ԵԴ1/1574/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ
ՈՐՈՇՈՒՄԸ

«16» ապրիլի 2026թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

նախագահությամբ՝ դատավոր Տաթևիկ Գրիգորյանի,

մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝

Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների
դատախազության ավագ դատախազ՝ Լ.Նահապետյանի
Մեղադրյալ` Ս.Սարգսյանի
Պաշտպան` Ե.Սարգսյանի
Տուժող՝ Է.Թ.-ի


քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Վ.Մելիքյան)՝ 2026 թվականի փետրվարի 23-ի ԵԴ1/1574/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքը.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. 2025 թվականի հունվարի 25-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 7-րդ կետերով նախաձեռնվել է թիվ 10108625 քրեական վարույթը:
1.2. 2025 թվականի հունվարի 25-ի որոշմամբ Է.Թ.-ն ճանաչվել է տուժող:
1.3. 2025 թվականի հունվարի 29-ին Սերյոժա Արմենի Սարգսյանը ձերբակալվել է:
1.4. Երևան քաղաքի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Նահապետյանի՝ 2025 թվականի հունվարի 29-ի որոշմամբ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 7-րդ կետերով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
1.5. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունվարի 30-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
1.6. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մարտի 26-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
1.7. 2025 թվականի ապրիլի 30-ին որոշում է կայացվել 10108625 քրեական վարույթից մեղադրյալներ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի և Սամվել Մկրտիչի Բաղդասարյանի վերաբերյալ մասն անջատելու մասին, որին շնորհվել է 10153925 համարը:
1.8. 2025 թվականի մայիսի 07-ին թիվ 10153925 քրեական վարույթը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, որը ԵԴ1/1574/01/25 համարի ներքո մակագրվել դատավոր Վ.Մելիքյանին:
1.9. 2025 թվականի մայիսի 12-ին դատավոր Վ.Մելիքյանի կողմից որոշում է կայացվել ԵԴ1/1574/01/25 քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
1.10. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 23-ի որոշմամբ մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2026թ. հունիսի 01-ը: Նույն ժամկետով սահմանափակվել է նաև մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը՝ բացառությամբ մերձավոր ազգականների:
1.11. Մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանը Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 23-ի ԵԴ1/1574/01/25 որոշման դեմ 2026 թվականի մարտի 23-ին ներկայացրել է հատուկ վերանայման բողոք, որը 2026 թվականի մարտի 25-ին մուտքագրվել է ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան: ԵԴ1/1574/01/25 վարույթի նյութերը 2026 թվականի մարտի 31-ին մուտքագրվել են ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան, որոնք հատուկ վերանայման բողոքի հետ միասին 2026 թվականի ապրիլի 01-ին հանձնվել են դատավոր Տ.Գրիգորյանին:
1.12. Վերաքննիչ դատարանի՝ 2026 թվականի ապրիլի 06-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 23-ի ԵԴ1/1574/01/25 որոշման դեմ մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ, որոշվել է հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնել գրավոր ընթացակարգով, իսկ դատական ակտի կայացման օր նշանակել 2026 թվականի ապրիլի 16-ը:

2. Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2.1. Մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանին մեղադրանք է ներկայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ և 7-րդ կետերով՝ հետևյալ արարքի համար. «որ նա Սամվել Մկրտիչի Բաղդասարյանի և քրեական վարույթով դեռևս ինքնությունը չպարզված մեկ անձի հետ նախնական համաձայնությամբ, ավազակության եղանակով ուրիշի խոշոր չափի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, փոխլրացնելով միմյանց գործողությունները, 24.01.2025 թվականին՝ ժամը 21:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հալաբյան և Լենինգրադյան փողոցների խաչմերուկում գտնվող գետնանցումում մոտեցել են Է.Թ.-ին, որից հետո Սամվել Մկրտիչի Բաղդասարյանը դիտավորության մեջ ընդգրկված հափշտակությունը կատարելու նպատակով, զանգահարելու կեղծ պատրվակով վերցրել է վերջինիս Այֆոն 15 Պրո Մաքս մոդելի՝ 600.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ բջջային հեռախոսը և քայլել է դեպի աստիճաններ: Այդ նույն ժամանակ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանը բռունցքով հարվածել է Է.Թ.-ի գլխին, ինչի հետևանքով վերջինս վայր է ընկել գետնին, ինչից հետո Սերյոժա Արմենի Սարգսյանը ևս 3 հարված է հասցրել Է.Թ.-ի գլխին՝ վերջինիս պատճառելով առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող ճակատի աջ կեսի և աջ ականջախեցու քերծվածքների, աջ ականջախեցու շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի ձևով մարմնական վնասվածքներ, որից հետո Սերյոժա Արմենի Սարգսյանը, Սամվել Մկրտիչի Բաղդասարյանը և քրեական վարույթով դեռևս ինքնությունը չպարզված անձը դիմել են փախուստի՝ հափշտակելով Է.Թ.-ին պատկանող 600.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ Այֆոն 15 Պրո Մաքս մոդելի բջջային հեռախոսը՝ վերջինիս պատճառելով խոշոր չափի՝ 600.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս»:
2.2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 23-ի ԵԴ1/1574/01/25 որոշման համաձայն. «(…) Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, քրեական գործի նախաքննության ընթացքում քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանավորում խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու մասին քննիչի միջնորդությունը և անդրադառնալով կալանքի իրավաչափության պայմաններին, արձանագրել է, որ բարձր է հավանականությունն առ այն, որ մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանն, ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում, կկատարի հանցանք և չի կատարի իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները:
Դատարանը քրեական գործի քննության սույն փուլում ևս գտնում է, որ ներկա պահին դեռևս պահպանվում են մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի նկատմամբ կալանավորում կիրառելու պայմաններն ու հիմքերը, ինչպես նաև իրավախախտմանն առնչություն ունենալու հիմնավոր կասկածը:
Դեռևս բարձր է հավանականությունն առ այն, որ մեղադրյալը, հայտնվելով ազատության մեջ, կարող է դիմել փախուստի, հանցանք կատարել և չկատարել իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները:
Դատարանը, նման դիրքորոշման գալիս, հաշվի է առնում ինչպես մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի ծանրությունը, բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ այն հանգամանքը, որ մեղադրյալն ունի չմարված դատվածություն՝ նույնօբյեկտ հանցանք կատարելու համար, ինչպես նաև վերջինս Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում քննվող քրեական վարույթով ունի մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ, ինչպիսի հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հնարավորություն են տալիս ողջամտորեն ենթադրելու, որ մեղադրյալն, ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում, հանցանք կկատարի:
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու հավանականությանը, ապա Դատարանն արձանագրում է, որ նշված մտավախությունը նույնպես առկա է: Դատարանի նման դատողությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ թեև քրեական վարույթն արդեն իսկ գտնվում է դատարանի վարույթում, այնուամենայնիվ, այն դեռևս նոր է վարույթ ստանձնվել, գտնվում է նախնական դատալսումների փուլում, դեռևս չեն հետազոտվել ապացույցները և ըստ քրեական վարույթի նյութերի՝ մեղադրյալների միջև առկա է որոշակի փոխհարաբերություններ, որպիսի հանգամանքների համակցությամբ հիմնավոր է ենթադրությունն առ այն, որ մեղադրյալն ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում չի կատարի իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները, մասնավորապես՝ կխոչընդոտի քրեական վարույթին:
Վերը նշված՝ մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու և իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում դրված պարտականությունները չկատարելու, մասնավորապես՝ քրեական վարույթին խոչընդոտելու մտավախության առկայության պայմաններում, Դատարանն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությունը բացառում է: Այլ կերպ՝ Դատարանի դիտարկմամբ, ազատությունից զրկելու հետ չկապված այլընտրանքային խափանման միջոցները, քրեական վարույթի քննության սույն փուլում չեն կարող երաշխիք հանդիսանալ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը գտնում է, որ դեռևս պահպանվում է անհրաժեշտությունը սահմանափակելու նաև մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը՝ բացառությամբ մերձավոր ազգականների:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը փաստում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված կալանավորում խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու հարցի քննությանը նախորդող ժամանակահատվածում Դատարանի կողմից նշանակվել են թվով երեք դատական նիստեր: (…)»:


3. Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
3.1. Մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում խնդրել է ամբողջությամբ բավարարել հատուկ վերանայման բողոքը, բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026թ. փետրվարի 23-ի որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ, այն է՝ մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի նկատմամբ կիրառել համակցված խափանման միջոցներ, այն է՝ տնային կալանք և բացակայելու արգելք:
3.2. Մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանն իր հատուկ վերանայման բողոքում ներկայացրել է վարույթի դատավարական պատմությունը, վկայակոչել է վերաբերելի օրենսդրական դրույթներն ու իրավական դիրքորոշումները, իսկ որպես իր հատուկ վերանայման բողոքի հիմնավորում` նշել է հետևյալը. «(...) Ներքոգրյալ հիմնավորումներով փաստում ենք, որ ստորադաս ատյանի դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, այն է՝ խախտել են քրեական վարույթի անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության, կողմերի հավասարության և մրցակցության դատավարական սկզբունքները, որը դրսևորվել է հետևյալով` մեղադրյալ Ս.Սարգսյանի նկատմամբ կիրառվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված առավել խիստ հարկադրանքի միջոց` կալանք, այն դեպքում, երբ գործի հանգամանքներում անձի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներով։ (...)
Համադրելով օրենսդրությամբ դատական ակտի պատճառաբանական մասի բովանդակությանը ներկայացվող պահանջները սույն գործով ստորադաս ատյանի կողմից կայացված դատական ակտի հետ, փաստում ենք հետևյալ հանգամանքները.
Ինչպես արդեն վերը հիշատակվեց, Դատարանը որևէ եղանակով չի պատճառաբանել, թե ինչու այլընտրանքային խափանման միջոցները կամ դրանց համակցությունը ի զորու չեն ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը։ (…)
Վերոգրյալ իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների համատեքստում, անդրադառնալով սույն գործում առկա փաստերին և փաստարկներին, արձանագրում ենք հետևյալը։
Դատարանը, մեղադրյալի նկատմամբ կիրառելով որպես խափանման միջոց կալանք, թույլ է տվել անձի սահմանադրական իրավունքների խախտում։
Մասնավորապես. Դատարանը գնահատման չի ենթարկել այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են։ (…)
Ներքոգրյալ հիմնավորումներով արձանագրում ենք, որ Դատարանը, անձի նկատմամբ կիրառելով առավել խիստ խափանման միջոց կալանք, չի անդրադարձել այնպիսի հանգամանքների, ինչպիսիք կնշվեն ստորև, որի արդյունքում կայացվել է ոչ իրավաչափ դատական ակտ։ Այսպես.
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն արձանագրում ենք, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում։
Դատարանը մեղադրյալ Ս.Սարգսյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը պայմանավորել է իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների չկատարման, նոր հանցանքի կատարման հանգամանքներով:
Անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների չկատարման հավանականությանը` արձանագրում ենք, որ քրեական վարույթի շրջանակներում կատարվել է մի շարք քննչական և ապացուցողական գործողություններ, մեղադրյալը ընդունել է իր մեղադրանքը, զղջում է, տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունք, մանրամասն նկարագրել է դեպքը, նախաքննությունը ավարտված է, ամբողջականացվել են քրեական վարույթին վերաբերելի ապացույցները, գործը գտնվում է դատարանում։
Մեր գնահատմամբ վարույթի սույն փուլում մեղադրյալի կողմից վարույթի բնականոն ընթացքին ապօրինի միջամտելու հավանականությունը նվազ է: Մեղադրյալը որևիցե կերպ չի կարող ազդել գրավոր և իրեղեն ապացույցներին։ Ինչ վերաբերվում է գործով անցնող տուժողին և վկաներին, ապա վերջիններս նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել են, տեղեկացվել են սուտ ցուցմունք տալու, ցուցմունք տալուց հրաժարվելու դեպքում քրեական պատասխանատվության մասին, հանգամանքները, որոնք հակակշիռ են գնահատելու մեղադրյալի հնարավոր ազդեցությունը վարույթով ներգրավված անձանց վրա։ Ավելին, տուժողը ունի փաստաբան, հանգամանք, որի պարագայում բացառվում է մեղադրյալի որևիցե ազդեցությունը տուժողի վրա։ Ինչ վերաբերում է վկային, ապա վերջինս հանդիսանում է տուժողի հայրը։
Դատարանը գտել է, որ առկա է նաև փախուստի դիմելու հավանականությունը, սակայն բացարձակապես որևիցե կերպ չի անդրադարձել դրա հիմնավորմանը։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ս.Սարգսյանի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությանը, ապա արձանագրում ենք, որ Դատարանի հիմնավորումը անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների ծանրության աստիճանի, սպասվող պատժի խստության վերաբերյալ, ինքնին չեն կարող հանդիսանալ անձին անազատության մեջ պահելու ծանրակշիռ հանգամանք։ Մեղադրյալ Ս.Սարգսյանը Հայաստանի Հանրապետությունում ապրում է ընտանիքի հետ՝ մոր և տատիկի, ունի մշտական բնակության վայր, ազգակիցներ, այսինքն՝ ունի բավական ամուր սոցիալական կապեր, որի պարագայում բացառվում է վերջինիս փախուստի ռիսկայնությունը։
Անձի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի անհրաժեշտությունը պետք է հիմնավորվի՝ ապահովելով արդարացի հավասարակշռություն հասարակության ընդհանուր շահի և անհատի հիմնարար իրավունքների միջև, և որը պետք է բխի անձի՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված կիրառվող միջոցի և հետապնդվող նպատակների միջև համամասնության ողջամիտ հարաբերակցության անհրաժեշտությունից։ Այսինքն, ոչ միայն պետք է հիմնավորվի կալանքի հիմքերի իրավաչափության պայմանները, այլև այն կիրառելու անվերապահ անհրաժեշտությունը, հակառակ մեկնաբանման դեպքում օրենսդիրը չէր առանձնացնի նվազագույնի սկզբունքը և անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնությունը չէր տա նվազագույնի սկզբունքով առաջնորդվելու անհրաժեշտությանը։ Օրենսդիրը պահանջում է նաև անդրադառնալ ավելի մեղմ խափանման միջոցի կիրառման հնարավորությանը, ապա և հիմնավորել, թե ինչու այն ի զորու չի լինի ապահովելու մեղադրյալի իրավաչափ վարքագիծը։ Այսինքն՝ նախ պետք է հերքվի առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառելիության հնարավորությունը, որից հետո նաև պատճառաբանվի, թե նույնիսկ միջնորդությունը իրավաչափ լինելու պարագայում, ինչու է քաղաքացիական հասարակության մեջ անհրաժեշտություն առաջացել անձին կալանավորելու, ինչով է պայմանավորված վերջինիս անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտություն։
Եթե սույն հանգամանքները Դատարանի կողմից պատշաճ գնահատվեին, ապա կարձանագրվեր, որ վարույթի սույն փուլում մեղադրյալ Ս.Սարգսյանի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել առավել մեղմ խափանման միջոցների համակցությամբ՝ տնային կալանքի և բացակայելու արգելքի կիրառման պայմաններում։
Դատարանը որևիցե հիմնավորում չի ներկայացրել նաև, թե ինչու է եկել եզրահանգման, որ առկա է նաև նոր հանցանքի կատարման հիմք, միայն արարքի ծանրությունը և պատժի խստությունը, առանց այլ հիմնավորումների այն հակակշիռը չեն, որ փաստենք, անձը ազատության մեջ մնալով, միանշանակ կկատարի նոր հանցանք։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հիմքերի առկայության վերաբերյալ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնավորված լինի գործում առկա համապատասխան փաստերով և ապացույցներով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված խափանման միջոցի կիրառման հիմքերը չեն կարող այնպես մեկնաբանվել և կիրառվել, որ անձին կալանավորելու մասին դատական ակտը պատճառաբանելու համար ընդամենը բավարար լինի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված իրավական ձևակերպումների վկայակոչումը կամ վերարտադրումը: Հակառակ պարագայում անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության սահմանադրական իրավունքի սահմանափակման իրավաչափության դատական երաշխիքը կլինի պատրանքային, իսկ հիմնական իրավունքը փաստացի կբովանդակազրկվի: Անձին ազատելու առնչությամբ դատարանի կողմ կամ դեմ հիմնավորումները չպետք է լինեն ընդհանուր և վերացական:
Մինչդեռ, սույն գործի շրջանակներում Առաջին ատյանի դատարանը սահմանափակվել է զուտ վերացական, սուբյեկտիվ դատողություններով, բացառելով պաշտպանական կողմի միջնորդությանը կից ներկայացված նյութերը հերքող փաստերի ուսումնասիրումը և վերլուծությունը, դատական ակտը հիմնավորել է միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված խափանման միջոցի կիրառման հիմքերը մատնանշելով և հայտնելով, որ այդ հիմքերը առկա են:
Ուստի, նման պարագայում սույն բողոքարկելի որոշմամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված նորմին տրված մեկնաբանությունները ուղղակի հակասում են Վճռաբեկ դատարանի՝ խափանման միջոցների կիրառման հիմքերին, դատարանի կողմից դրանց պատշաճ վերլուծության և գնահատման պարտականությանը վերաբերող նախադեպային մեկնաբանություններին:
Բողոքարկվող դատական ակտով Դատարանը չի անդրադարձել այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու մասով պաշտպանական կողմի բերած միջնորդությանը, ինչը ևս կոպտագույն խախտում է։
Կալանքը քրեական գործերի քննության ընթացքում կիրառվող խափանման միջոցներից ամենախիստն է, քանի որ դրա էությունն անձին հասարակությունից մեկուսացնելն է, որի արդյունքում առավելագույն չափով սահմանափակվում է մարդու սահմանադրական իրավունքներն ու ազատությունները, այդ թվում և հիմնականում՝ այնպիսի կարևոր իրավունք, ինչպիսին ազատության իրավունքն է:
Այսպիսով, վերլուծելով վերը նշված փաստական հանգամանքները, ակնհայտ է դառնում, որ մեղադրյալ Ս.Սարգսյանի նկատմամբ կալանավորումից զատ՝ վերջինիս օրինական վարքագիծը ապահովելու համար բավարար կլիներ նաև այլընտրանքային խափանման միջոցների, այն է՝ տնային կալանքի և բացակայելու արգելքի կիրառմամբ ապահովել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն, իսկ հակառակի վերաբերյալ ստորադաս դատարանի կողմից որևէ ծանրակշիռ հիմնավորում չի ներկայացվել։
Ներքոգրյալ հիմնավորումներով փաստում ենք, որ ստորադաս ատյանի դատարանը թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, այն է՝ խախտել են քրեական վարույթի անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության, կողմերի հավասարության և մրցակցության դատավարական սկզբունքները, որը դրսևորվել է հետևյալով` մեղադրյալ Ս․Սարգսյանի նկատմամբ կիրառվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված առավել խիստ հարկադրանքի միջոց` կալանք, այն դեպքում, երբ գործի հանգամանքներում անձի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցներով։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ գտնում ենք, որ թույլ են տրվել դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք արտահայտվել են՝
1.Անձի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության սկզբունքը խախտելով,
2․ Կողմերի հավասարության սկզբունքը խախտելով,
3․ Մրցակցության սկզբունքը խախտելով,
որոնք դրսևորվել են հետևյալով` մեղադրյալ Ս.Սարգսյանի նկատմամբ կիրառվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված առավել խիստ հարկադրանքի միջոց` կալանք, այն դեպքում, երբ գործի հանգամանքներում անձի պատշաճ վարքագիծը հնարավոր է ապահովել այլընտրանքային խափանման միջոցներով։
Ելնելով վերոգրյալից` գտնում եմ, որ կայացնելով սույնով բողոքարկվող դատական ակտը, Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 21-րդ, 116-րդ, 118-րդ հոդվածների դրույթները, ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածը, Կոնվենցիայի 5-րդ և 6-րդ հոդվածները: (…)»։


4. Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան, վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ չեն ստացվել։


5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5.1. Վերաքննիչ դատարանը, բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 23-ի ԵԴ1/1574/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝ (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով (…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով. (…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ` նաև Եվրոպական դատարան) մշակել է հանցագործության համար մեղադրվող անձին մինչև դատավճիռը կալանքի տակ պահելու համար ընդունելի չորս հիմնական հիմքեր. մեղադրյալի՝ դատաքննությանը չներկայանալու վտանգը (տե՛ս Stogmuller v. Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 15), մեղադրյալի ազատ արձակվելու դեպքում արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտելու վտանգը (տե՛ս Wemhoff v. Germany, 1968 թվականի հունիսի 27, ¢ 14) կամ, որ նա կկատարի նոր հանցանքներ (տե՛ս Matznetter v Austria, 1969 թվականի նոյեմբերի 10, ¢ 9) կամ կկատարի հասարակական անկարգություններ (տե՛ս Letellier v. France, 1991 թվականի հունիսի 26, ¢ 51):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցներն են կալանքը և այլընտրանքային խափանման միջոցները։
2. Այլընտրանքային խափանման միջոցներն են`
1) տնային կալանքը.
2) վարչական հսկողությունը.
3) գրավը.
4) պաշտոնավարման կասեցումը.
5) բացակայելու արգելքը.
6) երաշխավորությունը.
7) դաստիարակչական հսկողությունը.
8) զինվորական հսկողությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները:(…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով:
5. Կալանքի տակ պահելու ընդհանուր տևողությունը չի կարող գերազանցել մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նախատեսված՝ ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը: (…)»:
5.2. Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ խափանման միջոցները դասակարգվում են երկու մասի՝ կալանք և կալանքին այլընտրանք հանդիսացող խափանման միջոցներ: Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվի նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Այս իրավակարգավորումը իր ամրագրումն է գտել անձի ազատության և անձեռնմխելիության քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում, որի նպատակն է բացառել կալանքի կիրառումը բոլոր այն դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը՝ առանց նրան ազատությունից զրկելու: Ինչ վերաբերում է խափանման միջոցի կիրառման հիմքերին, ապա դրանք ձևակերպվել են որպես նպատակներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանք որպես կանոն կանխատեսական, այլ ոչ թե փաստական բնույթ են կրում։
Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը շեշտը դնում է ոչ թե կոնկրետ հանգամանքների վրա, այլ մեղադրյալի հնարավոր վարքագծի տեսանկյունից դրական և բացասական գործոնների հակակշռման և հավասարակշռման գաղափարի վրա։ Խափանման միջոցներ կիրառելու, այդ թվում՝ դրանց տեսակներն ընտրելու, հետագայում դրանք փոխելու մեխանիզմի հիմքում դրված կարևոր գաղափարը խափանման միջոցի պիտանիությունն է՝ դրված նպատակին։ Այս չափանիշն օրենսդիրն ամրագրել է սկզբունքի մակարդակով՝ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակով ոչ միայն հնարավորություն տալով կիրառել խափանման միջոց, այլ կիրառել այն խափանման միջոցը, որն առավել պիտանի կլինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար: Այս պահանջն ուղղակիորեն ամրագրված է խափանման միջոցը փոխելու ընթացակարգի շրջանակներում, որով սահմանվել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը իրավասու է որոշում կայացնել խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին, եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները:
5.3. Վերոգրյալ իրավանորմերի և դատողությունների համատեքստում մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ հատուկ վերանայման բողոքի շրջանակներում բողոքաբերի կողմից այդ հարցը չի վիճարկվել: Ավելին՝ մեղադրանքի կողմը, մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի համար նրա դատապարտումը մեծապես հավանական համարելով, կազմված և հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական վարույթի նյութերն ուղարկել է դատարան, ինչը թույլ է տալիս Վերաքննիչ դատարանին մեղադրյալ Սերյոժա Սարգսյանի ենթադրյալ առնչությունն իրեն վերագրվող արարքին փաստելու համար: Բացի այդ, հիմնավոր կասկածի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ մրցակցող արժեքների` մի կողմից արդարադատության իրականացման դատարանի լիազորության, իսկ մյուս կողմից՝ անձի ազատության իրավունքի և դրան հակակշռող հանրային շահի համարժեք ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով` դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործերով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի վերաբերյալ որոշումների դատական վերանայման սահմանները ողջամտորեն պետք է նեղ լինեն մինչդատական վարույթի դատական երաշխիքների շրջանակներում կալանքի կապակցությամբ կայացվող որոշումների վերանայման սահմաններից: Մասնավորապես` քննարկվող որոշումների վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը: Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, որոշման հիմքում դրված ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն: Ավելին՝ հարկ է նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Հարություն Արսենի Ավետիսյանի վերաբերյալ ԱՐԴ/0180/01/23 քրեական գործով 2025թ. փետրվարի 28-ին կայացված որոշման 15-րդ կետում իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ դատաքննության փուլում խափանման միջոց կիրառելու հարցը լուծելիս մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է։
5.4. Անդրադառնալով մեղադրյալ Սերյոժա Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետի երկարաձգման վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին և վիճարկվող դատական ակտը ստուգման ենթարկելով դրանց համատեքստում, հաշվի առնելով հատուկ վերանայման բողոքում մատնանշված պնդումները՝ Վերաքննիչ դատարանն իր համաձայնությունն է հայտնում առաջին ատյանի դատարանի այն հետևություններին, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում՝ մեղադրյալ Սերյոժա Սարգսյանը կարող է կատարել հանցանք և խոչընդոտել գործի քննությանը: Վերաքննիչ դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ քրեական գործի քննությունը նախնական դատալսումների փուլում գտնվելը, սույն գործով ձեռք բերված բոլոր ապացույցները դեռևս դատարանում հետազոտված չլինելը և դատակոչված անձանց հարցաքննված չլինելը, մեղադրյալի՝ նույնաբնույթ հանցանք կատարելու համար դատապարտված լինելը, մեկ այլ՝ թիվ ԵԴ1/0413/01/25 քրեական գործով մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ ունենալը մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթի, վտանգավորության աստիճանի և առանձնահատկությունների հետ համակցությամբ հիմք են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել այն մասին, որ ազատության մեջ մնալով՝ մեղադրյալը կարող է կատարել հանցանք, ինչպես նաև խոչընդոտել քրեական վարույթին, այդ թվում՝ հարցաքննվող անձանց ուղղորդելով հրաժարվել արդեն իսկ տրված ցուցմունքներից և իր օգտին տալ բարենպաստ ցուցմունքներ: Այլ խոսքով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, մեղադրյալ Սերյոժա Սարգսյանի նկատմամբ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս համակողմանի գնահատման է ենթարկել հետևյալ հանգամանքները՝ մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթը, վտանգավորության աստիճանը, առանձնահատկությունները, դատավարության փուլը, մեղադրյալի կողմից գործի քննության ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը և գտել, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն ի զորու չէ չեզոքացնելու դրանք։ Ավելին՝ բողոքաբերի կողմից չեն մատնանշվել ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք կարող էին վկայել վարույթն իրականացնող՝ առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված որոշման ոչ իրավաչափության մասին, իսկ հատուկ վերանայման բողոքում նշված հիմնավորումները, սույն գործի փաստական տվյալների պայմաններում, չեն կարող գնահատվել որպես ծանրակշիռ հանգամանքներ՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կայացրած որոշումը բեկանելու և այդ որոշմամբ արձանագրված՝ մեղադրյալի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացված դիտարկելու համար։
5.5. Անդրադառնալով բողոքաբերի այն դատողություններին, որ քրեական վարույթի շրջանակներում կատարվել են մի շարք քննչական և ապացուցողական գործողություններ, մեղադրյալն ընդունել է իր մեղադրանքը, տվել է խոստովանական ցուցմունք, մանրամասն նկարագրել է դեպքը, նախաքննությունն ավարտված է, ամբողջականացվել են քրեական վարույթին վերաբերելի ապացույցները, գործը գտնվում է դատարանում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախաքննությունն ավարտված լինելն ինքնին չի կարող հիմք հանդիսանալ եզրահանգելու, որ Ս.Սարգսյանի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունն այլևս իրատեսական չէ: Վերաքննիչ դատարանի հետևությունը համահունչ է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից Ա.Գոմցյանի վերաբերյալ գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշմանն առ այն, որ․ «(...) [Ը]նդհուպ մինչև մինչդատական վարույթի ավարտը և գործը դատաքննության փուլում գտնվելն ինքնին բավարար չեն հետևության հանգելու առ այն, որ նվազել կամ վերացել է քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը» (տե՛ս Ալեքսեյ Գոմցյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2022 թվականի դեկտեմբերի 9-ի թիվ ՀԿԴ/0015/01/22 որոշումը)։
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատական քննության փուլում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման հարցը քննարկելիս, վերաբերելի գործոնների հաշվառմամբ, գնահատման է ենթարկվում մեղադրյալի մասնակցությամբ գործի պատշաճ դատական քննության հանրային շահը, ինչը ենթակա է գնահատման քրեական վարույթի տվյալ փուլում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականության համատեքստում։ Միևնույն ժամանակ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ գործի դատական քննության փուլում մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հավանականությունը գնահատելիս, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնել դատաքննության ընթացքում կատարվելիք դատական գործողությունների ողջամտորեն սպասվելիք ծավալները և բնույթը, ինչպես նաև դրանց օբյեկտիվության վրա մեղադրյալի կողմից ազդեցություն գործելու հնարավորությունը։
Վերոգրյալը, հատկապես, կարևոր է քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու ճանապարհով դատարանում մեղադրյալի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու համար, ինչը քրեական գործը նախնական դատալսումների փուլում գտնվելու, կատարվելիք դատավարական գործողությունների, դատական նիստին կանչման ենթակա անձանց հարցաքննությունների համատեքստում իրավացիորեն հաշվի է առնվել առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ Ս.Սարգսյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անթույլատրելի ճանաչելիս։
5.6. Անդրադառնալով բողոքաբերի այն դիտարկմանը, որ առաջին ատյանի դատարանը որևիցե հիմնավորում չի ներկայացրել նաև, թե ինչու է եկել եզրահանգման, որ առկա է նաև նոր հանցանքի կատարման հիմք, հարկ է նշել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր նախադեպային իրավունքում դիրքորոշում է արձանագրել առ այն, որ անձին ազատությունից զրկելու համար նոր արարք կատարելու ռիսկի վրա հիմնվելիս պետք է գնահատման արժանանա նաև այն հանգամանքը, թե արդյոք նախորդ և այժմ քննվող փաստերն ու մեղադրանքներն իրենց բնույթով կամ լրջության աստիճանով համարժեք են միմյանց (տե՛ս Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Dervishi v. Croatia գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 67341/10, 137-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ վերը վկայակոչված դիրքորոշումը համադրելով սույն վարույթի փաստական տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Սերյոժա Սարգսյանին սույն քրեական վարույթով մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքը նույնասեռ է նրա վերաբերյալ քննված վարույթով վերագրվող հանցանքին, մասնավորապես՝ դրանք ոտնձգում են սեփականության պաշտպանությանը, որպիսի հանգամանքը պատշաճ գնահատման է արժանացել առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելու հավանականության վերաբերյալ հետևությունների հանգելիս։ Բացի այդ, մեկ այլ՝ թիվ ԵԴ1/0413/01/25 քրեական գործով Սերյոժա Սարգսյանը մեղադրվում է կրկին սեփականության դեմ ուղղված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-254-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ: Անդրադառնալով խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու անհրաժեշտությունը որոշելու չափանիշ հանդիսացող՝ մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող հնարավոր հանգամանքների առանձնահատկություններին՝ Վճռաբեկ դատարանը ևս գտել է, որ պետք է հաշվի առնել այլ ենթադրյալ հանցագործությունների կատարման մեջ մեղադրվելու մասին մեկ այլ վարույթի առկայությունը (մինչդատական, դատական) (տե՛ս mutatis mutandis ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 19-ի ՀԿԴ/0124/01/23 որոշումը):
5.6. Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հիմքի առկայության վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հիշյալ հիմքի գոյությունն առաջին ատյանի դատարանը պայմանավորել է բացառապես մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի բնույթով, ակնկալվող պատժի խստությամբ, որպիսիք ինքնին չեն կարող հանդիսանալ անձին կալանքի տակ պահելու ծանրակշիռ փաստարկներ: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ թեև մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր, սակայն դրանք գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին միայն կարող են հնարավորություն տալ հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին: Այս համատեքստում հարկ է նշել, որ շարունակական կալանքի հնարավոր հիմքերից՝ վարույթից թաքնվելու վտանգի առնչությամբ Եվրոպական դատարանը ևս նշել է, որ այն չի կարող հիմնվել միայն ակնկալվող պատժի խստության վրա (տե՛ս ի թիվս այլոց՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ Panchenko v. Russia գործով 2005 թվականի փետրվարի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 45100/98, 106-րդ կետը):
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ փախուստի դիմելու հիմքի առկայության վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված չեն:
5.7. Այսպիսով, անդրադառնալով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման հնարավորությանը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու, մեղադրյալի կողմից իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դրված՝ քրեական վարույթին չխոչընդոտելու հետ կապված պարտականության կատարումն ապահովելու և հանցանք կատարելը կանխելու նպատակներին քրեական վարույթի ներկա փուլում հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալ Սերյոժա Սարգսյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների, այդ թվում՝ տնային կալանքի և բացակայելու արգելքի համակցված կիրառմամբ:
5.8. Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ քրեադատավարական օրենքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա, և գործով կայացրել է ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի հիմնավորված են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 23-ի ԵԴ1/1574/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 23-ի ԵԴ1/1574/01/25 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել՝ հիմք ընդունելով Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Մեղադրյալ Սերյոժա Արմենի Սարգսյանի պաշտպան Ելենա Սարգսյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 23-ի ԵԴ1/1574/01/25 որոշումը թողնել անփոփոխ՝ հիմք ընդունելով Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ