ԵԴ1/1488/01/25

ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան)

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Է․ԱԲԵԼՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ՝

ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ՝ Մ․ՍԱՀԱԿՅԱՆԻ

ՏՈՒԺՈՂ՝ Մ․ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆԻ

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ՝ Ա․ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆԻ

2025 թվականի հունիսի 2-ին Երևան քաղաքում դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Արշավիր Հարությունի Արզումանյանի՝ (ծնվել է 1988 թվականի մարտի 19-ին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ է, ՀՀ քաղաքացի է, արարքը կատարելու պահին դատվածություն չի ունեցել, ամուսնացած է, խնամքին ունի երկու անչափահաս երեխա, աշխատում է որպես բջջային հեռախոսներ վերանորոգող, հաշվառված է և բնակվում է Երևան քաղաքի Նոր Արեշ թաղամասի 39-րդ փողոցի 4-րդ տանը) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի հունիսի 13-ին ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 253-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախաձեռնվել է թիվ 12133624 քրեական վարույթը։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի հունիսի 14-ի որոշմամբ Մարիաննա Արզումանյանը ճանաչվել է տուժող։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի հունիսի 18-ի որոշմամբ Գևորգ Խաչիկյանը և Անատոլի Թադևոսյանը ճանաչվել են տուժող Մարիաննա Արզումանյանի լիազոր ներկայացուցիչներ։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 21-ի որոշմամբ դադարեցվել են տուժողի լիազոր ներկայացուցիչներ Գևորգ Խաչիկյանի և Անատոլի Թադևոսյանի լիազորությունները։
Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Մ․Սահակյանի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ Արշավիր Արզումանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում։
Նախաքննություն իրականացրած մարմնի՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 30-ի որոշմամբ Արշավիր Արզումանյանի նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել բացակայելու արգելքը։
Հսկող դատախազի կողմից 2025 թվականի ապրիլի 25-ին կայացված որոշմամբ Արշավիր Արզումանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, 192-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով, 508-րդ հոդվածով և 162-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հանրային քրեական հետապնդում չի հարուցվել՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով։
2025 թվականի ապրիլի 30-ին թիվ 12133624 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում: Գործին շնորհվել է թիվ ԵԴ1/1488/01/25 համարը, այնուհետև գործը մակագրվել և մայիսի 2-ին հանձնվել է դատավոր Ա.Կարապետյանին: 2025 թվականի մայիսի 5-ին դատավոր Ա.Կարապետյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի մայիսի 16-ի որոշմամբ Արշավիր Արզումանյանի նկատմամբ գործի մինչդատական վարույթի փուլում կիրառված խափանման միջոցը թողնվել է անփոփոխ։
2025 թվականի հունիսի 2-ին Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը կայացրել է մեղադրական վերդիկտ, և նույն օրը նշանակվել են լրացուցիչ դատալսումներ:

2. Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Արշավիր Արզումանյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում է հարուցվել այն հանցանքը կատարելու համար, որ նա, հանդիսանալով Մարիաննա Արզումանյանի մերձավոր ազգականը, ֆիզիկական ներգործության է ենթարկել վերջինիս:
Այսպես.
Արշավիր Արզումանյանը 2024 թվականի հունիսի 12-ին Երևան քաղաքի Նոր Արեշ 39-րդ փողոց 4-րդ հասցեում գտնվող իրենց տանը կենցաղային հարցերի շուրջ վիճաբանել է իր մերձավոր ազգական հանդիսացող Մարիաննա Արզումանյանի հետ, որի ընթացքում ձեռքերով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ է հասցրել վերջինիս մարմնի տարբեր մասերին: Արշավիր Արզումանյանի վերը նշված գործողությունների հետևանքով Մարիաննա Արզումանյանի առողջությանը պատճառվել է թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող կզակի շրջանի քերծվածքների, կզակի, ձախից զստափոսային բազուկների և ձախ կոնքազդրային հոդի և աջ սրունքի շրջանների արյունազեղումների ձևով մարմնական վնասվածքներ:

3. Դատաքննությամբ հետազոտված թույլատրելի ապացույցներ.
Մեղադրյալ Արշավիր Հարությունի Արզումանյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում իրեն ըստ էության մեղավոր է ճանաչել՝ հայտնելով, որ ապտակել է կնոջը և զղջում է դրա համար։
Մինչդեռ հարցաքննվելիս Արշավիր Արզումանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ներկայումս Մարիաննա Արզումանյանի հետ գտնվում է լավ հարաբերությունների մեջ։ Դեպքի հետ կապված՝ ցանկանում է հայտնել, որ դեպքի օրը տանը վիճաբանություն է տեղի ունեցել, որի ժամանակ գոռացել է կնոջ վրա։ Կինն էլ, հավանաբար պաշտպանվելու համար, գնացել է այն քայլին, որ դեղահաբեր ընդունի։ Ինքն այդ ամենը փոքր ինչ ուշ է նկատել, քանի որ կինը գնացել է սենյակ, հետո եկել է շշով ջուր վերցնելու, իսկ ինքը, կնոջ ետևից գնալով սենյակ, նկատել է, որ դեղերի սրվակն ընկած է գետնին։ Այդ ընթացքում ջուրը <<շփել է>> կնոջ վրա, քաշքշել է կնոջը, ապտակել է նրան, կնոջ ծնոտն է սեղմել, փորձել է թույլ չտալ, որպեսզի կինը դեղերը խմի։ Այդ պահին չէր կարող կնոջն ուղղակի ասել, թե դեղերը մի խմի։ Պետք է ուժ գործադրեր։ Միևնույն ժամանակ ահազանգել է շտապօգնություն։ Շտապօգնության ավտոմեքենայով ինքն էլ է մեկնել հիվանդանոց։ Հասցրել է վերցնել դեղերի սրվակը, որ բժշկին ցույց տա, թե կինն ինչ դեղեր է խմել։
Դեպքի ժամանակ ամեն ինչ կաներ, որպեսզի թույլ չտար, որ կինը դեղեր ընդունի։ Հավանաբար վերջինս, գտնվելով ոչ ադեկվատ վիճակում, մտածել է, թե ինքը վնասում է նրան։ Հիվանդանոցում էլ է այդպես մտածել։ Հետո է հասկացել, որ դա այդպես չէ։ Կարծում է, որ կինը ոչ ադեկվատ վիճակում գտնվելու պայմաններում է դեպքի վերաբերյալ տեղեկություններ հայտնել փորձագետին։ Կարծում է, որ փորձագետը դեպքից երկու կամ երեք օր անց պետք է փորձաքննություն կատարեր։
Պատասխանելով կողմերի ու Դատարանի հարցերին՝ հայտնել է, որ ինքն ու կինն այժմ բնակվում են միասին՝ երեխաների հետ, հաշտ են ու համերաշխ։ Մինչև կնոջ կողմից դեղահաբեր ընդունելը, ինքը նրան ֆիզիկական ներգործության չի ենթարկել, իսկ հետո կնոջը ֆիզիկական ներգործության է ենթարկել, որպեսզի թույլ չտա, որ նա դեղահաբերը խմի։ Կնոջ ծնոտը սեղմել է, մատերը մտցրել է նրա բերանը, որ դեղահաբերը հանի։ Տրամաբանական է, որ այդպես պետք է աներ։ Այդ ընթացքում նաև քաշքշել է կնոջը, վերջինս ընկել է։ Հնարավոր է քերծվածքներն ու կապտուկները դրանից են առաջացել։ Եթե կնոջ կողմից հաղորդմամբ հայտնած հանգամանքներն իրականությանը համապատասխանեին, ապա դժվար թե, իրենց հարաբերությունները վեկանգնվեին։ Հնարավոր է վիճաբանության ժամանակ ինքը ձեռքերով ժեստեր է արել, և այդ ամենը կնոջ կողմից ընկալվել են հարվածներ։ Կրկնում է, որ ինքը կնոջը չի ծեծել, նրա նկատմամբ ֆիզիկական ներգործություն կատարել է միայն այն նպատակով, որ թույլ չտա դեղահաբերն ընդունել։ Հավանաբար պետք է հետագայում՝ հանգիստ պայմաններում, իրենց հարաբերությունները պարզեին։ Զղջում է, որ այս ամենը տեղի է ունեցել։
(դատական նիստերի արձանագրություն)

Տուժող Մարիաննա Արզումանյանը, օգտվելով մերձավոր ազգականի (սույն դեպքում ամուսնու) դեմ չվկայելու իր սահմանադրական իրավունքից, իրավաչափորեն հրաժարվել է ցուցմունք տալուց:
(դատական նիստի արձանագրություն)

Վկա Ջուլիետա Աղվանի Աբրահամյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ տուժողն իր եղբոր դուստրն է, իսկ Արշավիր Արզումանյանն իր փեսան է։ Մարիաննան մի քանի օր երեխայի հետ բնակվել է իր տանը, քանի որ <<մի քիչ նեղվել էին իրարից>> (նկատի է ունեցել տուժողի ու մեղադրյալի հարաբերությունները)։ Հետո Արշավիրը եկել է իր տուն՝ Մարիաննայի հետ հաշտվելու։ Քանի որ բնակարանը մեկ սենյականոց է, իսկ երեխան էլ շուտ էր քնում, ասել է, որ գնան դրսում խոսելու։ Հաջորդ օրն Արշավիրը վերադարձել է, և Մարիաննայի հետ գնացել են իրենց տուն։ Որևէ այլ բանից տեղյակ չէ։
Պատասխանելով կողմերի ու Դատարանի հարցերին՝ հայտնել է, որ Մարիաննան իր տանը բնակվել է դեպքից մոտ մեկ ամիս առաջ, իսկ դեպքը տեղի է ունեցել նրա ծննդյան օրից մոտ 1-2 օր հետո։ Իր տանը Մարիաննայի և Արշավիրի միջև վիճաբանություն կամ ծեծկռտուք տեղի չի ունեցել։ Նրանք իրենց նման բան թույլ տալ չէին կարող։ Ուղղակի այդ օրը Մարիաննան և Արշավիրը մի փոքր բարձր ձայնով են միմյանց հետ խոսել։ Ինքը սաստել է նրանց, Արշավիրին ասել է, որ գնա, առավոտյան կգա և կխոսեն։ Մարիաննայի կողմից իր տանը բնակվելու ժամանակահատվածում ինքը նրա վրա մարմնական վնասվածքներ չի տեսել։ Մարիաննան ոչինչ չի հայտնել մարմնական վնասվածքներ ստանալու մասին։ Մարիաննայի՝ տուն գնալուց հետո անհանգստացել է և զանգահարել է Արշավիրի քրոջը։ Վերջինս ասել է, որ Էջմիածնում է և կիմանա, թե ինչպես են, ու կասի։ Հետո հարևաններից տեղեկացել է ու իրեն ասել է, որ երկուսով տանն են։ Դրանից հետո եղբայրն է զանգահարել իրեն ու ասել է, որ Մարիանն հիվանդանոցում է։ Չգիտի, թե ինչու է Մարիաննան հիվանդանոց տեղափոխվել, իրեն շատ բան չեն ասում, քանի որ ինքն առողջական խնդիրներ ունի։ Հետագայում տեղեկացել է, որ Մարիաննան դեղեր է խմել, չի կարող ասել, թե ինչ պատճառով։ Դեպքից հետո Մարիաննային չի տեսել, նա իր հետ չի բնակվել։ Իր ներկայությամբ Արշավիրը Մարիաննային երբևէ չի հարվածել։ Ինքը տեղեկություններ չունի այն մասին, որ Արշավիրը Մարիաննային ծեծել է։
(դատական նիստի արձանագրություն)

Փորձագետ Շավարշ Սմբատի Գևորգյանը (վերջինս է կատարել դատաբժշկական փորձաքննությունը), հիմնական դատալսումների ընթացքում պատասխանելով կողմերի ու Դատարանի հարցերին, հայտնել է, որ հաշվի առնելով Մարիաննա Արզումանյանի վնասվածքների տեղակայումը՝ դրանք վայր ընկնելու հետևանքով չէին կարող առաջանալ։ Մարիաննա Արզումանյանի մարմնի վրա գլորվելուն բնորոշ վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել, քանի որ գլորվելուն բնորոշ են մարմնի արտացցված մակերեսի վրա առաջացած վնասվածքները, որպիսի վնասվածքներ տուժողը չի ունեցել։ Բերանը բացելու փորձեր կատարելու դեպքում վնասվածքներ են առաջանում ներսային մակերեսի շրջանում։ Եթե բերանը բացելու համար երկու կետից են սեղմում, ապա վնասվածքներն առաջանում են և՛ ներսի հատվածից, և՛ արտաքինից, սակայն այս դեպքում տուժողի վնասվածքները ստորկզակային շրջանում են եղել։ Բութ առարկաներ կարող են լինել ձեռքը, ոտքը, փայտը, քարը և այլն։ Քերծվածքը հարվածի հետևանք է, քանի որ բավական ուժ է պետք, որպեսզի մաշկի ամբողջականությունը խախտվի։ Արյունազեղումը կարող է առաջանալ ինչ-որ ճնշման հետևանքով։
(դատական նիստի արձանագրություն)

Հրապարակվել և հետազոտվել են հետևյալ գրավոր ապացույցները՝

Հանցագործության մասին բանավոր հաղորդում ընդունելու վերաբերյալ թիվ 013908 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ Մարիաննա Արզումանյանը 2024 թվականի հունիսի 13-ին՝ ժամը 16։30-ին, ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Էրեբունու բաժնում հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2024 թվականի հունիսի 11-ին՝ երեկոյան ժամերին, գտնվել է Երևանի Գայի պողոտայի 26-րդ շենքի 3-րդ հարկում գտնվող բնակարանում, որտեղ իր նախկին ամուսին Արշավիր Հարությունի Արզումանյանը վիճաբանել է իր հետ՝ ինչ-որ տղամարդու հետ <<կապված լինելու>> հարցով պայմանավորված, իր հորաքույր Ջուլիետա Աբրահամյանի և քրոջ Արաքս Աբրահամյանի ներկայությամբ հայհոյանքներ է հնչեցրել, մեկ անգամ ձեռքով հարվածել իր դեմքին, ապա իր կամքին հակառակ հափշտակել է <<Iphone15>> մոդելի հեռախոսը և հեռացել։ Այնուհետև, հաջորդ օրը՝ հունիսի 12-ին, ժամը 9-ի սահմաններում, Արշավիր Արզումանյանը կրկին եկել է վերը նշված բնակարան և շարունակել է իր հետ վիճաբանել։ Անախորժ իրավիճակից խուսափելու համար ինքը նրա հետ ավտոմեքենայով գնացել է Երևանի Նոր Արեշ թաղամասի 25-րդ փողոցի 7-րդ տուն, որտեղ Արշավիր Արզումանյանը, հայհոյանքներ հնչեցնելով, ոտքերով ու ձեռքերով բազմաթիվ հարվածներ է հասցրել իր գլխին, կողերին, որովայնի և մարմնի տարբեր մասերի, որի հետևանքով ինքը ստացել է մարմնական վնասվածքներ։ Դրանից հետո ընկնելով հոգեկան խիստ հուզված վիճակի մեջ՝ իր կյանքին վերջ տալու նպատակով ինքը խմել է դեղահաբեր։ Այդ ամենի արդյունքում իրեն տեղափոխել են <<Արմենիա>> բժշկական կենտրոնի վերակենդանացման բաժանմունք։ Բացի այդ, Արշավիր Արզումանյանն առևանգել է իր երեխաներին՝ Իվետա և Հարություն Արզումանյաններին, և տեղափոխել Նոր Արեշ 39-րդ փողոցի 4-րդ տուն։
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 3):

Դեպքի վայրի զննություն կատարելու մասին արձանագրությունը, համաձայն որի՝ 2024 թվականի սեպտեմբերի 21-ին տուժողի և մեղադրյալի մասնակցությամբ զննվել է Երևանի Նոր Արոշ թաղամասի 39-րդ փողոցի 4-րդ տունը։ Զննությամբ պարզվել է, որ առանձնատունը փողոցի կողմից ունի մուտք։ Առանձնատունը երկհարկանի քարե շինություն է։ Զննության մասնակիցները հայտարարել են, որ իրենք բնակվում են 2-րդ հարկում, իսկ առաջին հարկում բնակվում է մեղադրյալի հորեղբայրը՝ Ժիրայր Արզումանյանը։ Զննությամբ տեսանկարահանող սարքեր չեն հայտնաբերվել։ Մասնակիցներից Մարիաննա Արզումանյանին առաջարկվել է մատնանշել տան այն հատվածը, որտեղ 12․06․24թ․-ին մեղադրյալը նրան ծեծի է ենթարկել, մատնացույց անել նաև այն պահարանը, որտեղից վերցրել է դեղորայքը և խմել, որից հետո տուժողը կատարել է հայտարարություններ և մատնացույց կատարել ննջարանի փոքր պահարանը և հայտնել, որ այդտեղից է վերցրել և խմել դեղերը։ Զննությանը մանրամասները արտացոլվել են տեսանկարահանող սարքով։
Հետազոտվել է նաև դեպքի վայրի զննության տեսաձայնագրությունը:
(քրեական գործ, հատոր 1, վ.է. 78-82)

Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1543/հ եզրակացությունը, համաձայն որի՝ Մարիաննա Արզումանյանի մարմնական վնասվածքները՝ կզակի շրջանի քերծվածքների, կզակի, ձախից՝ զստափոսային, բազուկների և ձախ կոնք-ազդրային հոդի և աջ սրունքի շրջանների արյունազեղումների ձևով, հետևանք են բութ առարկաների ազդեցության, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որոնք ինչպե՛ս միասին, այնպե՛ս էլ առանձին-առանձին վերցրած՝ առողջությանը թեթև վնասի պատճառման հատկանիշներ չեն պարունակում։ Միաժամանակ Մարիաննա Արզումանյանի մոտ ախտորոշվել է սուր դեղորայքային թունավորում՝ դեղորայքներով, որոնց քանակության վերաբերյալ պատմագրում գրառումները բացակայում են, որը նույնպես առողջությանը թեթև վնասի պատճառման հատկանիշներ չի պարունակել:
(քրեական գործ, հատոր 1-ին, վ.է 54-56):

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվել են հետևյալ փաստաթղթերը.

Արշավիր Արզումանյանի վերաբերյալ ստացված ձև 8 և ձև 9 տեղեկանքները, համաձայն որոնց՝ վերջինս արարքը կատարելու պահին հանդիսացել է դատվածություն չունեցող անձ։
(քրեական գործ հատոր 2-րդ, վ.է 26-27):

<<Mulberry>> համակարգի միջոցով ստուգված և ստացված մեղադրյալի երեխաների ծննդյան վկայականների, ինչպես նաև Արշավիր և Մարիաննա Արզումանյանների ամուսնության վկայականների պատճենները, համաձայն որոնց՝ Իվետա Արզումանյանը ծնվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 4-ին, իսկ Հարություն Արզումանյանը ծնվել է 2015 թվականի օգոստոսի 3-ին։ Աշավիր Արզումանյանը հանդիսանում է Իվետա Արզումանյանի և Հարություն Արզումանյանի հայրը։ Արշավիր Արզումանյանն ու տուժողն ամուսնացել են 2012 թվականի հոկտեմբերի 18-ին։
(քրեական գործ հատոր 2-րդ, վ.է 29-36):

4․ Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանը հաստատված է համարում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Մեղադրյալ Արշավիր Հարությունը, հանդիսանալով Մարիաննա Արզումանյանի մերձավոր ազգականը, ֆիզիկական ներգործության է ենթարկել վերջինիս:
Այսպես.
Արշավիր Արզումանյանը 2024 թվականի հունիսի 12-ին Երևան քաղաքի Նոր Արեշ 39-րդ փողոց 4-րդ հասցեում գտնվող իրենց տանը կենցաղային հարցերի շուրջ վիճաբանել է իր մերձավոր ազգական հանդիսացող Մարիաննա Արզումանյանի հետ, որի ընթացքում ձեռքերով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ է հասցրել վերջինիս մարմնի տարբեր մասերին: Արշավիր Արզումանյանի վերը նշված գործողությունների հետևանքով Մարիաննա Արզումանյանի առողջությանը պատճառվել է թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող կզակի շրջանի քերծվածքների, կզակի, ձախից զստափոսային բազուկների և ձախ կոնքազդրային հոդի և աջ սրունքի շրջանների արյունազեղումների ձևով մարմնական վնասվածքներ:
Այսպիսով, Դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը հիմնավոր համարելով եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, հիմնվելով ներքին համոզման վրա՝ գտնում է, որ մեղադրյալին վերագրվող արարքն ապացուցված է:
Ապացույցները, որոնց գնահատման արդյունքում Դատարանը մեղադրյալին վերագրվող արարքը համարում է ապացուցված, շարադրված են վերևում:

5. Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթում ապացույց են`
1) ձերբակալվածի ցուցմունքը.
2) մեղադրյալի ցուցմունքը.
3) տուժողի ցուցմունքը.
4) վկայի ցուցմունքը.
5) փորձագետի եզրակացությունը.
6) փորձագետի կարծիքը.
7) փորձագետի ցուցմունքը.
8) իրեղեն ապացույցները.
9) ապացուցողական և վարութային այլ գործողությունների արձանագրությունները.
10) արտավարութային փաստաթղթերը:
(…)>>:
Օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Վարույթի ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները, ներառյալ վարույթի մասնավոր մասնակիցների ներկայացրած ապացույցները համարվում են թույլատրելի, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգով հակառակը չի հաստատվել:
2. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված տվյալները, ինչպես նաև դրանց հիման վրա կատարված վարութային գործողությունների արդյունքով ձեռք բերված տվյալները ճանաչվում են անթույլատրելի և չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց:
3. Օրենքի էական խախտմամբ ստացված են համարվում այն տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել`
1) տվյալ քրեական վարույթն իրականացնելու, համապատասխան ապացուցողական կամ վարութային այլ գործողություն կատարելու իրավասություն չունեցող անձի կողմից.
2) բացարկման ենթակա անձի էական մասնակցությամբ, եթե նա իմացել է կամ ողջամտորեն պետք է իմանար վարույթին իր մասնակցությունը բացառող հանգամանքների առկայության մասին.
3) սույն օրենսգրքով նախատեսված ընթացակարգի խախտմամբ, եթե հնարավոր չէ դրա հետևանքը վերացնել այլ ապացուցողական գործողության պատշաճ կատարմամբ.
4) քննչական գործողության կատարման ընթացքում մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող անձից, որի նկատմամբ փաստացի իրականացվել է քրեական հետապնդում` առանց այդ մասին նրան պատշաճ ծանուցելու.
5) անհայտ աղբյուրից.
6) արդի գիտությանը հակասող մեթոդների կիրառմամբ:
4. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են նաև այն խախտումները, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների ոտնահարմամբ կամ քրեական վարույթի սկզբունքների խախտմամբ:
(…)
6. Պաշտպանի բացակայությամբ մեղադրյալի տված ցուցմունքները չեն կարող օգտագործվել որպես ապացույց, եթե մեղադրյալը դատարանում հրաժարվել է դրանցից:
(…)
9. Այն տվյալները, որոնք ստացվել են վարույթի հանրային մասնակցի թույլ տված` օրենքի պահանջների խախտմամբ, կարող են մեղադրյալի, նրա պաշտպանի կամ օրինական ներկայացուցչի միջնորդությամբ օգտագործվել որպես ապացույց, եթե այդ խախտմամբ չեն ոտնահարվել այլ անձի իրավաչափ շահերը: Այդպիսի ապացույցը կարող է օգտագործվել միայն ի շահ տվյալ մեղադրյալի:
(…)
11. Ապացույցների անթույլատրելիությունը, ինչպես նաև սույն հոդվածի 9-րդ մասով նախատեսված դեպքում օրենքի խախտմամբ ձեռք բերված տվյալների օգտագործման հնարավորությունը որոշմամբ հաստատում է վարույթն իրականացնող մարմինը՝ վարույթի շահագրգիռ մասնակցի միջնորդությամբ կամ սեփական նախաձեռնությամբ:
12. Անթույլատրելի ճանաչված ապացույցները պահվում են վարույթի նյութերում>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Սարիբեկ Վարազդատի Հարությունյանի գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ԵԱՔԴ/0189/01/12 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ (...) ապացույցների ձեռքբերման գործընթացում էական չեն կարող համարվել քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի այն խախտումները, որոնցով չեն սահմանափակվել դատավարության մասնակիցների` օրենքով երաշխավորված իրավունքները կամ այդ իրավունքներից նրանք չեն զրկվել, ինչպես նաև այն խախտումները, որոնք ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա չեն ազդել կամ չէին կարող ազդել: Այլ խոսքով` քննչական կամ այլ դատավարական գործողությունների կատարման ժամանակ թույլ տրված քրեադատավարական օրենսդրության խախտումները պետք է գնահատվեն` ելնելով դրանց բնույթից, ծանրությունից և վերոնշյալ գործողությունների արդյունքում ստացված ապացուցողական նյութի որակի և հավաստիության վրա դրանց ազդեցության աստիճանից: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելը` որպես իրավական հետևանք, պետք է տեղի ունենա միայն քրեադատավարական օրենսդրության էական խախտման առկայության պարագայում: Հակառակ դեպքում ապացույցների թույլատրելիության հարցին կցուցաբերվի ձևական մոտեցում, ինչն էլ կհանգեցնի ապացուցողական նյութի անտեղի կորստի (...)։
Թեև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը հիշյալ նախադեպային դիրքորոշումն արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված իրավանորմերի մեկնաբանման շրջանակում, սակայն նկատի ունենալով, որ ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչելու սկզբունքը գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի ընդունմամբ, ըստ էության, մնացել է նույնը, այն է՝ ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքում պետք է դրվի քրեադատավարական օրենսդրության պահանջների էական խախտումը, Դատարանը գտնում է, որ մեջբերված որոշմամբ արտահայտված նախադեպային դիրքորոշումը վերաբերելի է նաև սույն դեպքին:
Վերը մեջբերված քրեադատավարական նորմերի և իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո թույլատրելիության տեսանկյունից գնահատելով հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված և դատական ակտում շարադրված վերոգրյալ ապացույցները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննության ընթացքում չի ստացվել որևէ օբյեկտիվ տվյալ, որը հիմք կտար փաստելու, թե նշված ապացույցների ձեռքբերման գործընթացում տեղ են գտել այնպիսի էական խախտումները, որոնք դրսևորվել են մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների ոտնահարմամբ կամ քրեական վարույթի սկզբունքների խախտմամբ, ինչպես նաև դրանք ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։
Այլ խոսքով՝ վկայակոչված ապացույցները թույլատրելիության առումով կասկածի տակ առնելու հիմքերը բացակայում են, քանի որ դրանք ձեռք են բերվել քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանմամբ, իսկ հակառակի մասին վկայող որևէ օբյեկտիվ տվյալ գործի քննության ընթացքում չի ստացվել։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(…)>>:
Օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել>>:
Արշավիր Արզումանյանին վերագրվող արարքների ապացուցվածության վերաբերյալ իրավական վերլուծությունների համատեքստում Դատարանը հարկ է համարում մեջբերել ապացույցների գնահատման վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ մի շարք նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումներ, որոնք, Դատարանի գնահատմամբ, տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխությունների պայմաներում ևս վերաբերելի են քննարկվող հարցին:
Այսպես.
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությունը որոշելու հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ: Մասնավորապես` իրացնելով օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը` Վճռաբեկ դատարանը հիշատակված դատական ակտում նախադեպային նշանակության իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել առ այն, որ գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում (...):
Արդյունքում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում` <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով՝ պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (...):
Սույն դեպքում գործով ձեռք բերված ապացույցները գնահատելով մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո՝ Դատարանը գալիս է հետևյալ եզրահանգման.
1․ ապացուցված են մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանին վերագրվող փաստական հանգամանքները (արարքը),
2․ ապացուցված է Արշավիր Արզումանյանին վերագրվող արարքի քրեական հակաիրավականությունը, այն նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով,
3․ ապացուցված է մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանի կողմից այդ արարքը կատարելը,
4․ ապացուցված է մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանի մեղավորությունը տվյալ արարքը կատարելու մեջ:
Նշված եզրահանգման համար հիմք է հանդիսանում հետևյալ վերլուծությունը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հարվածներ հասցնելը կամ բռնի այլ գործողություններ կատարելը, եթե չեն առաջացել սույն օրենսգրքի 171-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքները`
պատժվում է տուգանքով` առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է`
1) անձի կամ նրա մերձավոր ազգականի կամ մերձավորի նկատմամբ` կապված այդ անձի կողմից իր պետական, քաղաքական, ծառայողական, մասնագիտական կամ հասարակական գործունեության կամ պարտքի կատարման հետ,
2) հղի կնոջ նկատմամբ,
3) անչափահասի նկատմամբ,
4) առանձին դաժանությամբ,
5) մի խումբ անձանց կողմից,
6) մերձավոր ազգականի, զուգընկերոջ կամ նախկին զուգընկերոջ կողմից,
7) հանցավորից նյութական կամ այլ կախվածության մեջ գտնվողի նկատմամբ,
8) շահադիտական դրդումներով,
9) խուլիգանական դրդումներով կամ
10) ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումով, կրոնով, սեռով, քաղաքական կամ այլ հայացքներով կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներով պայմանավորված ատելության, անհանդուրժողականության կամ թշնամանքի շարժառիթով`
պատժվում է հանրային աշխատանքներով` հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, Արևիկ և Ծովինար Սահակյանների վերաբերյալ թիվ ԱՐԴ/0176/01/11 գործով անդրադառնալով ծեծի քրեաիրավական բնութագրին, նախադեպային նշանակության դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ (…) 19.1. Ծեծելը բնութագրվում է տուժողի մարմնին հարվածներ հասցնելով, ընդ որում, հարվածները կարող են հասցվել ինչպես ձեռքերով կամ ոտքերով, այնպես էլ բութ և կոշտ գործիքի գործադրմամբ՝ բազմաթիվ (մեկից ավելի) անգամ։
Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ մեկնաբանության հիմքում ընկած է այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում օգտագործված <<ծեծել>> եզրույթը ներկայացված է հոգնակի թվով, այսինքն՝ ոչ թե որպես մեկ, այլ բազմակի (մեկից ավելի) ակտ։ Այլ խոսքով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով արգելված ծեծի բովանդակությունից հետևում է, որ ծեծը տուժողին բազմաթիվ (մեկից ավելի) հարվածներ հասցնելն է, որի արդյունքում նրան պատճառվել է ֆիզիկական ցավ։
(…)
Այն դեպքում, երբ ծեծի կամ այլ բռնի գործողությունների արդյունքում անձի մարմնի վրա որևէ տեսանելի հետք չի մնացել և դրանց հետևանքով անձին, օրինակ` ֆիզիկական ցավ է պատճառվել կամ դրանք անձի թեթև տկարության պատճառ են հանդիսացել, դատաբժշկական փորձագետն արձանագրում է տուժողի սուբյեկտիվ գանգատները` նշելով, որ վնասվածքների տեսանելի հետքերը բացակայում են, և չի որոշում առողջությանը պատճառված վնասի ծանրության աստիճանը։ Նման դեպքերում ծեծի կամ բռնի այլ գործողություն կատարելու, մասնավորապես՝ տուժողին ֆիզիկական ցավ պատճառելու հանգամանքի բացահայտումն ամբողջովին դրված է վարույթն իրականացնող մարմնի վրա։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի ճիշտ որակումը կոնկրետ հանրորեն վտանգավոր արարքի մեջ հանցակազմի բոլոր հատկանիշների առկայության հավաստումն է։ Հետևաբար, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի խնդիրն է բացահայտել այն հատկանիշները <<տարրերը>> որոնք կազմում են տվյալ տեսակի հանցագործության օրենսդրական մոդելը կամ որ նույնն է` հանցակազմը։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով գործի քննության ժամանակ վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է ուշադրություն դարձնի և պատշաճ իրավական գնահատության արժանացնի վկաների <<տուժողի>> ամբաստանյալների ցուցմունքները և գործի այն բոլոր փաստական հանգամանքները, որոնք թույլ կտան սահմանազատել նախ՝ հանցավոր արարքը ոչ հանցավոր արարքից, ապա քրեորեն հետապնդելի մի արարքը մյուս արարքից և դրանց ճիշտ քրեաիրավական գնահատական տալ։
21. Սուբյեկտիվ կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, այլ խոսքով՝ քննարկվող հանցակազմով նախատեսված ֆիզիկական բռնությունը կարող է կատարվել միայն ուղղակի դիտավորությամբ։
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մեկ հարվածը չի կարող որակվել որպես ծեծ, ծեծը ենթադրում է տուժողի մարմնին մեկից ավելի հարվածներ հասցնելը, որոնց արդյունքում տուժողին ֆիզիկական ցավ է պատճառվել։ (…):
Թեև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը հիշյալ դիրքորոշումն արտահայտել է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի՝ ծեծի հանցակազմի մեկնաբանման համատեքստում, սակայն Դատարանի գնահատմամբ այդ դիրքորոշումը վերաբերելի է նաև գործող քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարքի, որը վերնագրված է <<Ֆիզիկական ներգործությունը>>, մեկնաբանմանը: Մասնավորապես՝ նախկին և գործող քրեական օրենսգրքերի հիշատակված հոդվածներով նախատեսված արարքների համեմատական վերլուծությունը վկայում է այն մասին, որ օրենսդիրը երկու դեպքերում էլ, անկախ հոդվածները տարբեր կերպ վերնագրելու հանգամանքից, քրեականացրել է միևնույն արարքը: Դատարանի այս եզրահանգումը պայմանավորված է նրանով, որ եթե 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում տեղ գտած <<ծեծել>> եզրույթը մեկնաբանվում է որպես տուժողի մարմնին հարվածներ հասցնել, ինչի մասին խոսել է նաև Վճռաբեկ դատարանը վերը մեջբերված որոշմամբ, ապա գործող, այսինքն՝ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 1-ին մասում տեղ է գտել հենց այդ ձևակերպումը <<հարվածներ հասցնելը>>: Ավելին՝ թե՛ նախկին քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածում, թե՛ գործող քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածում տեղ են գտել նաև <<այլ բռնի գործողություններ կատարելը>> ձևակերպումները, դրանից զատ, երկու դեպքերում էլ նախատեսվել է միևնույն պայմանը, այն է՝ արարքը քննարկվող հոդվածներով որակելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի հարվածներ հասցնելու կամ բռնի այլ գործողություններ կատարելու հետևանքով չառաջանան մի դեպքում նախկին քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով, մյուս դեպքում գործող քրեական օրենսգրքի 171-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքները, այսինքն՝ պետք է անձի առողջությանը թեթև վնաս պատճառված չլինի: Մինչդեռ, առողջությանը պատճառված վնասի ծանրության աստիճանը որոշվում է դատաբժշկական փորձաքննությամբ, որի կատարման կանոնները կամ այլ կերպ՝ չափորոշիչները, անկախ քրեական օրենսդրության ոլորտում տեղի ունեցած փոփոխություններից՝ նույնն են:
Սույն դեպքում գնահատման արժանացնելով մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանին վերագրվող արարքի ապացուցված լինելու հարցը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ թեև մեղադրյալը հիմնական դատալսումների ընթացքում ցուցմունք տալիս հայտնել է, թե ըստ էության կնոջ կողմից դեղահաբեր ընդունելը կանխելու՝ նրա բերանից դեղահաբերը հանելու նպատակով է վերջինիս ֆիզիկական ներգործության ենթարկել, այնուամենայնիվ, նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված և դատաքննության ժամանակ հետազոտված վերը թվարկված ապացույցները (մանրամսն տե՛ս վերևում) համակցության մեջ բավարար են ասելու համար, որ Արշավիր Արզումանյանը կատարել է իրեն վերագրվող արարքը։ Ի վերջո Մարիաննա Արզումանյանը հաղորդում տալիս հստակ տեղեկություններ է հայտնել ամուսնու կողմից իրեն ծեծելու վերաբերյալ, բացի այդ, այս համատեքստում հատկանշական է այն, որ թե՛ դատաբժշկական փորձաքննությամբ, թե՛ փորձագետի հարցաքննությամբ հիմնավորվել է հանգամանքն առ այն, որ տուժողի ստացած մարմնական վնասվածքները ծեծի հետևանք են, փոխարենը դրանք չէին կարող առաջանալ մեղադրյալի կողմից նկարագրված՝ տուժողին օգնություն ցույց տալու պայմաններում։
Այսինքն՝ մեղադրյալին վերագրվող արարքն ապացուցված է։
Մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` Դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:
(…)>>:
Նույն օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ>>:
Օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ,
(…)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:
3. Եթե սույն հոդվածի 1-ին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք>>:
Համաձայն ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար` կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Չնայած տեղի ունեցած օրենսդրական փոփոխություններին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ հիշատակված որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումները չեն կորցրել իրենց արդիականությունը և կիրառելի են նաև սույն դեպքում:
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, օրենսդիրը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը:
Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։
Միաժամանակ օրենսդիրը սահմանել է հստակ չափորոշիչներ, որոնցով դատարանը պետք է ղեկավարվի պատժատեսակ և պատժաչափ որոշելիս։ Պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, ի թիվս այլնի՝ պետք է հաշվի առնել հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթը, հանցագործության եղանակը, մեղքի ձևը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության աստիճանը: Ազատությունից զրկելու հետ պատիժ նշանակելու դեպքում Դատարանը պետք է հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար՝ պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
Պատժատեսակը և պատժաչափը որոշելիս պետք է քննարկման առարկա դարձնել նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։
Վերոշարադրյալ իրավանորմերն ու իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն գործի փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանը մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում․
- պատիժը նշանակելու պահին Արշավիր Արզումանյանի խնամքին երկու անչափահաս երեխաների գտնվելը,
Դատարանն արձանագրում է, որ Արշավիր Արզումանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն․
Դատարանը, որպես մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտարկում այն, որ նա երիտասարդ է և արարքը կատարելու պահին դատվածություն չի ունեցել։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանին վերագրվող արարքի հանրային վտանգավորությանը՝ Դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի՝ (…) արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…):
Վերոգրյալի համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ Արշավիր Արզումանյանին վերագրվում է դիտավորությամբ կատարված ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն:
Հաշվի առնելով վերոգրյալ բոլոր հանգամանքները և հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 55-րդ հոդվածների պահանջները, ինչպես նաև 69-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը, որի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ, Դատարանը գտնում է, որ գործի փաստական հանգամանքները Դատարանին հնարավորություն են տալիս գալու հետևության, որ տվյալ դեպքում պատժի նպատակներին հնարավոր է հասնել մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանի նկատմամբ 100 (հարյուր) ժամ տևողությամբ հանրային աշխատանքներ նշանակելով: Այս համատեքստում Դատարանը գնահատման է արժանացնում նաև այն, որ մեղադրյալն ինքն է միջնորդել, որպեսզի իր նկատմամբ որպես պատիժ՝ նշանակվեն հանրային աշխատանքները։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արշավիր Արզումանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ Արշավիր Արզումանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված մյուս հարցերի քննարկմանը՝ Դատարանն արձանագրում է, որ այդպիսիք սույն գործով առկա չեն։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ, 347-350-րդ, 352-353-րդ, 364-րդ հոդվածներով, Դատարանը՝

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Արշավիր Հարությունի Արզումանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով նախատեսված արարք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել հանրային աշխատանքները՝ 100 (հարյուր) ժամ տևողությամբ։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Արշավիր Հարությունի Արզումանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, վերացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ