնի կամ նրա կողմից իրականացվող մասնագիտական կամ այլ գործունեության հետ, ապա վերոնշյալ լրացուցիչ պատժատեսակի նշանակմամբ էականորեն նվազում է հետագայում վերջինիս կողմից նույնաբնույթ հանցանք կատարելու հավանականությունը։ Այլ կերպ՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելն ունի կանխարգելիչ նշանակություն և նպատակ է հետապնդում կանխելու զբաղեցրած պաշտոնից կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելուց բխող համանման հանցագործությունների կատարման հավանականությունը:» /Վճռաբեկ դատարանի 19.02.2021թվականի ԵԴ/1090/01/19 որոշում/: Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: Վերոշարադրյալ իրավադրույթների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների կիրառմամբ անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի իրավական վերլուծություններին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պատշաճ իրավական վերլուծության է ենթարկել գործի կոնկրետ հանգամանքները, հաշվի է առել մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, և նշված հանգամանքների հետ համադրված գնահատելով Աֆշին Ռեզայի Մալմիրի կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը՝ արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցում եկել է ճիշտ եզրահանգման՝ նշանակելով համաչափ պատիժ և բացառելով լրացուցիչ պատժի նշանակման հնարավորությունը: Վերաքննիչ դատարանը փաստում է‚ որ օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից վտարելը Հայաստանի Հանրապետությունում քրեական պատասխանատվության ենթակա օտարերկրյա քաղաքացուն Հայաստանի Հանրապետության սահմաններից հեռացնելն է՝ արգելելով նրան գտնվել Հայաստանի Հանրապետությունում: Այս պատժատեսակը լրացուցիչ պատժատեսակ է, որը կարող է կիրառվել բացառապես օտարերկրյա քաղաքացիների նկատմամբ՝ պայմանով, որ վերջիններս չեն օգտվում չվերադարձելիության սկզբունքից կամ ՀՀ օրենսդրությամբ կամ ՀՀ ստանձնած միջազգային պարտավորություններով սահմանված համանման պաշտպանությունից: Այս պատժատեսակը կիրառելի չէ ՀՀ կամ միջազգային իրավական փաստաթղթերով սահմանված չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող անձանց‚ օրինակ՝ փախստականների, ապաստան ստացած, ապաստան հայցող անձանց նկատմամբ, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի: Չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող անձանց շրջանակը սահմանված է միջազգային իրավական փաստաթղթերով‚ ինչպես նաև «Փախստականների և ապաստանի մասին» ՀՀ օրենքով: Քննարկվող պատժատեսակը սահմանվում է 5-10 տարի ժամկետով: Օտարերկրյա քաղաքացուն ՀՀ տարածքից վտարելը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելիս դրա ժամկետի հաշվարկն սկսվում է ՀՀ տարածքից վտարելու պահից: Օտարերկրյա քաղաքացին կարող է վտարվել իր քաղաքացիության պետություն կամ այն պետություն, որտեղ վերջինս մշտապես բնակվում է: Բացի այդ‚ օրենսդիրը սահմանում է‚ որ վտարման երկիրը սահմանում է դատարանը՝ հաշվի առնելով դատապարտյալի կարծիքը: Քրեական օրենսգիրքը պարզաբանում է, որ այս պատժատեսակը չի կարող նշանակվել` 1) փախստականի կարգավիճակ ունեցող կամ ՀՀ-ում ապաստան ստացած անձի նկատմամբ, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի, 2) չվերադարձելիության սկզբունքից օգտվող օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ, բացառությամբ ՀՀ միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի, 3) մինչև հանցանք կատարելը ՀՀ քաղաքացու կամ ՀՀ-ում հատուկ կացության կարգավիճակ ունեցող կամ ՀՀ-ում մշտապես բնակվող անձի հետ ամուսնացած կամ խնամքին ՀՀ քաղաքացի հանդիսացող երեխա ունեցող անձի նկատմամբ, 4) եթե անձը վտարվող պետության տարածքում քրեական հետապնդման է ենթարկվում այնպիսի արարքի համար, որը կարող է պատժվել մահապատժով, 5) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ 6) եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։ Օրենսդիրը հստակ ընդգծում է, որ ՀՀ-ից չեն կարող վտարվել այն անձինք, որոնց նկատմամբ նշանակվել է քննարկվող պատիժը, սակայն մինչև պատժի կատարումը դատապարտյալը ձեռք է բերել փախստականի կամ ՀՀ-ում ապաստան ստացածի կարգավիճակ, կամ նրա նկատմամբ հաստատվել է չվերադարձելիության սկզբունքի կիրառելիությունը, բացառությամբ ՀՀ պայմանագրերով նախատեսված դեպքերի: Միևնույն ժամանակ հարկ է փաստել, որ օտարերկրյա քաղաքացու նկատմամբ չի կարող նշանակվել քննարկվող պատժատեսակը, եթե հիմնավորվում է, որ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է հետապնդման ենթարկվել ռասայական, կրոնական, ազգային, սոցիալական որոշակի խմբի պատկանելության կամ քաղաքական հայացքների համար, կամ վտարվող պետության տարածքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման կամ այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ գործում առկա նյութերից առնվազն ակնհայտ է դառնում, որ մեղադրյալ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրը ԻԻՀ-ի քաղաքացի է‚ սակայն բնակվել է Թուրքիայի Հանրապետության Ստամբուլ քաղաքում: Բացի այդ, քրեական վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզվում է, որ համաձայն ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության կողմից տրված գրության՝ 17.03.2025թվականին ՀՀ ՆԳՆ միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայություն է ստացվել Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Աֆշին Մալմիրի դիմումը՝ Հայաստանի Հանրապետությունում ապաստան ստանալու վերաբերյալ: Ընդ որում, ըստ մեղադրյալի պաշտպանի հայտարարության՝ Աֆշին Ռեզայի Մալմիրն իր քաղաքացիության երկրում՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում մասնակցել է քաղաքական ցույցերի և հայտնվել է «ոստիկանության ցուցակում»‚ այդ պատճառով էլ այնտեղից մեկնել է Թուրքիայի Հանրապետություն‚ ընտանիքը նույնպես գտնվում է այնտեղ: Վերոգրյալի համատեքստում‚ Վերաքննիչ դատարանը հաշվի առնելով հանցագործությունների հանրային վտանգավորության բնույթը և աստիճանը, մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դրանց ամբողջական գնահատման արդյունքում գտնում է, որ լրացուցիչ պատժի նշանակման անհրաժեշտությունը բացակայում է, և նման հետևությունը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, ինչպես նաև պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ տվյալ իրավիճակում առանց լրացուցիչ պատժի կիրառման հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը։ Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու և վերաքննիչ բողոքը բավարարելու իրավաչափ հիմքեր առկա չեն, Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, այսինքն՝ բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու հիմքերը, հետևաբար դատախազ Դ.Ներսիսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ թողնել անփոփոխ: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 363-րդ և 371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց ՀՀ գլխավոր դատախազության սահմանադրական կարգի հիմունքների, պետության և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Դ.Ներսիսյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել: Թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործով ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 22.07.2025 թվականի դատավճիռը թողնել անփոփոխ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ Լ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 17-11-2025 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 18-04-2026 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | թիվ ԵԴ1/1598/01/25 քրեական գործը՝ 3 հատորից. 1-ին հատոր՝ «217» թերթից, 2-րդ հատոր՝ «118» թերթից, 3-րդ հատոր՝ «125» թերթից։ |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 18-04-2026 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 3 հատորից. 1-ին հատոր՝ «217» թերթից, 2-րդ հատոր՝ «118» թերթից, 3-րդ հատոր՝ «125» թերթից։ |
| Ուր | Երևանի քրեական դատարան |
| Գրության համարը | 33871/26 |