Բարձրագույն դատական խորհրդի 27․09․2018թ․ թիվ ԲԴԽ-40-Ո-105 որոշման համաձայն ապանձնավորված դատական ակտի օրինակը։
Իսկականի հետ ճիշտ է։

Հաստատված՝
Դատավոր Մ․Կիրակոսյան
—————————————————————————————————————————————————————
ԵԴ1/1476/01/25

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան,
նախագահող դատավոր՝ Վ․Ջիվանյան


2026 թվականի ապրիլի 03-ին Երևան քաղաքում

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ դատավոր՝ Մ․Կիրակոսյանի, մասնակցությամբ (գրավոր ընթացակարգի շրջանակներում)՝ մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի պաշտպան Արշակ Ղազարյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2026 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման դեմ պաշտպան Արշակ Ղազարյանի հատուկ վերանայման վերաքննիչ բողոքը և դրա հիման վրա ստացված թիվ ԵԴ1/1476/01/25 վարույթի նյութերը,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1․ Հատուկ վերանայման վարույթի դատավարական նախապատմությունը.
1.1. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 17-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի նկատմամբ կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգվել է 3 (երեք) ամիս ժամանակով՝ մինչև 2026 թվականի հունիսի 06-ը։
1.2. Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյան պաշտպան Արշակ Ղազարյանը։
1․3․ Վերաքննիչ դատարանի 2026 թվականի մարտի 26-ի որոշմամբ հատուկ վերանայման բողոք ընդունվել է վարույթ և սահմանվել դատական վարույթի իրականացման գրավոր ընթացակարգ՝ դատական ակտի կայացման օր նշանակելով 2026 թվականի ապրիլի 02-ը։
1․4․ Հատուկ վերանայման բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։

2․ Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Հատուկ վերանայման բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ փաստարկներով.
2․1․ Բողոքաբերն իր բողոքում նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հիշյալ որոշմամբ թույլ է տրվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, այն է` խախտվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված հարկադրանքի միջոցի կիրառման նվազագույնի և անձին անազատության մեջ պահելու ժամկետը ամենակարճ անհրաժեշտ ժամանակահատվածով սահմանափակելու սկզբունքները:
2.2. Բողոքաբերը վկայակոչելով Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 115-րդ, 116-րդ, 118-րդ, 123-րդ, 124-րդ, 354-րդ հոդվածների իրավակարգավորումները, Մարդու իրավունքների եվրոպական և ՀՀ վճռաբեկ դատարանների կողմից տրված մեկնաբանությունները՝ մասնավորապես նշել է․ «Քննարկվող դեպքում դատարանը ոչ միայն չի հիմնավորել, այլ նաև չի անդրադարձել այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման աննպատակահարմարությանը, չի պարզաբանել դրանց կիրառման անհնարինությունը՝ ձևականորեն մի քանի տողով նշել է որ այլընտրանքային խափանման միջոցները դեռևս ի զորու չեն լինի ապահովել մեղադրյալի իրավաչափ վարքագիծը, իսկ պատճառաբանությունները թողել է ընթերցողի դատողություններին, ինչն առնվազն չի համապատասխանում իրավական որոշակիության սկզբունքին և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի պահանջներին։
Արա Սարգսյանի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու հիմքերից Դատարանը հիմնավոր է համարել հնարավոր փախուստը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունների չկատարմամբ գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը՝ առանց մանրամասնելու, թե քրեական դատավարությանը մասնակցող որ անձի (անձանց) վրա կարող է ազդեցություն ունենալ մեղադրյալը կամ ինչն է հիմք տալիս մտածելու, թե մեղադրյալը հակաիրավական վարքագծի հակվածություն ունի՝ նշվածի հիմնավորվածությունը կրկին թողնելով ընթերցողի դատողությանը։
…
Անձի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հարցի քննարկման հիմնաքարն է այն հարցը, թե անձն առնչություն ունի իրեն մեղսագրվող արարքի հետ, թե ոչ։
Նշվածի հետ կապված պետք է դիտարկման առարկա դարձնել այն փաստաթուղթը որում զետեղվում է անձի կողմից կատարված արարքը, այսինքն, հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշումը։ Ա.Սարգսյանի վերաբերյալ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշմամբ առհասարակ պարզ չէ թե ինչ արարքի կատարման մեջ է կասկածվում վերջինս այն պայմաններում երբ գործով բոլոր մեղադրյալները հայտարարությամբ պնդել են, որ Ա.Սարգսյանը մեղսագրվող արարքների հետ կապ չունի և ցանկություն են հայտնել տվյալ հանգամանքների շուրջ ցուցմունք տալ: Ստացվում է մեկ իրավիճակ, որ պայմանավորված ամենատարբեր հանգամանքներով դեռևս հարցաքննված չեն անձինք որոնք հայտարարություն են կատարել էական հանգամանքների մասով, սակայն Ա.Սարգսյանը շարունակում է մնալ բացառիկ խափանման միջոցի ազդեցության տակ, փաստացի ազատազրկված մեկ բանի համար որը չի կատարել ըստ մի քանի մեղադրյալի հայտարարության, նման պայմաններում գտնում եմ, որ բացակայում է հիմնավոր կասկածը:
…
Քննարկվող դեպքում պետք է արձանագրել, որ Դատարանն իր կողմից կայացված բողոքարկվող որոշմամբ չի ապահովել «հիմնավոր կասկածի» առկայության վերաբերյալ ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի պահանջները, որի համաձայն՝ այդ հետևությունը պետք է լինի այնպիսին, որ յուրաքանչյուր անկողմնակալ դիտորդի մոտ կասկած չառաջացնի կոնկրետ մեղսագրվող արարքին անձի առնչության վերաբերյալ:
Բողոքարկվող որոշման մեջ Դատարանի կատարած դատողությունները՝ «հիմնավոր կասկածի» առկայության մասին կրում են ակնհայտ ձևական ու վերացական բնույթ, պատճառաբանված և հիմնավորված չեն:
…
Քննարկվող դեպքում անհայտ է, թե դատարանն ինչպես է գնահատել ու հիմնավորել, որ անձի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար այլընտրանքային խափանման միջոցները (դրանց համակցությունը) բավարար չեն, չի անդրադարձել է նաև այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման աննպատակահարմարությանը, չի պարզաբանել դրանց կիրառման անհնարինությունը, մինչդեռ օրենսդրությամբ հստակ է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը' խափանման միջոց ընտրելու հարցի քննարկման տեսանկյունից որդեգրել է «Նվազագույնի սկզբունքը», որից բխում է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը, անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս, պարտավոր է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով և արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ միջոց, այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը:
…
Դատարանն ակնհայտ անհիմն և չպատճառաբանված հետևության է հանգել նաև այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառության հարցում, այն քննարկելով ընդամենը մի քանի տողով, մինչդեռ 01.07.2022թ. ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքն արմատապես փոխել է խափանման միջոցների համակարգի ողջ տրամաբանությունը՝ թե՛ դրանց դասակարգման և թե՛ կազմի, կիրառման մեխանիզմի ու պայմանների առումով։
…
Դատարանը անտեսել է, որ մեղադրյալը տնային կալանքի, հեռահաղորդակցության սահմանափակման պայմաններում բնականաբար չի կարող ազդեցություն ունենալ որևէ անձի նկատմամբ՝ հատկապես անձնական հեռախոս և հեռախոսահամարներ չունենալու պայմաններում։ Արարքն ապագայում առավել խիստ չի կարող վերաորակվել, իսկ երիտասարդ տղային ընտանիքից կտրելը, հանցավոր մշակույթ և անձինք ունեցող ՔԿՀ-ում որոշակի ժամկետով պահելը խիստ աննպատակահարմար է։ Նշված հանգամանքները Դատարանի կողմից հաշվի չառնելը հանգեցրել է դատական սխալի, ինչն ազդել է գործի ելքի վրա, քանի որ կկայացվեր այլ դատական ակտ։
…
Մեղադրյալը տնային կալանքի պայմաններում չի կարող ազդեցություն ունենալ վկաների կամ այլ անձանց վրա՝ հատկապես այն պայմաններում, երբ մեղադրյալի մշտական բնակության վայրը Սևան քաղաքում է, իսկ դեպքը տեղի է ունեցել Երևան քաղաքում այսինքն մեղադրյալը գտնվելու է մեկ այլ քաղաքում հեռու գործի այլ մասնակիցներից:
Բերված վերլուծությունների, համեմատական գնահատականների, իրավական նորմերի և իրավակիրառ պրակտիկայի հաշվի առնմամբ գտնում եմ, որ Արա Աշոտի Սարգսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանքի կիրառումը, զուգորդված 13.000.000 ՀՀ դրամին համարժեք գույքային գրավի ու բացակայելու արգելքի հետ միասին ի զորու է չեզոքացնելու Դատարանի արձանագրած ռիսկերը: …»։
2․2․ Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը խնդրել է՝ բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի թիվ ԵԴ1/1476/01/25 քրեական գործով, 17.02.2026թ. կայացված որոշումը, վերացնել մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի նկատմամբ կալանավորման ձևով կիրառված խափանման միջոցը կամ դատական ակտը փոփոխել և մեղադրյալի նկատմամբ կիրառել համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք, 13.000.000 ՀՀ դրամին համարժեք գույքային գրավը և բացակայելու արգելքը:

3․ Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
3․1․ Մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 456-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով այն բանի համար, որ (մեջբերվում է հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշման եզրափակիչ մասից)․ «[Արա Աշոտի Սարգսյանը] մի խումբ անձանց հետ նախնական համաձայնությամբ ուրիշի առանձնապես խոշոր չափերի գույքը, մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված առարկայի գործադրմամբ, ավազակությամբ հափշտակելու դիտավորությամբ, 2025 թվականի փետրվարի 12-ին՝ ժամը 17։30-ի սահմաններում, Արթուր Աբդուլկիբերովիչ Էխմետխանովի, Մաքսիմ Գերմանովիչ Պուզանովի և Աբդուլմաժիդ Կասիմով Զուրաբովիչի հետ միասին, նախապես վարձակալած՝ «Հունդայի Ակցենտ» մակնիշի և իրենց կողմից նույն օրը՝ 2025 թվականի փետրվարի 12-ին, ███████ ███████ ███████ պատկանող «Վոլվո» մակնիշի ███████ հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայից գաղտնի հափշտակված ու նախապես փոխարինված ███████ հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով, հետևել են Հակոբ Ռաֆիկի Աղեկյանի կողմից շահագործվող «Շեվրոլետ» մակնիշի ███████ հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով աշխատանքից տուն վերադարձող՝ տարադրամի փոխանակմամբ զբաղվող Արթուր Հենրիկի Դանիելյանին և հասնելով Մաքսիմ Պուզանովի կողմից նախապես մատնանշված՝ տուժողի բնակության վայրի՝ ███████ քաղաքի ███████ փողոցի ███████ շենքի մուտքի մոտ, Արթուր Աբդուլկիբեռովիչ Էխմետխանովը և Աբդուլմաժիդ Կասիմով Զուրաբովիչն իջել են ավտոմեքենայից և շենքի կողային հատվածից վազելով հարձակվել են ███████ ███████ վրա, որի ընթացքում Արթուր Աբդուլկիբեռովիչ Էխմետխանովը մարմնական վնասվածք պատճառելու համար նախապես պատրաստված առարկայի՝ արցունքաբեր գազի տարրայի գործադրմամբ, այն է՝ գազը ███████ ███████ աչքերին փչելու եղանակով, Աբդուլմաժիդ Կասիմով Զուրաբովիչի հետ միասին բռնություն են գործադրել ███████ ███████ նկատմամբ՝ հարվածներ հասցնելով վերջինիս դեմքին և մարմնի այլ հատվածներին՝ պատճառելով աջից՝ ճակատային, դաստակի, կզակային շրջանների արյունազեղումների, ստորին շրթունքի պատռված վերքի՝ թափանցումով բերանի խոռոչ, աջ դաստակի թվով երկու, ձախ ծնկահոդի շրջանների քերծվածքների, աջ դաստակի 5–րդ մատի հիմային ֆալանգի թեք ներհոդային կոտրվածքի ձևով առողջության տևական քայքայումով միջին ծանրության վնաս, իսկ Աբդուլմաժիդ Կասիմով Զուրաբովիչն իր մոտ եղած՝ գործարանային արտադրության RETAY PM տեսակի R1IREPMYS04-2407448 համարի 9 մմ տրամաչափի ազդանշանային ատրճանակով կրակոց է արձակել դեպի օդ, որից հետո ուժի գործադրմամբ պոկելով ███████ ███████ ուսից կախված պայուսակը, ինչպես նաև ձեռքից խլելով նոթբուքի համար նախատեսված պայուսակը, որոնցում եղել է առանձնապես խոշոր չափերի՝ շուրջ 60.000.000 ՀՀ դրամին համարժեք տարբեր արժույթներով ռուբլի, եվրո, դոլար, լարի, դրամ կանխիկ գումար, նստել են «Հունդայի Ակցենտ» մակնիշի ավտոմեքենան և ավտոմեքենայում սպասող վարորդ Արա Սարգսյանի և Մաքսիմ Պուզանովի հետ միասին դիմել են փախուստի։
Արթուր Աբդուլկիբեռովիչ Էխմետխանովը և Արա Աշոտի Սարգսյանը ցանկացել են լքել ՀՀ տարածքը, սակայն 2025 թվականի փետրվարի 13-ին՝ ժամը 04։15–ին, Զվարթնոց օդանավակայանից ձերբակալվել և տեղափոխվել են ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈԳՎ Երևան քաղաքի վարչություն, որտեղ կատարված անձնական խուզարկության ժամանակ Արթուր Աբդուլկիբերովիչ Էխմետխանովի մոտից անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է 13.600 ԱՄՆ դոլար, 324.800 ռուբլի, 200 եվրո, իսկ Արա Սարգսյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է 13.500 ԱՄՆ դոլար, 163.410 ռուբլի և 200 եվրո գումար։ Իսկ Աբդուլմաժիդ Կասիմով Զուրաբովիչը և Մաքսիմ Գերմանովիչ Պուզանովը հայտնաբերվել ու ներկայացվել են վարույթն իրականացնող մարմնին 2025 թվականի փետրվարի 14-ին, Աբդուլմաժիդ Կասիմով Զուրաբովիչի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է 7.010 ԱՄՆ դոլար, 70.000 ռուբլի, 150 եվրո, 75.680 ՀՀ դրամ, իսկ Մաքսիմ Գերմանովիչ Պուզանովի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է 445.290 ՀՀ դրամ, 134.000 ռուբլի։ Բացի այդ, 2025 թվականի փետրվարի 15-ին վկա ███████ ███████ ███████ վարույթն իրականացնող մարմնին է ներկայացրել 11.600 ԱՄՆ դոլար և 3.580.000 ՀՀ դրամ գումար՝ նշելով, որ հիշյալ գումարը, ժամանակավոր իր մոտ պահելու նպատակով, 2025 թվականի փետրվարի 14–ին իրեն է փոխանցել Աբդուլմաժիդ Կասիմով Զուրաբովիչը՝ հայտնելով, որ որոշ ժամանակ անց հետ կվերցնի այն»։
3.2. Առաջին ատյանի դատարանը, ի թիվս այլնի, նշել է (մեջբերվում է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2026 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԴ1/1476/01/25 որոշման պատճառաբանական մասից). «(…) Դատարանն արձանագրում է, որ դատարանի վարույթում գտնվող գործով կալանավորման իրավաչափության հարցը քննարկելիս Դատարանն իրավասու է հանցանքը կատարելու հիմնավոր կասկածի առկայությունը գնահատել առերևույթության մակարդակում։ Դատարանի այս դիրքորոշումը հիմնավորվում է նրանով, որ հանցագործության դեպքի, դրան անձի առնչության, մեղավորության ապացուցվածության, արարքի որակման իրավաչափության գնահատումը, ի թիվս այլոց, կազմում է գործի ըստ էության քննության առարկան։ Գործի արդարացի քննության և մրցակցության սկզբունքներից ելնելով, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար պետք է ստեղծվի գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ՝ դրանով իսկ ապահովելով մրցակցության սկզբունքի կենսագործումը և հասնելով քրեական դատավարության առջև դրված խնդիրների իրագործմանը: Այսինքն՝ մինչև գործի ըստ էության լուծումը տվյալ վարույթի հանգուցային հարցերի, այդ թվում՝ հիմնավոր կասկածի շրջանակներում մեղադրյալի արարքի որակման իրավաչափության (ուռճացվածության), դրա հիմնավորվածության հարցերի վերաբերյալ վաղաժամ դատողություններ կատարելն օբյեկտիվ հիմքեր կտա պնդելու, որ դատարանը, ի սկզբանե, տվյալ գործով որոշակի նախատրամադրվածություն է ունեցել, ինչն անթույլատրելի է: Հետևաբար՝ դատարանի վարույթում գտնվող գործով, ի տարբերություն մինչդատական վարույթում գտնվող վարույթի, կալանավորման իրավաչափության հարցը քննարկելիս դրա պայմանների առկայությունը ենթադրվում է, եթե դրանք չեն բացառվում ակնհայտ փաստերով, որոնց առկայությունը հաստատելը չի պահանջում գործի հանգամանքների բազմակողմանի և խորը հետազոտում:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանին ներկայացված մեղադրանքում նկարագրված հանցագործություններին նրա առնչվելու վերաբերյալ հիմնավոր կասկածն առերևույթ առկա է:
(…)
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ։ Ընդ որում, այդ կանխատեսվող գործողություններն անհրաժեշտ է հիմնավորել քրեական գործով ձեռքբերված որոշակի նյութերով, որով էլ վերջին հաշվով որոշվում է կալանավորման կիրառման հիմնավորվածությունը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերից բխող ողջամիտ կասկածների կամ ենթադրությունների վրա։ Դա նշանակում է, որ կալանավորման կիրառման հիմքում բոլոր դեպքերում պետք է դրվեն որոշ փաստական տվյալներ։
Միևնույն ժամանակ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։ Այսպիսով, կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում։
Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Այսինքն՝ հանցանքի ծանրությունը և սպասվող պատժի խստությունը հանդիսանում են վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու և գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր, ուստիև մեկ տարի ազատազրկում նախատեսող և ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար մեղադրվող անձանց ազատությունից զրկելու իրավական հիմքերի առկայությունը փաստելու համար չեն կարող սահմանվել նույնանման չափորոշիչներ:
Վերը շարադրված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների հաշվառմամբ Դատարանն արձանագրում է, որ Արա Աշոտի Սարգսյանին մեղսագրվում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով և 456-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված արարքներ, որոնցից առաջինը դասվում է սեփականության դեմ ուղղված առանձնապես ծանր հանցագործությունների շարքին և պատժվում ազատազրկմամբ` ութից տասնհինգ տարի ժամկետով, իսկ երկրորդը դասվում է կառավարման կարգի դեմ ուղղված միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին և պատժվում տուգանքով` տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով` հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` մեկից երեք տարի ժամկետով:
Վերը նշված իրավական նորմերի և նախադեպային որոշումների լույսի ներքո Դատարանն արձանագրում է, որ վարույթի ընթացքին զուգահեռ նվազում է մեղադրյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու և դրանով իսկ վարույթի էապես վնաս հասցնելու հավանականությունը, եթե նոր հանգամանքներ ի հայտ չեն գալիս, սակայն տվյալ դեպքում այն այնքան երկար չի եղել և չեն հետազոտվել ապացույցների այն ծավալը, որ էական նշանակություն կունենա քննարկվող հարցի վրա, ուստի Դատարանը կրկին հաշվի առնելով մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանին վերագրվող ենթադրյալ առանձնապես ծանր և միջին ծանրության հանցագործությունների համար նախատեսված պատժի խստությունը, մեղադրյալին վերագրվող ենթադրյալ հանցագործության բնույթը և վտանգավորության աստիճանը՝ մեղսագրվում է խմբի կազմում բռնությամբ զուգորդված հանցագործություն, գտնում է, որ դեռևս շարունակում է բարձր լինել մեղադրյալի կողմից քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը, քանի որ դատաքննության փուլում դեռևս չեն հարցաքննվել գործով ներգրավված տուժողները և վկաները, ուստի դատավարության մասնակիցների վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով կարող է վնասել գործի օբյեկտիվ քննությանը։
Դատարանը վերահաստատում է նաև նախորդ որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումը, որ մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը նույնպես շարունակում է բարձր լինել՝ հաշվի առնելով վերագրվող ենթադրյալ հանցագործությունների բնույթը (մեղսագրվում է նաև առանձնապես ծանր ենթադրյալ հանցագործություն), դրանց համար նախատեսված պատժի խստությունը, ինչպես նաև այն, որ Արա Սարգսյանն օտարերկրյա քաղաքացի է, մշտապես չի բնակվում Հայաստանի Հանրապետությունում, չունի աշխատանք, ամուր սոցիալական կապեր, դեպքից հետո ձերբակալվել է «Զվարթնոց» օդանավակայանում, իսկ մեղադրյալ Մ․Պուզանովը հայտնել է, որ մտադրված են եղել լքել ՀՀ սահմանը։
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի կողմից հանցանք կատարելու հավանականությանը, Դատարանը կրկնում է նախորդ որոշմամբ արտահայտած դիրքորոշումը, որ այն բարձր չէ։
Վերոհիշյալ վերլուծությունների և պատճառաբանությունների հաշվառմամբ Դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցները դեռևս ի զորու չեն կանխելու մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի ոչ պատշաճ վարքագիծը, այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման դեպքում հնարավոր չէ մեղադրյալի նկատմամբ ապահովել այնպիսի հսկողություն, որը կկանխի նրա կողմից փախուստի դիմելու վտանգը, ինչպես նաև տուժողների ու վկաների վրա հնարավոր ոչ իրավաչափ ազդեցությունը։ Հետևաբար՝ մասնավոր և հանրային շահերի հավասարակշռված պաշտպանություն ապահովելու պարտականությունից ելնելով՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի ազատության իրավունքի հետագա սահմանափակումը և դրա միջոցը համաչափ են դրանով հետապնդվող նպատակին։ (…)»

4. Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
4.1. Վարույթի մասնակիցները բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ներկայացրել։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4․ Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի և 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համակցված մեկնաբանությունից բխում է, որ հատուկ վերանայման կարգով դատարանը քննության է առնում բացառապես բողոքում նշված հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը՝ չանցնելով դրանց սահմաններից։ Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ Վերաքննիչ դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված նյութերի և վարույթի մասնակիցների ներկայացրած պնդումների վրա։
Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանի առջև դրված առանցքային հարցը հետևյալն է. հիմնավոր և իրավաչափ է արդյո՞ք մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Փաստական հանգամանքները գնահատելով կիրառելի իրավական կարգավորումների լույսի ներքո, անհրաժեշտ է անդրադառնալ և իրավական մեկնաբանմամբ պատասխանել սույն հարցին:
Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և oրենքով uահմանված կարգով.
Գ) անձի oրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կաuկածի առկայության դեպքում նրան իրավաuու oրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուuտը կանխելու համար. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
(…)» :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
4. Խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ որոշման պատճենը մեղադրյալին հնարավորության դեպքում հանձնվում է անհապաղ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
(…)»։
Վերոնշյալ իրավական կարգավորումների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործում առկա փաստական տվյալներն ու նյութերը, հիմք ընդունելով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի առաջնայնությունը, Վերաքննիչ դատարանը անդրադառնալով բողոքաբերի կողմից հիմնավոր կասկածի վերաբերյալ արված դատողություններին, փաստում է, որ դատարանի վարույթում գտնվող գործով, ի տարբերություն, մինչդատական վարույթում գտնվող գործի, կիրառված խափանման միջոցի իրավաչափության հարցը քննարկելիս դրա պայմանների առկայությունը ենթադրվում է, եթե դրանք չեն բացառվում ակնհայտ փաստերով, որոնց առկայությունը հաստատելը չի պահանջում գործի հանգամանքների բազմակողմանի և խորը հետազոտում։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված չէ սույն փուլում գործի ապացույցներին գնահատական տալու՝ այսինքն, ապացույցների վերաբերելիությունը, թույլատրելիությունը, հավաստիությունը և բավարարությունը գնահատելու հնարավորություն։
Ավելին՝ մեղադրանքի հիմնավորվածության գնահատականը արտացոլվում է բացառապես եզրափակիչ դատական ակտում։ Ուստի, անդրադառնալով Արա Սարգսյանի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքները կատարելու մասին հիմնավոր կասկածի վերաբերյալ հատուկ վերանայման բողոքում բարձրացված հարցին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վիճարկվող որոշման վերանայման շրջանակներում չեն կարող քննարկվել այնպիսի հարցեր, որոնք այս կամ այն չափով առնչվում են գործի ըստ էության լուծմանը։ Այդպիսիք են, օրինակ, հիմնավոր կասկածի առկայության, արարքի որակման, ապացույցների թույլատրելիության հետ կապված հարցերը և այլն։ Հակառակ մոտեցման դեպքում նշված հարցերի վերաքննիչ վերանայման սահմանների լայն մեկնաբանումը կհանգեցնի կոնկրետ գործով արդարադատություն իրականացնող առաջին ատյանի դատարանի գործունեությանն անհարկի միջամտության և կվտանգի դատավորի ներքին անկախությունը ։
Հետևաբար, ելնելով վերոգրյալից և հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դատաքննության տվյալ փուլում դատարանը չի կարող անդրադառնալ մեղադրանքի հիմնավորվածությանը, Վերաքննիչ դատարան արձանագրում է, որ դատարանի վարույթում գտնվող գործով հիմնավոր կասկածի առկայությունը հիմնավորվում է այնքանով, որքանով որ մեղադրական եզրակացության մեջ շարադրված փաստերը և ներկայացված ապացույցները առերևույթ վկայում են դրա մասին:
Վերաքննիչ դատարանը կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի վերլուծության շրջանակներում անդրադառնալով կալանքի կիրառման կամ կալանքի ժամկետի երկարաձգման իրավաչափության այլ պայմանների քննարկմանը հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է անձի ազատության իրավունքի հիմնարար ու անօտարելի բնույթը և հետևողականորեն ամրապնդել ու զարգացրել քրեական դատավարության ընթացքում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելիս անձի ազատության իրավունքի կամայական կամ անհիմն սահմանափակումը բացառելուն ուղղված երաշխիքները:
Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ կալանավորման օրինականության և հիմնավորվածության ապահովման տեսանկյունից կարևոր է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասում թվարկված կալանավորման հիմքերից որևէ մեկի կամ մի քանիսի և կալանավորման պայմանների վերաբերյալ դատական ակտում ողջամիտ հետևությունների առկայությունը` հիմնավորված վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից ներկայացվող տեղեկություններով, փաստերով կամ ապացույցներով :
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Բաբայանի գործով որոշման մեջ կրկին փաստել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող փաստական տվյալներով։ Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա։ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ համապատասխան փաստական տվյալներն իրենց ամբողջության մեջ չվերլուծելը, դրանք իրարից անջատ գնահատելը կարող է հանգեցնել կալանավորման հիմքի առկայության կամ բացակայության մասին չհիմնավորված եզրահանգման գալուն։ Հետևաբար, խնդրո առարկա հարցը լուծելիս դատարանի հետևությունները յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հիմնված լինեն գործի նյութերում առկա ապացույցների, փաստերի կամ այլ տեղեկությունների, այդ թվում՝ քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման պահից ի վեր մեղադրյալի դրսևորած վարքագծի և նրա անձը բնութագրող այլ հատկանիշների՝ իրենց ամբողջության մեջ գնահատման վրա։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նույն որոշմամբ ևս մեկ անգամ ընդգծել է, որ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի եզրահանգումը պետք է հիմնված լինի վերը նշված հանգամանքների փոխազդեցության, հարաբերակցության բացահայտման, այդ հանգամանքների համակցված գնահատման արդյունքում ձևավորված համոզմունքի վրա, ինչն իր հերթին պետք է արտացոլվի դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտում ։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ Վահագն Պողոսյանի գործով որոշման մեջ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում առ այն, որ՝ «Մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս, ինչպես նաև գրավի թույլատրելիության հարցը լուծելիս: Մեղսագրվող հանցանքի ծանրությունը և հետևաբար նաև ակնկալվող պատժի խստությունը հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր և գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների հետ միասին հնարավորություն են տալիս հիմնավորված ենթադրություններ անել անձի ազատության հիմնարար իրավունքը սահմանափակելու հիմքերի առկայության կամ բացակայության մասին» :
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերի և դրանք հաստատող փաստերի սահմաններում անդրադառնալով կալանքի կիրառման իրավաչափության պայմանների՝ իր վրա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով դրված պարտականությունները չկատարելու, փասխուստի դիմելու և հանցանք կատարելու հավանականության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի դատողություններին, ապա Վերաքննիչ դատարանը դրանք ընդունելի է համարում և գտնում, որ կալանքի նշված հիմքերի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն իրավաչափ են, իսկ դրանց վերաբերյալ պատճառաբանությունները՝ հիմնավոր։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Դատարանը ոչ միայն չի հիմնավորել, այլ նաև չի անդրադարձել այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառման աննպատակահարմարությանը, չի պարզաբանել դրանց կիրառման անհնարինությունը», փաստում է, որ այդ պնդումը չի համապատասխանում բողոքարկվող որոշման բովանդակությանը։ Առաջին ատյանի դատարանը ոչ թե սահմանափակվել է օրենքի վերացական վերարտադրմամբ, այլ կոնկրետ նշել է այն հանգամանքների համակցությունը, որոնց պայմաններում այլընտրանքային խափանման միջոցները դեռևս բավարար չեն, որ մեղադրյալը օտարերկրյա քաղաքացի է, մշտապես չի բնակվում Հայաստանի Հանրապետությունում, չունի աշխատանք և ամուր սոցիալական կապեր, դեպքից անմիջապես հետո ձերբակալվել է «Զվարթնոց» օդանավակայանում, իսկ գործով տուժողներն ու վկաները դեռևս դատարանում չեն հարցաքննվել։ Այսինքն՝ Առաջին ատյանի դատարանը գնահատել է ոչ միայն կալանքի «վերջին միջոց» լինելու սկզբունքը, այլև եկել է այն հետևության, որ հենց սույն գործի փաստական պայմաններում տնային կալանքը, գրավը կամ բացակայելու արգելքը չեն ապահովելու նույն արդյունավետությամբ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը։ Կալանքը, անշուշտ, ultima ratio է, սակայն այդ հանգամանքը դատարանին չի պարտադրում արհեստականորեն նախապատվություն տալ ավելի մեղմ միջոցի, երբ գործի կոնկրետ տվյալները վկայում են դրա անբավարարության մասին։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Դատարանը հիմնավոր է համարել հնարավոր փախուստը և (…) գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը՝ առանց մանրամասնելու, թե քրեական դատավարությանը մասնակցող որ անձի (անձանց) վրա կարող է ազդեցություն ունենալ մեղադրյալը», փաստում է, որ տվյալ գործով այդ ռիսկը վերացական չէ։ Առաջին ատյանի դատարանը հստակ կապել է այն դատաքննության ընթացիկ փուլի հետ՝ արձանագրելով, որ դեռևս չեն հարցաքննվել գործով տուժողներն ու վկաները, ուստի նրանց վրա հնարավոր անօրինական ազդեցության վտանգը շարունակում է պահպանվել։ Այդպիսի պայմաններում դատարանից չի պահանջվում պարտադիր մասնավորեցնել յուրաքանչյուր հնարավոր անձի, եթե վարույթի նյութերից որոշակիորեն նույնականացվող է այն շրջանակը, ում կամ որոնց նկատմամբ ռիսկը վերաբերում է, և եթե այդ ռիսկը բխում է ոչ թե ենթադրական կարծիքից, այլ դատավարական իրավիճակից։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն էլ հստակ շեշտում է, որ գործի քննությանը խոչընդոտելու վտանգը պետք է հիմնված լինի փաստական հիմքերի վրա, սակայն վկաների վրա ճնշման ռիսկը հատկապես վարույթի սկզբնական և միջանկյալ փուլերում կարող է ընդունվել իրական, իսկ կազմակերպված կամ մի քանի անձանց ներգրավմամբ կատարված հանցավոր դրվագների պարագայում այն սովորաբար ունի ավելի բարձր ինտենսիվություն։ Միևնույն ժամանակ, վերացական կամ ստերեոտիպ պատճառաբանությունը անթույլատրելի է, սակայն սույն դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը վիճարկվող որոշմամբ չի սահմանափակվել ձևական հղումներով։ Այն կոնկրետ կապել է ռիսկը դեռևս չհարցաքննված տուժողների ու վկաների առկայության հետ։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Ա.Սարգսյանի վերաբերյալ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու որոշմամբ առհասարակ պարզ չէ, թե ինչ արարքի կատարման մեջ է կասկածվում վերջինս», ինչպես նաև այն փաստարկին, որ այլ մեղադրյալները հայտարարել են նրա անմեղության մասին, կրկին փաստում է, որ սույն հատուկ վերանայման շրջանակներում այդ պնդումները չեն կարող ընկալվել որպես հիմնավոր կասկածի բացակայությունն ակնհայտորեն հաստատող տվյալներ։ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ է արձանագրել, որ դատաքննության փուլում հիմնավոր կասկածի հարցը գնահատվում է առերևույթության մակարդակում և չի վերածվում մեղադրանքի ապացուցվածության վերջնական ստուգման։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մոտեցմամբ՝ «հիմնավոր կասկածը» ենթադրում է այնպիսի փաստերի կամ տեղեկությունների առկայություն, որոնք կարող են բավարարել օբյեկտիվ դիտորդին, սակայն այդ փաստերը պարտադիր չէ, որ լինեն այն նույն մակարդակի, ինչպիսիք անհրաժեշտ են դատապարտման կամ անգամ մեղադրանքի վերջնական հիմնավորման համար։ Հետևաբար, սույն դեպքում մյուս մեղադրյալների հայտարարությունները, նույնիսկ եթե պաշտպանական դիրքորոշման օգտին են, ինքնին չեն վերացնում մեղադրանքի առերևույթ հիմքը և ենթակա են ստուգման ու գնահատման դատաքննության ընդհանուր կարգով՝ այլ ապացույցների համակցության մեջ։ Ավելին, սույն գործով առերևույթ նկարագրված է մեղադրյալի վերագրվող կոնկրետ դերը, ինչպես նաև գործի նյութերում արձանագրված են դեպքից հետո նրա վարքագծին վերաբերող տվյալներ, որոնք ակնհայտորեն չեն բացառել հիմնավոր կասկածը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «մեղադրյալը տնային կալանքի, հեռահաղորդակցության սահմանափակման պայմաններում բնականաբար չի կարող ազդեցություն ունենալ որևէ անձի նկատմամբ», ինչպես նաև այն փաստարկին, որ «մեղադրյալի մշտական բնակության վայրը Սևան քաղաքում է, իսկ դեպքը տեղի է ունեցել Երևան քաղաքում», փաստում է, որ այդ հանգամանքներն ինքնին բավարար չեն արձանագրված ռիսկերը չեզոքացած համարելու համար։ Նախ՝ տուժողների և վկաների վրա ազդեցություն գործադրելու հնարավորությունը չի սահմանափակվում միայն անմիջական հեռախոսային հաղորդակցությամբ կամ նույն բնակավայրում գտնվելու հանգամանքով. այն կարող է դրսևորվել նաև միջնորդավորված կապերի, նախկինում ձևավորված հարաբերությունների կամ այլ անձանց միջոցով։ Երկրորդ՝ վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու ռիսկը սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորել է ոչ թե միայն բնակության վայրի աշխարհագրությամբ, այլ ավելի ծանրակշիռ տվյալներով՝ մեղադրյալի օտարերկրյա քաղաքացիությամբ, Հայաստանի Հանրապետությունում ամուր սոցիալական կապերի բացակայությամբ և հատկապես դեպքից հետո օդանավակայանում նրա ձերբակալման փաստով։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը բազմիցս նշել է, որ փախուստի վտանգը չի կարելի գնահատել միայն սպառնացող պատժի խստությամբ, սակայն այն պետք է գնահատել անձի բնութագրի, կապերի, գույքային դրության, ընտանեկան և միջազգային կապերի համակցության մեջ, իսկ ծանր պատժի սպառնալիքը մնում է այդ գնահատման կարևոր տարրերից մեկը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Արարքն ապագայում առավել խիստ չի կարող վերաորակվել, իսկ երիտասարդ տղային ընտանիքից կտրելը (…) խիստ աննպատակահարմար է», փաստում է, որ նշվածը, թեև վերաբերում է մեղադրյալի անձը բնութագրող և դատարանի ուշադրության արժանի հանգամանքներին, սակայն տվյալ գործով դրանք բավարար չեն արդեն իսկ արձանագրված ռիսկերը չեզոքացված համարելու համար։ Առաջին ատյանի դատարանն էլ իր որոշմամբ հանցանքի ծանրությունը չի դիտարկել որպես կալանքի ինքնուրույն և միակ հիմք, այլ այն գնահատել է մյուս տվյալների հետ միասին՝ մասնավորապես՝ օտարերկրյա քաղաքացիություն, կայուն սոցիալական կապերի բացակայություն, դեպքից հետո ՀՀ տարածքը լքելու փորձ, դեռևս չհարցաքննված տուժողներ և վկաներ։ Ուստի, նույնիսկ եթե ընդունելի է, որ կալանքը չի կարող ծառայել պատժի կանխավ կատարում ապահովելուն, տվյալ դեպքում դրա պահպանման հիմքում դրված են ոչ թե ապագա պատժի կանխատեսական նկատառումները միայն, այլ կոնկրետ դատավարական ռիսկերի համակցված գնահատականը։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ «Արա Աշոտի Սարգսյանի նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոցներ տնային կալանքի կիրառումը, զուգորդված 13.000.000 ՀՀ դրամին համարժեք գույքային գրավի ու բացակայելու արգելքի հետ միասին ի զորու է չեզոքացնելու Դատարանի արձանագրած ռիսկերը», փաստում է, որ այդ առաջարկվող համակցությունը սույն գործի պայմաններում չի կարող համարվել բավարար։ Գրավը, ըստ իր բնույթի, կոչված է նախ և առաջ ապահովելու անձի ներկայությունը վարույթին, բայց ոչ միշտ՝ կանխելու դատավարության մասնակիցների վրա հնարավոր անօրինական ազդեցությունը։ Բացի այդ, առաջարկվող գրավի արդյունավետությունը պետք է գնահատվի ոչ թե վերացական չափով, այլ մեղադրյալի կոնկրետ վիճակի, նրա գույքային հնարավորությունների, գործի բնույթի և արդեն իսկ արձանագրված վարքագծի ֆոնին։ Երբ առկա են միաժամանակ և՛ փախուստի, և՛ գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկեր, դատարանը պարտավորված չէ ընդունել, որ գրավի և տնային կալանքի համակցությունը ինքնաբերաբար «համարժեք» է կալանքին։
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ կերպով հաշվի է առել ինչպես անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման բացառիկ բնույթը, այնպես էլ սույն գործով առկա կոնկրետ ռիսկերի համակցությունը և եկել է հիմնավոր հետևության, որ մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի նկատմամբ կալանքի ժամկետի երկարաձգումն այս փուլում շարունակում է լինել անհրաժեշտ և համաչափ միջոց։
Ինչ վերաբերում է հատուկ վերանայման բողոքում ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է: Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել նաև, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար անհրաժեշտ է ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների առկայություն։ Հակառակ մոտեցումը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
Վերոգրյալը բխում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայից, որի համաձայն՝ դատական քննության փուլում գտնվող քրեական վարույթներով խափանման միջոց կալանավորման իրավաչափության, այն այլընտրանքային խափանման միջոցով փոխարինելու հարցերը քննարկելիս պետք է հաշվի առնել նաև այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանդես է գալիս որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ուստի որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր չափանիշ, հակառակ մոտեցումը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի համոզմամբ, կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել առաջին ատյանի դատարանում հիմնական քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով առաջին ատյանի դատարանի ներքին անկախությունը։
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել դատական սխալ, կայացրել է հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, ուստի այն բեկանելու իրավաչափ հիմք(եր) առկա չէ(չեն), հետևաբար պաշտպան Արշակ Ղազարյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել` անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 162-րդ, 163-րդ և 172-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 31-րդ, 34-րդ, 264-րդ, 281-րդ 359-րդ, 363-րդ, 393-րդ և 395-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը․

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Պաշտպան Արշակ Ղազարյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել:
2. Մեղադրյալ Արա Աշոտի Սարգսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի փետրվարի 17-ի որոշումը թողնել անփոփոխ։
Պարզաբանում․ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացնելու օրը և կարող է բողոքարկվել Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարան` դատական ակտն ստանալու օրվանից հետո՝ տասնհինգօրյա ժամկետում

ԴԱՏԱՎՈՐ ՄԱԿԱՐ ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆ