Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ

ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

«13» մարտի 2026թ․ ք․Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության
քրեական դատարանը (այսուհետ՝ նաև Դատարան)

Նախագահությամբ՝ դատավոր Ս.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Է․ԴԱՎԹՅԱՆԻ
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող Ա․ԲԱԴԱԼՅԱՆԻ

Գ․ԱՌԱՔԵԼՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով թիվ ԵԴ1/3849/01/24 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով, քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական վարույթը կարճելու հարցը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի սեպտեմբերի 22-ին՝ ժամը 09։25-ին, թմրանյութ պահելու, օգտագործելու և իրացնելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով ձերբակալվել է Վահե Վաչագանի Խաչատրյանը։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնում 2024 թվականի սեպտեմբերի 22-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 11182924 քրեական վարույթը։
2024 թվականի սեպտեմբերի 22-ին որոշում է կայացվել թիվ 11182924 քրեական վարույթով հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկածի առկայության հիմքով Վահե Վաչագանի Խաչատրյանին ձերբակալելու մասին։
2024 թվականի սեպտեմբերի 23-ին որոշում է կայացվել թիվ 11182924 քրեական վարույթով դատաքիմիական փորձաքննություն նշանակելու մասին։
2024 թվականի սեպտեմբերի 24-ին որոշում է կայացվել թիվ 11182924 քրեական վարույթով Վահե Վաչագանի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2024 թվականի սեպտեմբերի 24-ին որոշում է կայացվել թիվ 11182924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Վահե Վաչագանի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է բացակայելու արգելքը։
2024 թվականի սեպտեմբերի 24-ին որոշում է կայացվել Վահե Խաչատրյանին ազատ արձակելու մասին։
2024 թվականի հոկտեմբերի 01-ին որոշում է կայացվել թիվ 11182924 քրեական վարույթով Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2024 թվականի հոկտեմբերի 01-ին որոշում է կայացվել ազատության մեջ գտնվող մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանին դատարան ներկայացնելու համար ձերբակալելու մասին։
2024 թվականի նոյեմբերի 12-ին որոշում է կայացվել թիվ 11182924 քրեական վարույթով հայտնաբերված և փորձագետի թիվ 1718ք-24 եզրակացության համաձայն 8 հատ փաթեթներում առակ ընդհանուր՝ 16,17 գրամ քաշով զանգվածները՝ «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը իրեղեն ապացույց ճանաչելու և քրեական վարույթում պահելու մասին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 24-ին՝ ժամը 10։00-ին, ձերբակալվել է Վարուժան Վազգենի Մուրադյանը։
2024 թվականի դեկտեմբերի 24-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն․Մարգարյանը միջնորդություն է ներկայացրել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ թիվ 11182924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանքը երկու ամիս ժամանակով կիրառելու մասին։
2024 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2167/06/24 որոշմամբ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն․Մարգարյանի միջնորդությունը բավարարվել է։ Թիվ 11182924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանքը՝ երկու ամիս ժամանակով։ Խափանման միջոց կալանքի սկիզբը հաշվվել է Վարուժան Վազգենի Մուրադյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 24-ից։
2025 թվականի փետրվարի 06-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Վարուժան Մուրադյանի պաշտպան Սեդա Յուզբաշյանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է։ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 24-ի թիվ ԵԴ1/2167/06/24 որոշումը թողնվել է անփոփոխ։
2025 թվականի փետրվարի 11-ին որոշում է կայացվել թիվ 11182924 քրեական վարույթով մեղադրյալ Վահե Վաչագանի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2025 թվականի փետրվարի 14-ին որոշում է կայացվել թիվ 11182924 քրեական վարույթից անջատել թիվ 11127325 քրեական վարույթը։
2025 թվականի փետրվարի 14-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն․Մարգարյանը միջնորդություն է ներկայացրել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ թիվ 11127325 քրեական վարույթով մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկու ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին։
2025 թվականի փետրվարի 18-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2167/06/24 որոշմամբ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն․Մարգարյանի միջնորդությունը բավարարվել է։ Թիվ 11127325 քրեական վարույթով մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երկու ամիս ժամանակով։
2025 թվականի մարտի 27-ին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշմամբ մեղադրյալ Վարուժան Մուրադյանի պաշտպան Արթուր Գրիգորյանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը մերժվել է։ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 18-ի թիվ ԵԴ1/2167/06/24 որոշումը թողնվել է անփոփոխ։
2025 թվականի ապրիլի 15-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն․Մարգարյանը միջնորդություն է ներկայացրել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ թիվ 11127325 քրեական վարույթով մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը մեկ ամիս ժամկետով երկարաձգելու մասին։
2025 թվականի ապրիլի 18-ին մեղադրյալ Վարուժան Մուրադյանի պաշտպան Արթուր Գրիգորյանը միջնորդություն է ներկայացրել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան՝ մեղադրյալ Վարուժան Մուրադյանի նկատմամբ կալանքի փոխարեն այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու մասին։
2025 թվականի ապրիլի 21-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի թիվ ԵԴ1/2167/06/24 որոշմամբ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն․Մարգարյանի միջնորդությունը բավարարվել է։ Պաշտպան Արթուր Գրիգորյանի կողմից ներկայացված միջնորդությունը մերժվել է։ Թիվ 11127325 քրեական վարույթով մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է մեկ ամիս ժամանակով։
2025 թվականի ապրիլի 30-ին որոշում է կայացվել թիվ 11127325 քրեական վարույթով մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
2025 թվականի մայիսի 01-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Շենգավիթ վարչական շրջանի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 11178325 քրեական վարույթը։
2025 թվականի մայիսի 06-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում ստացվել է թիվ ԵԴ1/1550/01/25 քրեական գործը՝ մեղադրական եզրակացությամբ, որը դատավոր Ս․Անդրեասյանին փաստացի հանձնվել է 2025 թվականի մայիսի 07-ին։
2025 թվականի մայիսի 08-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի մայիսի 16-ին՝ նախնական դատալսումների ընթացքում, որոշում է կայացվել մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամսով՝ մինչև 2025 թվականի օգոստոսի 24-ը։
2025 թվականի հուլիսի 31-ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամսով՝ մինչև 2025 թվականի նոյեմբերի 24-ը։
2025 թվականի նոյեմբերի 19-ին՝ հիմնական դատալսումների ընթացքում, որոշում է կայացվել մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է երեք ամսով՝ մինչև 2026 թվականի հունվարի 24-ը։

Էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
2025 թվականի ապրիլի 30-ի Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության դատախազ Ա․Բադալյանի որոշմամբ՝ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով, այն հանցանքի կատարման համար, որ նա «խախտելով «Թմրանյութերի և հոգեմետ (հոգեներգործող) նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, քննությամբ դեռևս չպարզված ժամանակահատվածում և հանգամանքներում, շահադիտական դրդումներով, իրացնելու նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել և 2024 թվականի սեպտեմբերի 22-ին՝ ժամը 09:25-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Արտաշիսյան փողոցի 51/17 շենքում Վահե Վաչագանի Խաչատրյանին 20.000 ՀՀ դրամի դիմաց ապօրինի իրացրել է ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707 որոշման 1-ին հավելվածով նախատեսված՝ խոշոր չափերի՝ ընդհանուր 16,17 գրամ հաստատուն չոր քաշով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց՝ 8 առանձին պոլիէթիլենային փաթեթներում փաթեթավորված, որը հայտնաբերվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Շենգավիթի բաժնում կատարված Վահե Խաչատրյանի անձնական խուզարկությամբ»:

Վարույթի մասնակիցների դիրքորոշումները
Հանրային մեղադրողը միջնորդեց քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական վարույթը կարճել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետի՝ այն է մեղադրյալի մահվան հիմքով՝ հաշվի առնելով, որ մեղադրյալի մայրը ցանկություն չհայտնեց ճանաչվելու մեղադրյալի օրինական ներկայացուցիչ։
Մահացած մեղադրյալի մայրը՝ Գոհար Առաքելյանը նշեց, որ ունի առողջական խնդիրներ։ Նշեց, որ չի ցանկանում ճանաչվել մեղադրյալի օրինական ներկայացուցիչ։
Պաշտպան Ա․Գրիգորյանը չէր ներկայացել դատական նիստին։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետի համաձայն՝ «Քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքները
1. Քրեական հետապնդում չպետք է հարուցվի, իսկ հարուցված քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, եթե`
(...)
10) անձը մահացել է.
(...)
Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 10-րդ կետով նախատեսված հանգամանքի առկայությունը քրեական հետապնդումը բացառող չէ, եթե մահացածի օրինական ներկայացուցիչն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ մահացածը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Այu դեպքում քրեական վարույթը շարունակվում է ընդհանուր կարգով, սակայն մեղադրական վերդիկտ կայացնելու դեպքում այդ անձի նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում: Սույն հոդվածի 1-ին մաuի 10-րդ կետը չի տարածվում քաղաքացիական դատավարության կարգով անձին մահացած ճանաչելու դեպքերի վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի համաձայն` «Քրեական վարույթը ենթակա է կարճման, եթե`
(...)
3) մեղադրյալի նկատմամբ դադարեցվել է քրեական հետապնդումը, և սպառվել են վարույթը շարունակելու բոլոր հնարավորությունները.»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 117-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1. Եթե խափանման միջոցի գործողության ընթացքում փոխվել կամ վերացել են դրա իրավաչափության պայմանները, վարույթն իրականացնող մարմինն իր իրավասության սահմաններում որոշում է կայացնում խափանման միջոցը փոխելու կամ վերացնելու մասին»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Սույն օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-14-րդ կետերով նախատեսված որևէ հանգամանքի առկայության դեպքում, երբ դա հնարավոր է առանց ապացույցների հետազոտման, դատարանը որոշում է կայացնում քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին: Եթե քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանքը վերաբերում է մեղադրյալներից մեկին, ապա քրեական հետապնդումը դադարեցվում է միայն նրա նկատմամբ՝ առանց վարույթը կարճելու:
2. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշմամբ վերացվում են տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները, իսկ վարույթը կարճելու դեպքում` նաև այլ անձանց նկատմամբ կիրառված հարկադրանքի միջոցները: Վարույթը կարճելու մասին որոշմամբ լուծվում է նաև իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը:
3. Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և վարույթը կարճելու մասին որոշման պատճենն ուղարկվում է հանրային մեղադրողին և վարույթի մասնավոր մասնակիցներին»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արամ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ` արձանագրելով հետևյալը. «(…) Թեև (…)ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածով սահմանված հիմքերն իրենց բովանդակությամբ, կիրառման իրավական հետևանքներով տարբեր են, այնուամենայնիվ, բոլորն էլ կրում են իմպերատիվ բնույթ և դրանցից գեթ մեկի առկայությունն արդեն իսկ բացառում է քրեական գործի վարույթը քրեական դատավարության ցանկացած փուլում։ Այլ կերպ, եթե վարույթ իրականացնող մարմինը հայտնաբերում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասում ամրագրված հանգամանքներից որևէ մեկը, ապա գործի վարույթը ենթակա է կարճման» (տե՛ս Ա.Սարգսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0503/06/10 որոշման 20-րդ կետը)։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Օգսեն Մկրտչյանի վերաբերյալ կայացված որոշման շրջանակներում արձանագրել է. «(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետով սահմանված հիմքի` քրեական հետապնդման ենթարկվող անձի մահվան դեպքում, այդ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը պետք է դադարեցվի, իսկ քրեական գործի վարույթը այդ անձի մասով` կարճվի։
Նշվածից բացառություն կարող է լինել միայն այն դեպքերում, երբ տվյալ գործով վարույթի իրականացումն անհրաժեշտ է.
ա) մահացածի իրավունքների վերականգնման համար,
բ) այլ անձանց նկատմամբ նոր ի հայտ եկած հանգամանքների կապակցությամբ գործը վերսկսելու համար։
Հետևաբար, եթե բացառություն կազմող վերոգրյալ անհրաժեշտությունը բացակայում է, ապա անձի մահվան դեպքում նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, իսկ քրեական գործի վարույթը` կարճման, անկախ նրանից, թե գործը քննության որ փուլում է գտնվում» (տե՛ս Օ.Մկրտչյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՐԴ/0150/01/12 որոշման 11-րդ կետը)։
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Անդրադառնալով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Վարուժան Մուրադյանը 2025 թվականի դեկտեմբերի 04-ին մահացել է (հիմք՝ ակտ N 24257, տրված՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի 05-ին)։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 55-րդ կետի համաձայն՝ «ծնողը, զավակը, որդեգրողը, որդեգրվածը, հարազատ կամ ոչ հարազատ (համահայր կամ համամայր) եղբայրը կամ քույրը, պապը, տատը, թոռը, ամուսինը, ամուսնու ծնողը կամ զավակի ամուսինը»։
ՀՀ ԱՆ ՔԿԱԳ գործակալության պետ Արման Ավետիսյանի կողմից ստացվել են Վարուժան Մուրադյանի վերաբերյալ ՔԿԱԳ էլեկտրոնային համակարգի միասնական գրանցամատյանում առկա տեղեկատվությունը, ըստ որի՝ մեղադրյալի մայրը հանդիսանում է Գոհար Իշխանի Մուրադյանը (ծնված՝ 21․10․1950թ․), հայրը՝ Վազգեն Սարգսի Մուրադյանը (ծնված՝ 06․07․1949թ․, մահացած՝ 30․05․2003թ․), դուստրը՝ Միլենա Վարուժանի Մուրադյանը (ծնված՝ 07․07․2014թ․), որդին՝ Վազգեն Վարուժանի Մուրադյանը (ծնված՝ 15․08․2007թ․)։
2025 թվականի դեկտեմբերի 16-ին որոշում է կայացվել թիվ ԵԴ1/1550/01/25 քրեական գործով (ըստ մեղադրանքի Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով) մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի կնոջը՝ Կարինե Ավագյանին, ճանաչել Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի օրինական ներկայացուցիչ:
2026 թվականի հունվարի 23-ին որոշում է կայացվել մահացած մեղադրյալի օրինական ներկայացուցչի՝ Կարինե Ավագյանի կարգավիճակը դադարեցնելու մասին։
Մահացած մեղադրյալի մերձավոր ազգական Գոհար Առաքելյանը, ով հանդիսանում է Վարուժան Մուրադյանի մայրը, դատական նիստի ընթացքում հայտարարել է, որ չի ցանկանում ճանաչվել որդու օրինական ներկայացուցիչ։
Դատարանի կողմից ծանուցագրեր են հասցեագրվել նաև մեղադրյալի որդուն՝ Վազգեն Վարուժանի Մուրադյանին, սակայն վերջինս չի ներկայացել դատական նիստերին, իսկ վերջինիս տատը հայտնել է, որ որդին շուտով զորակոչվել է զինվորական ծառայության և ցանկություն չի հայտնել ճանաչվելու մահացած մեղադրյալի օրինական ներկայացուցիչ։
Ինչ վերաբերում է մեղադրյալի քրոջը՝ Դատարանի աշխատակազմը կապ է հաստատել մեղադրյալի մոր՝ Գոհար Առաքելյանի հետ, վերջինս տեղեկացվել է 2026 թվականի մարտի 13-ին նշանակված դատական նիստին իր, թոռան՝ Վազգեն Մուրադյանի կամ մեղադրյալի քրոջ դատական նիստին ներկայության անհրաժեշտության մասին։ Մայրը հայտնել է, որ մեղադրյալ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի քույրը չի կարող ներկայանալ, քանի որ վերջինիս որդին վերջերս է մահացել և որպեսզի կարողանա ներկայանալ դատական նիստին, պետք է խորհրդակցի ամուսնու հետ։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր նախադեպային որոշումներից մեկում՝ Մագնիցկին ընդդեմ Ռուսաստանի գործով արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը․
«280. Արդար դատաքննության իրավունքի հիմնարար ասպեկտն այն է, որ քրեական վարույթը պետք է լինի մրցակցային, և որ մեղադրանքի և պաշտպանության միջև պետք է լինի հնարավորությունների հավասարություն: Եվրոպական դատարանը վճռել է, որ արդար քրեական դատավարության շահերից ելնելով, շատ կարևոր է, որ մեղադրյալը ներկայանա դատական նիստին և որ քրեական գործով մեղադրյալի՝ դատարանի դահլիճում ներկա գտնվելու իրավունքը երաշխավորելու պարտականությունը, ինչպես նախնական դատավարության ընթացքում, այնպես էլ դատաքննության ժամանակ, հանդիսանում է 6-րդ հոդվածի էական պահանջներից մեկը (տես Ստոիչկովն ընդդեմ Բուլղարիայի, գանգատ թիվ 9808/02, § 56, 2005թ.մարտի 24): Չնայած 6-րդ հոդվածի 1-ին կետում հստակ նշված չէ, ընդհանուր առմամբ վերցված հոդվածի առարկան և նպատակը ցույց են տալիս, որ «քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող» անձը իրավունք ունի մասնակցել դատական նիստին։ Մեղադրյալի բացակայության պայմաններում անցկացվող դատավարությունը վերսկսելուց հրաժարվելը, առանց որևէ նշման, որ մեղադրյալը հրաժարվել է դատավարությանը մասնակցելու իր իրավունքից, ճանաչվել է որպես «արդարադատության կոպիտ մերժում», ինչը դատավարությունը դարձնում է «ակնհայտորեն հակասում է 6-րդ հոդվածի դրույթներին կամ դրանում մարմնավորված սկզբունքներին»: (տես Սեյդովիչն ընդդեմ Ռուսաստանի. Իտալիա [GC], թիվ 56581/00, § 84, ECHR 2006‑II, և վերը նշված Ստոիչկովի գործը, §§ 54-58):
281. Մահացած անձի դատավարությունն անխուսափելիորեն հակասում է վերը նշված սկզբունքներին, քանի որ այն իր բնույթով անհամատեղելի է կողմերի հավասարության սկզբունքի և արդար դատաքննության բոլոր երաշխիքների հետ: Ավելին, ինքնին հասկանալի է, որ հնարավոր չէ պատժել մահացած մարդուն, և գոնե այս դեպքում քրեական դատավարության գործընթացը փակուղի է մտնում: Մահացածին նշանակված ցանկացած պատիժ նվաստացնում է նրա արժանապատվությունը: Վերջապես, մահացած անձի դատավարությունը հակասում է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի օբյեկտին և նպատակին, ինչպես նաև սույն հոդվածին Բնորոշ բարեխղճության սկզբունքին և արդյունավետության սկզբունքին:
282. Անդրադառնալով կառավարության կողմից առաջ քաշված փաստարկներին՝ եվրոպական դատարանն ընդունում է, որ կարող է անհրաժեշտություն առաջանալ քրեական մեղադրանքների դատական քննության համար նույնիսկ մահացած անձի նկատմամբ, մասնավորապես՝ վերականգնողական ընթացակարգերի անցկացման դեպքում, որոնց նպատակն է ուղղել ոչ իրավաչափ մեղադրական դատավճիռը: Եվրոպական դատարանը կրկնում է երկրորդ և երրորդ դիմումատուների փաստարկներն այն մասին, որ նրանք երբեք համաձայնություն չեն տվել հանգուցյալ Պարոն Մագնիտսկու նկատմամբ քրեական գործի քննությունը շարունակելու վերաբերյալ, և որ, հետևաբար, նրա քրեական գործի քննությունը շարունակելու իշխանությունների որոշումը հակասում է քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթներին, ինչպես դրանք մեկնաբանվել են Սահմանադրական դատարանի կողմից իր որոշման մեջ: Թիվ 16-ն որոշում (տես վերևում գտնվող 167-րդ կետը): Ճանաչելով Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի կարևոր դերը հետմահու քրեական դատավարությունները կարգավորող նորմերի սահմանման գործում, ինչպես նաև չկորցնելով տեսողությունը, որ Սահմանադրական դատարանը հիմնվում է վերականգնման վրա ՝ որպես քրեական դատավարությունը շարունակելու նպատակ (տես վերը նշված 169-րդ կետը), Եվրոպական դատարանը հարկ չի համարում դիտարկել հետևյալ հարցերը՝ դիմումատուների փաստարկները։ Նա կարծում է, որ դատաբժշկական փորձաքննությունը պետք է զերծ լինի այն անձի հետմահու դատապարտման ռիսկերից, որի մեղքը դատարանը չի հաստատել իր կենդանության օրոք:
283. Վերոգրյալ դիտողությունների լույսի ներքո Եվրոպական դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ պարոն Մագնիցկու նկատմամբ հետմահու դատավարությունը, որն ավարտվել է նրա դատապարտմամբ, խախտել է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջները՝ իրենց բնորոշ անարդարության պատճառով: Ըստ այդմ, Եվրոպական դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի վերը նշված դրույթի խախտում։
284. Եվրոպական դատարանը նշում է, որ քրեական իրավունքի հիմնարար նորմն այն է, որ քրեական պատասխանատվություն չի առաջանում այն բանից հետո, երբ անձը կատարել է հանցավոր արարք և որ այս կանոնը Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետում ամրագրված անմեղության կանխավարկածի երաշխիքն է։ Վերոնշյալ կանոնն այս դեպքում խախտվել է, քանի որ առաջին դիմողը չի կանգնել դատարանի առաջ և դատապարտվել է հետմահու։ Հաշվի առնելով վերոգրյալը և վերը նշված 281-րդ կետում պարունակվող այն եզրահանգումը, որ մահացած անձի դատավարությունն անխուսափելիորեն հակասում է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի բոլոր երաշխիքներին, Եվրոպական դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տեղի է ունեցել Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետի խախտում»։
Ուսումնասիրելով վերը նշված որոշմամբ արտահայտված դիրքորոշումները, Դատարանն արձանագրում է, որ Եվրոպական դատարանի կողմից կոնվենցիոն իրավունքի խախտում է դիտվել հետմահու դատապարտման հանգամանքը։ Մասնավորապես համաձայն նույն որոշման 139-142-րդ կետերի՝ «139. 2009 թվականի նոյեմբերի 27-ին քննիչը դադարեցրեց Պարոն Մագնիտսկու քրեական հետապնդումը նրա մահվան կապակցությամբ՝ համաձայն Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական դատավարության օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի 2-րդ կետի և 24-րդ հոդվածի 1-ին(4) կետի (տես ստորև 164-րդ և 165-րդ կետերը): Երկրորդ դիմումատուն տեղեկացվել է այս որոշման և բողոքարկման իր իրավունքի մասին: 140. 2009 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Մագնիտսկու ընտանիքի անունից գործող փաստաբանը դիմել է Ռուսաստանի նախագահին, Ռուսաստանի գլխավոր դատախազին և քննչական մարմիններին՝ խնդրելով վերացնել վերոնշյալ որոշումը և դադարեցնել քրեական հետապնդումը՝ հանցակազմի բացակայության պատճառով։ Պատասխան չեղավ։ 141. 2011թ.հուլիսի 30-ին, Սահմանադրական դատարանի 2011թ. հուլիսի 14-ի թիվ 16-Պ որոշման ("թիվ 16-Պ որոշում") լույսի ներքո (տես ստորև 167-րդ կետը), գլխավոր դատախազի տեղակալը որոշում կայացրեց վերսկսել Պարոն Մագնիտսկու նկատմամբ հետաքննությունը: Տասը օր անց գործը վերսկսվեց։ (…) 147. Չճշտված օրը երրորդ դիմումատուն դիմել է Մոսկվայի Օստանկինսկի շրջանային դատարան՝ բողոքելով իր հանգուցյալ որդու նկատմամբ քրեական գործը վերսկսելու որոշման դեմ։ Նա պնդել է, որ քննչական մարմինն իրավունք չի ունեցել քրեական գործը վերսկսել առանց առաջին դիմումատուի ընտանիքի համաձայնության։ (…) 157. 2013 թվականի հուլիսի 11-ին Վարչական տարածքի դատարանը վերջնական որոշում է կայացրել: Նա Մագնիտսկուն մեղավոր ճանաչեց առաջադրված մեղադրանքում, բացառությամբ այն բանի, որ նա հանդես էր գալիս որպես քրեական առաջնորդ, այլ ոչ թե Բրաուդերի հանցակից: Վկայակոչելով թիվ 16-p որոշումը՝ Դատարանը որոշեց, որ առաջին դիմումատուի վերականգնման հիմքեր չկան, և որ Ռուսաստանի Դաշնության քրեական դատավարության օրենսգրքի 24-րդ և 254-րդ հոդվածների համաձայն, նրա նկատմամբ քրեական վարույթը պետք է դադարեցվի: Հանգուցյալ Պարոն Մագնիտսկու նկատմամբ ոչ մի դատավճիռ չի կայացվել։ Ոչ դատարանի կողմից նշանակված փաստաբանը, ոչ էլ երկրորդ կամ երրորդ դիմումատուները չեն բողոքարկել այս որոշումը վերաքննության կարգով (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետը հանդիսանում է քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք։ Բացառություն է կազմում այն դեպքը, երբ մահացածի օրինական ներկայացուցիչն առարկում է դրա դեմ այն հիմքով, որ մահացածը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը: Հակառակ պարագայում այն հանդիսանում է ոչ արդարացնող հիմք։ Օրենսդիրը, հիմնվելով նաև ՄԻԵԴ նախադեպային որոշումների վրա, չի նախատեսել այնպիսի կարգավորում, որը կհակասեր կոնվենցիոն նորմին։ Նույնիսկ այն դեպքում, երբ մահացած մեղադրյալի օրինական ներկայացուցիչն առարկում է քրեական հետապնդման դադարեցման դեմ այն հիմքով, որ մահացածը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը, ապա օրենսդիրը նախատեսել է, որ անձի նկատմամբ թեև կայացվում է մեղադրական վերդիկտ, սակայն վերջինիս նկատմամբ պատիժ չի նշանակվում։
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն դեպքում առկա է քրեական գործի վարույթը բացառող հանգամանք, որպիսի պայմաններում անհրաժեշտ է որոշում կայացնել Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետի, այն է՝ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի մահվան հիմքով։
Տվյալ դեպքում Դատարանն արձանագրում է, որ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը ենթակա է վերացման:
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով բռնագրավման ենթակա գույք առկա չէ:
Ինչ վերաբերում է սույն քրեական գործով առկա վարութային ծախսերի հարցի լուծմանը՝ ապա Դատարանն արձանագրում է, որ համաձայն 167-րդ հոդվածի 5-րդ մասի՝ «Եթե մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը մեղադրյալը մահացել է, ապա նրա ժառանգները պատասխանատու չեն վարութային ծախսերի հետ կապված նրա պարտավորությունների համար»։
Հաշվի առնելով նշված կարգավորումը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ վարութային ծախսերը ենթակա չեն բռնագանձման։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ, 13-րդ և 315-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Հանրային մեղադրողի միջնորդությունը բավարարել։
Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով քրեական հետապնդումը դադարեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետի, այն է՝ Վարուժան Վազգենի Մուրադյանի մահվան հիմքով:
Քրեական վարույթը կարճել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով՝ (մեղադրյալի նկատմամբ դադարեցվել է քրեական հետապնդումը, և սպառվել են վարույթը շարունակելու բոլոր հնարավորությունները):
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:




ԴԱՏԱՎՈՐ ՍԱԹԵՆԻԿ ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ