Գործ ԵԴ1/1510/01/25
Ո Ր Ո Շ Ու Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Հ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
Է. ՄԱՆԱՍՅԱՆԻ

Քարտուղարությամբ՝ Հ. Հակոբյանի

Մասնակցությամբ.
Մեղադրյալ՝ Ռազմիկ Խաչատուրեանի
Պաշտպան՝ Էրիկ Ալեքսանյանի
Տուժող՝ Յակոբ Թաշճեանի
Տուժողի ներկայացուցիչ՝ Ալվարդ Դաբաղյանի

«04» մարտի 2026թ. ք. Երևան

դռնբաց դատական նիստում, մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանի և տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի ներկայացուցիչ Ալվարդ Արտաշի Դաբաղյանի վերաքննիչ բողոքների հիման վրա դատական վերանայման ենթարկելով մեղադրյալ Ռազմիկ Ավագի Խաչատուրեանի վերաբերյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2025թ. օգոստոսի 06-ի թիվ ԵԴ1/1510/01/25 դատավճիռը,


Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2023 թվականի հոկտեմբերի 4-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 13706323 քրեական վարույթը:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 4-ի որոշմամբ Յակոբ Կարապետի Թաշճեանը ճանաչվել է տուժող:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի փետրվարի 9-ի որոշմամբ տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի լիազոր ներկայացուցիչ է ճանաչվել Ալվարդ Դաբաղյանը:
2024 թվականի դեկտեմբերի 3-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 13149124 քրեական վարույթը, որը նույն օրը միացվել է թիվ 13706323 քրեական վարույթին։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա․Ալեքյանի՝ 2025 թվական փետրվարի 4-ի որոշմամբ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում:
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2025 թվականի փետրվարի 5-ի որոշմամբ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2025 թվականի ապրիլի 16-ի որոշմամբ թիվ 13706323 քրեական վարույթից անջատվել է անհայտ անձի կողմից Հակոբ Թաշճեանին պատկանող 35․000 ԱՄՆ դոլարի հափշտակության վերաբերյալ մասը, և անջատված մասին շնորհվել է 13142725 համարը:
2025 թվականի մայիսի 2-ին թիվ 13706323 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում, գործին շնորհվել է ԵԴ1/1510/01/25 համարը, և գործը մակագրվել է դատավոր Ա.Կարապետյանին:
Քրեական գործը դատավորին է հանձնվել 2025 թվականի մայիսի 5-ին, և 2025 թվականի մայիսի 8-ին վերջինիս կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու վերաբերյալ:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի հունիսի 11-ի որոշմամբ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելը թողնվել է անփոփոխ։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ Ռազմիկ Խաչատուրեանը ճանաչվել է գույքային պատասխանող։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը 06.08.2025թ. կայացրել է դատավճիռ.
«Ռազմիկ Ավագի Խաչատուրեանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկումը՝ 4 (չորս) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ՝ Ռազմիկ Ավագի Խաչատուրեանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան՝ 4 (չորս) տարի ժամկետով:
Ռազմիկ Ավագի Խաչատուրեանի վրա դնել լրացուցիչ պարտականություններ՝ առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնի թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքել, ինչպես նաև բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Ռազմիկ Ավագի Խաչատուրեանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել:
Որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի հաղորդմանը կից ներկայացված և զննության ենթարկված փաստաթղթերը, Ռազմիկ Խաչատուրեանի կողմից ներկայացված թիվ 000951 և 000952 անդորրագրերը, Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոցի 11/12 շենքի 7/1 բնակարանի կադաստրային գործի պատճենը, տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Ալվարդ Դաբաղյանի կողմից ներկայաված՝ Ծովինար Ակոբեանի և Տէօնիզ Տօնապետյանի, Յակոբ Թաշճեանի և Տէօնիզ Տօնապետյանի, Յակոբ Թաշճեանի և Գրիգոր Տօնապետյանի միջև տեղի ունեցած խասակցությունների ձայնագրությունները պահել քրեական գործում։
Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Ալվարդ Դաբաղյանի ներկայացրած գույքային հայցը բավարարել մասնակի և Ռազմիկ Խաչատուրեանի կողմից 2024 թվականի մարտի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի 900008000375 դեպոզիտային հաշվին փոխանցված ընդհանուր 17․108․000 (տասնյոթ միլիոն հարյուր ութ հազար) ՀՀ դրամից 16․966․320 (տասնվեց միլիոն ինը հարյուր վաթսունվեց հազար երեք հարյուր քսան) ՀՀ դրամը բռնագանձել հոգուտ տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի՝ որպես վերջինիս հանցագործության հետևանքով անմիջականերեն պատճառված վնասի հատուցում: Փոխանցված գումարի մնացորդը՝ 141․680 (հարյուր քառասունմեկ հազար վեց հարյուր ութսուն) ՀՀ դրամը վերադարձնել Ռազմիկ Խաչատուրեանին։
Վարութային ծախսերի հարցը համարել լուծված։ (…) »:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ 29.10.2025թ. վերաքննիչ բողոք է ստացվել մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանից:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ 10.11.2025թ. վերաքննիչ բողոք է ստացվել տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի ներկայացուցիչ Ալվարդ Արտաշի Դաբաղյանից:
Թիվ ԵԴ1/1510/01/25 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 04․11.2025թ., իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին հանձնվել է 05.11.2025թ.:
2025 թվականի նոյեմբերի 17-ի զեկուցագրի հիման վրա դատական կազմում ընդգրկվել է դատավոր Է.Մանասյանը:
Վերաքննիչ դատարանը 2025 թվականի նոյեմբերի 17-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունել է վարույթ և նշանակել է դատաքննության:
2025 թվականին Վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացվել է տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի ներկայացուցիչ Ալվարդ Արտաշի Դաբաղյանի վերաքննիչ բողոքի պատասխանը:

2. Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.

Ռազմիկ Ավագի Խաչատուրեանին ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «խարդախությամբ հափշտակել է ուրիշի առանձնապես խոշոր չափերով գույքը։
Այսպես՝
Ռազմիկ Խաչատուրեանը 2017 թվականի օգոստոսի 3-ին ձեռք է բերել Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոց 11/12 շենքի 7/1 բնակարանը, որը 2019 թվականի մայիսի 17-ին վաճառել է կնոջը՝ Տէօնիզ Տօնապետեանին։ Հետագայում նշված բնակարանը վաճառվել է Ալի-Բեհնիամ Բախտիարին, իսկ վերջինը 2021 թվականի ապրիլի 16-ին՝ Նահապետ Սուքիասյանին։
Նահապետ Սուքիասյանը բնակարանը ձեռք բերելուց հետո, որպես անշարժ գույքի գործակալ, վարձակալության հանձնելու նպատակով այն հանձնել է Ռազմիկ Խաչատուրեանին:
Ռազմիկ Խաչատուրեանը, տեղեկանալով Յակոբ Թաշճեանի՝ Երևան քաղաքում բնակարան գնելու ցանկության մասին, խարդախությամբ ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու նախնական դիտավորությամբ, խաբեության, այն է՝ դիտավորությամբ իրականությունը խեղաթյուրելով և այդպիսով իրականում գոյություն չունեցող կեղծ տվյալներ հաղորդելով, Յակոբ Թաշճեանին առաջարկել է 100.000 ԱՄՆ դոլարով գնել Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոց 11/12 շենքի 7/1 բնակարանը։
Թաքցնելով բնակարանը Նահապետ Սուքիասյանին պատկանելու հանգամանքը, այն ներկայացրել է որպես իր ընտանիքին պատկանող գույք, ինչը հաստատելու և Յակոբ Թաշճեանին մոլորության մեջ գցելու նպատակով տրամադրել է կնոջ՝ Տէօնիզ Տօնապետեանին նախկինում տրամադրված սեփականության վկայականի պատճենը:
Իր հանցավոր մտադրության իրականացման նպատակով Ռազմիկ Խաչատուրեանը Յակոբ Թաշճեանին հաղորդել է կեղծ տեղեկություններ առ այն, որ բնակարանի առուվաճառքի գործընթացում առկա են որոշակի խնդիրներ, որն էլ լուծելու համար Յակոբ Թաշճեանին առաջարկել է տրամադրել կանխավճար և իր հանցավոր մտադրությունը չբացահայտելու, վերջինի մոտ վստահություն ձեռք բերելու նպատակով, օգտագործելով բնակարանի բանալիներն իր մոտ գտնվելու հանգամանքը, առաջարկել է չսպասել առուվաճառքի պայմանագրի կնքմանը և տեղափոխվել այնտեղ բնակվելու, իսկ կանխավճարի տրամադրման վերաբերյալ կնքել փոխառության պայմանագիր:
Հավատալով Ռազմիկ Խաչատուրեանի հայտնած տեղեկություններին՝ Յակոբ Թաշճեանը 2021 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, Երևան նոտարական տարածքում ձևական կազմված փոխառության պայմանագրի հիման վրա տրամադրել է 13.860.000 ՀՀ դրամ կանխավճար, որից երկու օր անց, ստանալով բնակարանի բանալիները, տեղափոխվել է այնտեղ բնակվելու:
Իր հանցավոր մտադրությունը ավարտին հասցնելու նպատակով, օգտագործելով Յակոբ Թաշճեանի հետ արդեն իսկ ձևավորված միջանձնային հարաբերությունները, շարունակելով իր ապագա վարքագծի կապակցությամբ վերջինիս դիտավորությամբ մոլորության մեջ գցելու գործողությունները և խոստանալով կարճ ժամանակահատվածում լուծել բնակարանի առուվաճառքին խոչընդոտող հարցերը, կրկին պահանջել և Յակոբ Թաշճեանից 2023 թվականի մարտի 28-ին Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում տրված պարտավորագրի հիման վրա ստացել է 3.106.320 ՀՀ դրամին համարժեք 8.000 ԱՄՆ դոլար կանխավճար և խարդախությամբ հափշտակելով ընդհանուր 16.966.320 ՀՀ դրամ գումարը՝ Յակոբ Թաշճեանին պատճառել է առանձնապես խոշոր չափերով գույքային վնաս:»:

Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը․

«ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 311-րդ հոդվածով նախատեսված հարցերի քննարկման ընթացքում մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանը և պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանը միջնորդել են կիրառել արագացված վարույթ:
Հանրային մեղադրողի կողմից մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև վերագրվող արարքի իրավական գնահատականը հրապարակելուց հետո մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանը, պատասխանելով Դատարանի հարցերին, հայտնել է, որ միջնորդությունը ներկայացնում է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, ներկայացված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ինչպես նաև հայտնել է, որ ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում ամբողջությամբ:
Հանրային մեղադրող Վ․Պետրոսյանը և տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Ա․Դաբաղյանը չեն առարկել արագացված վարույթով դատաքննություն անցկացնելու միջնորդության դեմ։
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-ին հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են նույն օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու վերաբերյալ միջնորդությունը և գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով՝ որոշում է կայացրել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արագացված վարույթի արդյունքով դատարանը կայացնում է մեղադրական դատավճիռ սույն օրենսգրքի 347-350-րդ հոդվածներով սահմանված կարգով՝ հաշվի առնելով սույն հոդվածով նախատեսված առանձնահատկությունները:
Անդրադառնալով մեղադրյալին վերագրվող արարքի որակման և ըստ այդմ՝ վերջինիս նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցին՝ Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը.
Ռազմիկ Խաչատուրեանին վերագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված արարքի կատարում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետը պատասխանատվություն է նախատեսում առանձնապես խոշոր չափերով խարդախության՝ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակություն կատարելու համար:
Որպես նկարագրված արարքի համար պատիժ՝ նախատեսված է ազատազրկումը՝ չորսից ութ տարի ժամկետով:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
Մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանը որպես մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտարկում․
- առաջադրված մեղադրանքն ընդունելը, կատարած արարքի համար զղջալը և տուժողին պատճառված վնասի փոխհատուցմանն ուղղված քայլեր ձեռնարկելը,
- խնամքին երկու անչափահաս երեխաների՝ 2016 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ծնված Քրիստ-Շարպել Ռազմիկի Խաչատուրեանի և 2019 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ծնված Քլարա Ռազմիկի Խաչատուրեանի գտնվելը (հիմք 5-րդ հատորի 1-ից 6-րդ վարութային էջերում գտնվող փաստաթղթեր)։
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Դատարանը որպես մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկում վերագրվող արարքը կատարելու պահին Ռազմիկ Խաչատուրեանի կողմից դատվածություն չունենալը։
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանին պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար վերջինս ենթակա է պատժի՝ իր կատարած արարքների համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
(…):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակներն են՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ: Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված դատական ակտերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար` կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1 մասի համաձայն՝ արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից։
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն>>։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(…) Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…):
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)>>:
Արարքի բնույթի ու հանրային վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է արտահայտել Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի՝ <<(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)»:
Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 4-րդ մասի՝ Ռազմիկ Խաչատուրեանին վերագրվում է դիտավորությամբ կատարված ծանր հանցագործություն:
Հաշվի առնելով վերոգրյալ բոլոր հանգամանքները և հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 55-րդ հոդվածների պահանջները, ինչպես նաև 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը, որի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ, Դատարանը գտնում է, որ գործի փաստական հանգամանքները Դատարանին հնարավորություն են տալիս գալու հետևության, որ տվյալ դեպքում պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ 4 (չորս) տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժը նշանակելու միջոցով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
(…)
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
(…):
Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը․
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ինստիտուտը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի (մեղադրյալի) ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա (հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արմեն Շահբազյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները)` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Սամսոն Ամիրխանյանի վերաբերյալ գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, Արսեն Մկրտչյանի վերաբերյալ գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 5-ի թիվ ԼԴ/0093/01/12, Վանյա Բեգյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13, Արամայիս Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14, Մհեր Հովհաննսիյանի վերաբերյալ գործով 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0039/01/15)։
Առանձին վերցրած՝ հափշտակության վերաբերյալ գործերով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու խնդրին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը անդրադարձել է ներքոհիշյալ որոշումներով․
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Սամվել Հովսեփյանի վերաբերյալ թիվ ԼԴ/0193/01/10 գործով կայացրած նախադեպային որոշմամբ դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ <<(...) հափշտակությունների և սեփականության դեմ ուղղված այլ հանցագործությունների դեպքում պատճառված նյութական վնասը հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող կարևոր գործոն է, ինչը դատարանի կողմից պատիժ նշանակելու գործընթացում պետք է պատշաճ գնահատականի արժանանա: Մասնավորապես, որքան մեծ է հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, այնքան բարձր է արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, հետևաբար վնասը վերականգնված չլինելու պարագայում ինքնին նվազում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը: Ուստի քննարկվող հանցագործություններով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը որոշելիս դատարանը պետք է, ի թիվս այլ հանգամանքների, գնահատման ենթարկի հանցագործությամբ պատճառված վնասը, դրա չափը, ինչպես նաև՝ որքանով է այն մոտ կոնկրետ հանցակազմի հասարակ կամ որակյալ տեսակի առավելագույն կամ նվազագույն չափին, վնասը վերականգնված լինելու կամ չլինելու կամ մասնակի վերականգնված լինելու հանգամանքը և այլն: Միևնույն ժամանակ, հանցագործությամբ պատճառված վնասը վերականգնված չլինելու պարագայում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները (տարիք, առողջական վիճակ և այլն), ինչպես նաև առկա մեղմացնող հանգամանքները սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն չափ սահմանելու հիմք են:
Վերոնշյալ դիրքորոշումը նաև պայմանավորված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությամբ: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ գույքային բնույթի հանցագործություններում սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է ապահովել պատճառված վնասի համարժեք հատուցմամբ և նախքան հանցագործությունը եղած իրադրության հնարավորինս վերականգնմամբ, իսկ քանի դեռ հանցագործությամբ տուժողին պատճառված վնասը չի հատուցվել, խոսք չի կարող լինել սոցիալական արդարությունը վերականգնված լինելու մասին: Ուստի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պետք է ընտրվի այնպիսի ներգործության միջոց, որը կապահովի սոցիալական արդարության վերականգնումը, ինչպես նաև հանցավորի ուղղումը և նոր հանցագործությունների կանխումը» (տե՛ս Սամվել Անդրանիկի Հովսեփյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԼԴ/0193/01/10 որոշման 21.1-րդ կետը):
Խաչատուր Բեգլարյանի վերաբերյալ թիվ ԵԷԴ/0010/01/17 քրեական գործով կայացրած որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել, որ «գույքային բնույթի հանցագործություններում արարքի վտանգավորության վրա ազդող հիմնական և կարևոր գործոնը հենց պատճառված վնասն է և այն վերականգնված լինելու կամ չլինելու հանգամանքը, ինչը յուրաքանչյուր դեպքում պատիժ նշանակելիս և այն պայմանականորեն չկիրառելիս պետք է համարժեք գնահատականի արժանանա»:
Ա.Հովհաննեսյանի վերաբերյալ կայացված որոշման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է՝ «(...) որքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ է վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը: Վերջինս հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը: Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը» (...) (տե՛ս Ա.Հովհաննեսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշման 15-րդ կետը):
Թեև հիշյալ դիրքորոշումները Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով նախատեսված իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն նկատի ունենալով, որ գործող քրեական օրենսգրքի ընդունմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ինստիտուտն ըստ էության մնացել է նույնը՝ Դատարանը գտնում է, որ Վճռաբեկ դատարանի վկայակոչված որոշումներով արտահայտված դիրքորոշումները կիրառելի են սույն դեպքում ևս մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս:
Ըստ այդմ, վերլուծելով գործի փաստական հանգամանքները՝ այն, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանը դատավճռով հաստատված արարքը կատարելիս հանդիսացել է առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ, միևնույն ժամանակ առկա չեն պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներ, փոխարենն առկա են պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ, և այդ համատեքստում հատուկ ուշադրության արժանացնելով այն հանգամանքը, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանը տուժողին պատճառված վնասը վերականգնելուն ուղղված քայլեր է ձեռնարկել (ՀՀ քննչական կոմիտեի 900008000375 դեպոզիտային հաշվին փոխանցել է ընդհանուր 17․108․000 (տասնյոթ միլիոն հարյուր ութ հազար) ՀՀ դրամ, տե՛ս 3-րդ հատորի 138-ից 139-րդ վարութային էջերում գտնվող անդորրագրերը)՝ Դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նպատակներին հնարավոր կլինի հասնել Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով։ Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան՝ 4 (չորս) տարի ժամկետով։
Միևնույն ժամանակ անհրաժեշտ է Ռազմիկ Խաչատուրեանի վրա դնել լրացուցիչ պարտականություններ՝ առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնի թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքել, ինչպես նաև բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ Ցակոբ Կարապետի Թաշճեանի հաղորդմանը կից ներկայացված և զննության ենթարկված փաստաթղթերը, Ռազմիկ Խաչատուրեանի կողմից ներկայացված թիվ 000951 և 000952 անդորրագրերը, Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոցի 11/12 շենքի 7/1 բնակարանի կադաստրային գործի պատճենը, տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Ալվարդ Դաբաղյանի կողմից ներկայաված՝ Ծովինար Ակոբեանի և Տէօնիզ Տօնապետյանի, Յակոբ Թաշճեանի և Տէօնիզ Տօնապետյանի, Յակոբ Թաշճեանի և Գրիգոր Տօնապետյանի միջև տեղի ունեցած խասակցությունների ձայնագրությունները պետք է պահել քրեական գործում:
Անդրադառնալով քրեական գործով ներկայացված գույքային հայցին՝ Դատարանը գտնում է, որ տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Ալվարդ Դաբաղյանի ներկայացրած գույքային հայցը պետք է բավարարել մասնակի և Ռազմիկ Խաչատուրեանի կողմից 2024 թվականի մարտի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի 900008000375 դեպոզիտային հաշվին փոխանցված ընդհանուր 17․108․000 (տասնյոթ միլիոն հարյուր ութ հազար) ՀՀ դրամից 16․966․320 (տասնվեց միլիոն ինը հարյուր վաթսունվեց հազար երեք հարյուր քսան) ՀՀ դրամը պետք է բռնագանձել հոգուտ տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի՝ որպես վերջինիս հանցագործության հետևանքով անմիջականերեն պատճառված վնասի հատուցում: Փոխանցված գումարի մնացորդը՝ 141․680 (հարյուր քառասունմեկ հազար վեց հարյուր ութսուն) ՀՀ դրամը պետք է վերադարձնել Ռազմիկ Խաչատուրեանին:
Անդրադառնալով վարութային ծախսերի հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4 հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված իրավակարգավորման լույսի ներքո դրանք մեղադրյալից ենթակա չէ բռնագանձման։
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված մյուս հարցերի քննարկմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այդպիսիք սույն գործով առկա չեն։»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.

Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանը բողոքով մասնավորապես հայտնել է. « … Գտնում ենք, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06․08․2025թ․-ի դատավճիռը ենթակա է մասնակիորեն բեկանման՝ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար սահմանված 4 /չորս/ տարի փորձաշրջանի ժամկետի մասով, քանի որ Դատարանը իր դատական ակտում պատշաճ կերպով չի հիմնավորել Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ փորձաշրջանի համար սահմանված ժամկետի գրեթե ամենախիստը նշանակելու հանգամանքը, այդ իսկ պատճառով պաշտպանության կողմը գտնում է, որ այդ մասով դատավճիռը ենթակա է բեկանման, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտի նկարագրական-պատճառաբանական մասում նշել է մասնավորապես հետևյալը․ «Ըստ այդմ, վերլուծելով գործի փաստական հանգամանքները՝ այն, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանը դատավճռով հաստատված արարքը կատարելիս հանդիսացել է առաջին անգամ հանցանք կատարած անձ, միևնույն ժամանակ առկա չեն պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներ, փոխարեն առկա են պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ, և այդ համատեքստում հատուկ ուշադրության արժանացնելով այն հանգամանքը, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանը տուժողին պատճառված վնասը վերականգնելուն ուղղված քայլեր է ձեռնարկել (ՀՀ քննչական կոմկտեի 90000800375 դեպոզիտային հաշվին փոխանցել է ընդհանուր 17․108․000 /տասնյոթ միլիոն հարյուր ութ հազար/ ՀՀ դրամ, տես 3-րդ հատորի 138-ից 139-րդ վարութային էջերում գտնվող անդորագրերը)՝ Դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նպատակներին հնարավոր կլինի հասնել Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով։ Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան՝ 4 /չորս/ տարի ժամկետով։ Միևնույն ժամանակ անհրաժեշտ է Ռազմիկ Խաչատուրեանի վրա դնել լրացուցիչ պարտականություններ՝ առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնի թույլտվության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքել, ինչպես նաև բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող մարմնին սեղմ ժամկետում հայտնել իր նոր բնակության վայրի հասցեն։ Անդրադառնալով մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Անդրադառնալով ապացույցների պահպանման և տնօրինման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ որպես արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված՝ Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի հաղորդմանը կից ներկայացված և զննության ենթարկված փաստաթղթերը, Ռազմիկ Խաչատուրեանի կողմից ներկայացված թիվ 000951 և 000952 անդորագրերը, Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոցի 11/12 շենքի 7/1 բնակարանի կադաստրային գործի պատճենը, տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Ալվարդ Դաբաղյանի կողմից ներկայացված՝ Ծովինար Ակոբեանի և Տէօնիզ Տօնապետյանի, Յակոբ Թաշճեանի և Տէօնիզ Տօնապետյանի, Յակոբ Թաշճեանի և Գրիգոր Տօնապետյանի միջև տեղի ունեցած խոսակցությունների ձայնագրությունները պետք է պահել քրեական գործում։ Անդրադառնալով քրեական գործով ներկայացված գույքային հայցին՝ Դատարանը գտնում է, որ տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Ալվարդ Դաբաղյանի ներկայացրած գույքային հայցը պետք է բավարարել մասնակի և Ռազմիկ Խաչատուրեանի կողմից 2024 թվականի մարտի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի 90000800375 դեպոզիտային հաշվին փոխանցված ընդհանուր 17․108․000 (տասնյոթ միլիոն հարյուր ութ հազար) ՀՀ դրամից 16․966․320 (տասնվեց միլիոն ինը հարյուր վաթսունվեց հազար երեք հարյուր քսան) ՀՀ դրամը պետք է բռնագանձել հոգուտ Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի՝ որպես վերջինիս հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված վնասի հատուցում։ Փոխանցված գումարի մնացորդը՝ 141․680 (հարյուր քառասունմեկ հազար վեց հարյուր ութսուն) ՀՀ դրամը պետք է վերադարձնել Ռազմիկ Խաչատուրեանին։ Անդրադառնալով վարութային ծախսերի հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464․4 հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված իրավակարգավորման լույսի ներքո դրանք մեղադրյալից ենթակա չէ բռնագանձման։ Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված մյուս հարցերի քննարկմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այդպիսիք սույն գործով առկա չեն»։
(…)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները:
Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
7. Զինծառայողի վրա կարող են դրվել այնպիսի պարտականություններ, որոնք չեն խոչընդոտում զինված ուժերի համապատասխան ստորաբաժանումում իր ծառայողական պարտականությունների կատարումը:
8. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը կարող է նշանակել նաև լրացուցիչ պատիժ, ինչպես նաև անվտանգության միջոց։
9. Եթե դատապարտյալը փորձաշրջանի ընթացքում խուսափում է դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա համակողմանի գնահատման ենթարկելով խուսափելու պատճառները՝ դատարանը վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի կամ դատապարտյալի միջնորդությամբ մինչև 1 տարի ժամկետով երկարաձգում է անձի նկատմամբ նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը, այդ թվում` առավելագույն` 5 տարի ժամկետով նշանակված փորձաշրջանի ժամկետը:
10. Եթե փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգելուց հետո անձը շարունակում է խուսափել դատարանի սահմանած պարտականությունները կատարելուց, վերահսկողությունից կամ դատարանի նշանակած անվտանգության միջոցը կամ լրացուցիչ պատիժը կատարելուց, ապա դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ վերացնում է անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը:
11. Եթե հանցագործությունների համակցությամբ նշանակվել է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, որը պայմանականորեն չի կիրառվել, և ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատիժ, ապա դրա կատարումից խուսափելու դեպքում դատարանը դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացնում է:
12. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է նոր դիտավորյալ հանցանք, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշումը վերացվում է: Այդ դեպքում դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
13. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու հարցը լուծում է դատարանը: Եթե դատարանը գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման արդյունքով որոշում է չվերացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը և նոր կատարված հանցանքի համար նշանակում է ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ, ապա այդ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում, և փորձաշրջանի ժամկետը երկարաձգվում է մինչև 5 տարի ժամկետով: Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարում է մեկից ավելի անզգույշ հանցանք, ապա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը վերացվում է: Եթե դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը, ապա պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
14. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում պարզվում է, որ մինչև դատապարտվելն անձը կատարել է մեկ այլ հանցանք, որի համար քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել կամ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից չի ազատվել, ապա դատարանը պատիժ է նշանակում հանցագործությունների համակցության համար պատիժ նշանակելու՝ սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով: Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելիս դատարանը, հաշվի առնելով սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները, կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ: Եթե դատարանը նպատակահարմար չի համարում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը, ապա անցած փորձաշրջանի 2 օրը հաշվվում է կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման 1 օրվա դիմաց:
15. Եթե անձը կատարել է նոր հանցանք մինչև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումն ուժի մեջ մտնելը, ապա դատարանը վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշումը և պատիժ է նշանակում սույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի կանոններով:
15.1. Եթե առաջին ատյանի դատարանում դատական ակտ կայացնելիս սույն օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 11-րդ մասով կամ 75-րդ հոդվածով նախատեսված կարգով պատիժ նշանակելը հնարավոր չի եղել ժամանակագրական առումով դրան նախորդող դատական ակտի (ակտերի) օրինական ուժի մեջ մտած չլինելու պատճառով, և այդ դատական ակտերից որևէ մեկով նշանակված՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, ապա ժամանակագրական առումով վերջինը օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտի կատարման փուլում դատարանը հանցագործությունների կամ դատավճիռների համակցությամբ վերջնական պատիժ նշանակելիս՝
1) վերացնում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը, եթե սույն մասով նախատեսված դատական ակտերից առնվազն մեկով որոշվել է, որ անձը պետք է կրի նշանակված ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը.
2) հաշվի առնելով սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանգամանքները՝ կարող է որոշում կայացնել պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու կամ վերջնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, եթե սույն մասով նախատեսված դատական ակտերից որևէ մեկով չի որոշվել, որ անձը պետք է կրի նշանակված՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը:
15.2. Սույն հոդվածի 15.1-ին մասով նախատեսված դեպքում դատական ակտերից որևէ մեկով նշանակված՝ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելիս նշանակված պատիժները համակցելու հարցը լուծվում է սույն օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի 14-րդ մասի կանոններով այնքանով, որքանով դրանք իրենց էությամբ կիրառելի են:
16. Եթե փորձաշրջանի ընթացքում անձը կատարել է նոր հանցանք, որը բացահայտվում է փորձաշրջանն անցնելուց հետո, ապա անձը դրա համար պատիժը կրում է առանձին:
ՀՀ կողմից վավերացված «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք:
Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանը հստակ դիրքորոշում է ձևավորել դատական ակտի պատճառաբանվածության և հիմնավորվածության բացակայության վերաբերյալ՝ որպես ՄԻԵԿ-ի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված արդար դատաքննության իրավունքի խախտման:
Եվրոպական դատարանի կարծիքով, ներպետական դատավարությունը պետք է ունենա դատական ակտերի պատճառաբանվածության և հիմնավորվածության հստակ չափանիշներ: Ավելին, պատճառաբանվածության և հիմնավորվածության հասկացության մեջ Եվրոպական դատարանը ներառում է ոչ միայն ապացույցների վերաբերյալ դատարանի եզրակացությունների հիմնավորումները, այլ նաև դատական ակտով հաստատված կամ մերժված կողմերի բոլոր փաստարկների վերաբերյալ հիմնավորումներ: Հակառակը, Եվրոպական դատարանի կարծիքով, հանդիսանում է ՄԻԵԿ-ի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված արդար դատաքննության իրավունքի խախտում: Փաստորեն, Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջն է, որպեսզի դատարանները պատճառաբանեն իրենց որոշումները (տե´ս Գարսիա Ռուիզն ընդդեմ Իսպանիայի գործով վճիռը, թիվ 30544/96):
Որպեսզի դատաքննությունը Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով համարվի արդար, դատարանը պարտավոր է պատշաճ և անկողմնակալ կերպով ուսումնասիրել կողմերի ներկայացված փաստերը, փաստարկները և ապացույցները, (տե´ս Վան Կյուկ ընդդեմ Գերմանիայի (Van Kuck v. Germany), գանգատ թիվ 35968/97, գործով որոշման 47, 48 կետերը, ECHR 2003-VII; Կրասկա ընդդեմ Շվեյցարիայի (Kraska v. Switzerland), Series A, N 254-B գործով 19.04.1993թ, որոշման 30 կետ):
Եվրոպական դատարանը համարում է, որ կողմերի հստակ և պարզ ձևակերպված փաստարկները պահանջում են հստակ և պարզ պատասխան: Նման պատասխանի բացակայության պայմաններում անհնարին է պարզել, թե դատարանը պարզապես չի կատարել կողմի փաստարկին անդրադառնալու իր պարտականությունը, թե ուսումնասիրել է այն, սակայն մտադիր էր այն մերժել, և եթե տեղի է ունեցել վերջինը, ապա ինչումն էին կայանում դատարանի նման որոշման համար հիմք հանդիսացած պատճառաբանությունները: Դատարանի լռությունը կողմի բարձրացված հարցի վերաբերյալ անհամատեղելի է ՄԻԵԿ-ի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի հիմքում ընկած արդար դատաքննության սկզբունքի հետ (տե´ս Գարսիա Ռուիզն ընդդեմ Իսպանիայի գործով վճիռը, թիվ 30544/96, կետ 26, ՄԻԵԴ 1999-I, հետագա հղումներով, Վիդալ ընդդեմ Բելգիայի (Vidal v. Belgium), Series A, N 235-B գործով 22.04.1992թ. որոշման 34-րդ կետ):
Դատարանը նաև ընդգծում է, որ Կոնվենցիայի այն սկզբունքի տեսանկյունից, որն ուղղված է երաշխավորելու ոչ թե տեսական կամ պատրանքային իրավունքներ, այլ իրավունքներ, որոնք գործնական են և արդյունավետ արդար դատաքննության իրավունքը չի կարող դիտվել արդյունավետ, քանի դեռ կողմերի պահանջներն ու դիտարկումներն իսկապես չեն «լսվում», այսինքն` ինչպես հարկն է չեն քննվում դատարանի կողմից (տե´ս Դուլորանսն ընդդեմ Ֆրանսիայի գործով վճիռը, թիվ 34553/97, կետ 33, մարտ 21, 2000թ Դոնաձեն ընդդեմ Վրաստանի գործով վճիռը, թիվ 74644/01, կետեր 32 և 35, մարտի 7, 2006թ. և Դիման ընդդեմ Ռումինիայի գործով վճիռը, թիվ 58472/00, կետ 34, նոյեմբերի 16, 2006թ.):
Պատճառաբանված դատական ակտ ստանալու իրավունքը հանդիսանում է արդար դատական քննության իրավունքի դատավարական բաղկացուցիչ: ՄԻԵԴ-ի ձևավորված պրակտիկայի համաձայն պատշաճ դատական քննության սկզբունքը կայանում է նրանում, որ դատական ակտերը պետք է պարունակեն դրանց համար հիմք հանդիսացած պատճառաբանությունները: Թեև ներպետական դատարանները ունեն որոշ հայեցողական ազատություն՝ այս կամ այն գործով կողմերի դիրքորոշումները հաստատելու համար փաստարկների ընտրության հարցում, իշխանական մարմինը պետք է արդարացնի իր գործողությունները՝ նշելով իր որոշումների պատճառաբանությունները: Հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտի մեկ այլ առաքելությունը կայանում է նրանում, որ կողմերը հասկանան, որ նրանք «լսվել են» դատարանի կողմից: Բացի այդ, պատճռաբանված որոշումը հնարավորություն է ընձեռում այն բողոքարկելու և բարձր ատյանում վերանայելու համար: Միայն պատճառաբանված և հիմնավորված դատական ակտի կայացման դեպքում է, որ երաշխավորվում է արդարադատության իրականացումը (տե´ս Վան դե Խուրկ ընդդեմ Նիդերլանդների, Գարսիա Ռուիզ ընդդեմ Իսպանիայի, Իրա Բալանիտ ընդդեմ Իսպանիայի, Կուզնեցով և այլոք ընդդեմ Ռուսաստանի, Ռուիզ Տորիխա ընդդեմ Իսպանիայի, Սևևրյան և այլոք ընդդեմ Ուկրայինայի, Սուօմինեմ ընդդեմ Ֆինլյանդիայի, Տատիշվիլի ընդդեմ Ռուսաստանի, Խաջիանաստասիու ընդդեմ Հունաստանի, Հիգգինս և այլոք ընդդեմ Ֆրանսիայի, Գիրվիսաարի ընդդեմ Ֆինլիանդյաի գործերով ՄԻԵԴ-ի որոշումները):
Այսպիսով, դատական ակտի չպատճառաբանված և չհիմնավորված լինելը ամեն դեպքում դրա բեկանման՝ դատավարական իրավունքի խախտման հիմք է հանդիսանում, անկախ վերաքննիչ կամ վճռաբեկ բողոքում նշված հիմնավորումների:
Վերը նշվածի լույսի ներքո և սույն քրեական վարույթի նյութերի հաշվառմամբ պաշտպանության կողմը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է ճիշտ եզրահանգման՝ մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցում, սակայն գտնում ենք, որ Դատարանը, մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ սահմանելով փորձաշրջան 4 /չորս/ տարի ժամկետով, նշանակել է ակնհայտ խիստ և չարադարացված փորձաշրջան (4 տարի), քանզի Ռազմիկ Խաչատուրեանի դրական անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, վկայում են այն մասին, որ սահմանված փորձաշրջանը ակնհայտ խիստ է վերջինիս անձի պարագայում։ Այլ կերպ ասած՝ Դատարանը գրեթե սահմանել է օրենքով նախատեսված փորձաշրջանի առավելագույնը, չունենալով դրա իրավական և փաստական ելակետերը։
Այսպես․ Վերադաս ատյանի ուշադրությունն ենք ցանկանում հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ սույն քրեական վարույթում, արդեն ինչպես նշվեց առկա չեն մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի պատիժն և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներ, այլ հակառակը՝ առկա են վերջինիս պատիժն և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ։ Նշվածի համատեքստում, հատուկ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանը տուժող Յակոբ Թաշճեանին հանցագործության արդյունքում պատճառված վնասը վերականգնելուն ուղղված քայլերը դեռևս կատարել էր վկայի դատավարական կարգավիճակում, այն է՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտային հաշվին փոխանցելով՝ 17․108․000 (տասնյոթ միլիոն հարյուր ութ հազար) ՀՀ դրամ գումարը։ Այսինքն նշվածից կարելի է փաստել, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանը դեռևս վկայի դատավարական կարգավիճակում դրսևորել է հետհանցավոր վարքագիծ՝ տուժողին հասված վնասը փոխհատուցելով, քանզի այնպես չէ, որ վերջինս լինելով մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակում նոր միայն ձեռնարկել է գործուն քայլեր, հետագայում արդեն անկնալվող պատժից խուսափելու կամ մեղմ պատժի արժանանալու համար, այլ Ռազմիկ Խաչատուրեանը վկայի դատավարական կարգավիճակում գտնվելով արդեն իսկ հասկացել է իր կողմից կատարված արարքի հակաիրավականությունը, միանգամայն ձեռնամուխ է եղել հասցված վնասը փոխհատուցելուն և կատարել է։ Բացի այդ, հարկ է նշել նաև, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանը բնութագրվում է բացառապես դրական տեսանկյունից, նախկինում դատապարտված և որևէ կերպ արատավորված չի եղել, չունի քրեական անցյալ, օպերատիվ տեսադաշտում երբևէ չի գտնվել, ունի մշտական բնակության վայր, ընտանիք, խնամքին են գտնվում ինչպես անչափահաս երկու երեխաները, այնպես էլ թոշակառու ծնողները, որոնք նաև ունեն բազմաթիվ առողջական խնդիրներ, որոնց վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերը ներկայացվել են Առաջին ատյանի դատարանին, ընդունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջացել է կատարածի համար։ Ճիշտ է վերը թվարկված ամբողջ գործոնների հաշվառմամբ է հենց Առաջին ատյանի դատարանը հանգել հետևության, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել, սակայն միևնույն ժամանակ Դատարանը չի պատճառաբանել 4 /չորս/ տարի ժամկետով փորձաշրջան նշանակելու հանգամանքը, որը գտնում ենք, որ սույն պայմաններում Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ ակնհայտ խիտս է։ Ինչպես գիտենք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է պատժի նպատակները, այն է՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել անձին և կանխել հանցագործությունը։ Սույն քրեական վարույթի նյութերի ուսումնասիրությունից կարելի է գալ այն եզրահանգման, որ պատժի նպատակներից առաջին պայմանը՝ սոցիալական արդարության վերականգնումը արդեն իսկ ի կատար է ածվել, մասնավորապես Ռազմիկ Խաչատուրեանի կողմից տուժող Յակոբ Թաշճեանին հացնագործության արդյունքում պատճառված վնասը ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտային հաշվին փոխանցված լինելու հանգամանքը։ Նշվածի կապակցությամբ տեղին է մեջ բերել Սամվել Հովսեփյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԼԴ/0193/01/10 որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումը, ըստ որի՝ «Վճռաբել դատարանն ընդգծում է, որ գուքային բնույթի հանցագործություններում սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է ապահովել պատճառված վնասի համարժեք հատուցմամբ և նախքան հանցագործությունը եղած իրադրության հնարավորինս վերականգնմամբ, իսկ քանի դեռ հանցագործությամբ տուժողին պատճառված վնասը չի հատուցվել խոսք գնալ չի կարող լինել սոցիալական արդարությունը վերականգնված լինելու մասին։ Ուստի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պետք է ընտրվի այնպիսի ներգործության միջոց, որը կապահովի սոցիալական արդարության վերականգնումը, ինչպես նաև հանցավորի ուղղումը և նոր հանցագործությունների կանխումը», այսինքն Բարձր դատական ատյանի կողմից արտահայտած իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո, կարելի է հստակ արձանագրել, որ սույն քրեական վարույթի պայմաններում վերականգնվել է սոցիալական արդարությունը։ Իսկ ինչ վերաբերվում է մյուս պայմաններին՝ անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործության կանխմանը, գտնում ենք, որ Ռազմիկ Խաչատուրեանը արդեն իսկ ուղղման ճանապարհին է, որի մասին է վկայում հենց վերջինիս կողմից դեռևս նախաքննության փուլից դրսևորած վարքագիծը, պատճառված վնասի ամբողջությամբ փոխհատուցումը, մեղքը ընդունելը, կատարածի համար զղջալը, գտնում ենք, որ նշված գործոնները վկայում են հենց վերջինիս բացառապես իրավահպատակ վարքագիծ դրսևորելու մասին։
Ամփոփելով վերոգրյալը, պաշտպանության կողմը գտնում է, որ ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը իր 06․08․2025թ․-ի դատավճռով Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ նշանակել է ակնհայտ խիստ փորձաշրջան՝ 4 /չորս/ տարի ժամկետով, առանց որևէ հիմնավորմամբ, և գտնում ենք, որ հաշվի առնելով սույն քրեական վարույթում առկա փաստական տվյալները և Ռազմիկ Խաչատուրեանի անձը, դրսևորած հետհանցավոր վարքագիծը, Դատարանը պետք է վերջինիս նկատմամբ նշանակեր փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։»:
Պաշտպանը խնդրել է. « 1․Վերաքննիչ բողոքը ընդունել վարույթ և այն բավարարել,
2․Մասնակիորեն բեկանել ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 06․08․2025թ․-ի դատավճիռը և բեկանված մասով կայացնել նոր դատական ակտ, այն է՝ մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում սահմանված 4 /չորս/ տարի ժամկետով փորձաշրջանը փոփոխել և վերջինիս նկատմամբ սահմանել օրենքով նախատեսված նվազագույն չափով՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով փորձաշրջան, իսկ դատավճիռը մյուս մասերով թողնել անփոփոխ։»:

- Տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի ներկայացուցիչ Ալվարդ Արտաշի Դաբաղյանը բողոքով մասնավորապես հայտնել է. « … Գույքային հայցը մասնակի բավարարելով, Դատարանը խախտել է Տուժող Յակոբ Թաշճեանի ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածով երաշխավորված իրավունքը, զրկելով վերջինիս իր իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունքից: Ակնհայտ է, որ Դատարանը գույքային հայցը մասնակի բավարարվելով, չի կատարել գույքային հայցի և կից փաստարկների հավուր պատշաճ ուսումնասիրություն և նույնիսկ հօգուտ մեղադրյալի հաշվարկել է վերջինիս կողմից իբրև ավել վճարված գումարի «վերահաշվարկ» 17.108.000 ՀՀ դրամ գումարից ընդամենը 16.966.320 ՀՀ դրամն է բավարարել, մեծահոգաբար վերադարձնելով առանձնապես խոշոր չափերով տուժողի գույքը հափշտակող Ռազմիկ Խաչատուրեանին 141.680 ՀՀ դրամ «մնացորդը»։
Դատարանը հաշվի չի առել այն փաստը, որ մեղադրյալի կողմից ՀՀ քննչական կոմիտեի 900008000375 դեպոզիտային հաշվին հափշտակված գումարի մի մասը փոխանցվել է 13.03.2024թվականին, իսկ սույն քրեական վարույթը նախաձեռնվել է 04.10.2023 թվականին։ Հետևում է, որ մեղադրյալը ոչ մի նպատակ չի ունեցել իր կամքով հատուցելու տուժողին պատճառված վնասը, իսկ վճարումը կատարվել է, երբ աներկբա է եղել քրեական պատասխանատվության ենթարկվելու փաստը։ Այնուհետև մեղադրյալը միջնորդել է իր նկատմամբ կիրառել արագացված վարույթ, բնականաբար ընդունելով իր մեղքը, ինչը չի նշանակում, որ տոժողին պատճառված վնասն ամբողջ ծավալով չպետք է բավարարել, այլ հակառակը։ Մեղադրյալի կողմից իր մեղքն ընդունելու պարագայում Դատարանն առավել բազմակողմանի պետք է հետազոտեր տուժողի գույքային հայցը, դրա հիմքում ներկայացված հանգամանքները, փաստերը, քանզի վերը նշված գործողությունները, դրանց ժամանակագրությունը և պատժի մասով մեղադրյալի վերաքննիչ բողոքը հիմնավորում են, որ քրեական վարույթ հարուցելոց հետո փոխանցված գումարի, արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդության հիմնական պատճառները, ոչ այլ ինչ են, քան իրական պատժից խուսափելու նպատակ, այլ ոչ թե կատարվածի համար զղջում:
Այսպես.
ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունք:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 50-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Տուժող ճանաչելու մասին որոշումը կայացնում է քննիչը կամ դատարանը:
2. Տուժողը սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով իրավունք ունի (...) 22) իրեն ենթադրաբար պատճառված վնասը հատուցելու նպատակով գույքային հայց ներկայացնելու դատարան, մինչև ապացույցների հետազոտման ավարտը փոփոխելու գույքային հայցը, ինչպես նաև մինչև դատարանի առանձին սենյակ հեռանալը հրաժարվելու գույքային հայցից:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի համաձայն՝
Գույքային հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է սույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով:
2.Քաղաքացիական դատավարության օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում սույն օրենսգրքին, և գույքային հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն սույն օրենսգրքով:
3.Քրեական վարույթի շրջանակներում գույքային վնասի հատուցման հիմքը, պայմանները, ծավալը և եղանակները սահմանվում են քաղաքացիական, բնապահպանական, ընտանեկան, աշխատանքային, սոցիալական և նյութական այլ օրենսդրությամբ:
4.Քրեական վարույթում գույքային հայցի վրա չեն տարածվում քաղաքացիական օրենսդրությամբ սահմանված հայցային վաղեմության ժամկետները և հետադարձ պահանջի (ռեգրեսի) իրավունքը, ինչպես նաև քաղաքացիական դատավարության օրենսդրությամբ սահմանված հակընդդեմ հայց հարուցելու կանոնները (...):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի համաձայն՝
1.Քրեական վարույթի ընթացքում հատուցման ենթակա են մեղադրյալին վերագրվող արարքի հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը:
Արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդությամբ հիմնավորվում է, որ մեղադրյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 255-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով մեղսագրվող արարքում առանձնապես խոշոր չափերով խարդախության խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակություն կատարելու համար: Այս փաստը հաստատվել է նաև մեղադրական դատավճռով:
Ներկայացված գույքային հայցի փաստական հիմքերը հետևյալն են 29.09.2021 Փոխառության պայմանագիրը, որի համաձայն Ռազմիկ Ավագի Խաչատուրեանը փոխառության կարգով Յակոբ Կարապետի Թաշճեանից առանց տոկոսի վերցրել է 13,860.000 ՀՀ դրամ և պարտավորվել է վերադարձնել մինչև 01.11.2021թվականը։ Այնուհետև, 28.03.2023թվականի Ստացականը, որով հաստատվել է Ռ.Խաչատուրեանի կողմից Յակոբ Կարապետի Թաշճեանից 8000 ԱՄՆ դոլար, մինչև 10.04.2023թվականը վերադարձնելու պայմանով ստանալու փաստը։ Թե ինչպես է Դատարանը 8000 ԱՄՆ դոլար գումարը դրամի վերածել և ավել վճարված գումար հաշվարկել Տուժող կողմիս համար անհայտ է, սակայն փաստ է, որ մեղադրական դատավճռով Դատարանը արձանագրել է, որ «Իր հանցավոր մտադրության իրականացման նպատակով Ռազմիկ Խաչատուրեանը Յակոբ Թաշճեանին հաղորդել է կեղծ տեղեկություններ առ այն, որ բնակարանի առուվաճառքի գործընթացում առկա են որոշակի խնդիրներ, որն էլ լուծելու համար Յակոբ Թաշճեանին առաջարկել է տրամադրել կանխավճար և իր հանցավոր մտադրությունը չբացահայտելու, վերջինի մոտ վստահություն ձեռք բերելու նպատակով, օգտագործելով բնակարանի բանալիներն իր մոտ գտնվելու հանգամանքը, առաջարկել է չսպասել առուվաճառքի պայմանագրի կնքմանը և տեղափոխվել այնտեղ բնակվելու, իսկ կանխավճարի տրամադրման վերաբերյալ կնքել փոխառության պայմանագիր:
Հավատալով Ռազմիկ Խաչատուրեանի հայտնած տեղեկություններին Յակոբ Թաշճեանը 2021 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, Երևան նոտարական տարածքում ձևական կազմված փոխառության պայմանագրի հիման վրա տրամադրել է 13.860.000 ՀՀ դրամ կանխավճար, որից երկու օր անց, ստանալով բնակարանի բանալիները, տեղափոխվել է այնտեղ բնակվելու»:
Այս եզրահանգումների պայմաններում գույքային հայցի մասնակի բավարարումը առարկայազուրկ է դիտարկվում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջի ուժով, նկատի ունենալով, որ քրեական վարույթի շրջանակներում գույքային վնասի հատուցման հիմքը, պայմանները, ծավալը և եղանակները սահմանվում են քաղաքացիական օրենսդրությամբ:
Շարունակելով վերը շարադրվածը պետք է փաստենք, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, մասնավորապես ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն՝ եթե պայմանագիրը չկատարելու համար պատասխանատու է նախավճար տված կողմը, այն մնում է մյուս կողմին: Եթե պայմանագիրը չկատարելու համար պատասխանատու է նախավճար ստացած կողմը, նա պարտավոր է մյուս կողմին վճարել նախավճարի գումարի կրկնապատիկը:
Պայմանագիրը չկատարելու համար պատասխանատու կողմը պարտավոր է նաև մյուս կողմին հատուցել վնասները՝ նախավճարի գումարի հաշվանցմամբ, եթե այլ բան նախատեսված չէ պայմանագրով:
Արագացված վարույթ կիրառելու մասին միջնորդություն ներկայացնելով, մեղադրյալը ընդունել է իր մեղքը խարդախությամբ Յակոբ Թաշճեանից առանձնապես խոշոր չափով գումար հափշտակելու հանցավոր արարք կատարելու համար, ընդունելով նաև մեղադրանքի հիմքում ներկայացված բոլոր փաստական հանգամանքները: Հետևաբար Դատարանը պետք է ուշադրության արժանացներ գույքային հայցով ներկայացված պահանջն ամբողջ ծավալով և բավարարեր այն ամբողջությամբ։
Նյութական իրավունքի նորմերի և գույքային հայցը հիմնավորող ապացույցների ամբողջական վերլուծությամբ փաստենք, որ նյութական իրավունքի նորմի հիմքով Ռազմիկ Խաչատուրեանը պետք է վճարի Յակոբ Թաշճեանին Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոց 11/12 շենքի, 7/1 բնակարանի առուվաճառքի համար վճարված նախավճարի 17.108.000 (տասնյոթ միլիոն մեկ հարյուր ութ հազար) ՀՀ դրամի կրկնապատիկը, այսինքն 34.216.000 (երեսուն չորս միլիոն երկու հարյուր տասնվեց հազար) ՀՀ դրամ գումար։
Ավելին, բնակարանը որպես իր սեփականն օգտագործելու նպատակով կատարված ծախսերը նույնպես ենթակա են հատուցման, քանի որ դրանք պատճառահետևանքային կապի մեջ են գտնվում ավարտին չհասցված «առուվաճառքի պայմանագրի» հետ, այսինքն ավարտված հանցավոր արարքի հետ։
Այդ ծախսերն են
1. 25.06.2023թ. «Յուքոմ» ՓԲԸ Տեղեկանքի Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի և «Յուքոմ» ՓԲԸ միջև 03.11.2021թվականին կնքված Բաժանորդային պայմանագրի (ID 1460239) հիմքով Յակոբ Կարապետի Թաշճեանը հանդիսանում է Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոց 11/12 շենքի 7/1 հասցեում «Յուքոմ» ՓԲԸ կողմից մատուցվող լայնաշերտ ինտերնետի Unet M ծառայության բաժանորդ, որի ամսական վճարը կազմում է 8000 ՀՀ դրամ: Յուքոմ» ՓԲԸ-ի կողմից մատուցվող լայնաշերտ ինտերնետի Unet M ծառայության համար Յակոբ Թաշճեանի կողմից 03.11.2021թվականից մինչև 2024թվականի ապրիլ ամիսը վճարվել է 240,000 ՀՀ դրամ (ընդհանուր հաշվով վճարում կատարվել է 30 ամսվա համար, որի հանրագումարն է 8000x30=240.000 ՀՀ դրամ)։
2. 2021 թվականի նոյեմբերից սկսած մինչ 2024թ. ապրիլ ամիսը Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոց 11/12 շենքի, 7/1 բնակարանի կոմունալ գազամատակարարման, ջրամատակարարման, էլեկտրական էներգիայի ծառայությունների համար Յակոբ Թաշճեանի կողմից վճարվել է 367.568 ՀՀ դրամ (տե՛ս կից 36 հատ կտրոններ)։ Տվյալ հաշվարկը կատարվել է Յակոբ Թաշճեանի մոտ պահպանված կտրոններով, որոնց վրա որպես բաժանորդ նշված է Ռազմիկ Խաչատուրեան։ Հատկանշական է այն, որ բնակարանի սեփականատիրոջ անվամբ կոմունալ ոչ մի ծառայություն հաշվառված չի եղել և դրանց ծանուցումները ուղարկվել են Յակոբ Թաշճեանի հեռախոսահամարին որպես բաժանորդ Ռազմիկ Խաչատուրեան նշումով։
3. Համաձայն «Օփըն Ռոուդ» Ճամփորդություն և տուրիզմ ՍՊԸ կողմից տրված չվացուցակի Հակոբ Թաշճեանը 23.09.2021թ.-25.04.2024թ. ժամանակահատվածում իր և ընտանիքի անդամների համար գնել է ավիատոմսեր 9.065 ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամի չափով(տե ս կից 21 հատ ավիատոմսեր)։ Նշված ժամանակահատվածը վերաբերում է Ռազմիկ Խաչատուրեանի և Յակոբ Թաշճեանի միջև Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոց 11/12 շենքի, 7/1 բնակարանի «առուվաճառքի» ենթադրյալ բանակցություններին։
Վերը ներկայացվածի հիմքով գանում ենք, որ Դատարանի կողմից խախտվել է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետը, որի համաձայն նախավճար է համարվում այն դրամական գումարը, որ պայմանավորվող կողմերից մեկը պայմանագրով հասանելիք վճարների հաշվին տայիս է մյուս կողմին' իբրև պայմանագրի կնքման ապացույց և դրա կատարման ապահովում:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն՝ եթե պայմանագիրը չկատարելու համար պատասխանատու է նախավճար տված կողմը, այն մնում է մյուս կողմին: Եթե պայմանագիրը չկատարելու համար պատասխանատու է նախավճար ստացած կողմը, նա պարտավոր է մյուս կողմին վճարել նախավճարի գումարի կրկնապատիկը:
Պայմանագիրը չկատարելու համար պատասխանատու կողմը պարտավոր է նաև մյուս կողմին հատուցել վնասները' նախավճարի գումարի հաշվանցմամբ, եթե այլ բան նախատեսված չէ պայմանագրով:
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝«Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք»:
Վճռաբեկ դատարանը Ս.Անտոնյանի վերաբերյալ որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «(...) քրեական դատավարությունն իրականացվում է ոչ միայն հանցագործությունը բացահայտելու և մեղավորներին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու, այլև հանցագործության արդյունքում տուժողի իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունն ապահովելու նպատակով: Այլ խոսքով' տուժողի իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության ապահովումը հանդիսանում է քրեական դատավարության կարևորագույն խնդիրներից մեկը:
(...) տուժողի իրավաչափ շահերի շրջանակում է նրան հասցված վնասի վերականգնումը» (տե ս Սուսաննա Անտոնյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի' 2013 թվականի փետրվարի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0077/11/12 որոշման 25-26-րդ կետերը):
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ հանցագործության արդյունքում տուժած անձն արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքը կրող սուբյեկտ է: Ընդ որում, միջազգային իրավական մի շարք փաստաթղթերով որպես պետության պարտավորություն է սահմանվում հենց տուժողի (հանցագործության արդյունքում տուժած անձի) իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության ապահովումը:
Կարևորում ենք նաև այն փաստը, որ մեղադրյալ Խաչատուրեանի նկատմամբ ՀՀ հակակոռուպցիոն քերական դատարանում քննվում է ՀԿԴ/0123/01/23 քրեական գործը, որի շրջանակներում վերջինիս մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար որ նա, օգտագործելով ծառայողական լիազորությունները, հափշտակել է իրեն վստահված փաստացի և իրավաբանորեն ազատ կամքով հանձնված, օրինական հիմքերով ստացված առանձնապես խոշոր չափերով գույքը, այն է Ռազմիկ Ավագի Խաչատուրեանը, 2017 թվականի օգոստոսի 18-ից մինչև 2020 թվականի հունվարի 21- ն ընկած ժամանակահատվածում հանդիսանալով «Սուրուր Ֆարմ» /հետագայում «Ալ Բարաքա Ֆարմ» ֆիրմային անվանումն ստացած/ ՍՊ ընկերության տնօրեն, հետևաբար նաև նյութական պատասխանատու անձ և օժտված լինելով «Սուրուր Ֆարմ» ՍՊ ընկերության ֆինանսական միջոցներն օգտագործելու, տիրապետելու և տնօրինելու իրավասությամբ, հափշտակել է նույն ընկերության միակ հիմնադիր- մասնակից Հ.Հ. Շեիխ Սուրուր Բինմոհհամադ Բինխալիֆա Ալ-Նահյանի որոշման հիման վրա կնքված փոխառության պայմանագրով հիշյալ ընկերության կողմից իրեն որպես ֆիզիկական անձի հանձնված 94.575.000 ՀՀ դրամ գումարը ընկերությանը պատճառելով գույքային վնաս:
Ավելին, այս կենսագրական տվյալներով մեղադրյալը թիվ ՍՆԴ/2112/04/21 սնանկության վարույթով 08.02.2022թվականի Դատարանի վճռով ճանաչվել է սնանկ թվով 11 պահանջատերերի կազմով 1.Անաս Ալխալիլ Յունեսի-100 000 ՀՀ դրամ(պետական տուրք), 2.Կորալի Զիադե և Թուֆիկ Քարամ-21 682 414 ՀՀ դրամ, 3.Անաս Ալխալիլ Յունեսի և Սուլթան Սաիդ Մոհամմեդ Սալեհ Ալ Շամիսի -433 605 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ, 4.«Ալ Բարաքա Ֆարմ» ՍՊԸ-121 437 307 ՀՀ դրամ, 5.«Ֆինլեքս» ՍՊԸ-1 069 415 ՀՀ դրամ, 6.«Աթիքագրո» ՍՊԸ-466 849 000 ՀՀ դրամ և 100 000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ, 7.Մուրադ Ստիվեն Քեշիշեան-55 130 917,30 ՀՀ դրամ, 8.Ահմեդ Սաիդ Հարեբ Սաիֆ Ալամիմի-403 832,78 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ, 9.Հայկ Լեռնիկի Մանուկյան-6 771 600 ՀՀ դրամ, 10. Յակոբ Կարապետի Թաշճեան-13 860 000 ՀՀ դրամ և 8 000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ, 11. «ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ-ՂԱՐԱԳՅՈԶՅԱՆ ՓԱՐԹՆԵՐՍ» ՍՊԸ-123.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ։
Այս փաստերը ներկայացվել են տուժողի կողմից սույն քրեական գործով դատալսումների ընթացքում, որոնք ևս անտեսվել են Դատարանի կողմից։
Կարևորում ենք նաև ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երկրորդ բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 13149124 քրեական վարույթը, որը վերաբերում է նույն բնակարանից (որի բանալիները մշտապես եղել են Ռազմիկ Խաչատուրեանի մոտ) կատարված 35.000 ԱՄՆ դոլարի գաղտնի հափշտակությանը, որն առանձնացված' թիվ 13142725 վարույթով դեռևս ընթացքի մեջ է:
Հարկ ենք համարում նշել նաև թիվ ՏԴ2/0083/01/17 քրեական գործով 11.04.2019թվականին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից հայտնած դիրքորոշումն առ այն, որ «Դատական ծախսերն այն նյութական ռեսուրսներն են, որոնք օգտագործվում են գործի պատշաճ քննությունն ապահովելու և/կամ տուժողի խախտված իրավունքները վերականգնելու համար: Մասնավորապես, գործի բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննությունն ապահովելու անհրաժեշտությամբ գործին ներգրավված մասնագետի, թարգմանչի, փորձագետի մատուցած ծառայությունների և այլ միջոցառումների իրականացման համար ծախսված գումարները քրեական դատավարությունում ներառված են դատական ծախսերի մեջ: Միևնույն ժամանակ, օրենսդիրը դատական ծախսերի շարքին է դասել նաև տուժողին հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի փոխհատուցման գումարները որպես վերջինիս խախտված իրավունքների վերականգնման միջոց:
Սակայն քրեական դատավարությունում վերոնշյալ դատական ծախսերի գանձման կառուցակարգերը չեն նույնանում: Այսպես, եթե տուժողին պատճառված վնասի հատուցման վերականգնումը որպես կանոն պայմանավորվում է նրա կողմից քաղաքացիական հայցի ներկայացման հետ, ապա մյուս դատական ծախսերի դեպքում օրենսդիրն այդպիսի պահանջ չի նախատեսել։ Մասնավորապես, եթե հանցագործության հետևանքով տուժողին անմիջականորեն պատճառված վնասը հատուցվում է վերջինիս կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցի քննության արդյունքում, ապա գործի քննության համար ծախսված նյութական միջոցները հատուցվում են ամբաստանյալի կողմից առանց այդպիսի ընթացակարգի, դատարանի կողմից proprio motu (սեփական նախաձեռնությամբ)»։
Ամփոփելով վերոգրյալը, ևս մեկ անգամ արձանագրում ենք, որ Դատարանը տուժողի ներկայացված գույքային հայցը մասնակի բավարարելով, թույլ է տվել նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, արդյունքում սխալ եզրահանգման է եկել, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն հիմք է դատական ակտը մասնակի չբավարարված գույքային հայցի մասով բեկանելու և գույքային հայցն ամբողջությամբ բավարարելու մասին ըստ էության նոր դատական ակտ կայացնելու համար։»:
Տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի ներկայացուցիչ Ալվարդ Արտաշի Դաբաղյանը խնդրել է. « 1.Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ և այն բավարարել։
2. Մասնակի գույքային հայցի չբավարարված մասով բեկանել թիվ ԵԴ1/1510/01/25 քրեական գործով 06.08.2025թվականին կայացված դատավճիռը և գույքային հայցն ամբողջությամբ բավարարելու մասին կայացնել ըստ էության նոր դատական ակտ։»:

4.Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.

Դատախազ Վ.Պետրոսյանի կողմից ստացվել է գրություն այն մասին, որ վերջինս գտնվում է ամենամյա հերթկան արձակուդում, ուստի չի կարող ներկայանալ դատական նիստին, վերջինս խնդրել է դատական նիստը անցկացվի իր բացակայությամբ:
Պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանը դատական նիստի ընթացքում միջնորդեց մեղադրյալ Ռ.Խաչատուրեանի խափանման միջոցը փոխարինել:
Պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանը առարկեց տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի ներկայացուցիչ Ալվարդ Արտաշի Դաբաղյանի ներկայացված բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել:
Մեղադրյալ Ռ.Խաչատուրեանը միացավ իր պաշտպանի դիրքորոշմանը
Պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանը ներկայացրեց բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները և խնդրեց այն բավարարել:
Մեղադրյալ Ռ.Խաչատուրեանը միացավ իր պաշտպանի կողմից ներկայացված բողոքին:
Պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանի կողմից Վերաքննիչ քրեական դատարանում ստացած դիմումի համաձայն՝ վերջինս չի կարող ներկայանալ դատական նիստի Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու կապակցությամբ, ուստի նշել է դատական նիստը անցկացնել իր և մեղադրյալ Ռ.Խաչատուրեանի բացակայությամբ: Միևնույն ժամանակ նշված դիմումով հայտնել է, որ նախորդ նիստին ներկայացված միջնորդությունը՝ մեղադրյալ Ռ.Խաչատրյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը՝ 5.000.000 /հինգ միլիոն/ ՀՀ դրամի չափով գրավով փոխարինելու մասին թողնել առանց քննության:
Տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի ներկայացուցիչ Ալվարդ Արտաշի Դաբաղյանը ներկայացրեց բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները և խնդրեց այն բավարարել:
Տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանը միացավ իր ներկայացուցչի կողմից ներկայացված բողոքին:
Տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի ներկայացուցիչ Ալվարդ Արտաշի Դաբաղյանը առարկեց պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանի ներկայացրած բողոքի դեմ:
Տուժող Կարապետի Թաշճեանը միացավ իր ներկայացուցչի դիրքորոշմանը:

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

ՀՀ քրեական դատավարության 352-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1. Դատական վերանայումը կարող է իրականացվել միայն սույն հոդվածով նախատեսված կառուցակարգերի շրջանակներում:
2. Վերաքննությունը կիրառվում է այն դեպքում, երբ բողոքարկվում է առաջին ատյանի դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ չմտած`
1) դատավճիռը.
(…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1. Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում: (…) >>:
Այսպիսով՝ մեղադրողի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերանայելով վիճարկվող դատավճիռը, ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, լսելով պաշտպանական կողմի առարկությունները բերված բողոքի առնչությամբ, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության այն մասին, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ վիճարկվող դատավճիռը թողնել անփոփոխ` հետևյալ պատճառաբանությամբ
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն. 1. Դատավճռում պետք է շարադրվեն հետևյալ հարցերի պատասխանները․
(…)
7) ապացուցված են արդյոք դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
8) դատապարտված մեղադրյալը ենթակա է արդյոք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
9) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի դատապարտված մեղադրյալի նկատմամբ.
10) դատապարտված մեղադրյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն. 1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը: (…):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն. 1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ 1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: (…):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կարճաժամկետ ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու կամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքով պատժից կարող է ազատվել նաև այն անձը, որի նկատմամբ սույն օրենսգրքի 72-րդ հոդվածով նշանակվել է օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, կամ կիրառվել է համաձայնեցման կամ համագործակցության կամ արագացված վարույթ:
3. Հանցագործությունների համակցության դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը որոշվում է համակցությամբ վերջնական պատիժը նշանակելուց հետո:
4. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ որոշում կայացնելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հետևյալ հանգամանքները.
1) անձին մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությունը,
2) պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) հանցանք կատարածի անձը,
4) պատճառած վնասը հատուցելու կամ այլ կերպ հարթելու պահանջի բացակայությունը կամ այն հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելու հանգամանքը, եթե հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել:
5. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ 1-5 տարի ժամկետով, որի ընթացքում անձը գտնվում է դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողության ներքո և պարտավոր է կատարել դատարանի որոշմամբ սահմանված պարտականությունները: Փորձաշրջանի ընթացքում դատարանի կողմից նշանակվող պարտականություններն են՝
1) կրթական և մշակութային ծրագրերին մասնակցելը, այդ թվում՝ նոր արհեստ կամ մասնագիտություն ձեռք բերելը,
2) առանց դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի համաձայնության Հայաստանի Հանրապետության տարածքը չլքելը,
3) բնակության վայրը փոխելու դեպքում դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնին սեղմ ժամկետում իր նոր բնակության վայրի հասցեն հայտնելը,
4) ոգելից խմիչքներից (ալկոհոլից), թմրամիջոցներից, հոգեմետ (հոգեներգործուն), թունավոր կամ այլ թմրեցնող նյութերից ունեցած կախվածությունից բուժման կուրս անցնելը,
5) հանրօգուտ աշխատանքներում ներգրավվելը,
6) սեռավարակից կամ շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունից բուժման կուրս անցնելը,
7) տուժողի, նրա ընտանիքի անդամի, նրա խնամքի տակ գտնվող անձի կամ դատարանի կողմից նշված այլ անձի հետ որևէ շփում ունենալու արգելքը,
8) որոշակի վայրեր այցելելու արգելքը,
9) հոգեբանական-վերականգնողական կուրս անցնելը:
6. Դատարանը դատապարտյալի վրա դնում է սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտականություններից մեկը կամ մի քանիսը կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ՝ այլ պարտականություններ, որոնք կարող են նպաստել նրա վերասոցիալականացմանը:
(…)>>:
Թեև 01․07․2022թ․ ուժի մեջ է մտել ՀՀ քրեական նոր օրենսգիրքը, սակայն Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մինչ այդ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի շրջանակներում մի շարք գործերով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած դիրքորոշումները՝ արդարացի պատիժ նշանակելու մասին, կիրառելի են նաև սույն քրեական գործով:
Մասնավորապես՝ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Թամարա Տեր-Գրիգորյանի և Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործերով արձանագրել է, որ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62 և 63 հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն:
Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (տես՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի` Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով ՎԲ-192/07 և 2009թ. հունիսի 2-ի` Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. հունիսի 2-ի ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշումները):
<<Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրային վտանգավորության վրա` հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը>> (տես Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009թ. փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
<<Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր տարրերից մեկն է, որի շրջանակներում կարևորվում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը։ Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը։
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը՝ որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: Սկզբունքների ինքնուրույնությունը, սակայն, չի նշանակում, որ դրանք մեկուսացված են մեկը մյուսից, քանի որ միայն համակցության մեջ այդ սկզբունքները կարող են ապահովել օրինական, արդար, անհատականացված և մարդասիրական պատժի նշանակումը:
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդարության՝ որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում>>։ (տես Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011թ. դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
Վերը շարադրված իրավադրույթների բովանդակային վերլուծությունից, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից և սույն գործի կոնկրետ հանգամանքներից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության այն մասին, որ մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` այն կրելու նպատակահարմարության և փորձաշրջանի տևողության հարցերը քննարկելիս, Դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածով ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով ու մեղադրյալների նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում փորձաշրջանի տևվողությունը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, հանցավորների անձին, անհրաժեշտ ու բավարար է նրանց ուղղվելու և հանցագործություն կանխելու համար, այսինքն՝ կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործումը, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Դատարանը հաշվի առնելով հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այդ թվում՝ կատարման հանգամանքները, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, մեղադրյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժը մեղմացնող հանգամանքները՝ մասնավորապես.
- առաջադրված մեղադրանքն ընդունելը, կատարած արարքի համար զղջալը և տուժողին պատճառված վնասի փոխհատուցմանն ուղղված քայլեր ձեռնարկելը,
- խնամքին երկու անչափահաս երեխաների՝ 2016 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ծնված Քրիստ-Շարպել Ռազմիկի Խաչատուրեանի և 2019 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ծնված Քլարա Ռազմիկի Խաչատուրեանի գտնվելը,
ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նաև իր հայեցողության շրջանակներում ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, հաշվի առնելով գործով հաստատված փաստական հանգամանքները, քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, իրավացիորեն եկել է այն եզրահանգման, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է առանց Ռազմիկ Խաչատուրյանի կողմից իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու, հետևաբար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի կիրառմամբ այդ պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 4 տարի ժամկետով որի արդյունքում հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի վերասոցիալականացմանը և հանցագործությունների կանխմանը, այն բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 69-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Ինչ վերաբերում է բողոքաբերի այն փաստարկին, թե ՀՀ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը 06.08.2025թ. դատավճռով Ռազմիկ Խաչատուրեանի նկատմամբ նշանակել է ակնհայտ խիստ՝ 4 (չորս) տարի ժամկետով փորձաշրջան՝ առանց հիմնավորման, և որ, ըստ բողոքաբերի, հաշվի առնելով գործի փաստական տվյալները, անձը և հետհանցավոր վարքագիծը, պետք է նշանակվեր 1 (մեկ) տարի ժամկետով փորձաշրջան, ապա այն անհիմն է։
Մասնավորապես, պատիժը պայմանականորեն կիրառելիս դատարանը փորձաշրջանի տևողությունը սահմանում է՝ հաշվի առնելով հանցանքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, հանցագործի անձը, ինչպես նաև գործի այլ հանգամանքները։ Նշված նորմը դատարանին վերապահում է հայեցողական լիազորություն՝ օրենքով սահմանված սահմաններում ինքնուրույն որոշելու փորձաշրջանի կոնկրետ տևողությունը։
Հետևաբար, փորձաշրջանի տևողությունը ինքնին չի կարող գնահատվել որպես ակնհայտ խիստ, եթե այն սահմանվել է օրենքով թույլատրելի սահմաններում և հիմնված է գործի հանգամանքների համակողմանի գնահատման վրա։
Վերաքննիչ դատարանը վերոգրյալ հետևությանը հանգելիս հաշվի է առնում մասնավորապես հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, այդ թվում՝ կատարման հանգամանքները, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, մեղադրյալների անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, մեղքը ընդունելը, կատարվածի համար զղջալը ինչպես նաև տուժողին պատճառված վնասի փոխհատուցմանն ուղղված քայլեր ձեռնարկելը։
Անդրադառնալով տուժողի ներկայացուցչի այն պնդմանը, թե Դատարանը, տուժողի կողմից ներկայացված գույքային հայցը մասնակի բավարարելով, թույլ է տվել նյութական իրավունքի նորմերի սխալ կիրառություն և արդյունքում հանգել է ոչ հիմնավոր եզրահանգման, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ համաձայն մեղադրյալ Ռ․ Խաչատուրեանին առաջադրված մեղադրանքի՝ Ռազմիկ Խաչատուրեանը 2017 թվականի օգոստոսի 3-ին ձեռք է բերել Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոց 11/12 շենքի 7/1 բնակարանը, որը 2019 թվականի մայիսի 17-ին վաճառել է կնոջը՝ Տէօնիզ Տօնապետեանին։ Հետագայում նշված բնակարանը վաճառվել է Ալի-Բեհնիամ Բախտիարին, իսկ վերջինը 2021 թվականի ապրիլի 16-ին՝ Նահապետ Սուքիասյանին։Նահապետ Սուքիասյանը բնակարանը ձեռք բերելուց հետո, որպես անշարժ գույքի գործակալ, վարձակալության հանձնելու նպատակով այն հանձնել է Ռազմիկ Խաչատուրեանին: Ռազմիկ Խաչատուրեանը, տեղեկանալով Յակոբ Թաշճեանի՝ Երևան քաղաքում բնակարան գնելու ցանկության մասին, խարդախությամբ ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու նախնական դիտավորությամբ, խաբեության, այն է՝ դիտավորությամբ իրականությունը խեղաթյուրելով և այդպիսով իրականում գոյություն չունեցող կեղծ տվյալներ հաղորդելով, Յակոբ Թաշճեանին առաջարկել է 100.000 ԱՄՆ դոլարով գնել Երևան քաղաքի Արգիշտի փողոց 11/12 շենքի 7/1 բնակարանը։ Թաքցնելով բնակարանը Նահապետ Սուքիասյանին պատկանելու հանգամանքը, այն ներկայացրել է որպես իր ընտանիքին պատկանող գույք, ինչը հաստատելու և Յակոբ Թաշճեանին մոլորության մեջ գցելու նպատակով տրամադրել է կնոջ՝ Տէօնիզ Տօնապետեանին նախկինում տրամադրված սեփականության վկայականի պատճենը: Իր հանցավոր մտադրության իրականացման նպատակով Ռազմիկ Խաչատուրեանը Յակոբ Թաշճեանին հաղորդել է կեղծ տեղեկություններ առ այն, որ բնակարանի առուվաճառքի գործընթացում առկա են որոշակի խնդիրներ, որն էլ լուծելու համար Յակոբ Թաշճեանին առաջարկել է տրամադրել կանխավճար և իր հանցավոր մտադրությունը չբացահայտելու, վերջինի մոտ վստահություն ձեռք բերելու նպատակով, օգտագործելով բնակարանի բանալիներն իր մոտ գտնվելու հանգամանքը, առաջարկել է չսպասել առուվաճառքի պայմանագրի կնքմանը և տեղափոխվել այնտեղ բնակվելու, իսկ կանխավճարի տրամադրման վերաբերյալ կնքել փոխառության պայմանագիր: Հավատալով Ռազմիկ Խաչատուրեանի հայտնած տեղեկություններին՝ Յակոբ Թաշճեանը 2021 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, Երևան նոտարական տարածքում ձևական կազմված փոխառության պայմանագրի հիման վրա տրամադրել է 13.860.000 ՀՀ դրամ կանխավճար, որից երկու օր անց, ստանալով բնակարանի բանալիները, տեղափոխվել է այնտեղ բնակվելու: Իր հանցավոր մտադրությունը ավարտին հասցնելու նպատակով, օգտագործելով Յակոբ Թաշճեանի հետ արդեն իսկ ձևավորված միջանձնային հարաբերությունները, շարունակելով իր ապագա վարքագծի կապակցությամբ վերջինիս դիտավորությամբ մոլորության մեջ գցելու գործողությունները և խոստանալով կարճ ժամանակահատվածում լուծել բնակարանի առուվաճառքին խոչընդոտող հարցերը, կրկին պահանջել և Յակոբ Թաշճեանից 2023 թվականի մարտի 28-ին Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում տրված պարտավորագրի հիման վրա ստացել է 3.106.320 ՀՀ դրամին համարժեք 8.000 ԱՄՆ դոլար կանխավճար և խարդախությամբ հափշտակելով ընդհանուր 16.966.320 ՀՀ դրամ գումարը՝ Յակոբ Թաշճեանին պատճառել է առանձնապես խոշոր չափերով գույքային վնաս:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի համաձայն՝ <<1.Քրեական վարույթի ընթացքում հատուցման ենթակա են մեղադրյալին վերագրվող արարքի հետևանքով պատճառված հետևյալ վնասները․
1) անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը.
2) կորցված, վնասված կամ ոչնչացված գույքը փոխարինելու կամ նորոգելու համար կատարված ծախսերը.
3) առողջությունը վերականգնելու, ներառյալ լրացուցիչ սննդի, հավելյալ խնամքի համար կատարված ողջամիտ ծախսերը.
4) մահացած տուժողի կամ տուժող ճանաչվելու ենթակա անձի հուղարկավորության, հուշաքարի, տապանաքարի տեղադրման, ինչպես նաև գերեզմանի բարեկարգման համար կատարված ողջամիտ ծախսերը.
5) հանցագործության հիմքով սեփականատիրոջ տիրապետումից դուրս գտնվող փոխադրամիջոցի գույքահարկի արժեքը՝ Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի 245-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետով սահմանված ժամանակահատվածի համար:>>։
Առաջին ատյանի դատարանը, անդրադառնալով քրեական գործով ներկայացված գույքային հայցին՝ իրավացիորեն գտել է, որ տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Ալվարդ Դաբաղյանի ներկայացրած գույքային հայցը պետք է բավարարել մասնակի և Ռազմիկ Խաչատուրեանի կողմից 2024 թվականի մարտի 13-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի 900008000375 դեպոզիտային հաշվին փոխանցված ընդհանուր 17․108․000 (տասնյոթ միլիոն հարյուր ութ հազար) ՀՀ դրամից 16․966․320 (տասնվեց միլիոն ինը հարյուր վաթսունվեց հազար երեք հարյուր քսան) ՀՀ դրամը պետք է բռնագանձել հօգուտ տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի՝ որպես վերջինիս հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված վնասի հատուցում, փոխանցված գումարի մնացորդը՝ 141․680 (հարյուր քառասունմեկ հազար վեց հարյուր ութսուն) ՀՀ դրամը պետք է վերադարձնել Ռազմիկ Խաչատուրեանին, ինչը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 159-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներից։
Դատարանի վերլուծություններն ու եզրահանգումն ընդունելի են Վերաքննիչ դատարանի համար: Դրանց հետ չհամաձայնելու օբյեկտիվ հիմքեր չկան:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել՝ դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 352-րդ, 359-րդ, 361-րդ, 363-րդ, 367-րդ, 370-րդ և 371-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մեղադրյալ Ռազմիկ Խաչատուրեանի պաշտպան Էրիկ Ալեքսանյանի և տուժող Յակոբ Կարապետի Թաշճեանի ներկայացուցիչ Ալվարդ Արտաշի Դաբաղյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքները մերժել:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025թ. օգոստոսի 06-ի թիվ ԵԴ1/1510/01/25 դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Հ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ


Է. ՄԱՆԱՍՅԱՆ