ԴԱՏԱՎՃՒՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
քրեական գործ թիվ ԵԴ1/1424/01/25
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը,

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ՝ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ,
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ՝ Լ.ՄԱԿԱՐՅԱՆԻ,

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ,
ՀՀ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅԱՆ ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ
ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅԱՆ ԱՎԱԳ ԴԱՏԱԽԱԶՆԵՐ Հ․ԱՎԵՏՅԱՆԻ,
Ա․ԲԵԳԼԱՐՅԱՆԻ,

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Խ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ,
ՊԱՇՏՊԱՆ Տ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ,
ՏՈՒԺՈՂԻ ԼԻԱԶՈՐ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ Մ․ԲԱԲԱՅԱՆԻ,

2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Երևան քաղաքում,
դատարանում, դռնբաց դատական նիստում արագացված վարույթով քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի՝
(ծնված ․․․ , հայ, ՀՀ քաղաքացի, չդատված, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, խնամքին՝ հաշմանդակություն ունեցող ծնողը, աշխատում է «Մարիլա» ՍՊ ընկերությունում՝ որպես վարորդ-առաքիչ, հաշվառված է և բնակվում է ․․․)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական ընթացքը.
1. 2024 թվականի դեկտեմբերի 02-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում (այսուհետ՝ նաև Նախաքննության մարմին) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախաձեռնվել է թիվ 60727624 քրեական վարույթը:
2. Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի դեկտեմբերի 02-ի որոշմամբ «Նիսսան» մակնիշի 37 ZC 523 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան ճանաչվել է որպես իրեղեն ապացույց և հանձնվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի պահպանվող հատուկ տարածքում այդ ծառայության պահպանմանը։
2․1 Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի դեկտեմբերի 2-ի որոշմամբ Տիգրան Աշոտի Փաշիկյանը ճանաչվել է տուժող։
3. Հսկող դատախազի 2025 թվականի ապրիլի 1-ի որոշմամբ քննիչի միջնորդության հիման վրա Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի նկատմամբ հարուցվել է հանրային քրեական հետապնդում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
4. Նախաքննության մարմնի 2025 թվականի ապրիլի 1-ի որոշմամբ մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել բացակայելու արգելքը։
4.1. Նախաքննության մարմնի կողմից 2025 թվականի ապրիլի 2-ին Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանին ներկայացվել է մեղադրանք:
5. 2025 թվականի ապրիլի 21-ին թիվ 60727624 վարույթի նյութերը մեղադրական եզրակացությամբ հանձնվել են Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարան (այսուհետ՝ նաև Դատարան):
2025 թվականի ապրիլի 25-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։ Նախնական դատալսումներով դատական նիստը նշանակվել է նույն թվականի մայիսի 8-ին:
5.1․ 2025 թվականի հոկտեմբերի 10-ին՝ նախնական դատալսումների ընթացքում, տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Մարիետա Բաբայանը ներկայացրել է գույքային հայց ընդդեմ մեղադրյալ Խաչիկ Խաչատրյանի՝ 1․100․000 (մեկ միլիոն հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Նույն դատական նիստի ընթացքում տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Մարիետա Բաբայանը հրաժարվեց ներկայացված գույքային հայցից՝ հայտնելով ապահովագրական ընկերությունից վնասների հատուցում ստանալու նպատակով։

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
6. Մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է ներկայացվել հետևյալ արարքի համար. «(...) նա 2024 թվականի դեկտեմբերի 2-ին, ժամը՝ 15:00-ի սահմաններում, «Նիսան» մակնիշի 37 ZC 523 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Մազմանյան փողոցով՝ Գևորգ Չաուշի փողոցի կողմից դեպի Շիրազի փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի 2-րդ երթևեկելի գոտիով, 40 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Երևան քաղաքի Մազմանյան փողոցում գտնվող «CPS» բենզալցակայանի դիմացի ճանապարհահատվածին՝ երթևեկելի մասն իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությամբ աջից դեպի ձախ կողմը հատող հետիոտն Տիգրան Աշոտի Փաշիկյանի առկայության հանգամանքով պայմանավորված՝ իր երթևեկության համար վտանգի առաջացումը հայտնաբերելու հնարավորություն ունենալու պահից սկսած, երթևեկության անվտանգությունն ապահովելու և դեպի իր վարած ավտոմեքենայի ընթացագոտին շարժվող հետիոտն Տիգրան Աշոտի Փաշիկյանին նկատմամբ վրաերթը կանխելու համար, ժամանակին չկատարելով արգելակում՝ չի դանդաղեցրել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքն այն հաշվով, որպեսզի ընթացքի այդ դանդաղեցման կամ էլ՝ ընդհուպ ավտոմեքենան կանգնեցնելու միջոցով հնարավորություն տար հետիոտն Տիգրան Աշոտի Փաշիկյանին դուրս գալու իր երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց, ինչի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է: Այդպիսով, Խաչիկ Խաչատրյանը տեխնիկական տեսակետից թույլ է տվել ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնները և տրանսպորտային միջոցների շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 955-Ն որոշման 67 կետի պահանջին հակասող գործողություններ, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումն՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով նշված ավտոմեքենայի ձախ կողային հետին տեսանելիության հայելով հարվածել և վրաերթի է ենթարկել հետիոտն՝ Տիգրան Աշոտի Փաշիկյանին, վերջինիս առողջությանը պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ համակցված վնասվածքի, գանգուղեղային բութ, բաց, կրծքավանդակի բութ, փակ գլխի գագաթային շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի գագաթային շրջանի սալջարդ վերքի, ձախից տարածումով գանգի հիմի ձախից ծոծրակոսկրի անջի քունքոսկրի բրգի շրջանների վրա, ձախից ծոծրակոսկրի գծային կոտրվածքի աջից ուղեղի կիսագնդի քունք-ճակատային աջից ճակատային բլթում արյունազեղման շրջանում թաղանթային ներպարենքիմատոզ արյունազեղումների՝ կոնտուզիոն օջախների ձախից ուղեղիկի սուբարախնոիդալ արյունազեղման և աջից թոքի սալջարդի ձևով»:

Արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդությունը և դրա քննարկումը.
7․ Նախնական դատալսումների ընթացքում մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանը ներկայացրել է արագացված վարույթ կիրառելու միջնորդություն՝ հայտնելով, որ իրեն պարզ է ներկայացված մեղադրանքը, համաձայն է մեղադրանքի հետ, ներկայացված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված վարույթ կիրառելու հետևանքները և պնդում է ներկայացված միջնորդությունը:
8․ Հանրային մեղադրողը հայտնել է, որ չի առարկում արագացված վարույթ կիրառելու դեմ՝ ներկայացնելով մեղադրանքի փաստական հիմքը, ինչպես նաև մեղադրյալին վերագրվող արարքների իրավական գնահատականը։
9. Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչը հայտնել է, որ չի առարկում արագացված վարույթ կիրառելու դեմ։
10. Դատարանը, համոզվելով, որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքը, բացակայում են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված` արագացված վարույթի կիրառումը բացառող հանգամանքները, արձանագրային որոշմամբ բավարարել է արագացված վարույթ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը և նշանակել լրացուցիչ դատալսումներ:

Արագացված վարույթով լրացուցիչ դատալսումները․
Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվել են հետևյալ նյութերը․
11. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանի Ձև 8 տեղեկանքը, որի համաձայն՝ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանը դատվածություն չունի։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․ 78)
12․ «ԷԿԵՆԳ» ՓԲ ընկերության փոխգործելիության հարթակի ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի էլեկտրոնային շտեմարանի միջոցով 2025 թվականի հոկտեմբերի 20-ին արտատպված տեղեկատվությունը, որի համաձայն՝ հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանին վճարված ամսական եկամտի չափը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետով սահմանված հաշվարկի արդյունքով պակաս է ստացվում արարքը կատարելու պահին ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
13․ «ԷԿԵՆԳ» ՓԲ ընկերության փոխգործելիության հարթակի էլեկտրոնային շտեմարանի միջոցով 2025 թվականի հոկտեմբերի 20-ին արտատպված վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ տեղեկատվությունը, որոնց համաձայն՝ դեպքին հաջորդող՝ 2024 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2025 թվականի հոկտեմբերի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի կողմից տրանսպորտային միջոցի վարման կապակցությամբ թույլ է տրվել 56 վարչական իրավախախտում։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
14․ Երևանի Հովհաննես Շիրազի անվան թիվ 169 հիմնական դպրոցի կողմից տրված բնութագիրը, որի համաձայն՝ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանը 2011-2020 թվականներին սովորել է Երևանի Հովհաննես Շիրազի անվան թիվ 169 հիմնական դպրոցում։ Ուսումնառության ընթացքում ցուցաբերել է միջին առաջադիմություն, ակտիվորեն մասնակցել է հասարակական աշխատանքներին։
Աչքի է ընկել համեստությամբ, ընկերասիրությամբ, ազնվությամբ և աշխատասիրությամբ։ Սիրված է եղել և՛ ուսուցիչների, և՛ դասընկերների կողմից։
Ծնողներն ամուսնալուծված են, ապրում է հոր հետ։ Հայրը վատառողջ է և գտվում է որդու՝ Խաչիկի խնամքի տակ։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
15․ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության Միասնական սոցիալական ծառայության կողմից անձի ֆունկցիոնալության գնահատման վերաբերյալ տեղեկատվությունը, որի համաձայն՝ Արմեն Աղաբեկի Խաչատրյանը ճանաչվել է հաշմանդամություն ունեցող անձ։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)
16․ Վարորդական վկայականի տվյալների վերաբերյալ քաղվածքը, որի համաձայն՝ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի անվամբ առկա է վարորդական իրավունքի թիվ TB012381 գործող վկայական, որը թողարկվել է 2024 թվականի մայիսի 7-ին։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն, գ․թ․ 10)
17․ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի զինվորական հաշվառման գրքույկը, որի համաձայն՝ «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի հիմքով՝ առողջական վիճակի պատճառով, պարտադիր զինվորական ծառայության զորակոչից տարկետում է տրվել։
(տե՛ս դատական նիստի արձանագրություն)

Դատարանի իրավական վերլուծությունը.
18. Ներկայացված մեղադրանքը մեղադրյալի կողմից ընդունելու և գործը արագացված վարույթով քննելու պայմաններում՝ Դատարանը, գործով ձեռքբերված ապացույցների՝ ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, արձանագրում է, որ մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը, այն ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
19. Հաստատված համարելով մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրված հանցանքի կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
ա) արդյո՞ք ապացուցված են մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները.
բ) մեղադրյալը ենթակա է արդյո՞ք պատժի իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի մեղադրյալի նկատմամբ.
դ) մեղադրյալն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
20. Անդրադառնալով «ա» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են՝
(…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցանք կատարած անձի խնամքի տակ անչափահասի կամ հաշմանդամություն ունեցող անձի առկայությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հանցանքը կատարվել է խնամքի տակ գտնվող անձի նկատմամբ,
(…)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև սույն հոդվածի 1-ին մասով չնախատեսված մեղմացնող այլ հանգամանքներ:»:
20.1. Դատարանը որպես մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ՝
- պատիժ նշանակելու պահին նրա խնամքին է գտնվում հաշմանդամություն ունեցող հայրը՝ Արմեն Աղաբեկի Խաչատրյանը (տե՛ս սույն դատավճռի 14-15-րդ կետերը),
- ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է իր կատարած արարքի համար (տե՛ս, mutatis mutandis, Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 26-րդ կետը)։
20.2. Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
21․Անդրադառնալով «բ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանին պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ նա ենթակա է պատժի իր կատարած հանցանքի համար։
22. Անդրադառնալով «գ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջ կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման անվտանգությունն ապահովող կանոն խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` երկուսից հինգ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ (…):»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 464.4-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Դատարանը արագացված վարույթի արդյունքով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ՝ հաշվի առնելով Հայաuտանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերաբերելի դրույթները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 77-րդ հոդվածի 4.1-ին մասի համաձայն՝
«Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում պատիժը չի կարող գերազանցել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կամ ժամկետի երեք քառորդը։ Եթե առավել խիստ պատժատեսակի երեք քառորդը պակաս է ստացվում սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատժատեսակի նվազագույն չափից կամ ժամկետից, ապա այն չի կարող պակաս լինել նվազագույն չափից կամ ժամկետից»։
22․1․ Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
Պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն։
Նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջներից է այն, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա:
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում կարևորվում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:
22․2․ Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 2003թ. ապրիլի 18-ին) 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցերին՝ Գ.Ղազարյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. «[քննարկվող] հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով վերոնշյալ հարցերը լուծելիս դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն՝
ա. հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները (մանրամասն տե՛ս Արամ Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետը)
բ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը։ Մասնավորապես՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները, յուրաքանչյուր դեպքում ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքներից, պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտումը ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը (տե՛ս, mutatis mutandis, Էդմոն Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը)։
Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանը կրկնում է, որ, ի թիվս այլոց, լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը (տե՛ս Արամ Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետը)։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ խախտված սույն կանոնների (...) մատնանշումը չի բացառում, որ ճանապարհային երթևեկության այլ, վերը չմատնանշված կանոնների խախտումները չեն կարող վտանգ ստեղծել ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար, առավել հավանական դարձնել վերջիններիս կյանքին և առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն հարցը յուրաքանչյուր դեպքում անհրաժեշտ է ինքնուրույն գնահատման ենթարկել՝ ելնելով կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների բազմակողմանի վերլուծությունից,
գ. ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մասնավորապես՝ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում փաստել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել (տե՛ս Էդմոն Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը)։
Զարգացնելով սույն իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին,
դ. հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մասնավորապես՝ Վճռաբեկ դատարանը Էդմոն Ասատրյանի գործով որոշման շրջանակներում փաստել է. «(…)[Հ]անրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի (…) տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին» (տե՛ս Էդմոն Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 17-րդ կետը),
ե. հանցագործությամբ պատճառված վնասը (մանրամասն տե՛ս Արամայիս Հովհաննեսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշման 15-րդ կետը),
զ. հանցանքի կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։ Մասնավորապես՝ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ դատարաններն ուշադրության պետք է արժանացնեն այն, թե հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, կամ արդյոք քրեական գործի քննության ընթացքում ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արամ Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 22-րդ կետը)։
(...) Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակի ու չափի, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցի վերաբերյալ եզրահանգումները սույն որոշման նախորդ կետում նշված հանգամանքների՝ իրենց ամբողջության մեջ վերլուծության հիման վրա կառուցելն ունի առանձնապես կարևոր նշանակություն։ Ուստի այդ հանգամանքները հաշվի չառնելը, դրանք անտեսելը կարող է հանգեցնել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով սահմանված պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտի կայացմանը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտակ Գասպարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ՇԴ3/0014/01/15 որոշման 13-րդ կետը)։ (տե՛ս Գագիկ Ղազարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԵԱՔԴ/0075/01/16 որոշման 13-14-րդ կետերը):
Դատարանն արձանագրում է, որ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները ձևավորվել են 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի նորմերի մեկնաբանման արդյունքում, սակայն վերաբերելի մասով գաղափարական տեսանկյունից վերաբերելի են նաև գործող օրենսգրքի քննարկվող նորմերի մեկնաբանմանը։
22.3. Վերը մեջբերված իրավական նորմերում և դիրքորոշումներում սահմանված չափանիշների համատեքստում մեղադրյալ Խաչիկ Խաչատրյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը.
- նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես այն, որ նրան մեղսագրված արարքը երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված միջին ծանրության, անզգույշ հանցագործություն է, որի լրացուցիչ օբյեկտը անձի առողջությունն է, դրսևորվել է տուժողի առողջությանը ծանր վնաս հասցնելով,
- խախտման բնույթը․ Խաչիկ Խաչատրյանը կատարել է «ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնները և տրանսպորտային միջոցների շահագործումն արգելող անսարքությունների և պայմանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության 2007 թվականի հունիսի 27-ի թիվ 955-Ն որոշման 67-րդ կետի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ իր ուղեմասի 2-րդ երթևեկելի գոտիով, 40 կմ/ժամ արագությամբ: երթևեկելով՝ երթևեկելի մասն իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությամբ աջից դեպի ձախ կողմը հատող հետիոտն Տիգրան Աշոտի Փաշիկյանի առկայության հանգամանքով պայմանավորված՝ իր երթևեկության համար վտանգի առաջացումը հայտնաբերելու հնարավորություն ունենալու պահից սկսած, երթևեկության անվտանգությունն ապահովելու և դեպի իր վարած ավտոմեքենայի ընթացագոտին շարժվող հետիոտն Տիգրան Աշոտի Փաշիկյանի նկատմամբ վրաերթը կանխելու համար, ժամանակին չկատարելով արգելակում՝ չի դանդաղեցրել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքն այն հաշվով, որպեսզի ընթացքի այդ դանդաղեցման կամ էլ՝ ընդհուպ ավտոմեքենան կանգնեցնելու միջոցով հնարավորություն տար հետիոտն Տիգրան Աշոտի Փաշիկյանին դուրս գալու իր երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց, ինչի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է:
- ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ մեղադրյալի հոգեբանական վերաբերմունքը, մասնավորապես այն, որ նա չի կանխատեսել իր արարքի արդյունքում տվյալ հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև պարտավոր և կարող էր դա կատարել։ Այսպես՝ մեղադրյալը տվյալ դեպքում երթևեկության համար վտանգն առաջանալու պահից սկսած ի վիճակի է եղել հայտնաբերելու այն, սակայն չի հայտնաբերել և միջոցներ չի ձեռնարկել արագությունն իջեցնելու, տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելու համար («Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքի 11-րդ հոդվածի իմաստով՝ անզգուշություն),
- հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ մեղադրյալի դրսևորած վերաբերմունքը, մասնավորապես այն, որ մեղադրյալ Խ.Խաչատրյանը դրսևորել է անփութություն, քանի որ չի նախատեսել իր գործողության հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք,
- հանցագործությամբ պատճառված վնասը՝ վթարի արդյունքում տուժող Ա.Փաշիկյանի առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ համակցված վնասվածքի, գանգուղեղային բութ, բաց, կրծքավանդակի բութ, փակ գլխի գագաթային շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի գագաթային շրջանի սալջարդ վերքի, ձախից տարածումով գանգի հիմի ձախից ծոծրակոսկրի անջի քունքոսկրի բրգի շրջանների վրա, ձախից ծոծրակոսկրի գծային կոտրվածքի աջից ուղեղի կիսագնդի քունք-ճակատային աջից ճակատային բլթում արյունազեղման շրջանում թաղանթային ներպարենքիմատոզ արյունազեղումների՝ կոնտուզիոն օջախների ձախից ուղեղիկի սուբարախնոիդալ արյունազեղման և աջից թոքի սալջարդի ձևով:
- հանցանքի կատարումից հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես այն, որ ի սկզբանե զղջացել է կատարածի համար, տվել խոստովանական ցուցմունքներ, պատրաստակամություն հայտնել պակասող մասով հատուցել պատճառված վնասը,
- խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը,
-սույն դատավճռի 20.1-րդ կետում նշված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, և պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը,
- մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, մասնավորապես՝ նրա տարիքը, այն, որ հանցանքը կատարել է առաջին անգամ, բնութագրվում է դրական, ունի առողջական խնդիրնր (տե՛ս սույն դատավճռի 11-րդ, 14-րդ, 17-րդ կետերը):
Վերոգրյալի հաշվառմամբ՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված ամենամեղմ պատժատեսակի՝ տուգանքի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
22․3․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Սույն օրենսգրքում օգտագործվում են հետևյալ հասկացությունները.
(...)
6) ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, անձի կողմից իր ակտիվների ներդրմամբ (տրամադրմամբ) այլ անձանց գործունեությունից ստացված եկամուտը (շահաբաժինը, տոկոսը, ռոյալթին, վարձակալական վճարը): Ամսական եկամուտը հաշվարկելիս հաշվի չեն առնվում դրանց համար վճարվող հարկերը, տուրքերը կամ այլ վճարներ.
7) նվազագույն աշխատավարձ՝ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը. (...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
3. Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։
(…)
5. Հանցանք կատարած անձի եկամտի բացակայության կամ դրա չափը պարզելու անհնարինության դեպքում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով, եթե հանցանք կատարած անձի եկամուտն առաջացել է հանցանքն ավարտվելուց հետո։ Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
(…)
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել:
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ (…)»:
«Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
«Հայաստանի Հանրապետությունում նվազագույն ամսական աշխատավարձը սահմանել 75000 դրամ:»։
Վերոգրյալի հիման վրա, նկատի ունենալով սույն դատավճռի 22.2-րդ կետում նշված հանգամանքները, այդ թվում՝ անձը բնութագրող տվյալները՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ պետք է նշանակել տուգանք՝ այն սահմանելով նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի չափով:
Նկատի ունենալով, որ հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանին վճարված ամսական եկամտի չափը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետով սահմանված հաշվարկի արդյունքով պակաս է ստացվում արարքը կատարելու պահին ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չափից (տե՛ս սույն դատավճռի 12-րդ կետը)` մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակված տուգանքի չափը պետք է հաշվարկել հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի` 75.000 (յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի հաշվարկով, որի դեպքում այն կկազմի 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ։
Դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ պատժատեսակը և դրա չափը սույն դեպքում համաչափ են մեղադրյալ Խաչիկ Խաչատրյանի անձին և նրա կատարած հանցանքին, բավարար են պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից։
Միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով մեղադրյալի գույքային և ընտանեկան դրությունը, նրա խնամքին հաշմանդամություն ունեցող ծնողի առկայությունը՝ Դատարանը հիմնավորված է գնահատում տուգանքի սահմանված գումարը անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու անհնարինության վերաբերյալ մեղադրյալի փաստարկները։ Հետևաբար՝ ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 8-րդ մասով՝ Դատարանը գտնում է, որ առկա են հիմքեր նրան թույլատրելու նշանակված տուգանքը վճարել 1 (մեկ) տարվա ընթացքում:
22․4․ Անդրադառնալով Խաչիկ Խաչատրյանի նկատմամբ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու ձևով լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ՝
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...)
4. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ 1-3 տարի, իսկ ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար՝ 1-5 տարի ժամկետով:
5. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցանքի բնույթից, հնարավոր չի համարում անձի կողմից հետագա ժամանակահատվածում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելը:
(...)»։
Լիլիթ Վարդանյանի և Զարինե Այվազյանի գործով Վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի մասնավորեցնում և չի տարբերակում հիմնական և լրացուցիչ պատիժ նշանակելու սկզբունքները և նպատակները, որից հետևում է, որ անկախ այն հանգամանքից, թե անձի նկատմամբ նշանակվում է հիմնական, թե հիմնական և լրացուցիչ պատիժ իրար հետ համակցված, դատարանը բոլոր դեպքերում պարտավոր է առաջնորդվել քրեական օրենսգրքում ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով (օրինականություն, արդարություն, պատժի անհատականացում, մարդասիրություն) և պատժի նպատակներին հասնելու օրենսդրական կարգադրանքով: Այլ կերպ` պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքներն ու նպատակները հավասարապես վերաբերում են ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ պատիժներին: Օրենքով սահմանված պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից դատարանը, հաշվի առնելով հանցագործության բնույթը, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և հանցագործի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պետք է նշանակի այնպիսի պատիժ (հիմնական կամ հիմնական և լրացուցիչ), որը կբխի վերոթվարկած չափանիշներից և կապահովի պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը:
(…)
Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու նպատակներից է` կանխել տվյալ բնույթի հանցագործության հետագա կատարման հավանականությունը, քանի որ այս պատժատեսակը նշանակվում է հատուկ կարգավիճակ ունեցող կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվող անձանց նկատմամբ: Այլ կերպ` տվյալ պատժատեսակի կիրառումը բխում է այն հանցագործությունների կանխման անհրաժեշտությունից, որոնք այս կամ այն առումով կապված են հանցավորի պաշտոնական դիրքի կամ մասնագիտական կամ այլ գործունեության հետ:
Այլ խոսքով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կիրառվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի նորմի սանկցիայով նախատեսված սահմաններում` նպատակ հետապնդելով կանխելու զբաղեցրած պաշտոնից կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելուց բխող համանման հանցագործությունների կատարման հավանականությունը:» (տե՛ս Լիլիթ Վարդանյանի և Զարինե Այվազյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԱՔԴ/0016/01/14 որոշման 12-13-րդ, 14.1-րդ կետերը):
Դատարանն արձանագրում է, որ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները ձևավորվել են 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի նորմերի մեկնաբանման արդյունքում, սակայն գաղափարական տեսանկյունից վերաբերելի են նաև գործող օրենսգրքի պայմաններում:
22.4․1. Վերոգրյալ իրավական դրույթի և իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ՝ Դատարան արձանագրում է, որ ըստ վարչական իրավախախտումների ամփոփաթերթի՝ սույն գործով մեղադրյալ Խ.Խաչատրյանին մեղսագրված արարքի կատարումից հետո վերջինս կատարել է բազմաթիվ (թվով 56 (հիսունվեց)) վարչական իրավախախտումներ։ Միևնույն ժամանակ Դատարանն արձանագրում է, որ այդ խախտումների գերակշիռ մասում խախտման տեսակը գծի հատումն է, իսկ մի քանի դեպք վերաբերում է արագության գերազանցմանը։ Հիշյալ հանգամանքները Դատարանը գնահատում է նաև այն համատեքստում, որ մեղադրյալը վարորդական իրավունքի վկայականը ստացել է 2024 թվականի մայիսի 7-ին, իսկ դատական նիստի ընթացքում հայտնեց, որ իր ապրուստ սկսել է վաստակել և իր ընտանիքի կարիքները հոգալ վարորդական ծառայություններ մատուցելով, խնդրեց հաշվի առնել դա նրանց ապրուստի միակ միջոցն է։
Այս համատեքստում Դատարանի համար հատկանշական է, որ սույն գործով ՃԵԿ-ի կանոնների նման խախտումներ մեղադրյալին վերագրված չէ, իսկ դեպքի պահին մեղադրյալն ընթացել է իր ուղեգոտով՝ 40 կմ/ժամ արագությամբ, նրա խախտումը դրսևորվել է երթևեկության համար խոչընդոտ կամ վտանգ առաջանալու պայմաններում, որը նա ի վիճակի է եղել հայտնաբերել, արագությունն իջեցնելու` ընդհուպ մինչև տրանսպորտային միջոցը կանգնեցնելու միջոցներ չձեռնարկելով:
Հետևաբար՝ Դատարանը գտնում է, որ թեև դեպքից առաջ մեղադրյալը չի ունեցել վարելու տրական փորձառություն, իսկ դրանից հետո թույլ է տվել բազմաթիվ իրավախախտումներ, սակայն նրա կատարած հանցանքի բնույթի և դրսևորման եղանակի հաշվառմամբ Դատարանը գտնում է, որ նրա կողմից երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված հանցագործության հետագա կատարման հավանականությունը կանխելու նպատակը հանարվոր է ապահովել միայն հիմնական պատիժ նշանակելու միջոցով, իսկ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակելու անհրաժեշտությունը սույն դեպքում բացակայում է։
23. Անդրադառնալով «դ» կետով բարձրացված հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
24. Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին՝ Դատարանը, գտնում է, որ Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի դեկտեմբերի 2-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված «Նիսսան» մակնիշի 37 MN 523 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան պետք է վերադարձնել դրա սեփականատիրոջ (օրինական տիրապետողի) տնօրինմանը։
25. Անդրադառնալով մեղադրյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցին՝ բացակայելու արգելքին, Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը պետք է թողնել անփոփոխ՝ դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում մեղադրյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
26. Անդրադառնալով արտավարութային փաստաթղթեր ճանաչված ապացույցներին՝ Դատարանը գտնում է, որ դրանք անհրաժեշտ է պահել գործի նյութերի հետ՝ դրանք պահելու ամբողջ ընթացքում:
27. Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Մարիետա Բաբայանի կողմից ներկայացվել է գույքային հայց, որից լիազոր ներկայացուցիչը հրաժարվել է։ Նման պայմաններում, հաշվի առնելով, որ հայցից հրաժարվելը չընդունելու իրավական հիմքերը բացակայել են, դատարանն ընդունել է հայցից հրաժարումը, ուստի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 161-րդ հոդվածի 2-րդ մասից ելնելով Դատարանն արձանագրում է, որ գույքային հայցի մասով վարույթը պետք է կարճել։
28․ Արագացված վարույթ կիրառելու դեպքում վարույթային ծախսերը մեղադրյալից ենթակա չեն բռնագանձման, որպիսի պայմաններում հիշյալ հարցը Դատարանը համարում է լուծված։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 100-րդ, 161-րդ, 270-րդ, 346-350-րդ, 464.1-464.5-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը՝

Ո Ր Ո Շ Ե Ց
1. Մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի՝ նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկի՝ 750․000 (յոթ հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով՝ դրա վճարման համար սահմանելով մեկ տարի ժամկետ։
2․ Մեղադրյալ Խաչիկ Արմենի Խաչատրյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
3. Տուժողի լիազոր ներկայացուցիչ Մարիետա Բաբայանի գույքային հայցի մասով վարույթը կարճել՝ գույքային հայցվորի կողմից հրաժարվելու հիմքով։
4. Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Նախաքննության մարմնի 2024 թվականի դեկտեմբերի 2-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված «Նիսսան» մակնիշի 37 MN 523 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վերադարձնել դրա սեփականատիրոջ տնօրինմանը։
5․ Որոշումը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:
6․ Դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ հոդվածով և 375-րդ հոդվածի 1-3-րդ մասերով նախատեսված հիմքերով։

ԴԱՏԱՎՈՐ ԱՆԻ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ