ԵԴ1/1431/01/25
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր
իրավասության քրեական դատարան
Նախագահող դատավոր՝ Տ․Ոսկանյան



ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

«04» դեկտեմբերի 2025թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան), նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի, գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 03-ի ԵԴ1/1431/01/25 որոշման դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանի (այսուհետ նաև՝ Բողոքաբեր) հատուկ վերանայման բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Վարութային նախապատմությունը.
2025 թվականի ապրիլի 22-ին Երևան քաղաքի դատախազությունից Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան է ստացվել 62276924 քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի Արամ Աշոտի Մուրադյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով և Արտյոմ Յուրիկի Դոդորյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-396-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Դատավորների միջև գործերի բաշխման համակարգչային ծրագրի միջոցով քրեական գործը ԵԴ1/1431/01/25 համարի ներքո մակագրվել և հանձնվել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դատավոր Տիգրան Ոսկանյանին:
2025 թվականի ապրիլի 28-ին դատավոր Տ․Ոսկանյանը որոշում է կայացրել ԵԴ1/1431/01/25 քրեական գործի վարույթն ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի մայիսի 08-ին Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի օգոստոսի 19-ը։
2025 թվականի հուլիսի 25-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգել է 3 (երեք) ամիս ժամկետով՝ մինչև 2025 թվականի նոյեմբերի 19-ը:
2025 թվականի նոյեմբերի 03-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը փոխվել է վերջինիս նկատմամբ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառվել է տնային կալանքը՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով, գրավը և բացակայելու արգելքը:
Տնային կալանքի կրման վայր է սահմանվել Երևան քաղաքի Էրեբունի վարչական շրջանի Նոր Արեշ 34 փողոցի 15 տուն հասցեն:
Տնային կալանքի ժամկետի ողջ ընթացքում արգելվել է մեղադրյալ Ա.Մուրադյանին շփում ունենալ, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց, նրանց հետ ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից այդ թվում՝ փոստային առաքանուց (բացառությամբ պետական և/կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններից, դատարանից ստացվող փոստային առաքանիների), նշված սահմանափակումները չեն վերաբերում մեղադրյալի մերձավոր ազգականներին, իր հետ համատեղ բնակվող անձանց, ինչպես նաև շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա:
Տնային կալանքի սկիզբը հաշվվել է Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ էլեկտրոնային հսկողության միջոցների կիրառման պահից։
Գրավի գումար է սահմանվել 3.000.000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամ, որը ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի արտաբյուջետային` 900013298014 դեպոզիտ հաշվին՝ եռօրյա ժամկետում՝ սկսած 04.11.2025 թվականից:
Մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանն անհապաղ ազատ է արձակվել դատական նիստերի դահլիճից:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ որոշման դեմ 2025 թվականի նոյեմբերի 12-ին հատուկ վերանայման բողոք է ներկայացրել Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանը։
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 24-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 03-ի ԵԴ1/1431/01/25 որոշման դեմ, ընդունվել է վարույթ և սահմանվել հատուկ վերանայման բողոքի քննությունն անցկացնելու գրավոր ընթացակարգ:
Հատուկ վերանայման բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստեր․
Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել այն բանի համար, որ նա քրեակատարողական հիմնարկում ապօրինի իրացնելու նպատակով ձեռք է բերել, պահել և փոխադրել զգալի չափերով՝ ընդհանուրը 12,375 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց և զգալի չափերով՝ ընդհանուրը 1,2359 գրամ քաշով «Տրամադոլ» տեսակի հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ, ինչպես նաև առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի ձեռք է բերել և պահել ընդհանուր զգալի չափերով՝ 0.05 գրամ քաշով «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց, որպիսի գործողությունները դրսևորվել են հետևյալում.
Այսպես՝
Արամ Աշոտի Մուրադյանը, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները՝ այն է չունենալով թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի շրջանառություն իրականացնելու թույլտվություն, ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկի կալանավոր Արտյոմ Յուրիկի Դոդորյանին իրացնելու նպատակով դեռևս չպարզված հանգամանքներում, ապօրինի ձեռք է բերել և պահել ՀՀ կառավարության 2018 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 707-Ն որոշմամբ ամրագրված զգալի չափերով՝ ընդհանուրը 12,375 գրամ հաստատուն չոր քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց և թվով 23 հատ ամբողջական ու 2 հատ ոչ ամբողջական դեղահատով զգալի չափերով՝ ընդհանուրը 1,2359 գրամ քաշով «Տրամադոլ» տեսակի հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ, դրանք թաքցրել «Waka» գրառմամբ էլեկտրոնային ծխախոտ սարքի մեջ, փոխադրել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտա 16/2 հասցեում գործող «RAN Oil» բենզալցակայանին հարակից Արշակունյաց պողոտա 18 հասցեի շենքի մոտ, որտեղ 2024 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ ժամը 09:00-ի սահմաններում, փոխանցել է Նաիրա Ռոմիկի Մուսայելյանին՝ ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկի կալանավոր Արտյոմ Դոդորյանին փոխանցելու համար: Նաիրա Մուսայելյանը նույն օրը Արամ Մուրադյանի կողմից փոխանցված «Waka» գրառմամբ էլեկտրոնային ծխախոտ սարքը՝ դրանում թաքցված վերը նշված զգալի չափերով թմրամիջոցի և հոգեմետ նյութի պարունակությամբ, փոխադրել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 2-րդ շենք հասցեում գտնվող ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկ և ցանկացել այն փոխանցել Արտյոմ Դոդորյանին, որոնք սակայն նույն օրը՝ ժամը 09:35-ին, ՔԿՀ խուզարկությունների համար նախատեսված սենյակում կատարված անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել և վերցվել են Նաիրա Մուսայելյանի մոտ գտնվող «Waka» գրառմամբ էլեկտրոնային ծխախոտ սարքի միջից:
Բացի այդ, Արամ Աշոտի Մուրադյանը, խախտելով «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի մասին» 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ կառավարության «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի և դրանց պրեկուրսորների շրջանառության կանոնները սահմանելու մասին» 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները՝ այն է չունենալով թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի շրջանառություն իրականացնելու թույլտվություն, դեռևս չպարզված հանգամանքներում ապօրինի ձեռք է բերել և հագին եղած անթև բաճկոնի ծոցագրպանում 100մլ տարողության տարրայում ապօրինի պահել է զգալի չափերով՝ 0,05 գրամ քաշով «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց, որը 2025 թվականի մարտի 19-ին հայտնաբերվել և վերցվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ծառայողների կողմից՝ Արամ Մուրադյանի անձնական խուզարկությամբ»:
Առաջին ատյանի դատարանի որոշման պատճառաբանությունների համաձայն՝«(…) Դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի անհրաժեշտության հարցին, արձանագրում է հետևյալը.
Նախ և առաջ, Դատարանը հարկ է համարում առավել մանրամասն անդրադառնալ այն հարցին, թե արդյոք մեղադրյալը հայտնվելով ազատության մեջ՝ կդրսևորի պատշաճ վարքագիծ, թե ոչ, արդյոք կա հիմնավորված հավանականություն, որ մեղադրյալը կարող է կատարել քրեական օրենսգրքով չթույլատրված ենթադրյալ արարք և/կամ կարող է դիմել փախուստի:
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, նախնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին 25.07.2025 թվականի որոշմամբ անդրադառնալով կալանքի «հիմքերին» արձանագրել է մեղադրյալի կողմից քրեական օրենսգրքով չթույլատրված ենթադրյալ արարք կատարելու և փախուստի դիմելու հավանականության առկայությանը:
Այսպես. Դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալի կողմից ենթադրյալ հանցանք կատարելու մտավախության գնահատմանը, արձանագրում է, որ նշված հիմքի առկայությունը որակական առումներով ենթարկվել է փոփոխությունների: Դատարանը փաստում է, որ մեկ այլ քրեական վարույթով նույնասեռ ենթադրյալ արարքի կապակցությամբ Դատարանում քննվող քրեական գործի սահմանները չեն կարող անվերջ վկայել ենթադրյալ հանցանք կատարելու բարձր հավանականության մասին:
(…)
Ընդ որում՝ ենթադրյալ հանցանք կատարելու հավանականության սույն փուլում բացակայության վերաբերյալ դատարանի դիրքորոշումը պայմանավորված է նաև մեղադրյալի կողմից դատվածություն չունենալու հանգամանքով:
Ինչ վերաբերում է փախուստի դիմելու հավանականությանը, ապա Դատարանի գնահատմամբ, քրեական գործի քննության սույն փուլում շարունակվում է պահպանվել և չի վերացել այն մտավախությունը, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանը կարող է դիմել փախուստի: Այլ կերպ՝ մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի կիրառման իրավաչափության պայմաններից առկա է մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը:
Միաժամանակ, Դատարանի գնահատմամբ մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագծի վերոհիշյալ ռիսկն այն աստիճանի բարձր չէ, որ գործի քննության ներկա փուլում հնարավոր չլինի չեզոքացնել այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ:
Դատարանի այս դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ժամանակին համընթաց փոփոխության են ենթարկվում մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հիմքերի առկայությունը հիմնավորող փաստական տվյալները, որոնք կայուն չեն, չեն էլ կարող կայուն լինել, քանի որ քրեական վարույթի քննության յուրաքանչյուր փուլում քննությանը զուգընթաց այդ փուլի առանձնահատկություններից և օրենքով սահմանված կարգավորումներից ելնելով՝ փոփոխվում են, ինչից ելնելով էլ՝ Դատարանը գտնում է, որ նշվածի արդյունքում նվազում են փաստական հանգամանքների վրա հիմնված մեղադրյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագիծ դրսևորելու ռիսկերը, որն էլ թույլ է տալիս եզրահանգելու, որ քրեական գործի քննության սույն փուլում մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը շարունակում է պահպանվել, սակայն վերջինիս հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծը հնարավոր չէ չեզոքացնել այլ առավել մեղմ խափանման միջոցի կիրառմամբ:
Դատարանի այս դիրքորոշումը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ Արամ Աշոտի Մուրադյանը դատվածություն չունի, ունի մշտական բնակության վայր, ինչպես նաև տևական ժամանակ գտնվում է անազատության մեջ՝ առավել ինտենսիվ խափանման միջոցի՝ կալանքի պայմաններում:
Դատարանի գնահատմամբ վերոհիշյալ հանգամանքների համակցությունը՝ որպես Արամ Աշոտի Մուրադյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը հակակշռող գործոններ՝ դատական վարույթի տվյալ փուլում այլևս բավարար են գործի պատշաճ քննության ապահովման հանրային շահի և մեղադրյալի անձնական ազատության միջև արդարացի հավասարակշռությունը հաստատելու համար։ Ուստի, Դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում այլ՝ առավել մեղմ, այլընտրանքային խափանման միջոցի՝ տնային կալանքի, գրավի և բացակայելու արգելքի համակցությունը կարող է լինել գործուն երաշխիք՝ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում Արամ Աշոտի Մուրադյանի ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման ռիսկերը չեզոքացնելու համար:
Ամփոփելով Դատարանն արձանագրում է, որ թեև իրատեսական է մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու մտավախությունը, սակայն Դատարանը գտնում է, որ տվյալ իրավիճակում մեղադրյալին կալանքի տակ պահելն անթույլատրելի է։ Այլ կերպ ասած, Դատարանի համոզմամբ, սույն վարույթով այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր է հասնել մեղադրյալի պատշաճ վարքագծի ապահովմանը:
(…)
Այլ կերպ՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով սահմանված «Տնային կալանք», ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով սահմանված «Գրավ» և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածով սահմանված «Բացակայելու արգելք» այլընտրանքային խափանման միջոցի կիրառումը ի զորու է ապահովել մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը վարույթի հետագա քննության փուլում: Դատարանի նման դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ մեղադրյալն ունի մշտական բնակության հասցե և այդ վայրում նրան կալանքի տակ պահելու (ազատությունը սահմանափակելու) պայմաններում կարելի է հասնել մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու ռիսկը չեզոքացնելուն:
Վերոգրյալով պայմանավորված Դատարանն արձանագրում է, որ առկա են մեղադրյալի նկատմամբ «Տնային կալանք», «Գրավ» և «Բացակայելու արգելք» այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությունը կիրառելու համար անհրաժեշտ կարևորագույն պայմանները՝ մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանը ունի մշտական բնակության վայր, պատրաստակամ է գրավի գումարը վճարել և այդ խափանման միջոցների կիրառմամբ հնարավոր է չեզոքացնել վերը նշված ռիսկը: Ավելին, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք, որը կվկայի այն մասին, որ այլընտրանքային երաշխիքներն ի զորու չեն կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը՝ «Տնային կալանք», «Գրավ» «Բացակայելու արգելք» այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցության կիրառման պայմաններում:
Դատարանի հիշյալ դիրքորոշումը հիմնված է նաև այն պատճառաբանության վրա, որ անձի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելիս պետք է առաջնորդվել նվազագույնի սկզբունքով, այն է՝ չպետք է ընտրի ավելի խիստ խափանման միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել մեղադրյալի օրինական վարքագիծը: Օրենսդրի կողմից նշված դրույթի ամրագրումը նպատակ է հետապնդել բացառելու կալանքի կիրառումը կամ դրա ժամկետի երկարաձգումը այն բոլոր դեպքերում, երբ առկա է որոշակի հնարավորություն այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ երաշխավորելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը, գործի քննության սույն փուլում ի զորու է ապահովելու մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծը:
Միևնույն ժամանակ Դատարանը գտնում է, որ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց տնային կալանքի ընթացքում անհրաժեշտ է արգելել մեղադրյալին լքելու իր բնակության տարածքը՝ ք.Երևան, Էրեբունի վարչական շրջան, Նոր Արեշ 34 փողոց, 15 տուն հասցեն, իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց՝ բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 55-րդ կետով նշված մերձավոր ազգականների, ինչպես նաև ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց՝ բացառությամբ պետական և/կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններից, դատարանից ստացվող փոստային առաքանիների: Դատարանն արձանագրում է նաև, որ տնային կալանքի և դրանից բխող սահմանափակման պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը պետք է հանձնարարել ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայության համապատասխան բաժնին:
Դատարանը հարկ է համարում պարզաբանել նաև, որ մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը իրականացվելու է հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով, ինչը Արամ Աշոտի Մուրադյանը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
Միաժամանակ Դատարանը գտնում է, որ որպես այլընտրանքային խափանման միջոց գրավի գումարը, որի չափը Դատարանը սահմանում է 3.000.000 (երեք միլիոն) ՀՀ դրամը ենթակա է վճարման Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի դեպոզիտ հաշվին՝ եռօրյա ժամկետում՝ սկսած 04.11.2025 թվականից: (…)»:
Հատուկ վերանայման բողոքների հիմքերը, փաստարկները և բողոքի պահանջը.
Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 03-ի ԵԴ1/1431/01/25 որոշումը, կայացնել դրան փոխարինող դատական ակտ՝ մեղադրյալ Արամ Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգել 3 ամիս ժամկետով:
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, որն ազդել է վարույթի ելքի վրա:
Բողոքաքերը գտել է, որ մեղադրյալ Ա.Մուրադյանի նկատմամբ կալանքի ժամկետը չերկարաձգելու և դրա փոխարեն համակցված տնային կալանք, գրավ և բացակայելու արգելք այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառելու դեպքում մեղադրյալ Արամ Մուրադյանը կարող է ակտիվ գործողություններ կատարել քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցների վրա ապօրինի ազդեցություն գործադրելու ուղղությամբ: Մասնավորապես, ըստ Բողոքաբերի՝ դեռևս չի հարցաքննվել քրեական գործով միակ վկա՝ հանցագործության կատարման մեջ Արամ Մուրադյանին մերկացնող Նաիրա Մուսայելյանը, ում հետ նախաքննության ընթացքում առերես հարցաքննության ժամանակ Արամ Մուրադյանը հրաժարվել է ցուցմունք տալ: Նման պայմաններում Բողոքաբերը գտել է, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությունը բավարար չէ մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու համար, մասնավորապես մեծ է հավանականությունն առ այն, որ մեղադրյալը ճնշումներ կգործադրի դատարանում դեռևս չհարցաքննված վկայի նկատմամբ և այդ կերպ չի կատարի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով իր վրա դրված պարտականությունները:
Բողոքաբերը բարձր է գնահատել նաև մեղադրյալ Արամ Մուրադյանի կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականությունը:
Բողոքաբերը փաստել է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Արամ Մուրադյանի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 5-րդ կետերով, և նրա նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում: Հետախուզման մեջ գտնվելու պայմաններում Արամ Մուրադյանը կատարել է նոր հանցանք՝ ապօրինի ձեռք է բերել և հագին եղած անթև բաճկոնի ծոցագրպանում 100մլ տարողության տարայում ապօրինի պահել է զգալի չափերով՝ 0,05 գրամ քաշով «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց, որը 2025 թվականի մարտի 19-ին հայտնաբերվել և վերցվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ծառայողների կողմից՝ Արամ Մուրադյանի անձնական խուզարկությամբ, որպիսի դրվագով վերջինիս նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Բացի այդ Բողոքաբերը նշել է նաև, որ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում քննվող ԵԴ1/0698/01/23 քրեական գործով Արամ Աշոտի Մուրադյանին մեղադրանք է ներկայացվել արարքի կատարման պահին գործող՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-266-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար, որ նա օժանդակել է ինքնությունը չպարզված անձին, իրացման նպատակով ձեռք բերված թմրամիջոցը փոխանցել ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿ հիմնարկում գտնվող կալանավորված կամ դատապարտված ինքնությունը չպարզված անձին: Նշված քրեական գործով Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառված եղել բացակայելու արգելքը: 2024 թվականի հունվարի 09-ի դատավճռով Արամ Աշոտի Մուրադյանը մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդված 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարք կատարելու համար և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակել ազատազրկումը՝ 5 (հինգ) տարի 11 (տասնմեկ) ամիս 2 (երկու) օր ժամկետով, իսկ ընտրված խափանման միջոց բացակայելու արգելքը թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2024 թվականի հուլիսի 17-ի որոշմամբ Ա.Մուրադյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի հունվարի 9-ի ԵԴ1/0698/01/23 դատավճիռը բեկանվել է, և վարույթը փոխանցվել է նույն դատարան՝ նոր քննության՝ միայն այն պատճառաբանությամբ, որ առաջին ատյանի դատարանը, մեղադրյալ Արամ Մուրադյանին մեղսագրվող արարքի իրավական գնահատականը փոփոխելով և հաստատված համարելով նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքի համակատարող լինելը, նշված հարցը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում քննարկման առարկա չի դարձրել դատավարության կողմերի համար, և արդյունքում ոչ իրավաչափ կերպով փոփոխելով մեղադրյալին մեղսագրվող արարքի իրավական գնահատականը, փաստորեն, փոփոխել է նաև մեղադրանքի փաստական հանգամանքները (մեղադրանքի ձևակերպումից հանելով օժանդակելու փաստը)՝ այդ կերպ ստանձնելով քրեական հետապնդում իրականացնող մարմնի դերը: Բողոքաբերը՝ վերոգրյալի հիման վրա եզրակացրել է, որ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանն ըստ էության հաստատված է համարվել մեղադրյալի կողմից հանցագործության հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի գործողությունների կատարման հանգամանքը:
Ամփոփելով Բողոքաբերը գտել է, որ նման պայմաններում, մեղադրվելով նույնաբնույթ՝ նույնասեռ, նույն՝ ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿ հիմնարկում թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառություն կատարելու մեջ, Արամ Մուրադյանը նորից կատարել է հանցագործություն՝ հետևաբար առկա է ողջամիտ կասկած առ այն, որ վերջինս կողմից նոր հանցագործություն կատարելու մտավախությունը չի նվազել, և որևէ որակական փոփոխության չի ենթարկվել:
Նման հետևությունն էլ Բողոքաբերի գնահատմամբ՝ ամրապնդվում այն հանգամանքով պայմանավորված, որ դեռևս չի պարզվել նաև Արամ Մուրադյանի կողմից թմրամիջոցների ձեռք բերման աղբյուրը, այսինքն դրանք վերջինիս ապօրինի իրացրած անձի ինքնությունը չի պարզվել, և բարձր է հավանականությունը, որ տանը գտնվելու պայմաններում, նշված անձը կարող է կրկին անգամ իրացնի թմրամիջոց, իսկ Ա.Մուրադյանը դրանք ապօրինի ձեռք բերելով և պահելով, նորից կատարի հանցագործություն, իսկ ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի ծառայությունը նշվածը վերահսկելու որևէ լիազորություն չունի:
Բողոքաբերն ուշադրության արժանի է համարել նաև այն հանգամանքը, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ որպես տնային կալանքի կրման վայր սահմանված՝ Երևան քաղաքի Նոր Արեշ 34 փողոց 15 տուն հասցեն, որտեղ կատարված խուզարկությամբ հայտնաբերվել են թմրամիջոցներ: Մասնավորապես՝ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ծանր հանցագործությունների քննության բաժնում քննված թիվ 59100325 քրեական վարույթով հսկող դատախազի կողմից որոշում է կայացվել Արշակ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված, պատժի սպառնալիքով արգելված, մեղավորությամբ կատարված այն արարքների համար, որ նա ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և ապօրինի պահել ռազմամթերք հանդիսացող թվով 46 հատ փամփուշտներ, ինչպես նաև առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի ձեռք է բերել և պահել ընդհանուր զգալի չափերով՝ 3,262 գրամ հաստատուն չոր քաշով մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց:
Բողոքաբերը նշում է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումից պարզ չէ, Արշակ Մուրադյանը, ով բնակվելով նշված բնակարանում և պայմանականորեն պատիժ կրելով, ինչպես նաև նրա ընտանիքի անդամները, համաձայնություն տվել են արդյոք, որ Արամ Մուրադյանը տնային կալանքը կրի իրենց բնակարանում:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությանը, որ մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունն իրատեսական է համարվել՝ Բողոքաբերը գտել է, որ միայն այն հիմնավորմամբ, որ մեղադրյալն ունի մշտական բնակության վայր, հնարավոր չէ հասնել մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու ռիսկը չեզոքացնելուն: Նման եզրահանգման Բողոքաբերը եկել է՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հանցանք կատարելուց հետո մեղադրյալ Ա.Մուրադյանը թաքնվել է իրավապահ մարմիններից, նրա նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, վերջինս հայտնաբերվել և վարույթն իրականացնող մարմնին է ներկայացվել ոստիկանության աշխատակիցների ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում: Բողոքաբերը փաստել է նաև, որ դրան զուգահեռ, Արամ Մուրադյանը խուսափել է նաև Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում քննվող ԵԴ1/0698/01/23 քրեական գործով դատաքննությունից, որպիսի պայմաններում դատարանի՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 13-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ կիրառված այլընտրանքային խափանման միջոց բացակայելու արգելքը փոխվել է և որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանքը։ Հետագայում կալանքը վերացվել է այն պատճառաբանությամբ, որ սույն քրեական գործով նրա նկատմամբ արդեն իսկ որպես խափանման միջող է կիրառվել կալանքը:
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրությունները, դրանք հիմնավորող նյութերը, միջնորդությունները, բողոքի պատասխանները.
Վերաքննիչ դատարանում վարույթի մասնակիցների բացատրություններ, դրանք հիմնավորող նյութեր, միջնորդություններ, բողոքի պատասխաններ չեն ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «4․ Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայացվում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում: »
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն` «3. Հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
4. Հատուկ վերանայման կարգով դատական ակտ կայացնելիս վերադաս դատարանը հիմնվում է միայն ստորադաս դատարանում հետազոտված ապացույցների կամ նյութերի և վարույթի մասնակիցների արած պնդումների վրա:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «1. Վերաքննիչ դատարանում հատուկ վերանայման արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ.
2) փոփոխում է ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ.
3) ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանում է դատական ակտը՝ բեկանված մասով կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:»:
Վերաքննիչ դատարանը, հատուկ վերանայման բողոքի հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 03-ի ԵԴ1/1431/01/25 որոշման օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով Վերաքննիչ դատարանին ներկայացված նյութերը, գտնում է, որ սույն հատուկ վերանայման բողոքի քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. հիմնավորված են արդյո՞ք Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 03-ի ԵԴ1/1431/01/25 որոշմամբ արտահայտված հետևությունները, թե՝ ոչ:
Վերոգրյալի կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով՝
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով
(…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը՝ իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Վարույթի ընթացքում անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոցները կարող են կիրառվել ոչ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով սահմանված հիմքերով և կարգով: Վարույթի ընթացքում անձին ազատությունից զրկելը չպետք է պատժի նպատակ հետապնդի:
2. Վարույթն իրականացնող մարմինն անձի նկատմամբ հարկադրանքի միջոց ընտրելիս առաջնորդվում է նվազագույնի սկզբունքով։ Արգելվում է անձի նկատմամբ ընտրել ավելի խիստ հարկադրանքի միջոց, քան այն, որով քրեական վարույթի ընթացքում հնարավոր կլինի ապահովել անձի օրինական վարքագիծը։
(…)
4. Անձին կալանավորելը, կալանքի ժամկետը երկարաձգելը, բժշկական հաստատությունում հարկադրաբար տեղավորելը թույլատրվում են միայն դատարանի որոշմամբ` այն դեպքում, երբ անձի օրինական վարքագիծը չի կարող երաշխավորվել հարկադրանքի այլ միջոցներով:
(…)»:
Խափանման միջոցի, այդ թվում՝ կալանավորման, կիրառման հիմքերն ամրագրած են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում՝ «1. Խափանման միջոց չի կարող կիրառվել, եթե բացակայում է մեղադրյալի կողմից իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու մասին հիմնավոր կասկածը:
2. Խափանման միջոցը կարող է կիրառվել, եթե դա անհրաժեշտ է՝
1) մեղադրյալի փախուստը կանխելու համար կամ
2) մեղադրյալի կողմից հանցանք կատարելը կանխելու համար կամ
3) մեղադրյալի կողմից իր վրա սույն օրենսգրքով կամ դատարանի որոշմամբ դրված պարտականությունների կատարումն ապահովելու համար:
3. Խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովող և դրան խոչընդոտող բոլոր հնարավոր հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Կալանքը դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով ազատությունից զրկելն է` օրենքով և դատարանի այդ որոշմամբ սահմանված ժամկետով:
2. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումն անբավարար է սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների կատարումն ապահովելու համար:
(…)
4. Կալանքը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել են սույն օրենսգրքի 116-րդ հոդվածով նախատեսված իրավաչափության համապատասխան պայմանները: Դատական վարույթում կալանքի կիրառման համար բավարար է դատարանի կողմից նշված պայմանների պատճառաբանված հաստատումը։
5. Կալանքի ժամկետը երկարաձգելիս դատարանի առջև անհրաժեշտ է հիմնավորել նաև վարույթի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից գործադրված պատշաճ ջանասիրությունը (due diligence), ինչպես նաև տվյալ մեղադրյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը շարունակելու անհրաժեշտությունը:
6. Կալանք կիրառելու կամ կալանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին դատարանի որոշմամբ կարող է սահմանափակվել մեղադրյալի՝ այլ անձանց հետ հաղորդակցվելու իրավունքը, եթե փաստական հանգամանքների բավարար ամբողջությամբ քննիչի կամ դատախազի կողմից հիմնավորվել և դատարանի կողմից պատճառաբանված հաստատվել է այդպիսի սահմանափակման անհրաժեշտությունը, ներառյալ ժամկետին և անձանց շրջանակին վերաբերող պայմանները:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 123-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Տնային կալանքը մեղադրյալի ազատության այնպիսի սահմանափակում է, որի ընթացքում նա պարտավոր է չլքել դատարանի որոշման մեջ նշված բնակության տարածքը:
2. Դատարանի որոշմամբ մեղադրյալին կարող է արգելվել նաև`
1) ունենալ նամակագրություն, հեռախոսային խոսակցություններ, օգտվել հաղորդակցության այլ ձևերից, այդ թվում՝ փոստային առաքանուց.
2) շփում ունենալ որոշակի անձանց հետ կամ իր բնակության վայրում հյուրընկալել այլ անձանց:
3. Տնային կալանք կիրառելու մասին դատարանի որոշման մեջ նշվում են այն կոնկրետ սահմանափակումները, որոնք տարածվում են մեղադրյալի վրա, ինչպես նաև իրավասու այն մարմինը, որին հանձնարարվում է այդ սահմանափակումների պահպանման նկատմամբ վերահսկողությունը: Հեռախոսային խոսակցություններ ունենալու արգելքը չի տարածվում շտապ բժշկական օգնություն, իրավապահ մարմիններ կամ արտակարգ իրավիճակներում փրկարար ծառայություն կանչելու, ինչպես նաև վերահսկողություն իրականացնող մարմնի հետ կապ հաստատելու դեպքերի վրա։ Այդ մասին մեղադրյալն անհապաղ տեղեկացնում է վերահսկողություն իրականացնող մարմնին։
4. Մեղադրյալի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դատարանի որոշմամբ իրականացվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված հատուկ էլեկտրոնային միջոցներով: Մեղադրյալը պարտավոր է իր վրա մշտապես կրել նշված էլեկտրոնային հսկողության միջոցները, չվնասել դրանք, ինչպես նաև արձագանքել իրավասու մարմնի հսկողության ազդանշաններին:
5. Տնային կալանքի կիրառման կարգի, ժամկետների և բողոքարկման վրա տարածվում են կալանքի համար սույն օրենսգրքով սահմանված դրույթները:
6. Տնային կալանքի մեկ օրը հավասար է կալանքի մեկ օրվան:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Գրավը իրավասու մարմնի որոշմամբ սահմանված դրամական գումար է, որը մեղադրյալի օրինական վարքագիծն ապահովելու նպատակով շարժական գույքի, արժեթղթերի կամ այլ արժեքների ձևով պահատվության է փոխանցվում համապատասխան որոշմամբ նշված բանկի կամ այլ վարկային կազմակերպության դեպոզիտ, իսկ Հայաստանի Հանրապետության դրամի ձևով՝ մինչդատական վարույթի փուլում պահատվության է փոխանցվում դատախազության դեպոզիտային հաշվին, դատական վարույթի փուլում՝ դատարանի դեպոզիտային հաշվին: Որպես գրավ կարող է ընդունվել անշարժ գույք, եթե գրավ կիրառելու մասին որոշմամբ հատուկ նշվել է դրա հնարավորության մասին:
2. Գրավի չափը որոշելիս հաշվի են առնվում մեղադրյալին վերագրվող հանցանքի ծանրության աստիճանը և մեղադրյալի գույքային դրությունը: Գրավի արժեքի ապացուցման պարտականությունը կրում է գրավատուն:
3. Գրավը կարող է մուծել մեղադրյալը կամ ցանկացած այլ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ: Եթե գրավը մուծում է այլ անձ, ապա նրան բացատրվում է մեղադրյալին ներկայացված մեղադրանքի էությունը, ինչպես նաև մեղադրյալի կողմից անօրինական վարքագիծ դրսևորվելու դեպքում՝ վրա հասնող հնարավոր հետևանքները:
4. Գրավատուն վարույթն իրականացնող մարմնի համապատասխան որոշման կայացման պահից եռօրյա ժամկետում ներկայացնում է գրավը մուծված լինելը հավաստող փաստաթուղթ, որը կցվում է վարույթի նյութերին: Գրավը կիրառված է համարվում գրավի մուծված լինելը հավաստող փաստաթուղթը վարույթն իրականացնող մարմին ներկայացնելու պահից:
4.1. Սույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված պարտականությունը չկատարելը հիմք է մեղադրյալի նկատմամբ խափանման միջոցի տեսակն ընտրելու հարցը վերստին քննարկելու համար։
5. Եթե մեղադրյալը թաքնվել է վարույթն իրականացնող մարմնից, պարբերաբար չի ներկայացել վարույթն իրականացնող մարմնի հրավերով կամ էապես խոչընդոտել է վարույթին, ապա հսկող դատախազը կայացնում է գրավը պետության եկամուտ դարձնելու մասին որոշում և դրա պատճենը եռօրյա ժամկետում ուղարկում է մեղադրյալին և գրավը մուծած անձին` նրանց պարզաբանելով այդ որոշման բողոքարկման` սույն օրենսգրքի 299-301-րդ հոդվածներով սահմանված կարգը: Եթե որպես գրավ ընդունվել է անշարժ կամ շարժական գույք, ապա խափանման միջոցի պայմանները խախտելու հիմքով այդ գույքի վաճառքից մնացած գումարի այն մասը, որը գերազանցում է գրավի չափը, ենթակա է վերադարձման:
6. Սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում դատական վարույթում գրավը պետության եկամուտ դարձնելու մասին որոշումը կայացնում է դատարանը։ Այդ որոշումը կարող է բողոքարկվել սույն օրենսգրքով սահմանված հատուկ վերանայման կարգով։
7. Գրավը վերադարձվում է գրավատուին բոլոր դեպքերում, երբ չեն ապացուցվել սույն հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված խախտումները, կամ գրավը որպես խափանման միջոց վերացվել կամ փոխվել է: Գրավը վերադարձնելու մասին որոշումն ընդունվում է համապատասխան խափանման միջոցը վերացնելու կամ փոխելու մասին որոշում կայացնելու հետ միաժամանակ:»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ « 1. Եթե բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է դիմել փախուստի` օգտագործելով անձը հաստատող փաստաթուղթ, ապա իրավասու մարմինը կարող է որոշում կայացնել նրա` Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին:
2. Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելն արգելելու մասին որոշումն անհապաղ ուղարկվում է սահմանային վերահսկողություն իրականացնող լիազոր մարմին:»:
Վերաքննիչ դատարանը, ուսումնասիրելով և գնահատելով վիճարկվող դատական ակտը, փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, քննարկելով մեղադրյալ Արամ Մուրադյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանքի ժամկետը երկարաձգելու հարցը, հանգել է հետևության, որ մեղադրյալի կողմից ենթադրյալ հանցանք կատարելու մտավախության գնահատմանը, արձանագրում է, որ նշված հիմքի առկայությունը որակական առումներով ենթարկվել է փոփոխությունների, քանի որ մեկ այլ քրեական վարույթով նույնասեռ ենթադրյալ արարքի կապակցությամբ քննվող քրեական գործի սահմանները չեն կարող անվերջ վկայել ենթադրյալ հանցանք կատարելու բարձր հավանականության մասին, իսկ մեղադրյալ Ա.Մուրադյանի փախուստի դիմելու հավանականության կապակցությամբ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ քրեական գործի քննության սույն փուլում շարունակվում է պահպանվել և չի վերացել այն մտավախությունը, որ ազատության մեջ գտնվելու դեպքում մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանը կարող է դիմել փախուստի, սակայն միևնույն ժամանակ հանգել է հետևության, որ մեղադրյալի հնարավոր ոչ պատշաճ վարքագիծը հնարավոր կլինի չեզոքացնել այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառմամբ: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ Առաջին ատյանի դատարանը բավարար չափով չի պատճառաբանել և հիմնավորել, թե նույն դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 25-ի որոշումից ի վեր ինչ էական հանգամանքների փոփոխման կամ վերացման արդյունքում է հանգել հետևության, որ այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությունը հանդիսանում է գործուն և արդարացի միջոց ու երաշխիք մեղադրյալ Ա․Մուրադյանի օրինական վարքագիծը քրեական գործի քննության ընթացքում ապահովելու համար։
Այսպես. Առաջին ատյանի դատարանը, արձանագրելով մեղադրյալի կողմից ենթադրյալ հանցանք կատարելու հավանականության որակական առումներով փոփոխությունների ենթարկվելը՝ իր դիրքորոշումը պայմանավորել է նաև մեղադրյալի կողմից դատվածություն չունենալու հանգամանքով, մինչդեռ հարկ է փաստել, որ նշված հանգամանքն ի սկզբանե գոյություն է ունեցել օբյեկտիվ իրականության մեջ և որևէ փոփոխության չի ենթարկվել:
Մեղադրյալի Ա.Մուրադյանի՝ փախուստի դիմելու ռիսկն այլընտրանքային խափանման միջոցների համակցությամբ չեզոքացնելու հիմքում Առաջին ատյանի դատարանը, ի թիվս այլնի դնելով մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանի՝ մշտական բնակության վայր ունենալու հանգամանքը, անտեսել է այն, որ նշվածը՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2025 թվականի հուլիսի 25-ի որոշումից ի վեր տեղի ունեցած որակական առումներով փոփոխությունների արդյունք չէ:
Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով մեղադրյալ Ա.Մուրադյանի կողմից հանցավոր արարք կատարելու հավանականությանը, իր համաձայնությունն է հայտնում Բողոքաբերի փաստարկներին և փաստում է, որ մեղադրյալի կողմից հանցավոր արարք կատարելու բարձր հավանականությունը պահպանվել է և առկա է դրա կանխման անհրաժեշտությունը, ինչը Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ բխում է հետևյալ հանգամանքներից. ըստ DATALEX տեղեկատվական համակարգի՝
- Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի նոյեմբերի 15-ի ԵՇԴ/0194/01/17 դատավճռով ամբաստանյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել է ազատազրկման 6 (վեց) ամիս ժամկետով, այն բանի համար, որ նա, իր անձնական օգտագործման համար, 2016թ. նոյեմբերի 4-ին Երևան քաղաքի Մանթաշյան փողոցի 42-րդ շենքի բակում գտնվող` իրեն պատկանող ավտոտնակում, բենզինի և այլ նյութերի խառնուրդից ապօրինի պատրաստել և 10 մլ ներարկիչի մեջ լցված իր մոտ պահել է զգալի չափի` 0,205 գրամ դեզոմորֆին տեսակի թմրամիջոց, որը հայտնաբերվել է վերջինիս անձնական խուզարկությամբ,
- Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի հունվարի 09-ի ԵԴ1/0698/01/23 դատավճռով մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով և դատապարտվել է ազատազրկման 6 (վեց) տարի ժամկետով, այն արարքի կատարման համար, որ նա օժանդակել է ինքնությունը չպարզված անձին, իրացման նպատակով ձեռք բերված թմրամիջոցը փոխանցել ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿ հիմնարկում գտնվող կալանավորված կամ դատապարտված ինքնությունը չպարզված անձին,
- Վերոնշյալ դատական ակտը բողոքարկվել է մեղադրյալ Ա․Մուրադյանի պաշտպաններ Խ․Ղանդիլյանի և Ա․Ղոնյանի կողմից,
- ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2024 թվականի հուլիսի 17-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2024 թվականի հունվարի 09-ի ԵԴ1/0698/01/23 դատավճիռը բեկանվել է և վարույթը փոխանցվել է նույն դատարան՝ նոր քննության՝ հիմք ընդունելով այն, որ առաջին ատյանի դատարանը ոչ իրավաչափ կերպով մեղադրյալ Արամ Մուրադյանին մեղսագրվող արարքին տվել է տարբերվող, այն էլ՝ առավել խիստ իրավական գնահատական՝ առանց այդ հարցը դատավարության կողմերի հետ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում քննարկելու,
- 2024 թվականի սեպտեմբերի 09-ին ԵԴ1/0698/01/23 քրեական գործն ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանում և 2024 թվականի սեպտեմբերի 12-ին դատավոր Վ․Ջիվանյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու վերաբերյալ:
Նման հետևությունը համահունչ է և բխում է Վճռաբեկ դատարանի՝ Վարդան Մամիկոնյանի վերաբերյալ գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումից, որի համաձայն՝ անձի նկատմամբ նույն հիմքերի առկայության պայմաններում պիտանի խափանման միջոցն ընտրելու մասին ճիշտ եզրահանգում կատարելու և հիմնավորելու համար, ի թիվս այլնի անհրաժեշտ է հաշվի առնել մեղադրյալի վերաբերյալ այլ քրեական վարույթների առկայությունը:
Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով փախուստի դիմելու հավանականությանը արձանագրում է, որ Վճռաբեկ դատարանը կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ մեղսագրվող հանցավոր արարքների բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը և ակնկալվող պատժի խստությունը, թեև ինքնին բավարար չեն անձի ազատության կանխավարկածը հաղթահարելու համար, սակայն գործի նյութերից բխող մյուս հանգամանքների համատեքստում, հանդիսանում են քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու կամ գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր, ինչն ուղղակիորեն բխում է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի ձևավորած իրավակիրառ պրակտիկայից (Տե՛ս Մարու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Neumeister v. Austria գործով 1968 թվականի հունիսի 27-ի վճիռը, գանգատ թիվ 1936/63, Sopin v. Russia գործով 2012 թվականի դեկտեմբերի 18-ի վճիռը, գանգատ թիվ 57319/10, կետ 42, Buzadji v. The Republic of Moldova [ՄՊ] գործով 2016 թվականի հուլիսի 5-ի վճիռը, գանգատ թիվ 23755/07, կետ 90, Gabor Nagy v. Hungary (No. 2) գործով 2017 թվականի ապրիլի 11-ի վճիռը, գանգատ թիվ 73999/14, կետ 70:)։
Սույն քրեական գործի շրջանակներում մեղադրյալ Ա․Մուրադյանին մեղսագրվում է բնակչության առողջության դեմ ուղղված դիտավորությամբ կատարված մեկ դրվագ ծանր հանցանք, որի համար որպես պատիժ նախատեսված է ազատազրկում՝ չորսից ութ տարի ժամկետով և մեկ դրվագ ոչ մեծ ծանրության հանցանք, որի համար նախատեսված են այլընտրանքային պատժատեսակներ՝ տուգանք՝ առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներ՝ առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակում՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկում՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով:
Բացի այդ գործի նյութերի համաձայն՝ մեղադրյալ Արամ Մուրադյանի նկատմամբ հարուցված է եղել քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 5-րդ կետերով, և նրա նկատմամբ հայտարարվել էր հետախուզում: Հետախուզման մեջ գտնվելու պայմաններում Արամ Մուրադյանը ենթադրաբար կատարել է հանցանք՝ ապօրինի ձեռք է բերել և հագին եղած անթև բաճկոնի ծոցագրպանում 100մլ տարողության տարայում ապօրինի պահել է զգալի չափերով՝ 0,05 գրամ քաշով «Մեթադոն» տեսակի թմրամիջոց, որը 2025 թվականի մարտի 19-ին հայտնաբերվել և վերցվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ծառայողների կողմից՝ Արամ Մուրադյանի անձնական խուզարկությամբ, որպիսի դրվագով վերջինիս նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ վերոգրյալ փաստական հանգամանքների ամբողջությունը վկայում է այն մասին, որ, մեղադրյալի կողմից փախուստի դիմելու հավանականությունը բարձր է և դեռևս չի վերացել մեղադրյալ Ա․Մուրադյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը:
Վերոգրյալին զուգահեռ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ խափանման միջոցների օրենքով սահմանված հիմքերն ունեն կանխատեսական, մոտավոր բնույթ, քանի որ ենթադրում են ապագային վերաբերող իրադարձություններ: Հետևաբար՝ մեղադրյալի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում կայացնելիս ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ հոդվածում թվարկված «մեղադրյալի ոչ պատշաճ վարքագծի դրսևորումները» ոչ թե պետք է արդեն տեղի ունեցած լինեն, այլ պետք է լինի ռիսկի առկայություն կամ հավանականություն, որ եթե խափանման միջոց չկիրառվի, ապա դրանք տեղի կունենան:
Ինչ վերաբերում է հատուկ վերանայման բողոքից բխող մյուս փաստարկներին ու դատողություններին, ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է:
Ընդ որում, այդ կապակցությամբ հարկ է նաև փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ թեև «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետը դատարանին պարտավորեցնում է պատճառաբանել իր որոշումները, սակայն այն չի կարող մեկնաբանվել որպես կողմի ներկայացրած յուրաքանչյուր փաստարկին դատարանի կողմից մանրամասն պատասխան տալու պահանջ: (Տե'ս, ի թիվս այլնի, Ռուիզ Տորեխան ընդդեմ Իսպանիայի (RUIZ TORIJA v. SPAIN) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի դեկտեմբերի 9-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18390/91, կետ 29, Վան դե Հուրքն ընդդեմ Նիդեռլանդների (VAN DE HURK v. THE NETHERLANDS) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 1994 թվականի ապրիլի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 16034/90, կետ 61):
Ամփոփելով վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Արամ Մուրադյանի նկատմամբ այլընտրանքային խափանման միջոցների կիրառումը թույլատրելի ճանաչելով և նրա նկատմամբ կիրառելով համակցված այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք, գրավ և բացակայելու արգելք՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ և գործով կայացրել է ըստ էության սխալ դատական ակտ։
Հետևաբար՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է բավարարել, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի 2025 թվականի նոյեմբերի 03-ի ԵԴ1/1431/01/25 որոշումը պետք է բեկանել՝ կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ: Մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը պետք է երկարաձգել 3 (երեք) ամիս ժամկետով։ Կալանքի կրման սկիզբը պետք է հաշվել սույն որոշման հիմքով Արամ Աշոտի Մուրադյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից՝ հաշվակցելով կիրառված տնային կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց՝

Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ն․Հարությունյանի հատուկ վերանայման բողոքը, բավարարել։
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի՝ 2025 թվականի նոյեմբերի 03-ի ԵԴ1/1431/01/25 որոշումը՝ բեկանել, կայացնելով դրան փոխարինող դատական ակտ:
Մեղադրյալ Արամ Աշոտի Մուրադյանի (ծնված՝ 23.06.1975 թվականին՝ Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, չի աշխատում, դատվածություն չունեցող, չամուսնացած, հաշվառված՝ ք.Երևան, Էրեբունի վարչական շրջան, Նոր Արեշ 34 փողոց, 15 տուն հասցեում) նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանքի ժամկետը երկարաձգել՝ 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
Կալանքի կրման սկիզբը հաշվել սույն որոշման հիմքով Արամ Աշոտի Մուրադյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից՝ հաշվակցելով կիրառված տնային կալանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու օրվանից հետո 15-օրյա ժամկետում:

ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ