ԵԴ1/1607/01/25
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Է․ԱԲԵԼՅԱՆԻ
Ա․ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ


ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝

ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂՆԵՐ Ա․ՄԵԺԼՈՒՄՅԱՆԻ
Ա․ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

ՄԱՀԱՑԱԾ ՏՈՒԺՈՂԻ
ՓՈԽԱՐԵՆ ՏՈՒԺՈՂ ՃԱՆԱՉՎԱԾ Գ․ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ

ՊԱՇՏՊԱՆՆԵՐ Ա․ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
Հ․ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԻ

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Մ․ՀՈՎՍԵՓՅԱՆԻ

2026 թվականի փետրվարի 4-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանի՝ (ծնվել է 1986 թվականի հունիսի 13-ին, ՀՀ-ում, ազգությամբ հայ է, ՀՀ քաղաքացի, ստացել է բարձրագույն կրթություն, ամուսնացած է, խնամքին ունի մեկ անչափահաս երեխա, հանդիսանում է անհատ ձեռներեց, նախկինում չի դատապարտվել, հաշվառված է Երևան քաղաքի Նոր Նորք վարչական շրջանի 7-րդ զանգվածի 16-րդ շենքի 10-րդ բնակարանում, բնակվում է Երևան քաղաքի Ավան Առինջ 1-ին միկրոշրջանի 2/4 շենքի 22-րդ բնակարանում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի հունիսի 21-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 17111924 քրեական վարույթը:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի հուլիսի 3-ի որոշմամբ Հովհաննես Սուրենի Աղաջանյանը ճանաչվել է տուժող։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 14-ի որոշմամբ մահացած տուժող Հովհաննես Աղաջանյանի փոխարեն տուժող է ճանաչվել Գևորգ Սուրենի Աղաջանյանը։
Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ա․Մեժլումյանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 29-ի որոշմամբ Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2025 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ Մխիթար Հովսեփյանի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը:
2025 թվականի մայիսի 8-ին թիվ 17111924 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում: Գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/1607/01/25 համարը, այնուհետև գործը մակագրվել և մայիսի 12-ին հանձնվել է դատավոր Ա.Կարապետյանին:
Նույն օրը դատավոր Ա.Կարապետյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մայիսի 20-ի որոշմամբ Մխիթար Հովսեփյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը փոփոխվել է, և խափանման միջոց է կիրառվել գրավը՝ 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով։
2026 թվականի փետրվարի 4-ին Դատարանը Մխիթար Հովսեփյանի վերաբերյալ կայացրել է արդարացման վերդիկտ:

2. Մեղադրանքի նկարագրությունը.
Մխիթար Հովսեփյանին մեղադրանք է ներկայացվել հանրորեն վտանգավոր այն արարքի կատարման համար, որ նա 2024 թվականի հունիսի 19-ին` ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ավան Առինջ միկրոշրջանի 2/4 շենքի 21-րդ բնակարանի շքամուտքում բռունցքով հարվածել է իր հարևանությամբ բնակվող Հովհաննես Սուրենի Աղաջանյանի աջ աչքին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնաս։
Այսպես.
2024 թվականի հունիսի 19-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանը Հովհաննես Սուրենի Աղաջանյանին պատկանող՝ Երևան քաղաքի Ավան Առինջ միկրոշրջանի 2/4 շենքի 21-րդ բնակարանի դռան մոտ նկատողություն է արել վերջինիս տաբատը հագած չլինելու համար, որից հետո բաց դռնով մտել է Հովհաննես Սուրենի Աղաջանյանի բնակարան, բռունցքով հարվածել է վերջինիս աջ աչքին և հեռացել՝ Հովհաննես Սուրենի Աղաջանյանին պատճառելով առողջության թեթև վնաս պարունակող՝ աջ աչքի կոպերի արյունահավաքի, քերծված վերքի, ենթաշաղկապենային արյունազեղման, եղջերաթաղանթի էրոզիայի, աչքի առաջային խցիկում արյունահավաքի /հիֆեմա/ և ապակենման մարմնի արյունազեղման ձևով վնասվածքներ՝ առողջության կարճատև քայքայումով:

3. Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները.
Մեղադրյալ Մխիթար Հովսեփյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը՝ ամսի 19-ին, ցերեկային ժամերին, տուն վերադառնալիս նկատել է, որ հարևան Հովհաննեսի տան դուռը բաց է։ Հարևանը տանը ներքնազգեստով շրջելիս է եղել, իսկ նրա աչքի ներքևի հատվածում նկատելի է եղել ուղիղ գծով վնասվածք։ Հարցրել է, թե ինչ է պատահել և որտեղ է վնասել աչքը, ինչին Հովհաննեսը պատասխանել է, թե հարվածել է դռանը։ Առաջարկել է բժիշկ կանչել, սակայն Հովհաննեսը հրաժարվել է՝ պնդելով, որ վնասվածքն աննշան է, և չի արնահոսում։ Ըստ իրեն՝ հնարավոր է Հովհաննեսը վնասվածքը սայթաքելու հետևանքով ստացած լիներ։ Այնուհետև, Հովհաննեսին խնդրել է կամ փակել բնակարանի դուռը, կամ ներքնազգեստով չշրջել բաց դռան մոտ, քանի որ տանն են եղել իր կինը և հյուրերը, իսկ Հովհաննեսի արտաքին տեսքը պատշաճ չի եղել։ Իր դիտողությունից հետո Հովհաննեսը միանգամից բորբոքվել է, սկսել է վիրավորանքներ հնչեցնել իր հասցեին և անհիմն կերպով իրեն մեղադրել է՝ ասելով, թե իբր ինքն է հարվածել նրա աչքին։ Հովհաննեսը սպառնացել է զանգահարել ոստիկանություն, ինչին ինքը հանգիստ արձագանքել է, ապա մտել է տուն։
Դրանից հետո Հովհաննեսը դուրս է եկել միջանցք և կանչել է հարևան Գյուլնարային՝ խնդրելով, որ վերջինս զանգահարի ոստիկանություն։ Երբ ինքը դուրս է եկել միջանցք, տեսել է, թե Հովհաննեսն ինչպես է դժգոհում Գյուլնարային՝ ասելով, թե իբր լավ չի տեսնում, չնայած նրան, որ ինքնուրույն հասել էր մինչև միջանցքի դուռը։ Գյուլնարան, փորձելով հանդարտեցնել իրավիճակը, իրեն հասկացրել է, որ ներս մտնի և չշարունակի վեճը՝ հաշվի առնելով Հովհաննեսի տարիքը։
Պատասխանելով դատավարության մասնակիցների և Դատարանի հարցերին՝ հայտնել է, որ Հովհաննեսը վնասվածք է ունեցել աջ այտի շրջանում՝ աչքից բավական ներքև հատվածում։ Այն եղել է ուղիղ գծով բացվածք՝ մոտ 2-3 սմ երկարությամբ։ Հավանաբար Հովհաննեսը դեմքով հարվածել է խոհանոցի կահույքի անկյունին։ Եթե ինքը Հովհաննեսին բռունցքով վնասվածք հասցրած լիներ, ապա վնասվածքը կլիներ շրջանաձև, ու այդ հատվածը կկապտեր։ Մինչդեռ, Հովհաննեսի դեմքի վնասվածքն ունեցել է հորիզոնական դիրք և եղել է շատ ուղիղ բացվածք, ինչը բնորոշ է հենց կահույքի սուր անկյանը հարվածելուն։ Ուժգին հարվածի դեպքում հնարավոր է և՛ մաշկի պատռվածք, և՛ հարակից հյուսվածքների այտուց։ Դեմքի մաշկը բավական նուրբ է, իսկ տարեց մարդկանց դեպքում վնասվածքներն առավել յուրահատուկ ձևով են արտահայտվում։
Ինքն ունի բարձրագույն կրթություն՝ պատմաբան է, ինչպես նաև ստացել է երաժշտական կրթություն։ Բժշկական ոլորտում մասնագիտացված չէ, սակայն համալսարանական տարիներին երկու տարի անցել է համապատասխան դասընթացներ ու տիրապետում է պատերազմական կամ արտակարգ իրավիճակներում առաջին բժշկական օգնություն ցուցաբերելու հմտություններին, ինչն էլ թույլ է տալիս որոշակի դատողություններ անել Հովհաննեսի վնասվածքի բնույթի մասին։
Հովհաննեսի հետ նախկինում ունեցել է հարևանական սովորական հարաբերություններ։ Միմյանց բարևել ու անցել են։ Ինքը երբևէ Հովհաննեսի տուն չի այցելել։ Դեպքի օրը Հովհաննեսի բնակարանի մուտքի դուռը բացված վիճակում է եղել, իսկ Հովհաննեսը տան մեջ շրջել է ներքնազգեստով։ Հովհաննեսին խնդրել է կա՛մ հագնվել, կա՛մ փակել դուռը։ Խնդրանքի պատճառն այն է եղել, որ տանն են գտնվել իր կինը ու հյուրերը, ու ինքը պատշաճ չի համարել, որ կինը հարևանին տեսնի այդ վիճակում։ Դիտողությանն ի պատասխան՝ Հովհաննեսը բորբոքվել է, վիրավորական արտահայտություններ է հնչեցնել իր հասցեին՝ ասելով <<լակոտ>>, <<անասուն>>։ Ասել է նաև, թե իր տանն ինչ ուզի, այն էլ կանի, միևնույն ժամանակ իրեն մեղադրել է հարվածելու մեջ։
Տարիքով պայմանավորված՝ Հովհաննեսը որոշակի հոգեկան խնդիրներ է ունեցել, ինչի մասին կարող են վկայել նաև հարևանները։ Լսել է նաև, որ տարիներ առաջ Հովհաննեսն ինքնասպանության փորձ է կատարել, ինչն արձանագրվել է ոստիկանության կողմից։ Բացի այդ, նախկինում ևս առիթներ են եղել՝ նրան նկատողություն անելու, քանի որ նա պարբերաբար աղտոտել է ընդհանուր միջանցքը՝ այնտեղ թափելով կերակրի մնացորդներ, սուրճ կամ լվացքաջուր, և օրերով դրսում է թողել կեղտոտ ափսեները։
Դեպքի օրը՝ վեճի ընթացքում, երբ Հովհաննեսը սպառնացել է զանգահարել ոստիկանություն, ինքը մտել է իր բնակարան և փակել դուռը, սակայն, երբ լսել է, որ Հովհաննեսը միջանցքում կանչել է հարևանուհուն՝ Գյուլնարային, և ասել, թե իբր <<Մխոն խփել ա աչքիս>>, նորից դուրս է եկել։ Այդ պահին Գյուլնարան, իմանալով Հովհաննեսի բնավորությունը և այն, որ Հովհաննեսը խնդիրներ ունի, իրեն գլխի շարժումով խնդրել է ներս մտնել և գործ չունենալ Հովհաննեսի հետ։ Ինքը ագրեսիվ որևէ գործողություն չի արել, Հովհաննեսին չի հարվածել, իսկ բնակարանից իր դուրս գալը պայմանավորված է եղել բացառապես իր հասցեին հնչեցված կեղծ մեղադրանքներին արձագանքելու ցանկությամբ։
(դատական նիստի ձայնագրություն)

Մահացած տուժողի փոխարեն տուժող ճանաչված Գևորգ Աղաջանյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը գտնվել է իր տանը։ Ոստիկանության ծառայող է իրեն զանգահարել և խնդրել է գնալ եղբոր տուն։ Ինքը ոստիկանին խնդրել է հեռախոսը փոխանցել եղբորը, ով ասել է, որ միջադեպ է տեղի ունեցել, որի հետևանքով իր աչքն ուռել ու կապտել է, և ինքը չի կարողանում տեսնել ու ի վիճակի չէ ինքնուրույն բացատրագիր գրել։
Գնացել է եղբոր տուն և տեսել է երկու ոստիկանների, որոնք արձանագրել են եղբոր պատմածը։ Ինքը ներկա է գտնվել բացատրագիրը կազմելու ընթացքում և ստորագրել է որպես վկա։ Հետագայում երկու անգամ կանչվել է խորհրդային շրջանի քննչական բաժին, որտեղ քննիչին տվել է նույնաբովանդակ ցուցմունք՝ վերաշարադրելով եղբորից լսած մանրամասներն այն մասին, որ հարևանը դիտողություն է արել բաց դռան հետ կապված՝ պահանջելով այն փակել։ Եղբայրը պատասխանել է, թե ինքն է որոշում՝ դուռը բաց թողնել, թե փակել։ Դրանից հետո հարևանն անդրադարձել է նաև եղբոր արտաքին տեսքին՝ ասելով, որ վերջինս տանը շրջում է ներքնազգեստով։ Եղբայրը հակադարձել է, որ դա ներքնազգեստ չէ, այլ <<շորտ է>>, որով մարդիկ նույնիսկ քաղաքում են շրջում, և ինքն իրավունք ունի սեփական տանը կրելու այն։ Վիճաբանության ընթացքում եղբայրը սպառնացել է զանգահարել ոստիկանություն, ինչից հետո հարևանը մտել է բնակարան և հարվածել նրան։ Հարվածից հետո եղբայրը բղավել է և օգնության կանչել հարևանուհուն, որն աշխատում է համատիրությունում, որպեսզի վերջինս ոստիկանություն զանգահարի։
Պատասխանելով կողմերի ու Դատարանի հարցերին՝ հայտնել է, որ դեպքից մոտ 3-4 օր առաջ է տեսել եղբորը, և այդ ժամանակ վերջինս որևէ մարմնական վնասվածք չի ունեցել։ Մինչ մահը եղբայրը միայնակ է բնակվել և ունեցել է առողջական լուրջ խնդիրներ, մասնավորապես՝ ողնաշարի և թոքերի հետ կապված, սակայն տեղաշարժվելիս նա երբևէ վայր չի ընկել։ Ինչ վերաբերում է եղբոր տեսողությանը, ապա եղբոր մի աչքը չէր տեսնում, իսկ մյուսը աչքը նախկինում վիրահատել էին <<Մալայան>> բժշկական կենտրոնում։ Դեպքի օրը վնասվածքը հասցվել է հենց այդ տեսնող աչքին, ինչի հետևանքով եղբայրը ժամանակավորապես զրկվել է տեսողությունից և չի կարողացել ինքնուրույն բացատրագիր գրել։
Դեպքի ժամանակ որպես իրեն հարվածող անձի՝ եղբայրը մատնանշել է Մեխակին, ում նաև անվանում են Մխո։ Մխոն ու նրա ընտանիքը նոր են տեղափոխվել իրենց շենք՝ մի քանի տարի առաջ, գնելով մահացած ամուսիններից մեկի բնակարանը։ Եղբայրը պատմել է, որ բուն միջադեպի պահին ականատեսներ չեն եղել։ Հարվածից հետո առաջինը դեպքի վայր է հասել հարևանուհին, ով տեսել է վնասվածքը և զանգահարել ոստիկանություն։
Եղբայրը մահացել է 2024 թվականի դեկտեմբերի 4-ին՝ ծերության և առողջական խնդիրների պատճառով։ Չնայած հենաշարժողական համակարգի խնդիրներին՝ եղբայրը չէր կարող վնասվածքը ստանալ վայր ընկնելու հետևանքով։ Նման դեպք երբևէ չի եղել։ Ոստիկանության ծառայողները ևս տեսել են եղբոր կապտած և ուռած աչքը, ինչից հետո կազմվել է համապատասխան արձանագրություն։
(դատական նիստի արձանագրություն)

Վկա Գյուլնարա Ավեյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Մխիթարը և Հովհաննեսն իր հարևաններն են։ Ինքը դեպքին ականատես չի եղել, սակայն այդ օրը գտնվել է իր բնակարանում։ Հովհաննեսի և Մխիթարի բնակարանները գտնվում են նույն ուղղության վրա, իսկ իր բնակարանը մի փոքր ավելի հեռու է։ Խոհանոցում է եղել, և լսել է Հովհաննեսի բարձր ձայնը, ով երկու անգամ կանչել է <<Գյուլնարա>>։ Քանի որ Հովհաննեսը տարեց էր և առողջական խնդիրներ ուներ, սկզբում ենթադրել է, թե վերջինս վայր է ընկել ու օգնության կարիք ունի։ Դուրս է եկել միջանցք և անցնելով վերելակի մոտով՝ տեսել է Հովհաննեսին իր բնակարանի դռան մոտ ներքնազգեստով կանգնած վիճակում։ Վերջինս գոռալով ասել է, թե հարևանն իրեն հարվածել է և <<աչքը հանել>>։ Այդ պահին Մխիթարը բացել է իր բնակարանի դուռը և հակադարձել Հովհաննեսին՝ հարցնելով, թե ով է հարվածել և ասել է, որ Հովհաննեսը ստում է։ Դրանից անմիջապես հետո Մխիթարը ներս է մտել և փակել է իր բնակարանի դուռը, ինչը խոսում է այն մասին, որ Մխիթարը չի ցանկացել շարունակել վեճը։ Հեռվից տեսել է, որ Հովհաննեսի աչքի հատվածը կարմրած է, սակայն մոտ չի գնացել և մանրամասն չի զննել վնասվածքը, քանի որ Հովհաննեսը պատշաճ հագնված չի եղել։
Հովհաննեսն ունեցել է հոգեկան և տարիքային խնդիրներ, ինչի պատճառով գրեթե չի շփվել հարևանների հետ։ Հովհաննեսի հետ հարաբերությունները եղել են բացառապես հարևանական և գործնական։ Մասնավորապես՝ ինքն աշխատել է համատիրությունում և օգնել է Հովհաննեսին աղբահանության վճարումներ կատարելու հարցում, սակայն երբևէ նրա բնակարան չի մտել։
Պատասխանելով կողմերի ու Դատարանի հարցերին՝ հայտնել է, որ Հովհաննեսը շատ փակ մարդ է եղել և ընդհանրապես չի շփվել հարևանների հետ։ Միայն մեկ անգամ կանչել է իր որդուն՝ խնդրելով փոխել վառված լամպը։ Այլ դեպքերում ո՛չ իրենից, ո՛չ իր ընտանիքի անդամներից օգնություն չի խնդրել, և իրենց միջև շփում չի եղել։
Դեպքից առաջ Հովհաննեսին տեսել է կռացած վիճակում խանութից վերադառնալիս։ Նրա ձեռքին մածուն ու հաց են եղել։ Այդ ժամանակ Հովհաննեսի դեմքի վրա որևէ վնասվածք չի նկատել։ Հովհաննեսի և Մխիթարի միջև կոնֆլիկտային հարաբերություն լինելու մասին չի լսել։ Նրանք բնակվում են նույն հարկում՝ իր կողքի բնակարաններում։ Դեպքի օրը Մխիթարի վրա պատռված հագուստ կամ այտուցված հատվածներ չի տեսել։
Նախկինում եղել է դեպք, երբ Հովհաննեսը կտրել է երակները, և ոստիկաններ են ժամանել։ Կարծում է, որ Հովհաննեսը հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրներ է ունեցել։ Հովհաննեսը բնակվել էր միայնակ։ Կյանքի վերջին շրջանում նա շատ հիվանդ է եղել։ Հովհաննեսի եղբայրը հազվադեպ է այցելել նրան։ Դեպքից մոտ 10-15 օր առաջ Հովհաննեսն արդեն լավ չի եղել և դժվարությամբ է քայլել։
Դեպքի պահին վիճաբանության, հրմշտոցի կամ քաշքշուկի ձայներ չի լսել։ Իրենց շենքը խաղաղ է, և նման ձայներ չեն լսվում։ Նախկինում Հովհաննեսի մոտ կապտուկներ կամ այլ վնասվածքներ չի նկատել, սակայն նկատել է տարօրինակ վարքագիծ, մասնավորապես՝ մի անգամ եղբոր հետ վերելակից դուրս գալիս Հովհաննեսը տարօրինակ բաներ է ասել, թե <<մեր դուռը բացող չի>> և այլն։ Ինքը նրա եղբորից հարցրել է, թե Հովհաննեսն ինչ է խոսում, եղբայրն էլ պատասխանել է, թե <<նորմալ է, բան չկա>>։
Դեպքից հետո Հովհաննեսի հետ որևէ քննարկում չի ունեցել։ Մխիթարի հետ կարճ խոսել է, և Մխիթարը պատմել է, որ դեպքի օրը Հովհաննեսը վարտիքով է եղել, ու ինքը նրան ասել է, որ <<իր կինն էլ է ներս ու դուրս անում, գոնե մի շոր հագնի>>, սակայն հարվածելու մասին Մխիթարը ոչինչ չի պատմել։ Ինքն իր հերթին Մխիթարին չի հարցրել՝ արդյոք դեպքի օրը հարվածել է Հովհաննեսին, թե ոչ։
(դատական նիստի արձանագրություն)

Նկատի ունենալով, որ վկա Գյուլնարա Ավեյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա են եղել էական հակասություններ՝ հրապարակվել է վկայի նախաքննական ցուցմունքը:
Մասնավորապես՝ վկա Գյուլնարա Ավեյանը 2024 թվականի հուլիսի 16-ին ցուցմունք է տվել հետևյալի մասին․ <<Հովհաննես Սուրենի Աղաջանյանը իր հարևանն է, բնակվում է իրենց շենքի 21-րդ բնակարանում, իսկ Մխիթար Հովսեփյանը բնակվում է իրենց շենքի 22-րդ բնակարանում: Սույն թվականի հունիսի 19-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, գտնվել է տանը, տանը եղել է միայնակ, լսել է Հովհաննեսի ձայնը, ով իրեն է ձայն տվել՝ ասելով Գյուլնարա, Գյուլնարա, ինքը գնացել է միջանցք, կանգնել Հովհաննեսի դռնից 4-5 մետր հեռու, առաջ չի գնացել, Հովհաննեսը տան դռան մոտ կանգնած է եղել՝ բռնած դուռը՝ կիսաբաց վիճակում՝ ուղիղ իրեն նայելով և ասելով, որ ոստիկանություն կանչի, ասա, որ <<էս լավ հարևանը խբելա աչքիս>>, ու անմիջապես հետո Հովհաննեսը շրջվել և տան դուռը փակել է։ Ինքը նկատել է, որ Հովհաննեսի երևի ձախ աչքի տակ կարմրած վիճակ է, ուշադիր չի եղել նրա աչքին, իսկ Հոհաննեսի արած արտահայտության վրա Մխիթարն է տան դուռը բացել և ասել՝ <<ինչ ես սուտ բաներ ասում, ովա քեզ խբել>>, սակայն քանի որ Հովհաննեսը իր դուռը փակել է այդ արտահայտությունից հետո, Մխիթարն էլ է փակել տան դուռը, ինքը նույնպես գնացել է տուն: Դրանից առաջ ինքը որևէ ձայն չի լսել, տեղյակ չէ, թե դրանից առաջ ինչ է կատարվել։ Չի լսել նաև, որ Հովհաննեսը գանգատվի որևէ ցավից, նման արտահայտություն չի լսել, իսկ քանի որ վերջինս պարզապես փակել է տան դուռը և հեռացել, ուստի շտապօգնություն կանչելու անհրաժեշտություն չի գտել: Չի նկատել, որ Հովհաննեսը և Մխիթարը միմյանց հետ լարված կամ թշնամական հարաբերություններ ունենան: Հովհաննեսին ինքը շատ հաճախ չի տեսնում, դեպքից մոտ 10 օր առաջ է տեսել, սակայն աչքի կարմրածությունը չի տեսել, իսկ դեպքից հետո արդեն տեսել է Հովհաննեսին իր եղբոր հետ՝ Հովհաննեսը իր հետ զրուցել է կռացած դիրքով>>։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, գ.թ 29-31)

Ցուցմունքը հրապարակելուց հետո վկան հայտնել է, որ հրապարակվածն ամբողջությամբ ճիշտ է, համապատասխանում է իրականությանը, իսկ հակասական ցուցմունք տալը պայմանավորված էր նրանով, որ մանրամասները չի հիշել։ Չի հավատացել, որ Մխիթարը հարվածել է Հովհաննեսին։ Ինքը ենթադրում է, որ եթե Մխիթարը հարվածած լիներ Հովհաննեսին, ապա կկանգներ և կխոսեր։ Ինքը ոստիկանություն չի ահազանգել, քանի որ Հովհաննեսը կապի մեջ է եղել եղբոր հետ և կարող էր անձամբ զանգահարել նրան՝ ոստիկանություն դիմելու համար։ Նախաքննական ցուցմունքը պնդում է:
(դատական նիստի ձայնագրություն)

Հրապարակվել և հետազոտվել են հետևյալ գրավոր ապացույցները.

Հանցագործության մասին բանավոր հաղորդում ընդունելու վերաբերյալ թիվ 005762 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Հովհաննես Աղաջանյանը 2024 թվականի հունիսի 19-ին՝ ժամը 22։00-ին, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Նոր Նորքի բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2024 թվականի հունիսի 19-ին՝ ժամը մոտ 15։00-ի սահմաններում, կենցաղային հարցերի շուրջ վիճաբանության ժամանակ իր հարևան Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանը մեկ անգամ բռունցքով հարվածել է իր աջ աչքին և պատճառել մարմնական վնասվածք։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 2):

Փորձագետի թիվ 1044 եզրակացությունը, համաձայն որի հետևություններ բաժնի՝
Հովհաննես Աղաջանյանի ստացած մարմնական վնասվածքները, ըստ ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի տվյալների՝ աջ աչքի կոպերի արյունահավաքի, քերծված վերքի, ենթաշաղկապենային արյունազեղման, եղջերաթաղանթի էրոզիա, աչքի առաջային խցիկում արյունահավաքի /հիֆեմա/ և ապակենման մարմնի արյունազեղման ձևով, հետևանք են բութ առարկայի ազդեցությանը՝ հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որոնք իրենց համակցությամբ, քանի որ տարանջատման ենթակա չեն, պատճառել են առողջությանը թեթև վնաս առողջության կարճատև քայքայումով՝ նկատի ունենանալով վնասվածքների հետ անմիջական պատճառական կապի մեջ եղած հետևանքների տևողությունը վեց օրից ոչ պակաս, բայց ոչ ավելի քսանմեկ օրից:
Հովհաննես Աղաջանյանի մոտ ախտորոշված՝ աջ աչքի երկրորդային գլաուկոման և ձախ աչքի տրմինալ գլաուկոման պատճառական կապի մեջ չեն գտնվում 19.06․2024թ-ի դեպքի հետ, վերջիններս ունեն ախտբանական ծագումնաբանության:
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 38-40):

Հիմք ընդունելով այն, որ տուժող Հովհաննես Աղաջանյանը մահացել է, մինչդեռ, մինչդատական վարույթի փուլում ծանր հիվանդության հիմքով տուժողի ցուցմունքը դեպոնացնելու անհրաժեշտությունը բացակայել է՝ հանրային մեղադրողի միջնորդությամբ հրապարակվել է տուժողի նախաքննական ցուցմունքը։
Մասնավորապես, 2024 թվականի հուլիսի 3-ին կազմված տուժող Հովհաննես Աղաջանյանի հարցաքննության արձանագրության համաձայն՝ <<Տուժող Հովհաննես Սուրենի Աղաջյանը հայտնեց, որ հունիսի 19-ին ինքը ներս է մտել իր տուն, բնակարանի դրսի դուռը մի փոքր բաց է եղել, հենց բնակարանի դռան մոտ ինքը հանել է իր տաբատը, իր հարևանը՝ թիվ 22 բնակարանի բնակիչ Մխոն, այդ պահին անցել է իր դռան մոտով, իրեն ասել՝ <<դուռը բացել ես, շալվարդ էլ չես քաշել վերև>>, իր դռնից ներս է մտել և բռնցքով մեկ անգամ հարվածել իր աջ աչքին, հարվածի հետևանքով շատ ուժեղ ֆիզիկական ցավ է զգացել։ Դրանից հետո Մխոն դուրս է եկել, իսկ ինքը աչքը բռնած պահել է, որից հետո չի հիշում, թե ինչ է եղել, ինչպես է զանգահարել հարազատներին: Կարծում է, որ երևի միջադեպի մասին տեղեկություններ ունի նաև Մխոյի կինը՝ Անահիտը, քանի որ զգացել է, թե ինչպես է տան դուռը բացվում: Աչքին հարված ստանալուց հետո ինքը բղավել է և ձայնել իրենց հարևան Գյուլնարային՝ ասելով՝ <<Գյուլնարա մի հատ ոստիկանություն կանչի>>, Գյուլնարան իր տան մոտից մի քանի քայլ առաջ է եկել և հետ գնացել տուն։ Իր ձախ աչքը չի տեսնում, իսկ աջ աչքին հարված հասցնելու հետևանքով ինքը շատ աղոտ և մշուշոտ է տեսնում։ Ինքը բուժօգնության է դիմել Մալայան բժշկական կենտրոնում։ Մխոյի հետ դրանից առաջ թշնամական հարաբերություններ չեն ունեցել, նորմալ հարաբերությունների մեջ են եղել։ Ինքը բողոք ունի իրեն հարված հասցրած հարևան Մխոյի դեմ, ցանկանում է, որ վերջինս ենթարկվի քրեական պատասխանատվության>>։
Հովհաննես Աղաջանյանի հարցաքննության տեսաձայնագրությունը դատական նիստի ժամանակ վերարտադրվել է, դրանում և հարցաքննության թղթային եղանակով կազմված արձանագրության մեջ հակասություններ չկան։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 18-20):

Պաշտպանի միջնորդությամբ հետազոտման ենթակա ապացույցների ծավալում ներառվել, ապա հիմնական դատալսումների փուլում հետազոտվել է հետևյալ փաստաթուղթը․

Հանրային քրեական հետապնդում չհարուցելու մասին 2025 թվականի ապրիլի 11-ին կազմված քննիչի միջնորդությունը, համաձայն որի՝ ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Է․Գալստյանը հարուցված միջնորդությամբ արձանագրել է հետևյալը․ <<(…) գնահատելով սույն քրեական վարույթի նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված բոլոր ապացույցներն իրենց համակցության մեջ՝ հարկավոր է փաստել, որ նախաձեռնված վարույթի շրջանակներում ձեռք չեն բերվել այնպիսի բավարար ապացուցողական նշանակություն ունեցող տվյալներ, որոնց միջոցով հնարավոր կլիներ հաղթահարել <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշի շեմը, որոնք կվկայեն Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանի կողմից Հովհաննես Սուրենի Աղաջանյանի առողջությանը թեթև վնաս պատճառելու հանգամանքը: Այսպես, սույն վարույթով առկա բոլոր ապացույցները բխում են տուժող Հովհաննես Սուրենի Աղաջանյանից, մասնավորապես՝ վերջինիս ցուցմունքը, ստացված փորձագետի եզրակացությունը, վկա Գևորգ Սուրենի Աղաջանյանի ցուցմունքը, որպիսի պայմաններում հիմնվելով ՀՀ քրեական դատավարությամբ ամրագրված պատշաճ ապացուցման սկզբունք-նորմի հիման վրա՝ հակակշռող բավարար գործոնների բացակայության պայմաններում Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանի կողմից առողջությանը թեթև վնաս պատճառելու հանցանքի կատարումը հաստատված համարելը չի կարող միայն հիմնվել Հովհաննես Սուրենի Աղաջանյանի ցուցմունքի, ինչպես նաև նրա ցուցմունքից ածանցվող մյուս ապացույցների հիման վրա, քանի որ հակընդդեմ հարցման հնարավորություն Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանը չի ունեցել:
Այսպիսով՝ սույն քրեական վարույթով նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները վերոշարադրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո գնահատելով՝ հարկ է փաստել, որ քննարկվող դեպքում անհրաժեշտ է Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանի նկատմամբ չհարուցել հանրային քրեական հետապնդում այն հիմնավորմամբ, որ նախաձեռնված վարույթով ձեռք չեն բերվել բավարար և անհրաժեշտ ապացույցներ առողջությանը թեթև վնաս պատճառելու հանցակազմի առկայությունը հաստատված համարելու համար և չի կարող Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանին վերագրվել արարքի կատարում՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքով:
Ելնելով վերոգրյալից (․․․)
ՄԻՋՆՈՐԴՈՒՄ ԵՄ՝
Թիվ 17-1055-24 քրեական վարույթով Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանի (ծնված` 13.06.1986թ., Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, անհատ ձեռնարկատեր, հաշվառված և բնակվում է ք. Երևան, Ավան Առինջ 1-ին միկրորջ., 2/4 2. 22 բն. հասցեում) նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 1-ին մասով չհարուցել հանրային քրեական հետապնդում>>։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 85-94):

4. Փաստական հանգամանքները հաստատված լինելու վերաբերյալ Դատարանի եզրահանգումը.
Հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանը գալիս է հետևյալ եզրահանգման.
Ապացուցված է, որ մեղադրյալ Մխիթար Հովսեփյանը և տուժող Հովհաննես Աղաջանյանը բնակվել են հարևանությամբ։
Ապացուցված է, որ դեպքի օրը՝ 2024 թվականի հունիսի 19-ին, Մխիթար Հովսեփյանը դիտողություն է արել Հովհաննես Աղաջանյանին՝ վերջինիս բնակարանի դուռը բաց լինելու պայմաններում նրա կողմից այլոց համար տեսանելի ձևով վարտիքով տանը շրջելու համար, ինչի կապակցությամբ Մխիթար Հովսեփյանի և Հովհաննես Աղաջանյանի միջև առաջացել է կոնֆլիկտ։
Ապացուցված է նաև, որ տուժող Հովհաննես Աղաջանյանն աջ աչքի շրջանում ստացել է մարմնական վնասվածք, որի հետևանքով նրա առողջությանը պատճառվել է թեթև վնաս։
Մինչդեռ, ապացուցված չէ, որ Մխիթար Հովսեփյանը 2024 թվականի հունիսի 19-ին` ժամը 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Ավան Առինջ միկրոշրջանի 2/4 շենքի 21-րդ բնակարանի շքամուտքում բռունցքով հարվածել է իր հարևանությամբ բնակվող Հովհաննես Աղաջանյանի աջ աչքին՝ նրա առողջությանը պատճառելով թեթև վնաս։ Այլ կերպ՝ ապացուցված չէ, որ Հովհաննես Աղաջանյանը մարմնական վնասվածքը ստացել է Մխիթար Հովսեփյանի գործողությունների արդյունքում։
Այսպիսով, Դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը հիմնավոր համարելով եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, հիմնվելով ներքին համոզման վրա՝ գտնում է, որ մեղադրյալ Մխիթար Հովսեփյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված արարք կատարելն ապացուցված չէ:
Ապացույցները, որոնց գնահատման արդյունքում Դատարանը մեղադրյալ Մխիթար Հովսեփյանին վերագրվող արարքը համարում է չապացուցված, շարադրված են վերևում:

5.Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Մխիթար Հովսեփյանին վերագրվող արարքի ապացուցվածության վերաբերյալ իրավական վերլուծությունների համատեքստում Դատարանը հարկ է համարում մեջբերել անձի մեղավորության և ապացույցների գնահատման մասին մի շարք օրենսդրական կարգավորումներ, ինչպես նաև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ մի շարք նախադեպային որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշումներ, որոնք, Դատարանի գնահատմամբ, տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխությունների պայմաներում ևս վերաբերելի են քննարկվող հարցին և չեն կորցրել իրենց արդիականությունը:
Այսպես.
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք:
(…)>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի>>:
Օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(…)>>:
101-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Ապացուցումը սույն օրենսգրքով նախատեսված` ապացուցման ենթակա փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ հաստատելու կամ հերքելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է>>:
102-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
(…)>>:
103-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Ապացույցները հավաքվում են քրեական վարույթի ընթացքում՝ սույն օրենսգրքով նախատեսված ապացուցողական գործողությունների կատարման միջոցով, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում և կարգով` օտարերկրյա իրավասու մարմինների կողմից համապատասխան գործողությունների կատարման միջոցով>>:
104-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթի ընթացքում հավաքված ապացույցները ենթակա են պատշաճ ստուգման՝ ստացված ապացույցի ձևի և բովանդակության վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ստացման աղբյուրները վերհանելու միջոցով>>:
105-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
(…)>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշմամբ դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությունը որոշելու հարցին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ: Մասնավորապես` իրացնելով օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը` Վճռաբեկ դատարանը հիշատակված դատական ակտում նախադեպային նշանակության իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել առ այն, որ գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց՝ գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում (...):
Արդյունքում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում` <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով՝ պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (...):
Նույն որոշմամբ վերլուծության ենթարկելով ապացույցների արժանահավատության հատկանիշը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է. (…) Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա (…)։
Մեկ այլ՝ Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացված որոշման շրջանակներում ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից քննարկվել և վերլուծվել է <<ապացույցների բավարարություն>> հասկացության էությունը, ինչպես նաև ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշներին ու դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագրին վերաբերվող հարցերը:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով <<ապացուցման առարկա>> և <<ապացույցների բավարարություն>> հասկացությունները, նշել է. (…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները`
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք, (բնութագիրը բացահայտվել է վերևում մեջված թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշմամբ),
2)դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած (...) (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշումը):
Արդեն իսկ մեջբերված 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 նախադեպային որոշմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով նաև անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկի` անմեղության կանխավարկածին, արձանագրել է, որ ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը: (…) (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, կարևորելով կոնկրետ գործով արդար դատական քննությունը, նշել է, որ քրեական վարույթի իմաստով արդար դատական քննությունը ներառում է նաև անմեղության կանխավարկածի պահպանումը, ինչը նշանակում է, որ դատավորը չպետք է ելնի այն կանխավարկածից, թե անձը կատարել է իրեն մեղսագրվող հանցանքը, հանցանքի կատարման մեջ անձի մեղավորությունն ապացուցելու պարտականությունը կրում է դատախազությունը և կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Թելֆներն ընդդեմ Ավստրիայի (TELFNER v. AUSTRIA) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 2001 թվականի մարտի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33501/96, կետ 15, ինչպես նաև Նատունենն ընդդեմ Ֆինլանդիայի (NATUNEN v. FINLAND) գործով 2009 թվականի մարտի 31-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21022/04, կետ 53)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վերդիկտ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը․
1) ապացուցված են արդյոք մեղադրյալին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը).
2) ապացուցված է արդյոք այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը.
3) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք մեղադրյալի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված հարցերից որևէ մեկին ժխտական պատասխան տալու դեպքում դատարանը կայացնում է արդարացման վերդիկտ։
(…)>>:
Սույն դեպքում գործով ձեռք բերված ապացույցները գնահատելով մեջբերված իրավակարգավորումների և նախադեպային դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Դատարանը գալիս է հետևյալ եզրահանգման.
1. ապացուցված չեն մեղադրյալ Մխիթար Հովսեփյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը):
Հիշատակված եզրահանգման համար հիմք է հանդիսանում հետևյալ վերլուծությունը.
ՀՀ Սահմանադրության 67-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<Հանցագործության համար մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք ունի`
(…)
4) իր դեմ ցուցմունք տվող անձանց հարցման ենթարկելու իրավունք, կամ որ այդ անձինք ենթարկվեն հարցման, ինչպես նաև, որ իր օգտին ցուցմունք տվող անձինք կանչվեն և հարցաքննվեն նույն պայմաններով, ինչ իր դեմ ցուցմունք տված անձինք.
(…)>>:
<<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> կոնվենցիայի (այսուհետ նաև` Եվրոպական կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի համաձայն`
<<(…)
3. քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք ունի հետևյալ նվա¬զագույն իրավունքները.
(…)
դ. հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տվող վկաներին կամ իրավունք ունենալու, որ այդ վկաներն ենթարկվեն հարցաքննության և իրավունք ունենալու` իր վկաներին կանչելու ու հար¬ցաքննելու միևնույն պայմաններով, ինչ իր դեմ ցուցմունք տված վկաները,
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 21-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<(…)
4. Դատարանում կողմերն օժտված են իրենց դիրքորոշումը ներկայացնելու և պաշտպանելու հավասար հնարավորություններով: Դատական ակտի հիմքում կարող են դրվել միայն այնպիսի ապացույցներ, որոնց հետազոտման ընթացքում կողմերից յուրաքանչյուրի համար ապահովվել են հավասար պայմաններ:
(…)>>:
Օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<(…)
7. Մեղադրյալի դատապարտումը հակակշռող բավարար գործոնների բացակայության պայմաններում չի կարող միայն կամ առավելապես հիմնվել այնպիսի անձի ցուցմունքի վրա, որի հակընդդեմ հարցման հնարավորություն տվյալ մեղադրյալը կամ նրա պաշտպանը կամ ներկայացուցիչը չի ունեցել:
(…)>>:
Օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Մեղադրյալը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավունք ունի՝
(…)
10) հակընդդեմ հարցման ենթարկելու իր դեմ վկայած անձանց, կամ որ այդ անձինք ենթարկվեն հակընդդեմ հարցման, ինչպես նաև, որ իր օգտին վկայող անձինք կանչվեն և հարցաքննվեն նույն պայմաններով, ինչ իր դեմ վկայած անձինք.
(…)>>:
Հակընդդեմ հարցման իրավունքը կարևորվել է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից, որը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ բոլոր ապացույցները սովորաբար պետք է ներկայացվեն դռնբաց դատական քննության ժամանակ մեղադրյալի ներկայությամբ` մրցակցային դատավարության սկզբունքի պահպանմամբ փաստարկներ ներկայացնելու հնարավորությունն ապահովելու համար: Այս սկզբունքն ունի նաև բացառություններ, սակայն դրանք չպետք է խախտեն պաշտպանության կողմի իրավունքները. որպես կանոն, 6-րդ հոդվածի 1-ին կետով և 3-րդ կետի <<դ>> ենթակետով պահանջվում է, որ ամբաստանյալին համարժեք և պատշաճ հնարավորություն տրվի վկայի` իր դեմ տված ցուցմունքը վիճարկելու կամ իր դեմ ցուցմունք տված վկային հարցաքննելու` վկայի կողմից ցուցմունք տալու ժամանակ կամ հետագա փուլերում (տե՛ս Al-Khawaja and Tahery v. The United Kingdom գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 15-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 26766/05 և 22228/06, 118-րդ կետ):
Այսինքն` Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից ձևավորված ընդհանուր կանոնը վկաներին գործի դատական քննության ընթացքում հակընդդեմ հարցման ենթարկելն է։ Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ոչ բոլոր դեպքերում են վկաները ներկայանում դռնբաց դատական քննությանը` Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը մշակել է հետևյալ սկզբունքներն այդ վկաների նախաքննական ցուցմունքների օգտագործման հնարավորությունը գնահատելու համար.
- վկայի չներկայանալու համար պետք է առկա լինի հիմնավոր պատճառ, այսինքն՝ դատարանը պետք է ունենա հիմնավոր փաստական և իրավական հիմքեր՝ դատական քննությանը վկայի ներկայությունն ապահովել չկարողանալու համար: Կան մի շարք պատճառներ, թե ինչու վկան չի կարող մասնակցել դատական քննությանը, օրինակ` վկայի մահվան, վրեժխնդրության վախի (տե՛ս նույն գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռը), վկային հայտնաբերելու անհնարինության (տե՛ս Paić v. Croatia գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 2016 թվականի մարտի 29-ի վճիռը, գանգատ թիվ 47082/12, 34-րդ կետ) կամ այլ պատճառներով։
Ընդ որում, այս սկզբունքի կապակցությամբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն ընդգծում է, որ նույնիսկ եթե ենթադրվի, որ դատական նիստի ժամանակ վկաներին չհարցաքննելու համար չեն եղել հիմնավոր պատճառներ, ապա դրանց բացակայությունն ինքնին չի կարող վկայել քրեական վարույթի անարդարացիության մասին (տե՛ս Seton v. The United Kingdom գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 2016 թվականի մարտի 31-ի վճիռը, գանգատ թիվ 55287/10, 62-րդ կետ).
- եթե անձին մեղավոր ճանաչելու հիմքում բացառապես կամ հիմնականում դրվել են այն անձի ցուցմունքները, որին մեղադրյալը հնարավորություն չի ունեցել հարցաքննելու կամ որը հարցաքննության չի ենթարկվել նախնական քննության կամ դատաքննության ընթացքում, ապա պաշտպանության կողմի իրավունքները կարող են սահմանափակվել այնքան, որ դա անհամատեղելի կլինի 6-րդ հոդվածով նախատեսված երաշխիքների հետ (այսպես կոչված՝ <<միակ կամ վճռորոշ կանոնը>>)։ Այդ համատեքստում որպես <<միակ>> պետք է հասկանալ մեղադրյալի դատապարտման հիմքում դրված միակ ցուցմունքը, իսկ <<վճռորոշ>>-ը պետք է հասկանալ այնպիսի նշանակության կամ կարևորության ցուցմունքը, որը կարող է որոշիչ լինել գործի ելքի համար (տե՛ս Schatschaschwili v. Germany գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 2015 թվականի դեկտեմբերի 15-ի վճիռը, գանգատ թիվ 9154/10, 123-124-րդ կետեր),
- պետք է ուսումնասիրվի հակակշռող բավարար գործոնների առկայությունը, ինչպես օրինակ` մեղավորությունը հաստատող լրացուցիչ ապացույցների առկայությունը և դատաքննության ժամանակ վկաներին ուղղակիորեն խաչաձև հարցաքննելու հնարավորության բացակայությունը հակակշռելու համար ձեռնարկված դատավարական միջոցները։ Ընդ որում, այդ գործոնների առկայությունը պետք է ուսումնասիրվի ոչ միայն այն գործերում, որոնցում չներկայացած վկայի ցուցմունքը միակ կամ վճռորոշ հիմքն է հանդիսացել անձին դատապարտելու համար, այլ նաև այն գործերում, որոնցում դատարանը չի կարողացել հստակ պարզել՝ արդյոք խնդրո առարկա ցուցմունքը միակը և վճռորոշն է եղել, սակայն, այնուհանդերձ, համոզվել է, որ այն կարևոր նշանակություն է ունեցել, և այն որպես ապացույց ճանաչելը, հնարավոր է սահմանափակել է պաշտպանության կողմի միջոցները (տե՛ս Schatschaschwili v. Germany գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 2015 թվականի դեկտեմբերի 15-ի վճիռը, գանգատ թիվ 9154/10, 116-րդ, 145-րդ կետեր):
Հակընդդեմ հարցման իրավունքի վերաբերյալ վերոնշյալ երեք տարրերից բաղկացած` Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից մշակված թեստն ունի առանցքային նշանակություն։ Այդ երեք տարրերը փոխկապակցված են միմյանց հետ և հիմք են ծառայում որոշելու համար, թե ընդհանուր առմամբ ապահովվել է քրեական վարույթի արդարացիությունը, թե ոչ (տե՛ս նույն որոշման 117-118-րդ կետերը)։
Վերոնշյալի հետ մեկտեղ պետք է փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը գտել է, որ այն դեպքում, երբ վկան չի հարցաքննվել դատական վարույթի որևէ փուլում, դատաքննության ժամանակ դատարանում ցուցմունք տալու փոխարեն վկայի` նախկինում տված գրավոր ցուցմունքը որպես ապացույց ճանաչելը պետք է լինի ծայրահեղ միջոց (տե՛ս Al-Khawaja and Tahery v. The United Kingdom գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 15-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 26766/05 և 22228/06, 125-րդ կետ)։ Այդ հանգամանքը մշտապես ընդգծվել է նաև ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության կայացված մի շարք վճիռներում (տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Ter-Sargsyan v. Armenia գործով 2016 թվականի հոկտեմբերի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 27866/10, Avetisyan v. Armenia գործով 2016 թվականի նոյեմբերի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 13479/11, Asatryan v. Armenia գործով 2017 թվականի ապրիլի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 3571/09, Dadayan v. Armenia գործով 2018 թվականի սեպտեմբերի 18-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14078/12 և այլն):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը նշել է նաև, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի ո՛չ բառացի և ո՛չ էլ իմաստային մեկնաբանությունը չեն արգելում անձին արդար դատաքննության երաշխիքներից իր ազատ կամքով, կա՛մ բացահայտ, կա՛մ ենթադրաբար հրաժարվելը։ Այնուամենայնիվ, այդպիսի հրաժարումը, եթե այն արդյունավետ է Եվրոպական կոնվենցիայի նպատակների համար, պետք է հաստատվի միանշանակ կերպով և ապահովվի նվազագույն երաշխիքներով, ըստ կարևորության: Ի հավելումն, այն չպետք է հակասի որևէ կարևոր հանրային շահի (տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Hermi v. Italy գործով 2006 թվականի հոկտեմբերի 16-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18114/02, 73-րդ կետ, Sejdovic v. Italy գործով 2006 թվականի մարտի 1-ի վճիռը, գանգատ թիվ 56581/00, 86-րդ կետ)։
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, ընդունելի համարելով, որ մեղադրյալն իր վարքագծով կարող է նաև անուղղակիորեն հրաժարվել Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով սահմանված կարևոր իրավունքից՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը պահանջում է հիմնավորել, որ անձը կարող էր ողջամտորեն կանխատեսել, թե որոնք կլինեին իր վարքագծի հետևանքները (տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Hermi v. Italy գործով 2006 թվականի հոկտեմբերի 16-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18114/02, 74-րդ կետ, Sejdovic v. Italy գործով 2006 թվականի մարտի 1-ի վճիռը, գանգատ թիվ 56581/00, 87-րդ կետ)։
Անդրադառնալով հանկընդդեմ հարցման իրավունքին՝ Արտուշ Ղուլյանի վերաբերյալ թիվ ՏԴ2/0037/01/15 գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքը հանցագործության կատարման մեջ մեղադրվող անձի արդար դատաքննության իրավունքի առանցքային բաղադրիչներից մեկն է։ Այն երաշխավորում է մեղադրյալի դեմ ցուցմունք տվող անձանց խաչաձև հարցաքննությունը, որպիսի պայմաններում մեղադրյալը հնարավորություն է ունենում հրապարակային դատաքննության ընթացքում անմիջականորեն լսելու իր դեմ տրվող ցուցմունքը և այդ կապակցությամբ ուղղելու հարցեր ու ստանալու պատասխաններ։ Այլ կերպ, հակընդդեմ հարցման իրավունքը քրեական վարույթի արդարացիության ապահովման հիմնարար երաշխիքներից է, որի կենսագործման միջոցով հանցագործության կատարման մեջ մեղադրվող անձը գործի դատական քննության ընթացքում կարողանում է վիճարկել իր դեմ տրված ցուցմունքը։ Այդ գործընթացն առանցքային նշանակություն ունի նաև գործն ըստ էության քննության առնող դատարանի համար, որը ենթադրյալ հանցանք կատարած անձի մեղավորությունը որոշելիս համակողմանի գնահատման է ենթարկում ինչպես վկայի տված ցուցմունքը, այնպես էլ հանցագործության կատարման մեջ մեղադրվող անձի կողմից վկային ուղղված հարցերի առնչությամբ վերջինիս տրված պատասխանները (տե՛ս որոշման 17-րդ կետը)։
Միևնույն ժամանակ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Հմայակ Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԼԴ/0212/01/10 գործով իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքով չապահովված ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելը քրեադատավարական օրենքի էական խախտում չի կազմի, եթե այդ ապացույցը վճռական կշիռ չունի անձի մեղքը հաստատող ապացույցների զանգվածում: Այլ կերպ` առանց հակընդդեմ հարցման` ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելու արգելքը բացարձակ բնույթ չի կրում: Ուստի այս պարագայում հանրային և մասնավոր իրավաչափ շահերի հավասարակշռությունը հնարավոր է ապահովել հանրային շահերի առավել մեծ ընդգրկմամբ (տե՛ս որոշման 23-րդ կետը):
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ հակընդդեմ հարցման իրավունքը արդար դատաքննության կարևորագույն բաղադրատարրերից է: Վարույթն իրականացնող մարմինները պետք է հնարավոր բոլոր միջոցները ձեռնարկեն մեղադրյալի այդ իրավունքի իրացումն ապահովելու համար: Միևնույն ժամանակ այդ իրավունքը չի կարող բացարձակ համարվել, եթե գործ չունենք բնույթով միակն ու վճռորոշը համարվող ապացույցի հետ, կամ եթե մեղադրյալն է հրաժարվել իր այդ իրավունքն իրացնելուց: Իհարկե, անկախ ամեն ինչից, վարույթն իրականացնող մարմինները պետք է բավարար միջոցներ ձեռնարկեն մեղադրյալի հակընդդեմ հարցման իրավունքն ապահովելու համար:
Սույն դեպքում Դատարանն արձանագրում է, որ տուժող Հովհաննես Աղաջանյանի մահվան հանգամանքով պայմանավորված՝ մեղադրյալ Մխիթար Հովսեփյանը գործի քննության որևէ փուլում հնարավորություն չի ունեցել իրացնելու տուժող Հովհաննես Աղաջանյանին հակընդդեմ հարցման ենթարկելու իր իրավունքը՝ այն պայմաններում, երբ Հովհաննես Աղաջանյանի ցուցմունքն ունի վճռորոշ նշանակություն՝ Մխիթար Հովսեփյանի կողմից վերագրվող արարքը կատարած լինելը հաստատված համարելու տեսանկյունից։
Մասնավորապես, ինչպես պարզ է դառնում վերոգրյալ ապացույցների համադրված վերլուծությունից, Մխիթար Հովսեփյանի կողմից Հովհաննես Աղաջանյանին հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու մասին ուղիղ կերպով վկայել է միայն Հովհաննես Աղաջանյանը։ Մինչդեռ, վերջինիս եղբայրը՝ Գևորգ Աղաջանյանը, ով Հովհաննես Աղաջանյանի մահից հետո նրա փոխարեն ճանաչվել է տուժող, դեպքի հանգամանքների մասին վկայելիս հայտնել է, որ ինքը դեպքի հանգամանքների մասին տեղեկացել է եղբոր պատմածից։ Այլ կերպ՝ Գևորգ Աղաջանյանը ցուցմունք տալիս վերարտադրել է այն ամենը, ինչ նրան պատմել է եղբայրը։ Ինչ վերաբերում է վկա Գյուլնարա Ավեյանին, ապա վերջինս հստակորեն ցուցմունք է տվել այն մասին, որ բուն միջադեպին ինքը ականատես չի եղել, չի տեսել, որ Մխիթար Հովսեփյանը հարվածել է Հովհաննես Աղաջանյանին, փոխարենն ինքն ընդհանուր միջացք է դուրս եկել տեղի ունեցածից հետո, երբ տուժողը ձայն է տվել իրեն։ Ընդ որում՝ հատկանշական է, որ Գևորգ Աղաջանյանը ևս ցուցմունք է տվել այն մասին, որ եղբոր պատմածի համաձայն՝ դեպքին ականատես անձինք չեն եղել։ Այլ կերպ՝ դրանով ևս հաստատվում է վկա Գյուլնարա Ավեյանի հայտնածն առ այն, որ նա բուն միջադեպին ականատես չի եղել։ Մինչդեռ, մեղադրյալ Մխիթար Հովսեփյանը, ընդունելով հանգամանքն առ այն, որ դեպքի օրն իր ու տուժողի միջև կոնֆլիկտ է առաջացել՝ կապված իր կողմից տուժողին դիտողություն անելու հետ, հերքել է կոնֆլիկտի ընթացքում իր կողմից Հովհաննես Աղաջանյանին հարվածելու և նրան մարմնական վնասվածք պատճառելու հանգամանքը՝ միաժամանակ նշելով, որ այդ օրը տուժողը դեմքի շրջանում ունեցել է վնասվածք։ Ստացվում է, որ նման պայմաններում տուժող Հովհաննես Աղաջանյանի ցուցմունքն իր նշանակությամբ և կարևորությամբ որոշիչ է գործի ելքի համար, քանզի մյուս բոլոր ցուցմունքներն իրենց բովանդակությամբ ածանցված են Հովհաննես Աղաջանյանի ցուցմունքից։ Մինչդեռ, Մխիթար Հովսեփյանը հնարավորություն չի ունեցել հակընդդեմ հարցման ենթարկելու իր դեմ վկայած առանցքային անձին՝ Հովհաննես Աղաջանյանին, որպիսի պայմաններում վերջինիս նախաքննական ցուցմունքը Մխիթար Հովսեփյանի դատապարտման հիմքում դնելը կհանգեցնի Մխիթար Հովսեփյանի արդար դատաքննության իրավունքի կոպտագույն խախտման։ Միևնույն ժամանակ, Գևորգ Աղաջանյանի և Գյուլնարա Ավեյանի ցուցմունքները, ածանցված լինելով Հովհաննես Աղաջանյանի ցուցմունքից, չեն կարող բավարար համակցություն կազմել՝ ասելու համար, թե դեպքի օրը Մխիթար Հովսեփյանը հարվածել և մարմնական վնասվածք է պատճառել Հովհաննես Աղաջանյանին։
Ինչ վերաբերում է դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությանը, ապա դրանով ընդամենը որոշվել է Հովհաննես Աղաջանյանի կողմից մարմնական վնասվածքներ ստացած լինելու հանգամանքը և դրանց հետևանքով նրա առողջությանը պատճառված վնասի ծանրության աստիճանը։ Այլ կերպ՝ փորձագետի եզրակացությունն ինքնին չի չեզոքացնում Հովհաննես Աղաջանյանի ցուցմունքի վճռորոշությունը։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Դատարանը փաստում է, որ սույն գործով ձեռք բերված և հետազոտված թույլատրելի ապացույցների համակցությամբ հնարավոր չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարել, որ Մխիթար Հովսեփյանը կատարել է իրեն վերագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանքը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Դատավճիռը կայացվում է Հայաստանի Հանրապետության անունից:
2. Դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավոր:
3. Դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն միջազգային պայմանագրի կամ օրենքի պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառելի են տվյալ վարույթն իրականացնելիս:
4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
5. Դատավճիռը կարող է լինել արդարացման կամ մեղադրական:
6. Արդարացման դատավճիռը կայացվում է արդարացման վերդիկտի հիման վրա: Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալի անմեղությունն այն փաստական հանգամանքներով, որոնք դրվել են մեղադրանքի հիմքում:
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
1) անձը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը.
(…)>>:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Դատարանը գտնում է, որ պետք է ճանաչել և հռչակել Մխիթար Հովսեփյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված արարքի կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ իրեն մեղսագրվող արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը, ի թիվս այլնի, պարտավոր է անդրադառնալ գույքային հայցի, պատճառված գույքային վնասի, բռնագրավման ենթակա գույքի, գույքի արգելադրման, ապացույցները պահպանելու և տնօրինելու, խափանման միջոցի և վարութային ծախսերի հարցերին, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի համար:
Քննարկելով արդարացված մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Մխիթար Հովսեփյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց գրավը` 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով, պետք է վերացնել՝ գրավի գումարը վերադարձնելով այն վճարած անձին։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ համաձայն գործով կազմված մեղադրական եզրակացության՝ վարութային ծախսերը կազմում են 8000 ՀՀ դրամ, մինչդեռ մեղադրյալի արդարացված լինելու պարագայում դրանք ենթակա չեն վերջինից բռնագանձման։
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված մյուս հարցերի քննարկմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այդպիսիք սույն գործով առկա չեն, հետևաբար այդ հարցերը ևս պետք է համարվեն լուծված:
Միաժամանակ, Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում արդարացված մեղադրյալի ռեաբիլիտացիայի հարցի քննարկման ընթացքում արդարացված մեղադրյալ Մխիթար Հովսեփյանը պատճառված վնասի հատուցման կամ իրեն ռեաբիլիտացնելուն ուղղված որևէ այլ պահանջ չի ներկայացրել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ, 33-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը՝

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանի անմեղությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված արարքի կատարման մեջ և նրան արդարացնել՝ իրեն մեղսագրվող արարքը կատարած չլինելու հիմքով:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Մխիթար Սերյոժայի Հովսեփյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց գրավը` 1․000․000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով, վերացնել՝ գրավի գումարը վերադարձնելով այն վճարած անձին:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ