ԵԴ1/1580/01/25



ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«10» հուլիսի 2025թ. ք. Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ՝ դատավոր Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆԻ

մեղադրյալ Աննա Աշոտի Սահակյանի պաշտպան Էդ․Աղաբեկյանի հատուկ վերանայման բողոքի հիման վրա գրավոր ընթացակարգով դատական վերանայման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (դատավոր՝ Արտակ Կարապետյան) 2025 թվականի մայիսի 20-ի թիվ ԵԴ1/1580/01/25 որոշումը,

ՊԱՐԶԵՑ

Հատուկ վերանայման վարույթի ընթացքը

1. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան) քննվում է քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Աննա Աշոտի Սահակյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով, 319-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 457-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և մյուսների:
2. 2025 թվականի մայիսի 20-ին Առաջին ատյանի դատարանը, նախնական դատալսումների ընթացքում քննարկելով մեղադրյալ Աննա Աշոտի Սահակյանի խափանման միջոցի հարցը, որոշել է մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
3. 2025 թվականի հունիսի 11-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի նշված որոշման դեմ մեղադրյալ Աննա Սահակյանի պաշտպան Էդ․Աղաբեկյանի հատուկ վերանայման բողոքը։
2025 թվականի հունիսի 25-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է թիվ ԵԴ1/1580/01/25 քրեական վարույթի հավելվածը, որը դատավոր Լ.Աբգարյանի աշխատակազմին է փոխանցվել 2025 թվականի հունիսի 26-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2025 թվականի հունիսի 30-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոքն ընդունվել է վարույթ:
2025 թվականի հուլիսի 7-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է ՀՀ գլխավոր դատախազության սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների գործերով վարչության պետի տեղակալ Ա.Մարգարյանի բացատրությունը։

Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

4. Աննա Աշոտի Սահակյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 3-րդ կետերով, 319-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 457-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն արարքների համար, որ «նա մասնակցել է Հարություն Իշխանի Մանուկյանի, Հարություն Վաչագանի Մարտիրոսյանի, Թեհմինա Հակոբի Մանուկյանի և դեռևս չպարզված այլ անձանց կողմից ստեղծված և ղեկավարած հանցավոր կազմակերպությանը և դրա կազմում կատարել մի շարք հանցագործություններ:
Մասնավորապես, Հարություն Մանուկյանը, Թեհմինա Մանուկյանը 2022 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին Հարություն Վաչագանի Մարտիրոսյանի և դեռևս չպարզված այլ անձանց հետ համաձայնության են եկել Երևան քաղաքում գտնվող, այլ անձանց պատկանող այն անշարժ գույքերը կեղծ լիազորագրեր պատրաստելու և օգտագործելու միջոցով խարդախությամբ հափշտակելու շուրջ, որոնք տարբեր պատճառներով մշտապես կամ առավելապես բնակեցված չեն եղել կամ այլ եղանակով չեն օգտագործվել: Այնուհետև, հանցավոր կազմակերպությանը մասնակցելու, մասնավորապես, իրենց նախնական դիտավորությամբ ընդգրկված գործողությունները՝ կեղծ լիազորագրերի օգտագործմամբ Հայաստանի Հանրապետությունում գործող տարբեր մարմիններից անհրաժեշտ փաստաթղթեր ստանալը, նոտարական վավերացմամբ գործարքներին մասնակցելը, դրանց նկատմամբ սեփականության իրավունքի պետական գրանցմանը մասնակցելը, այնուհետև՝ որևէ ձևով օտարելն ապահովելու նպատակով հանցավոր կազմակերպությանը մասնակից են դարձրել Բելլա Սերգեյի Ցինդրինային, Նինա Վասիլի Իվանովային, Մարինա Վիկտորի Պերվակովային, Մարգար Ֆրիդրիխի Մարգարյանին, Պասիխատ Իսմաիլգաջիի Մագամեդովային, Մահմուջան Մահամաջանի Տուլանովին, Ռաիսա Սալամբեկի Կիևային, Ռոզա Ուվայսի Կիևային, Անահիտ Հովիկի Պետրոսյանին, Աննա Աշոտի Սահակյանին, Հովհաննես Վարդանի Հովհաննիսյանին, Տարոն Գարեգինի Վիրաբյանին, Վահագն Մանուկի Առաքելյանին, Արթուր Էդիկի Գրիգորյանին, Արթուր Վարդանի Ղազարյանին, Էլմիրա Գեորգիի Սահակյանին, Համլետ Արտյոմի Գևորգյանին և այլ անձանց՝ խոստանալով յուրաքանչյուր անշարժ գույքի վաճառքից վերոգրյալ անձանց տալ տարբեր չափերի գումարներ։
Ընդ որում, հանցավոր կազմակերպությունը ղեկավարելու ընթացքում Հարություն Մանուկյանը, Թեհմինա Մանուկյանը և Հարություն Մարտիրոսյանն ապահովել են խմբի անդամների ջանքերի համաձայնեցվածությունը, խմբի ամրությունը, մասնակիցների կողմից իրենց առջև դրված նպատակներին հասնելու համար անհրաժեշտ կազմակերպվածությունը, ոտնձգությունը համատեղ կատարելու նախապես մշակված եղանակները, դերերի հստակ և մշակված բաշխումը, ինչպես նաև հանցանքների միասնական ջանքերով կատարումն ու հանցավոր կազմակերպության անդամներից յուրաքանչյուրի գործողության համաձայնեցվածությունը մյուսների գործողությունների հետ, իսկ հանցավոր կազմակերպության գործողությունները հաջողությամբ քողարկելու և դրա բացահայտումն անհնարին դարձնելու նպատակով հանցակիցների գործողությունները ղեկավարելիս Հարություն Մարտիրոսյանը, Թեհմինա Մանուկյանը և Հարություն Մանուկյանը հանցավոր կազմակերպության մասնակիցների հետ կապն ապահովել են բջջային հեռախոսների տարբեր համացանցային հավելվածներից օգտվելու միջոցով, որոնք գրանցված են եղել արտասահմանյան տարբեր բջջային հեռախոսահամարներով:
Վերոգրյալ հանցավոր կազմակերպությունը ստեղծած և ղեկավարած անձինք, հանցավոր կազմակերպության մասնակիցների հետ իրենց առջև դրված նպատակներին հասնելու համար անհրաժեշտ կազմակերպվածությամբ, ոտնձգությունը համատեղ կատարելու նախապես մշակված եղանակով, դերերի հստակ և մշակված բաշխմամբ ու հանցավոր կազմակերպության անդամներից յուրաքանչյուրի գործողության համաձայնեցվածությամբ, կեղծ լիազորագրերի օգտագործմամբ Երևան քաղաքում կատարել են ընդհանուր թվով տասնութ անշարժ գույքի հափշտակություններ, մասնավորապես, դրանցից 4-ը՝ փորձեր, 5-ը՝ նախապատրաստություններ, իսկ 9-ը՝ ավարտված հափշտակություններ, այնուհետև, այդ անշարժ գույքերի օտարման արդյունքում ստացել և հափշտակել են առանձնապես խոշոր չափերի գումարները։
Վերը հանցավոր նշված գործունեության ընթացքում հանցավոր կազմակերպությունը ստեղծած և ղեկավարող անձանցից Թեհմինա Մանուկյանի կողմից հավաքագրվել է հանցավոր կազմակերպության մասնակից Աննա Աշոտի Սահակյանը, ով իրականացրել է Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցի 34-րդ շենքի 4-րդ բնակարանի օտարման գործընթացում հանցավոր կազմակերպության կողմից նախապես մշակված դերաբաշխմանը համապատասխան իր գործողությունները:
Այսպես. Հարություն Մանուկյանը, պարզելով, որ Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցի 34-րդ շենքի 4-րդ հասցեում գտնվող բնակարանը տևական ժամանակ բնակեցված չէ, այդ մասին հայտնել է Թեհմինա Մանուկյանին և Հարություն Մարտիրոսյանին, որից հետո ձեռնամուխ են եղել կեղծ փաստաթղթերի պատրաստման և օգտագործման միջոցով խաբեության եղանակով նշված բնակարանը հափշտակելուն:
Բնակարանի սեփականատերերի և առկա սահմանափակումների վերաբերյալ տեղեկություններ ստանալու նպատակով Հարություն Մանուկյանը դիմել է իր կողմից հավաքագրված հանցավոր կազմակերպության մասնակից, այդ ընթացքում ՀՀ ԱՆ հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման և հատուկ նշանակության բաժնի ավագ հարկադիր կատարողի պաշտոնը զբաղեցնող Արթուր Էդիկի Գրիգորյանին:
Արթուր Գրիգորյանն իր աշխատանքային կապերն օգտագործելով պարզել է, որ Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցի 34-րդ շենքի 4-րդ հասցեում գտնվող բնակարանը միանձնյա սեփականության իրավունքով պատկանում է Լուսինե Ղազարյանին և գույքի նկատմամբ սահմանափակումներ առկա չեն, ինչի մասին հայտնել է Հարություն Մանուկյանին և դրա դիմաց ստացել 300 ԱՄՆ դոլար:
Հարություն Մանուկյանը վերոգրյալ տեղեկատվությունը փոխանցել է Թեհմինա Մանուկյանին, ով ձեռնամուխ է եղել կեղծ լիազորագրի պատրաստման գործընթացին, որի շրջանակներում ՌԴ է հրավիրել իր մտերիմ, հանցավոր կազմակերպության մասնակից Աննա Աշոտի Սահակյանին, ով 2023 թվականի սեպտեմբերի 27-ին ՀՀ-ից մեկնել է ՌԴ Մոսկվա քաղաք։
Մոսկվայում Աննա Սահակյանի լուսանկարով և Լուսինե Մանվելի Ղազարյանի անձնական տվյալներով Թեհմինա Մանուկյանը ոմն Կամոյի օժանդակությամբ պատրաստել է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու AS0693946 սերիա-համարի կեղծ անձնագիր, որից հետո Աննա Սահակյանը նշված կեղծ անձնագիրն օգտագործելով, որպես Լուսինե Ղազարյան, 2023 թվականի սեպտեմբերի 29-ին դիմել է ՌԴ Մոսկվա քաղաքի նոտար Աննա Ալեքսեյի Վասինայի ժամանակավոր պաշտոնակատար Տատյանա Ալեքսանդրի Մոսկովեցի գրասենյակ և սեղանամատյանի 77/351-4/77-2023-5- 78 համարի տակ գրանցված թիվ 77A 4475696 հերթական համարով լիազորագիր է տվել Գայանե Մարգարյանի անվամբ, որով Գ.Մարգարյանը լիազորվել է օտարել հիշյալ բնակարանը:
Հանցավոր կազմակերպությունը ստեղծած և ղեկավարող անձինք 2023 թվականի սեպտեմբերին հանցավոր կազմակերպության անդամ Մարգար Ֆրիդրիխի Մարգարյանի միջոցով հանցավոր կազմակերպության մասնակից չհանդիսացող Գայանե Մարգարյանին են փոխանցել վերը նշված կեղծ լիազորագիրը։
Գայանե Մարգարյանը 2023 թվականի հոկտեմբերի 5-ին ՀՀ կադաստրի կոմիտե գրավոր դիմումներ է ներկայացրել՝ խնդրելով տրամադրել Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցի 34-րդ շենքի 4-րդ բնակարանի նոր վկայական, բնակարանի հատակագծի պատճենները, ինչպես նաև բնակարանի վերաբերյալ միասնական տեղեկատվություն՝ դիմումին կից ներկայացնելով իր անձնագրի պատճենը, նոտարի կողմից վավերացված 77 4475696 համարի կեղծ լիազորագիրը:
Նշված փաստաթղթերը ստանալուց հետո՝ Գայանե Մարգարյանը, ներկայացնելով վերը նշված կեղծ լիազորագիրը, Երևան նոտարական տարածքում 2023 թվականի հոկտեմբերի 9-ին կնքել է անշարժ գույքի առուվաճառքի պայմանագիր, որով հիշյալ հասցեում գտնվող անշարժ գույքն օտարել է Վարդան Արթուրի Վարդանյանին, որպիսի գործողությունների արդյունքում հանցավոր կազմակերպության կողմից խարդախության եղանակով հափշտակվել է Լուսինե Ղազարյանին պատկանող, առանձնապես խոշոր չափերի արժեքով բնակարանը, իսկ Վարդան Վարդանյանից՝ որպես պայմանագրի գին վճարված առանձնապես խոշոր չափերով՝ 270.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 107.330.400 ՀՀ դրամ գումարը:
Այնուհետև, Գայանե Մարգարյանը նշված անշարժ գույքի օտարման արդյունքում ստացված գումարը երկու փուլով կանխիկացրել և փոխանցել է անշարժ գույքի վաճառքի գործակալ Սարգիս Նորայրի Մինասյանին, ով, պայմանավորվածության համաձայն, վերցրել է վաճառքի գումարի 2 տոկոս միջնորդավճարը, իսկ մնացած գումարը փոխանցել Մարգար Մարգարյանին, ով էլ իր հերթին գումարը փոխանցել է Հարություն Մանուկյանին: Վերջինս նշված գումարից 50.000 ԱՄՆ դոլարը պահել է իրեն, 200.000 ՀՀ դրամն առձեռն փոխանցել է Մարգար Մարգարյանին, 5.000 ԱՄՆ դոլարն առձեռն տվել է Արթուր Գրիգորյանին, իսկ մնացած գումարը Մոսկվա քաղաքում փոխանցել է Թեհմինա Մանուկյանին, ով դրանից 20.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ռուբլին փոխանցել է Հարություն Մարտիրոսյանին»:
5. Առաջին ատյանի դատարանն իր 2025 թվականի մայիսի 20-ի որոշմամբ արձանագրել է. «(…) Անդրադառնալով մեղադրյալ Աննա Սահակյանի նկատմամբ տնային կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմաններին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Դեռևս գործի մինչդատական վարույթի փուլում մեղադրյալ Աննա Սահակյանի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս դատարանները արձանագրել են, որ ըստ էության առկա է Աննա Սահակյանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականությունը՝ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ մեղադրյալը կարող է միջամտություն ունենալ ապացուցման գործընթացին, ինչպես նաև առկա է մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելու և փախուստի դիմելու հավանականությունը։
Սույն փուլում Դատարանն արձանագրում է, որ թեև պայմանավորված քրեական գործը դատարանի վարույթում գտնվելու հանգամանքով Աննա Սահակյանի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքում դրված ռիսկերի աստիճանը նվազել է, սակայն ոչ այն աստիճանի, որը հնարավորություն կտա Դատարանին պատճառաբանված որոշում կայացնելու կիրառված տնային կալանքը փոխելու և Աննա Սահակյանի նկատմամբ այլընտրանքային այլ խափանման միջոց և/կամ միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ: Նշվածի համատեքստում Դատարանը գնահատման է արժանացնում այն, որ գործի քննությունը նոր է սկսվել, դեռևս չի հետազոտվել որևէ ապացույց, չեն հարցաքննվել գործով անցնող անձինք: Ըստ այդմ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Աննա Սահակյանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու, այն է՝ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը շարունակում է պահպանվել, և Դատարանը մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելուն ուղղված բավարար երաշխիքների կիրառմամբ պետք է հնարավորություն ունենա գործը քննելու:
Նոր հանցանք կատարելու հավանականության համատեքստում Դատարանը գնահատման է արժանացնում մեղադրյալի կողմից ենթադրաբար նույն ժամանակահատվածում տարասեռ մի քանի հանցանքներ կատարելու հանգամանքը և դրանցում մեղադրյալի ունեցած դերակատարությունը, որոնք համակցության մեջ հիմք են տալիս գալու եզրահանգման, որ Աննա Սահակյանի կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականությունն առկա է։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալ Աննա Սահակյանի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությանը, ապա Դատարանն այն առումով գնահատման է արժանացնում մեղադրյալի կողմից ենթադրաբար կեղծ անձնագիր օգտագործելու հանգամանքը, ինչպես նաև մեղսագրվող արարքների բնույթը և դրանց համար նախատեսված պատժի խստությունը։
Վերը նշված հիմնավորումներով Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աննա Սահակյանի նկատմամբ համակցությամբ կիրառված խափանման միջոցներ տնային կալանքը և բացակայելու արգելքը, չեն կարող փոփոխվել և վերջինիս նկատմամբ չեն կարող կիրառվել այլընտրանքային այլ խափանման միջոցներ, քանի որ դրանց կիրառումն անբավարար է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար: (…)»:

Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, դրանք հաստատող փաստերը և պահանջը.

6. Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ փաստարկներով.
Բողոքի հեղինակը մասնավորապես նշել է, որ մեղադրյալ Աննա Սահակյանի՝ ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում վերջինիս կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը դատարանը պայմանավորել է բացառապես հիշյալ քրեական գործի շրջանակներում Աննա Սահակյանին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքների ծանրության աստիճանով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածների սանկցիայով նախատեսված պատժի խստությամբ: Մինչդեռ մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև ակնկալվող պատժի խստությունը չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք։
Ինչ վերաբերում է ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում մեղադրյալի կողմից նոր հանցանք կատարելը կանխելու նպատակի մասով դատարանի պատճառաբանություններին, ապա տվյալ դեպքում դատարանը հիմնվել է բացառապես մեղադրյալի կողմից տարասեռ մի քանի ենթադրյալ հանցանքներ կատարելու ենթադրության վրա, մինչդեռ քրեադատավարական օրենքով նախատեսված ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով դեռևս չի հաստատվել Աննա Սահակյանի կողմից վերջինիս մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքները կատարելու հանգամանքը (առկա չէ տվյալ գործով Աննա Սահակյանի մասով օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ): Նշված նպատակի մասով, որպես կանոն, դատարանների կողմից քննարկման առարկա է դարձվում անձի՝ նախկինում դատապարտված լինելու հանգամանքը (ընդ որում՝ նույնասեռ հանցագործությունների կատարման համար), ինչպես նաև մեղադրյալի անձը բնութագրող մի շարք տվյալներ, մինչդեռ այդ մասով դատարանի կողմից որևէ ակնարկ նույնիսկ չի արվել:
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի կողմից ազատության մեջ հայտնվելու դեպքում իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դրված պարտականությունները չկատարելու հավանականությանը, ապա այդ մասով դատարանն ըստ էության որևէ հիմնավորում չի ներկայացրել, միայն արձանագրել է, որ վարույթի տվյալ փուլում՝ պայմանավորված քրեական գործը դատարանի վարույթում գտնվելու հանգամանքով, Աննա Սահակյանի նկատմամբ տնային կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքում դրված ռիսկերի աստիճանը նվազել է, սակայն ոչ այն աստիճանի, որը հնարավորություն կտա դատարանին պատճառաբանված որոշում կայացնելու կիրառված տնային կալանքը փոխելու և Աննա Սահակյանի նկատմամբ այլընտրանքային այլ խափանման միջոց և/կամ միջոցներ կիրառելու վերաբերյալ: Ընդ որում, դատարանի դիրքորոշումը բացառապես հիմնվել է այն հանգամանքի վրա, որ գործի քննությունը նոր է սկսվել, դեռևս չի հետազոտվել որևէ ապացույց, չեն հարցաքննվել գործով անցնող անձինք: Ըստ այդմ՝ դատարանն արձանագրել է, որ Աննա Սահակյանի կողմից իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու, այն է՝ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը շարունակվում է պահպանվել:
Հետևաբար, դատարանի կողմից փաստարկված չի ներկայացվել որևէ տվյալ կամ հանգամանք առ այն, թե ինչպես պետք է մեղադրյալն ազատության (հարաբերական) մեջ հայտնվելու պայմաններում խոչընդոտի գործի քննությանը:
Բողոք բերած անձը փաստարկել է նաև, որ դատարանն ըստ էության որևէ հիմնավորում չի ներկայացրել մեղադրյալ Աննա Սահակյանի նկատմամբ նվազ խիստ այլընտրանքային խափանման միջոց (միջոցներ) կիրառելու անհնարինության մասով, միայն ուղղակիորեն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով սահմանված նպատակներին հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի նկատմամբ նվազ խիստ այլընտրանքային խափանման միջոցի կամ դրանց համակցության կիրառմամբ: Ավելին՝ դատարանը չի ներկայացրել որևէ փաստական տվյալ (տվյալներ), որի առկայության հանգամանքով պայմանավորված՝ հնարավոր չի լինի նվազ խիստ այլընտրանքային խափանման միջոցի և/կամ միջոցների համակցված կիրառման պայմաններում ապահովել մեղադրյալ Աննա Սահակյանի օրինական վարքագիծը: Հետևաբար հիմքում ունենալով անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս «նվազագույնի սկզբունքով» առաջնորդվելու հիմնարար գաղափարը՝ պաշտպանության կողմը գտնում է, որ տվյալ դեպքում մեղադրյալի նկատմամբ նվազ խիստ այլընտրանքային խափանման միջոցի (միջոցների) կիրառման անհնարինության մասով դատարանն առնվազն պետք է ներկայացներ այնպիսի պատճառաբանություններ, որոնք կփարատեին մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու անհրաժեշտությունը, մինչդեռ դատարանի կողմից նման պատճառաբանություններ չեն ներկայացվել:
Աննա Սահակյանի նկատմամբ նվազ խիստ այլընտրանքային խափանման միջոց (միջոցներ) կիրառելու հնարավորության համատեքստում բողոքի հեղինակը փաստել է, որ գործով նախաքննությունն ավարտվել է, նախաքննության ընթացքում վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից կատարված քննչական և վարութային այլ գործողությունների արդյունքում արդեն իսկ պարզվել են քրեական գործի համար նշանակություն ունեցող մի շարք հանգամանքներ (օրինակ՝ պարզվել են ենթադրյալ հանցանքների կատարմանն առնչություն ունեցած անձինք), ենթադրյալ հանցանքների կատարմանն առնչություն ունեցած անձանց նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում, հարցաքննվել են նաև ենթադրյալ հանցագործությունների դեպքի մասին այս կամ այն կերպ տեղյակ անձինք, գործում առկա են այնպիսի փաստական տվյալներ, որպիսիք հնարավորություն են տալիս դատարանին հետևության գալու «հիմնավոր կասկածի» առկայության մասին: Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ մինչ ներկա պահն առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք առ այն, որ մեղադրյալ Աննա Սահակյանը խոչընդոտել է քննությանը, ակնհայտ է, որ որպես խափանման միջոց տնային կալանք կիրառելու որոշում կայացնելու օրվա դրությամբ առկա է իրավիճակի զգալի փոփոխություն՝ երկարատև և շարունակական կալանավորման հիմքի էական նվազում:
Բացի այդ, Աննա Սահակյանը մինչ անազատության մեջ հայտնվելը աշխատել և հոգացել է իր և իր ընտանիքի ապրուստի միջոցները, ներկայում Աննա Սահակյանի և վերջինիս ընտանիքի համար առաջ է եկել ֆինանսական ծանր վիճակ: Աննա Սահակյանն ի վիճակի չէ իր ապրուստի համար անհրաժեշտ կարիքները բավարարել՝ անազատության մեջ գտնվելու հանգամանքով պայմանավորված: Նշվածից բացի, Աննա Սահակյանի նկատմամբ նվազ խիստ խափանման միջոցի կիրառման հնարավորության հարցի քննարկման համար էական նշանակություն ունի նաև վերջինիս տարիքը, սեռը և մշտական բնակության վայր ունենալու հանգամանքը:
Ելնելով վերոգրյալից՝ բողոքի հեղինակը խնդրել է. «Ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի կողմից թիվ ԵԴ1/1580/01/25 գործով մեղադրյալ Աննա Սահակյանի նկատմամբ կիրառված «խափանման միջոցը վերացնելու, փոխելու, դրա ժամկետը երկարաձգելու հարցը քննարկելու մասին» 2025 թվականի մայիսի 20-ին կայացված որոշումը և կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ՝ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառելով «վարչական հսկողություն» այլընտրանքային խափանման միջոց»։

Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.

7. Դատախազ Ա.Մարգարյանը գտել է, որ բողոքարկված դատական ակտը օրինական է և հիմնավորված, իսկ դրա դեմ ներկայացված բողոքն՝ անհիմն։
Մասնավորապես, վիճարկվող դատական ակտով պատշաճ հիմնավորվել է մեղադրյալին շարունակական կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունը, իսկ ներկայացված բողոքում այդ հանգամանքների ոչ հիմնավոր լինելու վերաբերյալ որևէ ողջամիտ պատճառաբանություն չի ներկայացվել: Դատական ակտում առկա են հիմնավոր պատճառաբանություններ ինչպես անձին շարունակական կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտության, այնպես էլ հանրային շահի՝ մասնավորի նկատմամբ գերակայության վերաբերյալ:
Բացի այդ, քրեական գործը գտնվում է դատարանի վարույթում, որպիսի հանգամանքի հաշվառմամբ պետք է հաշվի առնել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքն առ այն, որ նման դեպքերում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը դատական ակտը բեկանելիս պետք է ծանրակշիռ փաստարկներ ունենա, մինչդեռ նման փաստարկներ առկա չեն, այդպիսիք չեն վկայակոչվել նաև բողոքաբերի կողմից։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

8. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերն ու դրանք հաստատող փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյոք մեղադրյալ Աննա Սահակյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
9. ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով` (…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով: Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
(...) 4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն` «2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
(...)
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Անձին կարելի է կալանքի տակ պահել այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է վարույթի բնականոն ընթացքն ապահովելու համար, և քանի դեռ առկա են անձին կալանքի տակ պահելու հիմքերը, սակայն ամեն դեպքում այդ ժամկետը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածով կալանքի տակ պահելու համար սահմանված առավելագույն ժամկետները (…)
4. Դատական վարույթում կալանքը կարող է կիրառվել կամ դրա ժամկետը կարող է երկարաձգվել յուրաքանչյուր դեպքում երեք ամսից ոչ ավելի ժամկետով: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Իրավասու անձը մեղադրյալին ազատում է կալանքից, եթե՝
1) վերացել է անձին կալանքի տակ պահելու հիմքը կամ անհրաժեշտությունը. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի համաձայն՝ «2. Սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցները կարող է կիրառել միայն դատարանը: Դատական վարույթում դատարանն իրավասու է կիրառելու նաև սույն օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-8-րդ կետերով նախատեսված այլընտրանքային խափանման միջոցները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 286-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատարանում խափանման միջոց կիրառելու և կիրառված խափանման միջոցի ժամկետը երկարաձգելու վարույթի առարկան են կազմում մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման կամ կիրառված խափանման միջոցի ժամկետի երկարաձգման անհրաժեշտությունը և իրավաչափությունը, ավելի մեղմ խափանման միջոցներ կիրառելու հնարավորությունը, (…)»։
Տիգրան Պետրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող որոշ փաստական տվյալներով։ Սակայն միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ (…)»:
Դատական քննության փուլում գտնվող գործով դատարանի կողմից մեղադրյալի (ամբաստանյալի) ազատության իրավունքը սահմանափակող խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության ստուգման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանը Արման Մադաթյանի և Արքա Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2020 թվականի մայիսի 26-ի թիվ ԱՐԴ/0152/01/19 որոշմամբ արձանագրել է, որ. «որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լիներ ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենար պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ։ Հակառակ մոտեցումը, Վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։ (…)» :
10. Վերոգրյալ իրավական վերլուծությունների և հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի, դրանք հաստատող փաստերի շրջանակներում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշման հիմնավորվածությունը և այն համադրելով մեղադրյալ Աննա Սահակյանին մեղսագրվող արարքների բնույթի ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և վարույթի նյութերից բխող այլ տվյալների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Աննա Սահակյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելով, դատական սխալ թույլ չի տվել, իսկ բողոքաբերը ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա հիմնված փաստարկներով չի հիմնավորել, որ տնային կալանքից զատ որևէ այլ այլընտրանքային խափանման միջոց կարող է ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ մեղադրյալ Աննա Սահակյանի հնարավոր ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար։
Մասնավորապես Վերաքննիչ դատարանը փաստում է՝ որպեսզի Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանը զերծ մնա Առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը սահմանափակելուց և Առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա բացասական ազդեցություն գործադրելուց, բողոքաբերը պետք է ներկայացնի այնպիսի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներ, որոնք թույլ կտան գալ հիմնավոր հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ակնհայտ անտեսվել են մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս գնահատման ենթակա հանգամանքները։ Մինչդեռ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի և ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի ուսումնասիրությունից հետևում է, որ խափանման միջոցի հարցը լուծելիս Առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, պատշաճ գնահատել է մեղադրյալ Աննա Սահակյանի կողմից գործի քննության ընթացքում ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու՝ հանցանք կտարելու, փախուստի դիմելու և իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու հնարավոր ռիսկերը, իսկ հակառակի մասին բողոքաբերի պնդումները հիմնված չեն ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա։
Այսպես, մեղադրյալի խափանման միջոցի հարցը լուծելիս Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատել է վերջինիս անձը, վարքագիծը, նրան մեղսագրված հանցագործությունների բնույթը, հանրային վտանգավորությունը, մեղադրյալի դերակատարությունը արարքների կատարման մեխանիզմում, ինչպես նաև վարույթի քննության՝ դեռևս նախնական դատալսումների փուլում գտնվելու և ապացույցների հետազոտված չլինելու հանգամանքները, որոնք իրենց համակցության մեջ թույլ են տալիս պատկերացում կազմել մեղադրյալ Աննա Սահակյանի հետագա ոչ իրավաչափ վարքագծի հնարավոր դրսևորումների վերաբերյալ։
Նշված հանգամանքների հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է նաև, որ դրանց համակցությունն էական նշանակություն ունի տնային կալանքից զատ այլ խափանման միջոցների կիրառման նպատակահարմարությունն ու իրավաչափությունը գնահատելու հարցում, և գտնում, որ այդ համակցությունը ողջամիտ ու բավարար հիմք է տալիս արձանագրելու, որ կոնկրետ դեպքում տնային կալանքից զատ որևէ այլ խափանման միջոց կամ դրանց համակցություն գործի քննության տվյալ փուլում չի կարող ապահովել արդյունավետ իրավական ներգործություն՝ Աննա Սահակյանի հավանական ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկը չեզոքացնելու համար։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի սեռի, տարիքի, մշտական բնակության վայր ունենալու և ֆինանսական ծանր կացության մեջ գտնվելու վերաբերյալ բողոքի հեղինակի փաստարկներին, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վարույթի քննության տվյալ փուլում դրանք բավարար չեն մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերին հակակշռելու համար։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բովանդակում է մեղադրյալ Աննա Սահակյանի խափանման միջոցի հարցը լուծելիս քննարկման ենթակա հարցերի վերաբերյալ անհրաժեշտ և բավարար պատճառաբանություններ, որի պայմաններում հատուկ վերանայման բողոքի փաստարկները բավարար չեն որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Աննա Սահակյանի նկատմամբ կիրառված տնային կալանքի ժամկետը երկարաձգելով՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, վարույթով ըստ էության կայացրել է ճիշտ լուծող դատական ակտ, որը բեկանելու կամ փոփոխելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրյալ Աննա Սահակյանի պաշտպան Էդ.Աղաբեկյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 289-րդ, 359-րդ, 362-րդ, 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Պաշտպան Էդ.Աղաբեկյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
Թիվ ԵԴ1/1580/01/25 վարույթով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի մայիսի 20-ի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման օրը և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ 15-օրյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ Լ.ԱԲԳԱՐՅԱՆ