ԵԴ1/1366/01/25






ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«26» հունիսի 2025թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը /այսուհետ նաև` Դատարան/,

նախագահությամբ՝ դատավոր Ռ.ՍՄԲԱՏՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ՝ Հ.ԱՂՈՅԱՆԻ
մասնակցությամբ՝
հանրային մեղադրող Ռ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
մեղադրյալ Ա.ՄԱՃԿԱԼՅԱՆԻ Ա







դռնբաց դատական նիստում քննելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի՝ Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի /ծնված՝ 2001 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, թերի բարձրագույն կրթությամբ, չամուսնացած, դատված, հաշվառված և բնակվող՝ Երևան քաղաքի Կրիլովի 32 տուն հասցեում/՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով /2 դրվագ/,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2024 թվականի նոյեմբերի 29-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնի քննիչ Մ.Աբաջյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60722124 քրեական վարույթը։
2025 թվականի հունվարի 23-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնի քննիչ Մ.Աբաջյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաձեռնվել է թիվ 60131125 քրեական վարույթը։
Նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 60131125 քրեական վարույթը միացնել թիվ 60722124 քրեական վարույթին և նախաքննությունը շարունակել թիվ 60722124 քրեական վարույթով։
2025 թվականի մարտի 31-ին ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ․Հարությունյանը որոշում է կայացրել Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով /2դրվագ/ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին։
Նույն օրը որոշում է կայացվել մեղադրյալ Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց բացակայելու արգելքը կիրառելու մասին։
2025 թվականի մարտի 31-ին Արտյոմ Մաճկալյանին առաջադրվել է մեղադրանքը և վերջինիս պարզաբանվել իր իրավունքները և պարտականությունները:
2025 թվականի մարտի 31-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը:
2025 թվականի ապրիլի 14-ին դատախազ Ռ.Հարությունյանը որոշում է կայացրել մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու և վարույթի նյութերը դատարան հանձնելու մասին:
2025 թվականի ապրիլի 16-ին Դատարան է ստացվել քրեական վարույթն ըստ մեղադրանքի՝ Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով /2դրվագ/:
Նույն օրը քրեական թիվ ԵԴ1/1366/01/25 համարի ներքո մակագրվել և 2025 թվականի ապրիլի 17-ին փաստացի հանձնվել է դատավոր Գ.Պողոսյանին:
2025 թվականի ապրիլի 21-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի հունիսի 12-ին դատավոր Գ.Պողոսյանի լիազորությունների դադարեցման հիմքով քրեական գործը հանձնվել է վերաբաշխման:
Նույն օրը քրեական գործը մակագրվել և 13.06.2025 թվականին հանձնվել է դատավոր Ռ.Սմբատյանին:
2025 թվականի հունիսի 16-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի վարույթը ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին։
2025 թվականի հունիսի 26-ին Արթուր Մաճկալյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով /2 դրվագ/ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ:

Մեղադրանքի փաստական նկարագրությունը.
Արտյոմ Մաճկալյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով /.../ այն բանի համար, որ նա, տրանսպորտային միջոցը վարել է զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և հրաժարվել է սթափության վիճակի զննություն անցնելուց: 2024 թվականի նոյեմբերի 16-ին՝ ժամը 04։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի փողոցում վարել է Տոյոտա մակնիշի 001 FF 10 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 2-րդ գումարտակի 2-րդ վաշտի պարեկ Հակոբ Գևորգյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 04։50-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180416485 արձանագրությունը։
02.01.2025թ. Արտյոմ Արամի Մաճկալյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ նա, տրանսպորտային միջոցը վարել է զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և գտնվելով ոչ սթափ վիճակում /սթափության զննման կտրոնի համարը՝ 02475՝ մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0,310 մգ /առվազն 0,279 մգ/լ՝ նկատի ունենալով ստուգաչափող թիվ 91101121 ալկոտեստեր սարքի չափման ճշտության հնարավոր 10 սխալանքը/: 2025 թվականի հունվարի 02-ին՝ ժամը 02։55-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Պարոնյան փողոցում վարել է ԲՄՎ մակնիշի 013 MM 01 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 3-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Նարեկ Սաֆարյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 03։19-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180418301 արձանագրությունը։:

Դատաքննության ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.

ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնի քննիչ Մ.Աբաջյանի կողմից 21.03.2025 թվականին կազմված՝ «Զննություն կատարելու մասին» արձանագրությունը։ Զննությամբ պարզվել է հետևյալը․
«2024 թվականի նոյեմբերի 16-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության Պարեկային ծառայության պարեկի կողմից Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի վերաբերյալ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180416485 արձանագրությունն այն մասին, որ վերջինս տրանսպորտային միջոցը վարել է զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և հրաժարվել է սթափության վիճակի զննություն անցնելուց:
2025 թվականի հունվարի 02-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության՝ Պարեկային ծառայության պարեկի կողմից Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի վերաբերյալ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180418301 արձանագրությունն այն մասին, որ վերջինս տրանսպորտային միջոցը վարել է զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և գտնվելով ոչ սթափ վիճակում, վարել է «ԲՄՎ» մակնիշի 013MMO1 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը։
Վարորդի սթափության վիճակի զննության թիվ 001277 ուղեգրի զննությամբ պարզվել է, որ 16.11.2024թ.-ին ժամը 04:23-ին Արտյոմ Արամի Մաճկալյանը ներկայացվել է ԿԲԱԿ ՓԲԸ սթափության վիճակի զննություն անցնելու համար:
Բուժհաստատությունների կողմի վարորդի սթափության վիճակի զննության թիվ 521 արձանագրության զննությամբ պարզվել է, որ Արտյոմ Արամի Մաճկալյանը հրաժարվել է սթափության վիճակի զննություն անցնելուց:
2024 թվականի հունիսի 26-ին Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի վերաբերյալ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180407851 արձանագրությունն այն մասին, որ վերջինս 1 տարի ժամկետով զրկվել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից: Որոշման ստացա բաժնում առկա է վարորդի ստորագրությունը։
Սթափության կտրոնի զննությամբ պարզվել է, որ ստուգաչափման սարքի համարը՝ 91101104 զննման համարը՝ 01879, զննման ամսաթիվը` 26.06.2024թ., ստուգումը կատարվել է ավտոմատ, ժամը՝ 02:16:36-ին, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0,743 մգ/լ, վարորդի անունը՝ Արտյոմ, ազգանունը՝ Մաճկալյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ 88MM005, տեսուչի ազգանունը՝ Մնացականյան կրծքանշանի համար` 07574։
91101121 զննման համարը՝ 02475, զննման ամսաթիվը՝ 02.01.2025թ., ստուգումը կատարվել է Սթափության կտրոնի զննությամբ պարզվել է, որ ստուգաչափման սարքի համարը՝ ավտոմատ, ժամը՝ 03:01:58-ին, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0,310 մգ/լ, վարորդի անունը՝ Արտյոմ, ազգանունը՝ Մաճկալյան, տրանսպորտային միջոցի համարանիշը՝ O13MM01, տեսուչի ազգանունը՝ Սաֆարյան, կրծքանշանի համար՝ 03766։
Առկա է նաև սթափության 91101104 համարի սարքի, ստուգաչափման թիվ 120901 վկայականի պատճենը, որի զննությամբ պարզվել է, որ ստուգաչափման թվականն է 05.04.2024թ., այն ուժի մեջ է մինչև 05.04.2025թ.: Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ ալկոմետր, գործարանային համարը՝ 91100920 տեսակը՝ «Jupiter X/RP», չափման տիրույթը՝ 10000-2.000 մգ/լ), ճշտության կարգը և դասը (սխալանքը) 0:0,1-5%, 0,1-0,15-8% > 0,15-10%. արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանություն:
Առկա է նաև սթափության 91101121 համարի սարքի, ստուգաչափման թիվ 131487 վկայականի պատճենը, որի զննությամբ պարզվել է, որ ստուգաչափման թվականն է 13.08.2024թ., այն ուժի մեջ է մինչև 13.08.2025թ.: Չափման միջոցի անվանումը և տեսակը՝ ալկոմետր, գործարանային համարը՝ 91101121՝ տեսակը՝ «Jupiter X/RP», չափման տիրույթը՝ 10.000-2,000 մգ/լ), ճշտության կարգը և դասը (սխալանքը) 0:0,1+-5%, 0,1-0,15-8% > 0,15-10%, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանություն: ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության ՃՈ էլեկտրոնային ռեգիստրի քաղվածքի զննությամբ պարզվել է, որ ին Արտյոմ Արամի Մաճկալյանն ունի զրկված կարգավիճակ: Զրկման սկիզբ նշվել է՝ 26.06.2024р., ш. 24.06.2025р.:
Զննությամբ քննությանը հետաքրքրություն ներկայացնող այլ տվյալներ չեն Հայտնաբերվել:»։
/տե՛ս գ.թ. 33-34, դատական նիստի արձանագրությունը/
Քննիչի 21.03.2025 թվականի որոշմամբ զնության ենթարկված փաստաթղթերը ճանաչվել են որպես արտավարույթային փաստաթուղթ:
/տե՛ս գ.թ. 35-36, դատական նիստի արձանագրությունը/
Մեղադրյալ Արտյոմ Մաճկալյանը հիմնական դատալսումների ընթացքում օգտվելով իր սահմանադրական իրավունքից հրաժարվեց ցուցմունք տալ: Միաժամանակ նշեց, որ ընդունում է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջում կատարածի համար:
/տե՛ս դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանի փաստական վերլուծությունները և Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները.
Հետազոտված ապացույցների հիման վրա Դատարանի կողմից հաստատված են համարվում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
Արտյոմ Մաճկալյանը, տրանսպորտային միջոցը վարել է զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և հրաժարվել է սթափության վիճակի զննություն անցնելուց: 2024 թվականի նոյեմբերի 16-ին՝ ժամը 04։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի փողոցում վարել է Տոյոտա մակնիշի 001 FF 10 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 2-րդ գումարտակի 2-րդ վաշտի պարեկ Հակոբ Գևորգյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 04։50-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180416485 արձանագրությունը:
Արտյոմ Արամի Մաճկալյանը տրանսպորտային միջոցը վարել է զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և գտնվելով ոչ սթափ վիճակում /սթափության զննման կտրոնի համարը՝ 02475՝ մեկ լիտր արտաշնչած օդի մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0,310 մգ /առվազն 0,279 մգ/լ՝ նկատի ունենալով ստուգաչափող թիվ 91101121 ալկոտեստեր սարքի չափման ճշտության հնարավոր 10 սխալանքը/: 2025 թվականի հունվարի 02-ին՝ ժամը 02։55-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Պարոնյան փողոցում վարել է ԲՄՎ մակնիշի 013 MM 01 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վերաբերյալ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 3-րդ գումարտակի 3-րդ վաշտի պարեկ Նարեկ Սաֆարյանի կողմից նույն օրը՝ ժամը 03։19-ին, կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ թիվ 8180418301 արձանագրությունը։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հանգում է հետևության, որ ապացուցված է Արտյոմ Մաճկալյանին վերագրվող արարքը, այդ արարքի քրեական հակաիրավականությունը, մեղադրյալի կողմից այդ արարքը կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունը տվյալ արարքի կատարման մեջ:
Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Արտյոմ Մաճկալյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքները, որոնց նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասը /2 դրվագ/:
Հաստատված համարելով մեղադրյալ Արտյոմ Մաճկալյանիի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ՝ Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ մեղադրյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հետ կապված հետևյալ հարցերին.
- դատապարտված մեղադրյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներին, ինչպես նաև նրա անձը բնութագրող հանգամանքներին:
Դատարանը որպես մեղադրյալ Արտյոմ Մաճկալյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտարկում առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչելը: /տե՛ս Սերոբ Ֆրունզիկի Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը/:
Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալ Արտյոմ Մաճկալյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ պետք է դիտարկել այն, որ վերջինս 2024 թվականի մարտի 21 ԵԴ1/2081/01/23 դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մասով և 344-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել տուգանք պատժի: Վերը նշված դատավճիռը օրինական ուժի մեջ է մտել 2024 թվականի մայիսի 17-ին և դեռևս դատվածությունը մարված չլինելու պայմաններում կատարել է նոր արարքներ: Ուստի Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 71-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով արձանագրում է, որ Արտյոմ Մաճկալյանը հանցանքները կատարել է դատվածություն ունենալու պայմաններում:
Անդրադառնալով պատժի հարցերին՝ Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով մեղադրյալ Արտյոմ Մաճկալյանին քրեական պատասխանատվությունից, պատժից ազատելու հիմքեր առկա չեն, հետևաբար՝ վերջինը ենթակա է պատժի՝ իր կատարած հանցանքի համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
2. Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
Հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվության, պատժի կամ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցների ենթարկելը կամ քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելը պետք է լինի արդարացի՝ ապահովելով ինչպես կիրառվող օրենսդրության, այնպես էլ պետական հակազդեցության համաչափությունը կատարված հանցանքին, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը::
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի մասի համաձայն՝
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները::
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
…:
Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում: Նշված դատական ակտերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են: Հետևաբար՝ կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են՝
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) [Ն]շանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…):
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա: (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն: (…)»:
Արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ՝ «(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը: (…)»:
Վերը մեջբերված իրավական նորմերի և դիրքորոշումների լույսի ներքո մեղադրյալ Արտյոմ Մաճկալյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և դրա չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես՝ այն, որ նա կատարել է երթևեկության անվտանգության և տրանսպորտի շահագործման սահմանված կարգի դեմ ուղղված ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցանք, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները, մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, գույքային դրությունը: Նման պայմաններում Դատարանն արձանագրում է, որ տուգանք պատժատեսակի նշանակման միջոցով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Տվյալ դեպքում սահմանված պատիժը համաչափ է կատարված կոնկրետ հանցանքի բնույթին, վտանգավորության աստիճանին, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին և բավարար է պատժի նպատակների նվաճման տեսանկյունից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝
Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։:
Քրեաիրավական նշված նորմի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է ոչ թե նվազագույն աշխատավարձը, այսինքն պետությունում սահմանված ֆիքսված որևէ գումար, այլ հանցանք կատարած անձի եկամուտը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն՝
Ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները …::
Հաշվի առնելով այն, որ քրեական նոր օրենսգրքում տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է հանցանք կատարած անձի եկամուտը, օրենսդիրը կարգավորել է նաև այն իրավիճակները, երբ անձը եկամուտ չունի կամ դրա չափը անհնարին է պարզել: Այդ դեպքերում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով: Տուգանքի չափը որոշվում է նույն կարգով նաև այն դեպքում, երբ անձի ամսական եկամտի հաշվարկի արդյունքով դրա չափը պակաս է ստացվում նվազագույն աշխատավարձի չափից:
Վերը նշվածի համատեքստում Դատարանն արձանագրում է, որ համաձայն ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեից ստացված տվյալների՝ մեղադրյալ Արտյոմ Մաճկալյանը չունի մշտական եկամուտ, ուստի վերջինիս նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվող տուգանքի չափը պետք է որոշվի ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով:
2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ընդունված՝ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ 2023 թվականի հունվարի 1-ին ՀՀ-ում որպես նվազագույն ամսական աշխատավարձ է սահմանվել 75.000 ՀՀ դրամը:
Այսպես՝ հիմք ընդունելով մեղադրյալի կատարած հանցանքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուց հետո մեղադրյալի դրսևորած վարքագիծը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները, մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները՝ Դատարանը գտնում է, որ Արտյոմ Մաճկալյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով յուրաքանչյուր դրվագով որպես պատիժ պետք է նշանակվի տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի ութապատիկի՝ 600.000 /վեց հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործությունների համակցությամբ յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին պատիժ (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակելով` դատարանը վերջնական պատիժը որոշում է նշանակված պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով: Մասնակի գումարման դեպքում վերջնական պատիժը պետք է ավելի լինի, քան համակցության մեջ մտնող հանցագործությունների համար նշանակված առավել խիստ պատիժը: Հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատիժը որոշելիս մասնակի գումարվող պատիժը չի կարող պակաս լինել տվյալ պատժատեսակի համար սույն օրենսգրքով նախատեսված նվազագույն չափից կամ ժամկետից, սակայն վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել սույն հոդվածի 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ և 9-րդ մասերով նախատեսված առավելագույն չափը կամ ժամկետը:
/․․․/
11. Պատիժը նշանակվում է սույն հոդվածի կանոններով, եթե դատավճիռ կայացնելուց հետո պարզվի, որ դատապարտյալը մեղավոր է նաև մեկ այլ հանցանքի համար, որը նա կատարել է նախքան առաջին գործով դատավճիռ կայացնելը: Այս դեպքում վերջնական պատժի ժամկետին հաշվակցվում է առաջին դատավճռով նշանակված պատժի կրած մասը և պատժի կրման սկիզբ է համարվում առաջին դատավճռով նշանակված պատժի կրման սկիզբը:»։
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով սահմանված կարգով Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Արտյոմ Մաճկալյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ պետք է նշանակել տուգանք՝ 1.200.000 (մեկ միլիոն երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Միաժամանակ Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ չնայած այն հանգամանքին, որ արարքը կատարելու պահին Ա. Մաճկալյանը ունեցել է դատվածություն, այնուամենայնիվ, թիվ ԵԴ1/2081/01/23 դատավճռով նշանակված տուգանքը, 12.06.2025 թվականին Արտյոմ Մաճկալյանի կողմից ամբողջությամբ վճարվել է:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն՝
/․․․/ 7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել։
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ Եթե տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարտյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով նա զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը`
1) երկարաձգում է տուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկետը` առավելագույնը 1 տարով,
2) նշանակում է հանրային աշխատանքներ` հանրային աշխատանքների 24 ժամը հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով:
/․․․/:
Հաշվի առնելով մեջբերված իրավակարգավորումը՝ Դատարանը գտնում է, որ Արտյոմ Արամի Մաճկալյանին պետք է թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 1.200.000 (մեկ միլիոն երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը մաս առ մաս վճարել 12 /տասներկու/ ամիս ժամկետում՝ սահմանելով տուգանքի վճարման ժամանակացույց` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու հաջորդ օրվանից յուրաքանչյուր ամիս վճարել 100.000 /հայրուր հազար / ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով:
Անդրադառնալով մեղադրյալ Արտյոմ Մաճկալյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված բացակայելու արգելքը պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով ապացույցների տնօրինման և պահպանման հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո նախաքննական մարմնի 2025 թվականի մարտի 21-ի որոշմամբ արտավարութային փաստաթուղթ ճանաչված փաստաթղթերը պետք է պահել քրեական գործում:
Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործով վարութային ծախս, գույքային հայց, գույք բռնագրավելու անհրաժեշտություն, արգելադրված գույք առկա չեն՝ Դատարանն այդ հարցերին չի անդրադառնում:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-31-րդ, 347-350-րդ, 352-րդ, 364-րդ հոդվածներով՝ Դատարանը

ՎՃՌԵՑ

Արտյոմ Արամի Մաճկալյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով՝ 2 դրվագով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել կատարման պահին գործող նվազագույն աշխատավարձի ութապատիկի՝ 600.000 /վեց հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել կատարման պահին գործող նվազագույն աշխատավարձի ութապատիկի՝ 600.000 /վեց հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 74-րդ հոդվածով սահմանված կարգով նշանակված պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք՝ 1.200.000 /մեկ միլիոն երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
Արտյոմ Արամի Մաճկալյանին թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 1.200.000 /մեկ միլիոն երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ տուգանքը մաս առ մաս վճարել 12 /տասներկու/ ամիս ժամկետում՝ սահմանելով տուգանքի վճարման ժամանակացույց` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու հաջորդ օրվանից յուրաքանչյուր ամիս վճարել 100.000 /հայրուր հազար / ՀՀ դրամ:
Արտյոմ Արամի Մաճկալյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ բացակայելու արգելքը, թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան՝ այն ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում:




ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.ՍՄԲԱՏՅԱՆ