Գործ թիվ ԵԴ1/1578/01/25




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր՝ Մ.Հարությունյան,
դատավորներ՝ Ա․Ղուկասյան,
Ա․Բեկթաշյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա․Կարապետյանի,
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող՝ Ռ․Մինասյանի,

2025 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազ Դ․Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի վերաբերյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդված 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր Ա.Հովհաննիսյան)՝ 2025 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԵԴ1/1578/01/25 դատավճիռը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2025 թվականի հունվարի 27-ին Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանը ձերբակալվել է:
2025 թվականի հունվարի 27-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնում կազմված արձանագրությամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ կետի հատկանիշներով նախաձեռնվել է թիվ 17117925 քրեական վարույթը:
2025 թվականի հունվարի 29-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն.Թոփուզյանի որոշմամբ՝ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ հարոցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով:
2025 թվականի հունվարի 29-ի Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ՝ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել տնային կալանքը՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով, բացակայելու արգելը և գրավը՝ 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով:
2025 թվականի մարտի 20-ի Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի որոշմամբ՝ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամիս ժամկետով:
2025 թվականի ապրիլի 29-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն.Թոփուզյանի որոշմամբ՝ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2025 թվականի ապրիլի 29-ի ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն.Թոփուզյանի որոշմամբ՝ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ լատինատառ տպագիր գրառումներով թղթյա կտորի մեջ փաթեթավորված 0,16 գրամ քաշով <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցի մասով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում չի հարուցվել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով:
2025 թվականի ապրիլի 30-ի ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնում կայացված որոշմամբ՝ թիվ 17117925 քրեական վարույթից անջատվել և առանձին վարույթում է առանձնացվել Նարեկ Խաչատրյանին մեղսագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով դրվագները և անջատված վարույթին շնորհվել է 17178125 նախաքննական համարը:
2025 թվականի մայիսի 5-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Ն.Թոփուզյանի որոշմամբ՝ հաստատվել է թիվ 17178125 քրեական վարույթով մեղադրական եզրակացությունը և թիվ 17178125 քրեական վարույթը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան։
2025 թվականի ապրիլի 29-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) որոշմամբ՝ ստանձնել է թիվ ԵԴ1/1578/01/25 քրեական գործի ըստ մեղադրանքի Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով, վարույթը և նշանակվել է նախնական դատալսումներ։
2025 թվականի մայիսի 26-ի Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ՝ Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամիս ժամկետով, իսկ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառված գրավը՝ 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով, վերացվել է:
2025 թվականի օգոստոսի 27-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1578/01/25 դատավճռով, արագացված վարույթի կիրառմամբ, Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 4 (չորս) տարի ժամկետով:
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ՝ նշանակված պատիժները մասնակի գումարելու միջոցով Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 4 (չորս) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ հաշվակցել (հանելով) արգելանքի տակ գտնվելու ողջ ժամանակը՝ 7 (յոթ) ամիս 1 (մեկ) օրը և Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի 10 (տասը) ամիս 29 (քսանինը) օր ժամկետով:
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով։ Փորձաշրջանի ընթացքում Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի վրա դնել առանց իր վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելու և բնակության վայրը փոխելու դեպքում իր վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելու պարտականությունը, ինչպես նաև փորձաշրջանի առաջին 1 տարվա ընթացքում Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանին պարտավորեցնել մասնակցել հանրօգուտ աշխատանքների կատարմանը:
Վճռվել է Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը վերցացնել, իսկ այլընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքը վերացնել դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո:
Վճռվել է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված <<Ռեալմի>> մոդելի 860644077621799/83 և 860644077621781/83 գործարանային համարով բջջային հեռախոսը թողնել Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի տնօրինությանը, իսկ Նարեկ Խաչատրյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և վերցված 3,2 գրամ հաստատուն չոր քաշով <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցը, ցուցմունքը տեղում ստուգելու ապացուցողական գործողության ժամանակ հայտնաբերված և վերցված 0,87 գրամ հաստատուն չոր քաշով <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցը, Արթուր Անդրանիկի Ղևոնդյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և վերցված այրված, մոխրացած նյութի մասնիկներում հայտնաբերված կանեփի բույսի կաննաբիոնիդներից՝ տետրահիդրոկաննաբնոլի հետքերով կապույտ պոլիմերային հատվածով ապակյա գլանակը կցել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող թիվ 17117925 քրեական վարույթին:
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
2025 թվականի հոկտեմբերի 08-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազ Դ․Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի օգոստոսի 27-ի վերը նշված դատավճռի դեմ: Քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2025 թվականի հոկտեմբերի 15-ին, մակագրվել է դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր Մ.Հարությունյան, կազմի դատավորներ Ա.Ղուկասյան, Ա․Բեկթաշյան), նախագահող դատավորի աշխատակազմին է փոխանցվել 2025 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։
2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ի ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի «Վերաքննիչ բողոքը վարույթ ընդունելու և քրեական գործը դատաքննության նշանակելու մասին» որոշմամբ՝ Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազ Դ․Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ։ Թիվ ԵԴ1/1578/01/25 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով, նշանակվել է դատաքննության։ Մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պահպանվել է։

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է ներկայացվել այն բանի համար, որ․
«(…) [Նա], իր անձնական օգտագործման համար <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց ձեռք բերելու առիթով առնչվելով <<Տելեգրամ>> բջջային հավելվածի վարույթի նախաքննությամբ անհատականացնող տվյալները չպարզված <<Թայմ 420>> անվամբ օգտատիրոջ (այսուհետ նաև՝ Օգտատեր) հետ՝ հերթական անգամ իր անձնական օգտագործման համար քրեական վարույթի նախաքննությամբ չպարզված օրը թմրամիջոց ձեռք բերելու ընթացքում տեղեկանալով, որ Օգտատերը չունի թմրամիջոցներ տեղադրող՝ առաջարկել է նրան՝ նրա մոտ անցնել աշխատանքի, որից հետո Օգտատերը, ներկայացնելով աշխատանքային պայմանները, հայտարարել է, թե այդ դեպքում նա երեք ամսում կարող է աշխատել 12.000 ԱՄՆ դոլլար։ Որոշ ժամանակ անց գտնվելով ֆինանսական խնդիրների մեջ, չունենալով աշխատանք և կայուն եկամուտ՝ նա աշխատանքի անցնելու նպատակով՝ կրկին կապ է հաստատել Օգտատիրոջ հետ, որից հետո նրանք պայմանավորվել են, որ նա Օգտատիրոջ հանձնարարությամբ վերջինի մատնանշած վայրերից կվերցնի թմրամիջոցով համալրված փաթեթներ և Երևանի տարբեր վայրերում տեղադրելով ու Օգտատիրոջն ուղարկելով արդեն իսկ տեղադրված փաթեթների գտնվելու վայրերի կոորդինատային տվյալներ պարունակող լուսանկարներ, մի խումբ անձանց միջև ձեռք բերված նախնական պայմանավորվածությամբ շահադիտական դրդումներով՝ այն է դրամական շահ, իսկ Նարեկ Խաչատրյանը նաև իր անձնական օգտագործման համար <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց ստանալու համար՝ ապօրինի կիրացնեն դրանք։ Օգտատիրոջ հետ նախնական պայմանավորվածություններ ձեռք բերելուց հետո, նա խախտելով <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի մասին>> ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջը, այն է՝ չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների և հոգեմետ հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու` թմրամիջոց ձեռք բերելու, պահելու, տեղափոխելու, տարածելու կամ դրանք իրացնելու թույլտվություն, 2025 թվականի հունվարի 27-ին, առավոտյան ժամերին ուղևորվել է Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանում գտնվող <<3-րդ մաս>> պայմանական անվամբ վայր, որտեղից ի կատարումն միմյանց միջև ձեռք բերված նախնական պայմանավորվածության՝ Օգտատիրոջ կողմից ուղարկված կոորդինատային տվյալների հիման վրա վերցրել է <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն) խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին>> ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ին ընդունված թիվ 707-Ն որոշման N1 հավելվածով որպես թմրամիջոց նախատեսված <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցով համալրված ընդհանուր զգալի չափի՝ 3,91 գրամ քաշով 6 փաթեթներ, որոնցից 0.87 գրամ քաշով 1 փաթեթը նույն օրը ապօրինի տարածել է՝ տեղադրելով այն Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում գտնվող Գետառի փողոցի 4/9 հասցեի հարակից ծառի տակ, իսկ 3.04 գրամ քաշով 5 փաթեթը հետագայում Երևանի Նոր Նորք վարչական շրջանում ապօրինի տարածելու եղանակով ապօրինի իրացնելու համար ապօրինի կերպով պահել է իր մոտ, որոնցից 1-ին փաթեթը հայտնաբերվել է 2025 թվականի հունվարի 28-ին վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ցուցմունքը տեղում ստուգելու արդյունքում, իսկ 5 փաթեթները հայտնաբերվել և վերցվել են ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից 2025 թվականի հունվարի 27-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության քրեական ոստիկանության գլխավոր վարչության Երևան քաղաքի վարչության մարդու դեմ ուղղված հանցագործությունների դեմ պայքարի բաժնում կատարված նրա անձնական խուզարկության արդյունքում։
Այսինքն, Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով:
Բացի այդ, Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանը քրեական վարույթի նախաքննությամբ չպարզված ժամանակահատվածում իր անձնական օգտագործման համար Օգտատիրոջից վերցնելով <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց, իր ընկերոջ՝ Արթուր Անդրանիկի Ղևոնդյանի հետ պայմանավորվել է հանդիպել Երևանի Ավան վարչական շրջանում գտնվող <<Հարսնաքար>> ռեստորանային համալիրի մոտ։ 2025 թվականի հունվարի 27-ին ուղևորվելով վերոնշյալ վայր՝ նա հանդիպել է Արթուր Ղևոնդյանին և հանդիպման ընթացքում առաջարկել նրան ծխելու եղանակով միասին գործածել իր մոտ գտնվող <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցը: Ստանալով Արթուր Ղևոնդյանի համաձայնությունը՝ նա իր մոտ գտնվող կաթուցիչի մեջ լցնելով թմրամիջոցը` նախ ծխել է ինքը, ապա խախտելով <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի մասին>> ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի 2-րդ կետի պահանջը, այն է` չունենալով բժշկական նպատակներով կամ բժշկի նշանակմամբ թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի շրջանառություն իրականացնելու թմրամիջոց ձեռք բերելու և պահելու կամ դրանք իրացնելու թույլտվություն, հյուրասիրելու եղանակով Արթուր Ղևոնդյանին ապօրինի իրացրել է <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մանր չափերը, շրջանառությունն արգելված թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն) խիստ ներգործող կամ թունավոր նյութեր պարունակող բույսերի ցանկը, դրանց մանր, զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, պրեկուրսորների խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը, թունավոր նյութերի ցանկը, խիստ ներգործող նյութերի ցանկը և դրանց խոշոր չափերը սահմանելու մասին>> ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ին ընդունված թիվ 707-Ն որոշման N1 հավելվածով որպես թմրամիջոց նախատեսված, կաթուցիչի մեջ գտնվող, քրեական վարույթի նախաքննությամբ չափը չպարզված <<Կանեփ>> տեսակի թմրամիջոց, որը Արթուր Ղևոնդյանը ծխելու եղանակով օգտագործել է։
Այսինքն, Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասով։(…)»:
3. Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2025 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԵԴ1/1578/01/25 դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» վերտառությամբ բաժնում նշել է.
«(…)Դատարանը, ուսումնասիրելով Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման համար նշանակություն ունեցող տվյալները, եկավ հետևյալ եզրահանգման.
Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանք է նախկինում արատավորված՝ դատապարտված չլինելը, ամուսնացած լինելը և դրականորեն բնութագրվելը:
Մասնավորապես՝ ըստ Արարատի մարզի Մասիս համայնքի Այնթապի վարչական ղեկավար Գ.Հովհաննիսյանի կողմից տրված բնութագրի՝ Ն.Խաչատրյանը դրսևորել է իրեն որպես պարզ, հասարակ, քաղաքավարի անձնավորություն: Բարեխիղճ է, բարյացակամ, հարգալից է վերաբերվում շրջապատի մարդկանց: Նարեկ Խաչատրյանը, որպես բնակիչ, բնութագրվում է դրական:
Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է՝ կամավոր կերպով 44-օրյա պատերազմին՝ Հադրութի պաշտպանական մարտերին մասնակցելը (ըստ ՀՀ պաշտպանության նախարարության Հանրապետական զինվորական կոմիսարիատի Արարատի մարզի զինվորական կոմիսարիատի կողմից տրված տեղեկանքի)։ Ընդ որում, կարևոր է նկատել, որ Նարեկ Խաչատրյանը, լինելով երկկողմանի ծնողազուրկ, մեկնել է զինվորական ծառայության, այնուհետև (այն ավարտելուց հետո)՝ ինքնակամ մասնակցել է մարտական գործողություններին:
Դատարանը Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում նաև՝ խնամքին անչափահաս երեխայի (Տիգրան Նարեկի Խաչատրյան, ծնված 2023 թվականի օգոստոսի 24-ին, վկայական՝ ԲԱ747500) առկայությունը: Ավելին՝ Դատարանը չի կարող անտեսել այն փաստը, որ մեղադրյալի անմիջական խնամքին է գտնվում նաև տատը՝ Ալվարդ Բաղդասարյանը (76 տարեկան է), ով թեև հաշմանդամություն չունի, սակայն վերջինի մոտ առկա են մի շարք հիվանդություններ՝ 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետ, սրտի քրոնիկ իշեմիկ հիվանդություն և զարկերակային գերճնշում:
Բացի այդ, Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է այն, որ դեռևս նախաքննության սկզբից վերջինը մեղքն ընդունել է, կատարածի համար զղջացել, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տվել և նախաքննությանն աջակցել, օժանդակել է։ Ավելին՝ հանրային մեղադրողը ևս ընդունեց, որ Նարեկ Խաչատրյանն աջակցել է գործի քննությանը։
Պետք է նկատել, որ վերը նշված մեղմացնող հանգամանքներն առկա են մեղսագրվող երկու հանցագործություններով էլ:
Միաժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Կատարված արարքների համար մեղադրյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի։
(…)
Դատարանը, հաշվի առնելով Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի կատարած արարքների բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ վերջինի կատարած հանցանքները հանդիսանում են ծանր հանցագործություններ, այդ թվում՝ նրա գործողությունների վտանգավորության աստիճանը (ավելի մանրմասն կքննարկվի ստորև), անձը դրականորեն բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև այն, որ մեղադրյալի կատարած արարքների համար քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով, գտնում է՝ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդված 1-ին մասով պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով՝ ազատազրկում՝ 4 (չորս) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի կիրառմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդված 1-ին մասով նախատեսված արարքի համար նշանակված 3 (երեք) տարի ժամկետով ազատազրկմանը պետք է մասնակի գումարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված արարքի համար նշանակված 4 (չորս) տարի ազատազրկման ժամկետից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիսը և արդյունքում՝ Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 4 (չորս) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, անկախ Հայաստանի Հանրապետության իրավազորությունից, փաստացի անազատության մեջ գտնվելու ժամկետը հաշվակցվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու, ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին՝ 1 օրը հաշվելով 1 օրվա դիմաց, ազատության սահմանափակման ձևով նշանակված պատժին՝ 1 օրը հաշվելով 2 օրվա դիմաց, իսկ հանրային աշխատանքների դեպքում՝ 1 օրը 8 ժամի դիմաց:
Նշված իրավանորմի ուժով Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ 4 (չորս) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակվող պատժից պետք է հաշվակցել (հանել) անազատության մեջ գտնվելու ողջ ժամանակը՝ 7 (յոթ) ամիս 1 (մեկ) օրը և Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի 10 (տասը) ամիս 29 (քսանինը) օր ժամկետով:
(…)
Նախ` Դատարանն արձանագրում է, որ Նարեկ Խաչատրյանի մոտ հայտնաբերված թմրանյութը <<Մարիխուանա>> տեսակի է, որը վերջինը պետք է տեղադրեր տարբեր վայրերում: Իսկ Արթուր Ղևոնդյանին իրացված թմրամիջոցը նույնպես եղել է <<Մարիխուանա>> տեսակի, որի չափը որոշել հնարավոր չի եղել:
Հայտնի է, որ թմրանյութերի տարբեր տեսակներ տարբեր կերպ են գործում կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա: Որքան մեծ է թմրամիջոցի ազդեցությունը մարդկային օրգանիզմի վրա, այնքան բարձր է նաև դրա ապօրինի շրջանառության հանրային վտանգավորությունը:
Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ օրենսդրական մակարդակում առկա չէ որևէ իրավական ակտ, որով թմրամիջոցները դասակարգվում են ըստ հանրային վտանգավարության աստիճանի՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանց հանրային վտանգավորությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության քրեորեն պատժելի չափաքանակները։
Մասնավորապես՝ օրենսդրորեն սահմանվում է, թե յուրաքանչյուր թմրամիջոցի ինչ չափաքանակի ապօրինի շրջանառության դեպքում է անձը ենթակա քրեական պատասխանատվություն։ Ընդ որում, տարբեր տեսակի թմրանյութերի համար տարբեր գրամային շեմեր են նախատեսված։
Վերոգրյալից ողջամտորեն կարելի է ենթադրել, որ ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման Հավելված N 1-ով նախատեսված այն թմրամիջոցները, որոնց նվազագույն չափաքանակը մոտ է զրոյին (օրինակ՝ հերիոին), օժտված են հանրության համար առավել բարձր հանրային վտանգավորությամբ։
Այլ կերպ՝ որքան քիչ է ՀՀ կառավարության որոշմամբ սահմանված կոնկրետ տեսակի թմրանյութի մանր չափերի նվազագույն գրամային միավորը, այնքան ողջամտորեն ավելի բարձր է այդ տեսակի թմրանյութի հանրային վտանգավորությունը, հետևաբար նաև դրա տարածման և ապօրինի շրջանառության վտանգը։ Այսինքն՝ օրենսդիրը տվյալ տեսակի թմրամիջոցի հանրային վտանգավորությունն այնքան բարձր է գնահատում, որ նույնիսկ դրա չնչին չափաքանակի ապօրինի շրջանառության դեպքում քրեական պատասխանատվություն է սահմանում։
Վերոգրյալի համատեքստում ուսումնասիրելով ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման Հավելված N 1-ում նախատեսված թմրանյութերը և դրանց նվազագույն գրամային միավորները՝ Դատարանը գտնում է, որ առնվազն թմրանյութի տեսակի հանրային վտանգավորությունը գնահատելիս <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցը թմրանյութերի ընդհանուր ցանկում համեմատաբար առավել ցածր հանրային վտանգավորությամբ է օժտված:
Անդրադառնալով Նարեկ Խաչատրյանի կողմից իրացման նպատակով ձեռք բերված <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրանյութի չափաքանակին՝ Դատարանը նախ արձանագրում է, որ ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման Հավելված N 1-ի NN ը/կ 78-ի համաձայն`<<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցի զգալի չափերը տատանվում են 2,5-12,5 գրամի սահմաններում:
Իսկ մեղադրյալ Նարեկ Խաչատրյանը մեղադրվում է մի դեպքում իրացման նպատակով 3.91 գրամ քաշով <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցի ձեռքբերման մեջ, մեկ այլ դեպքում, թմրամիջոց ծխելիս իր ընկերողջը մեկ անգամ կրկին <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց հյուրասիրելու մեջ:
Նշվածի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ վերը նշված չափաքանակն առերևույթ ավելի մոտ է ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման Հավելված N 1-ով (հանցանքի կատարման պահին գործող խմբագրություն) նախատեսված <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցի զգալի չափի նվազագույն սահմանագծին, որպիսի պայմաններում դրա հանրային վտանգավորությունը Դատարանը շատ ավելի նվազ է դիտարկում:
Վերը նշվածի հիման վրա Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Խաչատրյանի արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը՝ պայմանավորված թմրանյութի տեսակով և չափով, համեմատաբար ցածր են։ Ընդ որում, այս համատեքստում կարևոր է նկատել, որ Նարեկ Խաչատրյանին առաջադրված մեղադրանքը 2-րդ մասով է որակվել այլ ծանրացնող հանգամանքներով՝ մի խումբ անձանց կողմից և շահադիտական դրդումներով այն կատարելու համար, այլ ոչ թե՝ հայտնաբերված թմրամիջոցի չափաքանակով պայմանավորված:
Սույն դեպքում հարկ է քննարկել նաև հանցավորի շարժառիթը, մասնավորապես՝ թեև հանցավորն համանման հանցանքների կատարման պարագայում (թմրանյութը որոշակի գումարի դիմաց ինչ-որ վայրում տեղադրելու) այս կամ այլ ձևով իրացման նպատակ է հետապնդում, սակայն Դատարանի գնահատմամբ թմրանյութերի իրացումը վերջինի առաջնային կամ այլ կերպ ասած՝ ոչ հիմնական նպատակն է: Խոսքն այն մասին է, որ թմրանյութ տեղադրող անձը ոչ ճանաչում է ենթադրյալ իրացնողին, ոչ այն անձին, ով պատրաստվում է վերցնել թմրանյութերը, այդ հանգամանքների նկատմամբ առհասարակ նման բնույթի գործողություններ կատարողն անտարբերություն է դրսևորում, ավելին՝ վերջինը որևէ եկամուտ չի ստանում բուն իրացման փաստից: Կարելի է ասել, որ նա գործում է հանձնարարության հիման վրա, որպիսի պայմաններում իրացման նպատակ հետապնդում է անուղղակիորեն, քանի որ ըստ էության իր առաջնային նպատակը (շարժառիթը, շահագրգռվածությունը) կայանում է թմրանյութի տեղադրումից ստացվելիք գումարը (որը հիմնականում ֆիքսված է լինում)։
Վերոգրյալը շեշտվում է, որպեսզի ընդգծվի այն, որ հնարավոր չէ հանրային վտանգավորության միևնույն շեմին դասել իրացման առաջնային և միակ նպատակ հետապնդող անձի գործողությունները (թմրամիջոցների ենթադրյալ իրացնողին, որին չի ճանաչում թմրանյութ տեղադրողը) և այն անձի գործողությունները, ով թմրանյութեր տեղադրելով, գումար է վաստակում և իր տեղադրած թմրանյութերի իրացման փաստի կապակցությամբ անտարբերություն է դրսևորում: Այսինքն՝ հանցավորը շահագրգռվածություն չունի այն հարցում՝ արդյոք տեղադրված թմրանյութն ի վերջո կհասնի դրա տիրոջը, թե՝ ոչ, ինչ-որ մեկն այն կվերցնի, թե այդտեղ կմնա: Ավելին՝ վերջինին միևնույն է իրեն հանձնված փաթեթներում կան թմրանյութեր, թե ոչ, կամ այդ փաթեթները քանի գրամ են կշռում, համապատասխանում են իրենց պարունակության և այլն: Եվ ի վերջո, հանցավորի նման վերաբերմունքն ունի շատ պարզ և տրամաբանական պատճառաբանություն․ վերջինի ստացվելիք գումարը պայմանավորված չէ իր տեղադրած թմրանյութը վերցնողից կամ հնարավոր իրացումից, այլ մեղադրյալի պարտականություններն ավարտվում են (գումարն էլ փոխանցվում է) թմրանյութը համապատասխան վայրերում տեղադրելով։
Այլ կերպ ասած, բոլոր դեպքերում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով պատժի հարց քննարկելիս չի կարող միատեսակ մոտեցում դրսևորվել այն անձանց նկատմամբ, ովքեր թմրամիջոցների իրացման գործընթացում շատ ավելի ակտիվ գործողություններ են կատարում (ինտերնետային էջեր վարել, հաճախորդներ գտնել և այլն) կամ իրացնում են առավել ծանր ներգործություն ունեցող թմրամիջոցներ: Այլ խոսքով, այդ տրամաբանության համատեքստում պետք է տարբերակված մոտեցում դրսևորվի օրինակ՝ <<Կոկաին>> կամ <<Մեթամֆետամին>> տեսակի թմրամիջներ իրացնողների և <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց իրացնողների միջև:
Հաջորդիվ, իրացման փաստը գնահատելիս հարկ է նկատել, որ առաջադրված մեղադրանքներից մեկով Նարեկ Խաչատրյանին մեղսագրվում է ընկերոջը թմրամիջոց հյուրասիրելը՝ նրա հետ ծխելը: Այսինքն՝ կարևոր է այն հանգամանքը, որ տվյալ դեպքում խոսք չի գնում տարածված եղանակներով թմրամիջոց իրացնելու մասին, այլ պարզապես՝ մոտ ընկերոջը հյուրասիրելու մասին (ընդ որում՝ հենց նրա համաձայնությամբ), որը, ըստ էության, իր վտանգավորությամբ շատ ավելի նվազ է:
Եվ ի վերջո, անձի հանրային վտանգավորությունը գնահատելու տեսանկյունից Դատարանի համար չի կարող չկարևորվել այն իրողությունը, որ Նարեկ Խաչատրյանը տեղահանվել է Արցախի Հանրապետությունից, կորցրել է իր հայրենիքում գտնվող տունը, որի արդյունքում Հայաստանում ողջամտորեն հայտնվել է դժվարին կացության մեջ և այդ պայմանները նպաստել են, որպեսզի վերջինը գնա նման եղանակով գումար աշխատելու ճանապարհով: Բնականաբար, Դատարանի համար նման կերպով գումար աշխատելը որևէ ձևով ընդունելի չէ, սակայն անձի վտանգավորության գնահատման տեսանկյունից չի կարող հավասար մոտեցում դրսևորվել վերը նշված իրադրությունում հայտնված անձի պատասխանատվությունը և պատիժը որոշելիս, այն անձանց հետ, ովքեր սովորական կենսակերպ և կենցաղ վարելու պայմաններում փորձում են պարզապես հեշտ ճանապարհ ընտրել՝ գումար վաստակելու համար՝ զուտ ֆինանսական վիճակը բարելավվելու կամ ֆինանսապես ավելի կայուն լինելու համար:
Վերջիվերջո, Նարեկ Խաչատրյանի անձը (նրա տեսակը) գնահատելիս Դատարանի համար նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ վերջինը 25 տարեկան է, երկկողմանի ծնողազուրկ, հանցավոր հակումներ չունի և նախկինում արատավորված՝ դատապարտված չի եղել, ինչպես նաև՝ կամավոր հիմունքներով մասնակցել է 44-օրյա պատերազմին, այժմ նրա խնամքին են գտնվում կինը, անչափահաս երեխան և առողջական ծանր խնդիրներ ունեցող 76 տարեկան տատիկը:
Բացի այդ, Դատարանը կարևորում է վերջինի կողմից մեղքն ընդունելն ու կատարվածի համար զղջալը, քանի որ պատժի նպատակներից մեկը հանցավորի ուղղումն է: Այն դեպքում, երբ հանցավորը չի ընդունում իրեն մեղսագրվող արարքը, հերքում է իր մասնակցությունը դրան, բարդ է պատկերացնել ազատության պայմաններում պատժի նպատակների իրագործումը:
Ընդ որում՝ Դատարանի համար շատ ավելի էական է արձանագրել, որ Նարեկ Խաչատրյանն աջակցել է նախաքննության կատարմանը՝ տալով ինքնախոստովանական և ինքն իրեն մերկացնող ցուցմունքներ: Բացի այդ, ցուցմունքը տեղում ստուգելու ժամանակ ցույց է տվել այն վայրը, որտեղ արդեն իսկ տեղադրել էր թմրամիջոցը: Ավելին՝ քրեական գործում առկա ապացույցների ծանրակշիռ մասը մեղադրյալի և տելեգրամյան ալիքի օգտատիրոջ միջև տեղի ունեցած հեռախոսային հաղորդագրություններն են, որոնք հնարավոր է եղել արտածել մեղադրյալի կողմից իր հեռախոսի գաղտնաբառը հայտնելու արդյունքում:
Դատարանը, անդրադառնալով պատճառած վնասը վերականգնելու մասով վկայակոչված որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշմանը, հարկ է համարում նշել, որ սույն գործն ունի իր առանձնահատկությունը, այն է՝ դատապարտված մեղադրյալ Նարեկ Խաչատրյանի կողմից կատարված հանցագործությամբ, պայմանավորված դրա բնույթով, չի պատճառվել որևէ տեսակի նյութական վնաս, այսինքն՝ տվյալ դեպքում մեղադրյալն օբյեկտիվորեն չունի պատճառված վնասի փոխհատուցման պարտականություն:
Պատժի հետագա կրման անհրաժեշտության հարցը քննարկելիս առանցքային նշանակություն ունի նաև Նարեկ Խաչատրյանի անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածը․ թեև կալանքի (նաև տնային կալանքի) տակ գտնվելը չի կարող հավասարեցվել պատժի կրմանը, քանի որ դրանք տարաբնույթ նպատակներ են հետապնդում, այնուամենայնիվ, պետք է նկատել, որ որոշակի տևական ժամանակ հասարակությունից մեկուսացած լինելու հանգամանքը պետք է դերակատարություն ունենա և հաշվառման ենթարկվի անձի ուղղումը գնահատելիս։
Այլ կերպ ասած՝ հնարավոր չէ միևնույն հարթությամբ գնահատման ենթարկել մի անձի ուղղումը, ում նկատմամբ ազատության սահմանափակման գործիքակազմը առհասարակ չի կիրառվել և այն իրավիճակը, երբ անձը շուրջ 7 (յոթ) ամիս 1 (մեկ) օր գտնվել է անազատության, մեկուսացման պայմաններում, ինչը դրական ցուցիչ է պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից՝ պատժի մնացած մասն ազատության պայմաններում իրագործելու համար: Ընդ որում, կարևոր է նաև նկատել, որ Նարեկ Խաչատրյանը այդ ամբողջ ժամանակահատվածում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, չի խուսափել քննությունից և դատից, ինչը չի կարող հաշվի չառնվել ազատության պայմաններում անձի ուղղումը գնահատելու հարցում։
Հետևաբար՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերը նշվածը, գալիս է այն հետևության, որ որոշակի ժամկետով փորձաշրջան նախատեսված լինելու պայմաններում, Նարեկ Խաչատրյանի ուղղվելը և պատժի մնացյալ նպատակների իրագործումը հնարավոր կլինի առանց նշանակված պատիժը կրելու, ուստի նպատակահարմար է համարվում սահմանել փորձաշրջան՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
Պետք է արձանագրել, որ պատժի նպատակների իրականացում չի կարող ապահովվել առանց պարտականությունների սահմանման, ավելին՝ փորձաշրջանի ընթացքում որևէ պարտականության սահմանումն օրենսդրի ուղղակի պահանջն է: Դատարանի գնահատման փորձաշրջանի ընթացքում Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի վրա պետք է դնել առանց իր վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելու պարտականություն, իսկ բնակության վայրը փոխելու դեպքում պետք է վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնի այդ մասին:
Դրանից զատ, Դատարանը գտնում է, որ անձի ուղղման տեսանկյունից անհրաժեշտ է նախատեսել նաև հետևյալ պարտականությունը, մասնավորապես՝ փորձաշրջանի առաջին 1 տարվա ընթացքում Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանին պետք է պարտավորեցնել մասնակցել հանրօգուտ աշխատանքների կատարմանը:
Դատարանը նման պարտականության նախատեսումը խիստ անհրաժեշտ է համարում՝ նկատի ունենալով դատապարտված մեղադրյալի վերասոցիալականացումը:
Անդրադառնալով փորձաշրջանի ժամկետի ընտրությանը՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում ամենաերկար ժամկետով փորձաշրջանի նախատեսումն ինքնանպատակ է և որոշակի ժամանակ անց իր արդյունավետությունը կարող է կորցնել:
Այսպիսով՝ Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներին կարելի է հասնել՝ առանց Նարեկ Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը կրելու, այսինքն՝ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը:
Անդրադառնալով դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքը պետք է վերցացնել, իսկ այլընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքն անհրաժեշտ է վերացնել դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 100-րդ հոդվածով սահմանված կարգով՝ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված <<Ռեալմի>> մոդելի 860644077621799/83 և 860644077621781/83 գործարանային համարով բջջային հեռախոսը պետք է թողնել Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի տնօրինությանը, իսկ Նարեկ Խաչատրյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և վերցված 3,2 գրամ հաստատուն չոր քաշով <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցը, ցուցմունքը տեղում ստուգելու ապացուցողական գործողության ժամանակ հայտնաբերված և վերցված 0,87 գրամ հաստատուն չոր քաշով <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցը, Արթուր Անդրանիկի Ղևոնդյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված և վերցված այրված, մոխրացած նյութի մասնիկներում հայտնաբերված կանեփի բույսի կաննաբիոնիդներից՝ տետրահիդրոկաննաբնոլի հետքերով կապույտ պոլիմերային հատվածով ապակյա գլանակը պետք է կցել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող թիվ 17117925 քրեական վարույթին: (…)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Իր վերաքննիչ բողոքում Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազ Դ․Աղաջանյանը մասնավորապես նշել է. «(…) Սույն դատական ակտով դատարանը թույլ է տվել նյութական իրավունքի էական խախտում, ինչն ազդել է գործի ելքի վրա, մասնավորապես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84- րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, ինչպես նաև սահմանելով անձի ու նրա կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորությանը անհամապատասխան պատիժներ, դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդված 2-րդ մասով սահմանված իրավակարգավորումների պահանջները, որպիսի պայմաններում դատարանի կողմից սահմանված պատիժներն օրենսդրորեն հիմնավորված չեն, չեն համապատասխանում պատժի նշանակման կարգը սահմանող ՀՀ քրեական և քրեական դատավարության օրենսդրության պահանջներին:
(…)
Քրեաիրավական պրակտիկայում թմրաիրացման դեպքերն ամենից հաճախակի հանդիպող հանցանքներից են: Դեպքերն իրենց բովանդակությամբ բնականաբար տարբեր են լինում, բայց տևական փորձի արդյունքների ընդհանրացումը բերում է այն համոզման, որ դրանք դասակարգվում են տարատեսակ խմբերի, մասնավորապես հանդիպում են դեպքեր, երբ թմրաիրացումը նախատեսվում է կազմակերպել հատուցանելիության սկզբունքի հիման վրա և դեպքեր, երբ թմրաիրացումն իրականացվում է անհատույց, օրինակ հյուրասիրության եղանակով: Հանդիպում են թմրաիրացման դեպքեր, երբ թմրաիրացման հիմքում դրվում է պարբերականության սկզբունքը և հանդիպում են դեպքեր, երբ դրանք սահմանափակվում են կոնկրետ մեկ դեպքով: Տարբեր են լինում նաև մոտիվները՝ մի դեպքում թմրաիրացումը կարող է տեղ գտնել խղճահարությունից ելնելով, մյուս դեպքում՝ անօրինական հարստացման նկատառումներով: Անկախ ամեն ինչից թմրաիրացումը չի կարող համարվել նվազ վտանգավորությամբ աչքի ընկնող հանցավոր արարք, բայց լավն ու վատը, ծանրն ու թեթևը սովորաբար որոշվում են համեմատության մեջ, իսկ սույն պարագայում համեմատական գծեր անցկացնելիս պետք է կարծել, որ ամբաստանյալ Նարեկ Խաչատրյանին մեղսագրվող հատուցանելիության սկզբունքով և պարբերականություն ենթադրող թմրաիրացման դեպքն իր հանրային վտանգավորությամբ շատ ավելի վտանգավոր է, քան թմրաիրացման մեկանգամյա դեպքը, որը տեղի է ունեցել հյուրասիրության եղանակով: Այս համոզմունքի համատեքստում անդրադառնալով սույն դեպքին' պետք է փաստել, որ ամբաստանյալը ենթարկվելով անաշխատ, ապօրինի եկամուտ ունենալու գայթակղությանը, զբաղվել է թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության հանրային վտանգավորության տեսանկյունից առավել բարձր վտանգավորությամբ աչքի ընկնող հատուցանելիության սկզբունքով թմրամիջոցների ապօրինի իրացմամբ:
Հատկանշական է, որ «աշխատանքը» ոչ թե պարտադրվել է նրան ապօրինի որևէ եղանակով, ոչ թե նրան գայթակղելով, այլ աշխատանքի փնտրտուքը նախաձեռնել է ինքը մեղադրյալը, ընդ որում, եթե աշխատանքների բազմազանության մեջ նրա ընտրությունը կանգ է առել հատկապես այս «աշխատանքի» վրա, ապա նշանակում է նա արել է դա գիտակցված՝ հասկանալով բոլոր այն ֆինանսական խնդիրները, որոնք ծառացած են եղել նրա առաջ և այդ խնդիրների լուծումն ուղղակիորեն կապելով այն եկամտի հետ, որ նա կստանա աշխատանքի արդյունքում: Թե որքան անգամ է ամբաստանյալն իրականում ապօրինի տարածել թմրամիջոց իրեն վերագրվող եղանակով, հայտնի չի: Ենթադրվում է՝ անընդհատ, քանի այդ գործունեությունը կանխվել է միայն իրավապահ մարմինների աշխատակիցների կողմից բռնվելուց հետո, սակայն կարևոր է, որ թրմաիրացումը ամբաստանյալի մտքում պլանավորվել է թմրաիրացման, անժխտելիորեն, ամենածանր դրևորմամբ, այն է հատուցանելիության և պարբերականության տեսքով: Սա էապես բարձրացնում է արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը: Արարքի հանրային վտանգավորության տեսանկյունից քիչ կարևոր չէ, որ ամբաստանյալի համար միևնույն են եղել ապօրինի իրացման հասցեատերերին անհատականացնող հատկանիշները, այլ կերպ ասած միևնույն է եղել, թե ով հանդես կգա որպես թմրամիջոցների ապօրինի ձեռք բերողի դիրքերում, թեկուզ անչափահաս, թեկուզ մեծահասակ, կարևորը կատարված աշխատանքի արդյունքում հնարավոր լինի եկամուտ վաստակել և թեկուզ ուրիշների համար խնդիրներ ստեղծելով, թեթևացվեն իր սեփական խնդիրները:
Վերոգրյալ դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով պատիժը պայմանականորեն կիրառելու հարցին՝ պետք է նախադեպային դիրքորոշումը հիշատակել ևս մեկ անգամ' այո', պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու առանցքային չափանիշը դատարանի համոզվածությունն է, վստահությունն առ այն, որ առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է, սակայն դրանով հանդերձ սույն գործով Ն.Չաքմազյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի որոշման մեջ նշված չափանիշների պահպանվածության տեսանկյունից հնարավոր չէ ձևավորել վստահություն առ այն, թե ամբաստանյալի ուղղվելը, նրա կողմից նույնաբնույթ հանցագործությունների կատարումը բացառելը հնարավոր է պատժի պայմանական չկիրառման միջոցով, քանի որ առաջին՝ խիստ բարձր է հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, երկրորդ՝ հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցներն պայմաններ չեն ստեղծում 70-րդ հոդվածի կիրառման համար, երրորդ՝ մեղադրյալի դեպքում մեղքի ձևն է եղել ուղղակի դիտավորությունը և չորրորդ՝ մեղադրյալի կողմից քաջ գիտակցվել են հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները:
Այսպիսով, ամփոփելով վերոգրյալը պետք է փաստել, որը ամբաստանյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված պատիժն իր էությամբ արդարացի չէ, չի համապատասխանում հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, բավարար չէ նրան ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար, ինչը դատարանի կողմից ընտրած լուծումը մեղադրյալի և հասարակության գիտակցության մեջ այն նույնացնելու է կատարած հանցագործության համար արդարացի պատժից խուսափելու մտայնության հետ և կարող է պոտենցիալ վտանգ պարունակել հանցագործությունների ընդհանուր դինամիկ պատկերի համար՝ դրա բացասական փոփոխության տեսանկյունից: Ակնհայտ է, որ այս դեպքում հարվածի տակ է դրվում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2֊րդ մասով սահմանված նպատակների իրագործումը: Այս տեսանկյունից նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը բավարար երաշխիք չէ պատժի նպատակների իրագործման համար: (…)»:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է՝ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/1578/01/25 քրեական գործով 2025 թվականի օգոստոսի 27-ի դատավճիռը՝ ամբաստանյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով վերացնել և կայացնել նոր դատական ակտ:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Դատախազ Ռ․Մինասյանը, դատական նիստում ներկայացնելով իր բացատրությունները բերված բողոքի վերաբերյալ, խնդրել է բողոքը բավարարել։
(Վերը նշված և մյուս հարցերի մասով մանրամասն տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը։)

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.(…)»։
Ինչպես հետևում է մեջբերված քրեադատավարական դրույթներից, կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է մեղադրյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում՝ մեղադրյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե՝ ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավորվա՞ծ է արդյոք մեղադրյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Այսպես.
7. ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարած արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները:
Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
7. Զինծառայողի վրա կարող են դրվել այնպիսի պարտականություններ, որոնք չեն խոչընդոտում զինված ուժերի համապատասխան ստորաբաժանումում իր ծառայողական պարտականությունների կատարումը:
8. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը կարող է նշանակել նաև լրացուցիչ պատիժ, ինչպես նաև անվտանգության միջոց։
9. Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում խուսափում է դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա համակողմանի գնահատման ենթարկելով խուսափելու պատճառները՝ դատարանը վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կամ դատապարտյալի միջնորդությամբ մինչև 1 տարի ժամկետով երկարաձգում է անձի նկատմամբ նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը, այդ թվում` առավելագույն` 5 տարի ժամկետով նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը:
10. Եթե փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգելուց հետո անձը շարունակում է խուսափել դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
11. Եթե հանցագործությունների համակցությամբ նշանակվել է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, որը պայմանականորեն չի կիրառվել, և ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ, ապա դրա կատարումից խուսափելու դեպքում դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացնում է:
12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
13. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է դատարանը: Եթե դատարանը գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման արդյունքով որոշում է չվերացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և նոր կատարված հանցանքի համար նշանակում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, ապա այդ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, և փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգվում է մինչև 5 տարի ժամկետով: Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է մեկից ավելի անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացվում է: Եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը, ապա պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
14. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում պարզվում է, որ մինչև դատապարտվելն անձը կատարել է մեկ այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ապա դատարանը պատիժ է նշանակում հանցագործությունների համակցության համար պատիժ նշանակելու՝ սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով:
Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները, կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ: Եթե դատարանը նպատակահարմար չի համարում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը, ապա անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց:
15. Եթե անձը կատարել է նոր հանցանք մինչև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումն ուժի մեջ մտնելը, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կանոններով:
16. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարել է նոր հանցանք, որը բացահայտվում է փորձաշրջանն անցնելուց հետո, ապա անձը դրա համար պատիժը կրում է առանձին»:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի դրույթները ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, որոնք էության մեջ կիրառելի են նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող իրավակարգավորումների մասով, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները, հանցագործության ավարտվածության աստիճանը և այլն (տե՛ս, mutatis mutandis, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15 որոշումները և այլն)։
Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին՝ համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
(…) Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե՛ս, mutatis mutandis, Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշումը)»:
Վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ պատժի նպատակների իրացումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է ձևավորել նաև այն մասին, որ «(…)Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (...) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները` վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն (…) (տե՛ս, mutatis mutandis, Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը)»:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը» (տե՛ս, mutatis mutandis, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով՝ Վճռաբեկ դատարանը, վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, արձանագրել է, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
7.1. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 6. Պարզելով, որ նյութական օրենքի որևէ այլ դրույթ, ներառյալ գույքային հայցը լուծելու առումով, ճիշտ կիրառված չէ, վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ կամ վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր դատաքննության, կամ փոփոխում է դատական ակտը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
<<1. Պարզելով, որ առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս կամ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի չի առել պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող կամ հանցագործության վտանգավորությունը կամ մեղադրյալի անձը բնութագրող որևէ հանգամանք, որի արդյունքով նշանակել է անարդարացի՝ ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ պատիժ, վերաքննիչ դատարանը փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը՝ մեղմացնելով կամ խստացնելով պատիժը կամ այլ կերպ լուծելով պատժի կրման հարցը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները: (…)»։
7․2․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի. «(…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները» (տե՛ս, mutatis mutandis, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը):
Վճռաբեկ դատարանը ձևավորել է կայուն նախադեպային իրավունք, համաձայն որի՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ հանցանքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը ճիշտ գնահատելու և հանցավորի նկատմամբ համաչափ պատիժ նշանակելու համար անհրաժեշտ է, ի թիվս այլնի, հատուկ ուշադրություն դարձնել հանցավոր վարքագծի դրսևորման եղանակին, հանցագործության իրադրությանը, պատճառված վնասի բնույթին, արարքի նկատմամբ անձի հոգեբանական վերաբերմունքին, հանցագործության նպատակին և շարժառիթին:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ պատժի նշանակման համաչափության վերաբերյալ վերոհիշյալ դիրքորոշումները mutatis mutandis կիրառելի են նաև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում փորձաշրջանի ժամկետը որոշելիս, հաշվի առնելով նաև այդ ինստիտուտի գործադրման նպատակներն ու առանձնահատկությունները։ (տե՛ս, mutatis mutandis, տե՛ս նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 16․09․2022 թվականի թիվ ԱՐԴ/0008/01/20 որոշումը):
8. Սույն որոշման 7-7.2-րդ կետերում շարադրված իրավադրույթների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների և դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների լույսի ներքո գնահատելով մեղադրյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի կատարած հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում՝ նրա կատարած արարքները, դրանց արդյունքում քրեական օրենքով պաշտպանվող հասարակական հարաբերություններին պատճառված վնասը, հանցագործության կատարման եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքները կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով՝ նրա անձի բնութագրի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքների առկայության, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության հետ, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը ռեալ կրելու և այդ պարագայում հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների լիարժեք իրացումը: Հետևաբար, անհիմն են դատախազի վերաքննիչ բողոքում առկա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածը չկիրառելու և մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կիրառելու վերաբերյալ ներկայացված փաստարկները:
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ իր համաձայնությունն է հայտնում այս մասով Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին և հարկ է համարում նշել, որ Վերաքննիչ դատարանի վերը նշված հետևությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքներով, որ մեղադրյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանը նախկինում դատված չի եղել, դեռևս նախաքննության սկզբից վերջինը մեղքն ընդունել է, կատարածի համար զղջացել, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տվել և նախաքննությանն աջակցել, օժանդակել է։ Ավելին, համաձայն վիճարկվող դատական ակտի՝ հանրային մեղադրողը ևս ընդունել է, որ Նարեկ Խաչատրյանն աջակցել է գործի քննությանը։
Բացի այդ, վերը նշված հետևությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքներով, որ՝ մեղադրյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանը կամավոր կերպով մասնակցել է 44-օրյա պատերազմին՝ Հադրութի պաշտպանական մարտերին (ըստ ՀՀ պաշտպանության նախարարության Հանրապետական զինվորական կոմիսարիատի Արարատի մարզի զինվորական կոմիսարիատի կողմից տրված տեղեկանքի)։ Ընդ որում, կարևոր է նկատել, որ Նարեկ Խաչատրյանը, լինելով երկկողմանի ծնողազուրկ, մեկնել է զինվորական ծառայության, այնուհետև (այն ավարտելուց հետո)՝ ինքնակամ մասնակցել է մարտական գործողություններին:
Բացի այդ, վերը նշված հետևությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքներով, որ՝ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի խնամքին է անչափահաս երեխայի (Տիգրան Նարեկի Խաչատրյան, ծնված 2023 թվականի օգոստոսի 24-ին, վկայական՝ ԲԱ747500) առկայությունը, մեղադրյալի անմիջական խնամքին է գտնվում նաև տատը՝ Ալվարդ Բաղդասարյանը (76 տարեկան է), ով թեև հաշմանդամություն չունի, սակայն վերջինի մոտ առկա են մի շարք հիվանդություններ՝ 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետ, սրտի քրոնիկ իշեմիկ հիվանդություն և զարկերակային գերճնշում:
Վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը և սույն վարույթի նյութերը)։
Բացի այդ, ինչպես Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, այնպես էլ Վերաքննիչ դատարանի կողմից ի թիվս այլնի համապատասխան հետևության հանգելիս հաշվի է առնվում նաև մեղադրյալի անձը բնութագրող մյուս հանգամանքները, (այդ թվում՝ ամուսնացած լինելը և դրականորեն բնութագրվելը, մասնավորապես՝ ըստ Արարատի մարզի Մասիս համայնքի Այնթապի վարչական ղեկավար Գ.Հովհաննիսյանի կողմից տրված բնութագրի՝ Ն.Խաչատրյանը դրսևորել է իրեն որպես պարզ, հասարակ, քաղաքավարի անձնավորություն: Բարեխիղճ է, բարյացակամ, հարգալից է վերաբերվում շրջապատի մարդկանց: Նարեկ Խաչատրյանը, որպես բնակիչ, բնութագրվում է դրական:), նրա կողմից կատարված արարքների բնույթը և վտանգավորության աստիճանը (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 2-3-րդ կետերը)։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ իր համաձայնությունն է հայտնում մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևություններին, որ.
«(…)Նարեկ Խաչատրյանի մոտ հայտնաբերված թմրանյութը <<Մարիխուանա>> տեսակի է, որը վերջինը պետք է տեղադրեր տարբեր վայրերում: Իսկ Արթուր Ղևոնդյանին իրացված թմրամիջոցը նույնպես եղել է <<Մարիխուանա>> տեսակի, որի չափը որոշել հնարավոր չի եղել:
Հայտնի է, որ թմրանյութերի տարբեր տեսակներ տարբեր կերպ են գործում կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա: Որքան մեծ է թմրամիջոցի ազդեցությունը մարդկային օրգանիզմի վրա, այնքան բարձր է նաև դրա ապօրինի շրջանառության հանրային վտանգավորությունը: Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ օրենսդրական մակարդակում առկա չէ որևէ իրավական ակտ, որով թմրամիջոցները դասակարգվում են ըստ հանրային վտանգավարության աստիճանի՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանց հանրային վտանգավորությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության քրեորեն պատժելի չափաքանակները։
Մասնավորապես՝ օրենսդրորեն սահմանվում է, թե յուրաքանչյուր թմրամիջոցի ինչ չափաքանակի ապօրինի շրջանառության դեպքում է անձը ենթակա քրեական պատասխանատվություն։ Ընդ որում, տարբեր տեսակի թմրանյութերի համար տարբեր գրամային շեմեր են նախատեսված։
Վերոգրյալից ողջամտորեն կարելի է ենթադրել, որ ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման Հավելված N 1-ով նախատեսված այն թմրամիջոցները, որոնց նվազագույն չափաքանակը մոտ է զրոյին (օրինակ՝ հերիոին), օժտված են հանրության համար առավել բարձր հանրային վտանգավորությամբ։
Այլ կերպ՝ որքան քիչ է ՀՀ կառավարության որոշմամբ սահմանված կոնկրետ տեսակի թմրանյութի մանր չափերի նվազագույն գրամային միավորը, այնքան ողջամտորեն ավելի բարձր է այդ տեսակի թմրանյութի հանրային վտանգավորությունը, հետևաբար նաև դրա տարածման և ապօրինի շրջանառության վտանգը։ Այսինքն՝ օրենսդիրը տվյալ տեսակի թմրամիջոցի հանրային վտանգավորությունն այնքան բարձր է գնահատում, որ նույնիսկ դրա չնչին չափաքանակի ապօրինի շրջանառության դեպքում քրեական պատասխանատվություն է սահմանում։
Վերոգրյալի համատեքստում ուսումնասիրելով ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման Հավելված N 1-ում նախատեսված թմրանյութերը և դրանց նվազագույն գրամային միավորները՝ Դատարանը գտնում է, որ առնվազն թմրանյութի տեսակի հանրային վտանգավորությունը գնահատելիս <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցը թմրանյութերի ընդհանուր ցանկում համեմատաբար առավել ցածր հանրային վտանգավորությամբ է օժտված:
Անդրադառնալով Նարեկ Խաչատրյանի կողմից իրացման նպատակով ձեռք բերված <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրանյութի չափաքանակին՝ Դատարանը նախ արձանագրում է, որ ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման Հավելված N 1-ի NN ը/կ 78-ի համաձայն`<<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցի զգալի չափերը տատանվում են 2,5-12,5 գրամի սահմաններում:
Իսկ մեղադրյալ Նարեկ Խաչատրյանը մեղադրվում է մի դեպքում իրացման նպատակով 3.91 գրամ քաշով <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցի ձեռքբերման մեջ, մեկ այլ դեպքում, թմրամիջոց ծխելիս իր ընկերողջը մեկ անգամ կրկին <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց հյուրասիրելու մեջ:
Նշվածի համատեքստում Դատարանը գտնում է, որ վերը նշված չափաքանակն առերևույթ ավելի մոտ է ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի N 707-Ն որոշման Հավելված N 1-ով (հանցանքի կատարման պահին գործող խմբագրություն) նախատեսված <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցի զգալի չափի նվազագույն սահմանագծին, որպիսի պայմաններում դրա հանրային վտանգավորությունը Դատարանը շատ ավելի նվազ է դիտարկում:
Վերը նշվածի հիման վրա Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Նարեկ Խաչատրյանի արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը՝ պայմանավորված թմրանյութի տեսակով և չափով, համեմատաբար ցածր են։ Ընդ որում, այս համատեքստում կարևոր է նկատել, որ Նարեկ Խաչատրյանին առաջադրված մեղադրանքը 2-րդ մասով է որակվել այլ ծանրացնող հանգամանքներով՝ մի խումբ անձանց կողմից և շահադիտական դրդումներով այն կատարելու համար, այլ ոչ թե՝ հայտնաբերված թմրամիջոցի չափաքանակով պայմանավորված:
Սույն դեպքում հարկ է քննարկել նաև հանցավորի շարժառիթը, մասնավորապես՝ թեև հանցավորն համանման հանցանքների կատարման պարագայում (թմրանյութը որոշակի գումարի դիմաց ինչ-որ վայրում տեղադրելու) այս կամ այլ ձևով իրացման նպատակ է հետապնդում, սակայն Դատարանի գնահատմամբ թմրանյութերի իրացումը վերջինի առաջնային կամ այլ կերպ ասած՝ ոչ հիմնական նպատակն է: Խոսքն այն մասին է, որ թմրանյութ տեղադրող անձը ոչ ճանաչում է ենթադրյալ իրացնողին, ոչ այն անձին, ով պատրաստվում է վերցնել թմրանյութերը, այդ հանգամանքների նկատմամբ առհասարակ նման բնույթի գործողություններ կատարողն անտարբերություն է դրսևորում, ավելին՝ վերջինը որևէ եկամուտ չի ստանում բուն իրացման փաստից: Կարելի է ասել, որ նա գործում է հանձնարարության հիման վրա, որպիսի պայմաններում իրացման նպատակ հետապնդում է անուղղակիորեն, քանի որ ըստ էության իր առաջնային նպատակը (շարժառիթը, շահագրգռվածությունը) կայանում է թմրանյութի տեղադրումից ստացվելիք գումարը (որը հիմնականում ֆիքսված է լինում)։
Վերոգրյալը շեշտվում է, որպեսզի ընդգծվի այն, որ հնարավոր չէ հանրային վտանգավորության միևնույն շեմին դասել իրացման առաջնային և միակ նպատակ հետապնդող անձի գործողությունները (թմրամիջոցների ենթադրյալ իրացնողին, որին չի ճանաչում թմրանյութ տեղադրողը) և այն անձի գործողությունները, ով թմրանյութեր տեղադրելով, գումար է վաստակում և իր տեղադրած թմրանյութերի իրացման փաստի կապակցությամբ անտարբերություն է դրսևորում: Այսինքն՝ հանցավորը շահագրգռվածություն չունի այն հարցում՝ արդյոք տեղադրված թմրանյութն ի վերջո կհասնի դրա տիրոջը, թե՝ ոչ, ինչ-որ մեկն այն կվերցնի, թե այդտեղ կմնա: Ավելին՝ վերջինին միևնույն է իրեն հանձնված փաթեթներում կան թմրանյութեր, թե ոչ, կամ այդ փաթեթները քանի գրամ են կշռում, համապատասխանում են իրենց պարունակության և այլն: Եվ ի վերջո, հանցավորի նման վերաբերմունքն ունի շատ պարզ և տրամաբանական պատճառաբանություն․ վերջինի ստացվելիք գումարը պայմանավորված չէ իր տեղադրած թմրանյութը վերցնողից կամ հնարավոր իրացումից, այլ մեղադրյալի պարտականություններն ավարտվում են (գումարն էլ փոխանցվում է) թմրանյութը համապատասխան վայրերում տեղադրելով։
Այլ կերպ ասած, բոլոր դեպքերում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով պատժի հարց քննարկելիս չի կարող միատեսակ մոտեցում դրսևորվել այն անձանց նկատմամբ, ովքեր թմրամիջոցների իրացման գործընթացում շատ ավելի ակտիվ գործողություններ են կատարում (ինտերնետային էջեր վարել, հաճախորդներ գտնել և այլն) կամ իրացնում են առավել ծանր ներգործություն ունեցող թմրամիջոցներ: Այլ խոսքով, այդ տրամաբանության համատեքստում պետք է տարբերակված մոտեցում դրսևորվի օրինակ՝ <<Կոկաին>> կամ <<Մեթամֆետամին>> տեսակի թմրամիջներ իրացնողների և <<Մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց իրացնողների միջև:
Հաջորդիվ, իրացման փաստը գնահատելիս հարկ է նկատել, որ առաջադրված մեղադրանքներից մեկով Նարեկ Խաչատրյանին մեղսագրվում է ընկերոջը թմրամիջոց հյուրասիրելը՝ նրա հետ ծխելը: Այսինքն՝ կարևոր է այն հանգամանքը, որ տվյալ դեպքում խոսք չի գնում տարածված եղանակներով թմրամիջոց իրացնելու մասին, այլ պարզապես՝ մոտ ընկերոջը հյուրասիրելու մասին (ընդ որում՝ հենց նրա համաձայնությամբ), որը, ըստ էության, իր վտանգավորությամբ շատ ավելի նվազ է:
Եվ ի վերջո, անձի հանրային վտանգավորությունը գնահատելու տեսանկյունից Դատարանի համար չի կարող չկարևորվել այն իրողությունը, որ Նարեկ Խաչատրյանը տեղահանվել է Արցախի Հանրապետությունից, կորցրել է իր հայրենիքում գտնվող տունը, որի արդյունքում Հայաստանում ողջամտորեն հայտնվել է դժվարին կացության մեջ և այդ պայմանները նպաստել են, որպեսզի վերջինը գնա նման եղանակով գումար աշխատելու ճանապարհով: Բնականաբար, Դատարանի համար նման կերպով գումար աշխատելը որևէ ձևով ընդունելի չէ, սակայն անձի վտանգավորության գնահատման տեսանկյունից չի կարող հավասար մոտեցում դրսևորվել վերը նշված իրադրությունում հայտնված անձի պատասխանատվությունը և պատիժը որոշելիս, այն անձանց հետ, ովքեր սովորական կենսակերպ և կենցաղ վարելու պայմաններում փորձում են պարզապես հեշտ ճանապարհ ընտրել՝ գումար վաստակելու համար՝ զուտ ֆինանսական վիճակը բարելավվելու կամ ֆինանսապես ավելի կայուն լինելու համար:
Վերջիվերջո, Նարեկ Խաչատրյանի անձը (նրա տեսակը) գնահատելիս Դատարանի համար նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ վերջինը 25 տարեկան է, երկկողմանի ծնողազուրկ, հանցավոր հակումներ չունի և նախկինում արատավորված՝ դատապարտված չի եղել, ինչպես նաև՝ կամավոր հիմունքներով մասնակցել է 44-օրյա պատերազմին, այժմ նրա խնամքին են գտնվում կինը, անչափահաս երեխան և առողջական ծանր խնդիրներ ունեցող 76 տարեկան տատիկը:
Բացի այդ, Դատարանը կարևորում է վերջինի կողմից մեղքն ընդունելն ու կատարվածի համար զղջալը, քանի որ պատժի նպատակներից մեկը հանցավորի ուղղումն է: Այն դեպքում, երբ հանցավորը չի ընդունում իրեն մեղսագրվող արարքը, հերքում է իր մասնակցությունը դրան, բարդ է պատկերացնել ազատության պայմաններում պատժի նպատակների իրագործումը:
Ընդ որում՝ Դատարանի համար շատ ավելի էական է արձանագրել, որ Նարեկ Խաչատրյանն աջակցել է նախաքննության կատարմանը՝ տալով ինքնախոստովանական և ինքն իրեն մերկացնող ցուցմունքներ: Բացի այդ, ցուցմունքը տեղում ստուգելու ժամանակ ցույց է տվել այն վայրը, որտեղ արդեն իսկ տեղադրել էր թմրամիջոցը: Ավելին՝ քրեական գործում առկա ապացույցների ծանրակշիռ մասը մեղադրյալի և տելեգրամյան ալիքի օգտատիրոջ միջև տեղի ունեցած հեռախոսային հաղորդագրություններն են, որոնք հնարավոր է եղել արտածել մեղադրյալի կողմից իր հեռախոսի գաղտնաբառը հայտնելու արդյունքում:
(․․․)
Պատժի հետագա կրման անհրաժեշտության հարցը քննարկելիս առանցքային նշանակություն ունի նաև Նարեկ Խաչատրյանի անազատության մեջ գտնվելու ժամանակահատվածը․ թեև կալանքի (նաև տնային կալանքի) տակ գտնվելը չի կարող հավասարեցվել պատժի կրմանը, քանի որ դրանք տարաբնույթ նպատակներ են հետապնդում, այնուամենայնիվ, պետք է նկատել, որ որոշակի տևական ժամանակ հասարակությունից մեկուսացած լինելու հանգամանքը պետք է դերակատարություն ունենա և հաշվառման ենթարկվի անձի ուղղումը գնահատելիս։
Այլ կերպ ասած՝ հնարավոր չէ միևնույն հարթությամբ գնահատման ենթարկել մի անձի ուղղումը, ում նկատմամբ ազատության սահմանափակման գործիքակազմը առհասարակ չի կիրառվել և այն իրավիճակը, երբ անձը շուրջ 7 (յոթ) ամիս 1 (մեկ) օր գտնվել է անազատության, մեկուսացման պայմաններում, ինչը դրական ցուցիչ է պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից՝ պատժի մնացած մասն ազատության պայմաններում իրագործելու համար: Ընդ որում, կարևոր է նաև նկատել, որ Նարեկ Խաչատրյանը այդ ամբողջ ժամանակահատվածում դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, չի խուսափել քննությունից և դատից, ինչը չի կարող հաշվի չառնվել ազատության պայմաններում անձի ուղղումը գնահատելու հարցում։
Հետևաբար՝ Դատարանը, հաշվի առնելով վերը նշվածը, գալիս է այն հետևության, որ որոշակի ժամկետով փորձաշրջան նախատեսված լինելու պայմաններում, Նարեկ Խաչատրյանի ուղղվելը և պատժի մնացյալ նպատակների իրագործումը հնարավոր կլինի առանց նշանակված պատիժը կրելու, ուստի նպատակահարմար է համարվում սահմանել փորձաշրջան՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով։» (…)» (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը):
Այսպիսով Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատախազի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում բավարար չեն հանգելու այն հետևության, որ պատժի նպատակները չեն կարող իրացվել առանց մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը ռեալ կրելու և վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները տվյալ դեպքում անհիմն են: Այսինքն, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և փորձաշրջան սահմանելու անհրաժեշտության վերաբերյալ հետևությունն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր է, և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
Մասնավորապես, սույն որոշման 7-7.2-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով վերը նշված փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալի նկատմամբ պատժի կրման հարցը լուծելիս հաշվի է առել պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող բոլոր հանգամանքները, հանցագործության վտանգավորության աստիճանը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով պատժի կրման հարցն այլ կերպ լուծելու իրավաչափ հիմքեր տվյալ դեպքում չկան։ Այսինքն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 377-րդ հոդվածի իրավակարգավորումների հաշվառմամբ համապատասխան խախտում արձանագրելու հիմքեր չկան։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, հետևաբար այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ ներկայացված վերաքննիչ բողոքն անհիմն է և պետք է մերժել։
9․ Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխաններն, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե՛ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
10. Ամփոփելով սույն որոշման 6-9-րդ կետերում շարադրված իրավական և փաստական վերլուծությունները և հետևությունները, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ բողոքարկված դատական ակտով մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ տրված լուծումները հիմնավորված են ու բավարար չափով պատճառաբանված, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է կամ կարող էր ազդել գործի ելքի վրա և կարող է հիմք հանդիսանալ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու համար: Ուստի, հիմք ընդունելով վերը նշված պատճառաբանությունները, Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազ Դ․Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ բողոքարկված դատական ակտը պետք է թողնել անփոփոխ։
11. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 370-371-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Նարեկ Գեղամի Խաչատրյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԵԴ1/1578/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ա․ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

Ա․ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ