ԵԴ1/1367/01/25


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

19.08.2025 թվական ք.Երևան

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆԻ
ՆԻՍՏԻ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐ՝ Ա.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՀԱՆՐԱՅԻՆ ՄԵՂԱԴՐՈՂ՝ Օ.ՍԻՐԵԿԱՆՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ՝ Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի՝ ծնված 23.10.1981 թվականին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, չդատապարտված, բարձրագույն կրթությամբ, չի աշխատում, ըստ իր խոսքերի՝ ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, հաշվառված և բնակվող՝ Երևան քաղաքի Քանաքեռ 1-ին փողոցի 1-ին նրբանցքի 19/2 հասեցի տանը, որպես խափանման միջոց է ընտրված Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 19.08.2025 թվականին Գ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով.

I.Գործի դատավարական նախապատմությունը.

2023 թվականի նոյեմբերի 02-ին ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի վարչական վարույթների բաժնի ավագ տեսուչ Ռ․Աղաջանյանը զեկուցագիր է ներկայացրել ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի հրամանատարին, այն մասին, որ ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության Երևան քաղաքի գնդի 3-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի կրտսեր պարեկ Արթուր Կնյազյանը 2023 թվականի հոկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 22։10, կազմել է թիվ 8180264376 արձանագրությունն այն մասին, որ Երևան քաղաքի Բագրևանդի փողոցում կանգնեցրել է <<Տոյոտա>> մակնիշի 36 VS 327 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի վարորդ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանը ավտոմեքենան վարել է ոչ սթափ վիճակում և չի ունեցել տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք։
2024 թվականի մայիսի 03-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ՝ Գ.Ծառուկյանն արձանագրություն է կազմել թիվ 60-1811-24 քրեական վարույթը նախաձեռնելու մասին։
2025 թվականի ապրիլի 09-ին Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Կոստանյանը որոշում է կայացրել քրեական վարույթով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու մասին, մեղադրանքի փաստական կողմի հետևյալ նկարագրությամբ․ «[ն]ա, չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, գտնվելով ոչ սթափ (հարբած) վիճակում' արտաշնչած օդում մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0,546 մգ/լ 2023 թվականի հոկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 22։10-ին, Երևան քաղաքի Բագրևանդի փողոցում վարել է <<Տոյոտա>> մակնիշի 36 VS 327 հաշվառման համարանիշով տրանսպորտային միջոցը, ինչը հայտնաբերվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից և կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն:»
2025 թվականի ապրիլի 09-ին մեղադրյալ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը։
2025 թվականի ապրիլի 11-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը:
2025 թվականի ապրիլի 14-ին Երևան քաղաքի Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Կոստանյանը որոշում է կայացրել մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին:
2025 թվականի ապրիլի 16-ին թիվ 60-1811-24 քրեական գործը մուտք է եղել դատարան, էլեկտրոնային եղանակով թիվ ԵԴ1/1367/01/25 համարի ներքո մակագրվել և 2025 թվականի ապրիլի 17-ին հանձնվել է դատավոր Ժ.Չիչոյանին:
2025 թվականի ապրիլի 18-ին դատավոր Ժ․Չիչոյանը որոշում է կայացրել թիվ ԵԴ1/1367/01/25 քրեական գործով վարույթ ստանձնելու և նախնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի օգոստոսի 19-ին որոշում է կայացվել Գ.Հովհաննիսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը անփոփոխ թողնելու մասին:
2025 թվականի օգոստոսի 19-ին որոշում է կայացվել հիմնական դատալսումներ նշանակելու մասին:
2025 թվականի օգոստոսի 19-ին մեղադրյալ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի նկատմամբ կայացվել է մեղադրական վերդիկտ, նույն օրը որոշում է կայացվել լրացուցիչ դատալսումներ անցկացնելու մասին:

II. Հիմնական դատալսումների ընթացքում հետազոտված թույլատրելի ապացույցները.

2025 թվականի մարտի 28-ին զննության ենթարկելու մասին արձանագրությունների համաձայն՝ զննության է ենթարվել քրեական վարույթում առկա ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից կազմված թիվ 8180264376 վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրությունը, որի զննությամբ պարզվեց, որ 31․10․2023թ․ ժամը՝ 22։16-ին ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության 3-րդ գումարտակի 1-ին վաշտի պարեկ՝ Արթուր Անդրանիկի Կնյազյանի կողմից Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի նկատմամբ կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն այն բանի համար, որ նա <<Տոյոտա>> մակնիշի 36 VS 327 հաշվառման համարանիշի տրանսպորտային միջոցը՝ Երևան քաղաքի Բագրևանդի փողոցում վարել է չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի վկայական և գտնվել է ոչ սթափ վիճակում։ Վարչական իրավախախտում կա տարած անձ բացտրությունները, դիտողությունները, ստորգրությունը հատվածում առկա է ստորագրություն, որի ներքո առկա է հետևյալ բովանդակությամբ գրառում` ես վարել եմ 10 մետր մեքենան ոչ սարքին լինելու պատճառով: Արձանագրության նեքևի հատվածում արձանագրությանը ծանոթացա, իմ իրավունքների և առկա է գրառում՝ արձա պարտականությունների մասին քաղվածքը և խախտման քննարկման վայրի ու ժամանակի վերաբերյալ ժանուցումն ստացա՝ գրառման դիմաց առկա է ստորագրություն, խախտման ծածկագիրը՝ 202.5: ՀՀ ոստիկանության էլեկտրոնային ռեգիստրի քաղվածքի պատճենի զննությամբ պարզվել է, որ առկա է գրառումը RJ 332634, վարորդական իրավունքի վկայականի կարգերը B (05-12-2003), C (05-12-2003) կարգավիճակը զրկված, թողարկված է 17-10-2017, նախկին գրառում 528159 / 11.04.2012: Զրկումներ՝ սկիզբը 21 10 2022- ավարտ 21.10.2023: Զրկման հիմքը՝ ԱՆ018825 որոշում։ Առկա է Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյան, ՀՀ քաղաքացի, անձնագրի սերիան և համարը 008450389, հանրային ծառայությունների համարանիշ 3310810119, ծննդյան տարեթիվ 23 10.1981, սեռ Ա. մարզ-Երևան, վարչ. շրջան, Երևան, բնակավայր՝ Քանաքեռ Զեյթուն, հասցե- Քանաքեռ 1 փողոց, 1 նրբանցք, 19/2 տուն, հեռախոսահամար 091-04-06-30.
Վարչական իրավախախտման վերաբերյալ ԱՆ 018825 ակտի պատճենի զննութամբ պարզվել է, հետևյալը՝ Վերնագիր՝ ՎԻ արձանագրուություն, Կարգավիճակ՝ Քաղաքացին զրկվել է վարելու իրավունքից /արխիվացված է/, ակտի համար՝ ԱՆ018825, անուն ազգանուն, հայրանուն՝ Հովհաննիսյան Գեղամ Մեսրոպի, խախտողի` տվյալներ` ծնված` 1981.10.23, Երևան, Քանաքեռ է փողոց, 1 նրբանցք, 19/2 տուն, խախտման տվյալներ՝ 2022.10.21 ժամը՝ 00:22, ծանուցման մանրամասներ՝ Ծանուցվել է 2022.10.21., ուժի մեջ մտնելու ամսաթիվ՝ 2022.10.21, տուգանքի գումարի չափ՝ զրկում 1 տարի, խախտողի տվյալներ՝ ՎՎ RJ332634, ԱՏՄ տվյալներ՝ 36VS327 Տոյոտա Կամրի 2.4, անբողոքարկելի դարձնելու ամսաթիվ` 2022.11.21, խախտողի տվյալներ` ՀԾՀ 3310810119, խախտման տվյալներ՝ Երևան-Աբովյան ԽՃՂ, վերին Պտղնի, 2022.10.21 ժամը՝ 00:22, հոդվածը ըստ որի կայացվել է որոշում` 126, որոշման ծածկագիր՝ 70, որոշման ամսաթիվ 2022.10.21, ՃՊԾ 2-րդ ՍՊԱ ԳՈՒՄԱՐ 3-րդ վաշտ 1ՍՊԱ ԴԱՍԱԿ, պաշտոնի պայմանագիր՝ 02603VOID, գումարտակ՝ 02, վաշտ՚ 03, դասակ՝ 01, ենթածածկագրի նկարագրություն՝ տրանսպորտային միջոցը վարել է ոչ սթափ վիճակում /վարորդի 1 լիտր արտաշնչած օդի մեջ մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը գերազանցում է 0.5 միլիգամը/, որոշման մասը՝ 2, արձանագրությունների կոդեր՝ 70-2, զրկման ժամկետ՝ զրկում 1 տարի։
Ալկոհոլի պարունակության ստուգաչափման կտրոնի պատճենի զննությամբ պազվել է, որ կտրոնի վերևի հատվածում առկա է Alcovisor Jupiter X/RP գրառումը, սարքի համարը՝ 91101178, զննման համարը՝ 00967, զննման ամսաթիվ՝ 31 հոկտեմբերի 2023, զննման ժամը՝ 22:15:12, վերջին ստուգաչափման ամսաթիվ՝ 03 հուլիսի 2023, ստուգման ձևաչափը՝ ավտոմատ, ալկոհոլի պարունակությունը՝ 0.546 mg/), վարորդի անուն՝ Գեղամ, Վարոդի Ազգանուն՝ Հովհաննիսյան, ՏՄ համարանիշ՝ 36V 327, ՎՎ համարը՝ id008450388, ՊԾ ազգանուն` Երանոսյան, կրծքանշանի համար՝ 00910, ստորաբաժանում՝ 3գ, Iվ, ներքևի հատվածում առկա է ստորագրություն:
Ստուգաչափման թիվ 099447 վկայականի պատճենի զննությամբ պարզվել է, որ ստուգաչափման թվականը՝ 2023.07.03, ուժի մեջ է մինչև 2024.07.03, չափման միջոցի անվանումը Ալկուտեստեր, գործարանային համարը՝ 91101178, տեսակը՝ Jupiter X/RP, չափման տիրույթը՝ 0.000 0.200 մգ/լ, արտադրողը՝ Չինաստան, պատկանում է ՀՀ ՊԵՆ ստուգաչափող՝ Ա. Գոլքանյան առկա է ստորագրություն, բաժնի պետ Մարտիրոսյան առկա է ստորագրություն:
(հատոր 1-ին գ.թ. 20-21, դատական նիստի արձանագրություն)
2025 թվականի ապրիլի 09-ին քննիչի որոշմամբ որպես արտավարույթային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից կազմված թիվ ԱՆ018825 վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրության պատճենը և ալկոհոլի պարունակության ստուգաչափման կտրոնի պատճենը:
(հատոր 1-ին գ.թ. 14-15, 56-57, դատական նիստի արձանագրություն)
Մեղադրյալ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանը ներկայացված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչեց և օգտվելով իր դատավարական իրավունքից հրաժարվեց ցուցմունք տալուց:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 330-րդ հոդվածի համաձայն հրապարակվեց մեղադրյալի նախաքննական ցուցմունքը, համաձայն որի՝ դեպքը տեղի է ունեցել շուրջ 2 տարի առաջ և մանրամասները չի հիշում, ինքը գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ, հասկացել և գիտակցել է իր կատարած արարքի հակաօրինական լինելու հանգամանքը։
(հատոր 1-ին գ.թ. 62-64, դատական նիստի արձանագրություն)

III. Լրացուցիչ դատալսումներ.

Լրացուցիչ դատալսումների ընթացքում հետազոտվեց մեղադրյալի դատվածության վերաբերյալ Ձև 8 տեղեկանքի օրինակը, համաձայն որի՝ մեղադրյալ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանը հանցանք կատարելու պահին համարվել է դատվածություն չունեցող անձ։
Հետազոտվեց նաև ՔԿԱԳ տվյալներ շտեմարանի տվյալները, համաձայն որի՝ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի խնամքին են գտնվում երկու անչափահաս երեխաներ՝ մասնավորապես, Մոնիկա Գեղամի Հովհաննիսյանը, ծնված՝ 05․11․2008 թվականին և Մաքս Գեղամի Հովհաննիսյանը, ծնված՝ 05․06․2012 թվականին։
(դատական նիստի արձանագրություն)

IV. Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումները.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղությանը:
3. Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը կամ քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ցույց տալ որևէ աջակցություն: Մեղադրյալի անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել նաև նրա պաշտպանի, օրինական ներկայացուցչի, գույքային պատասխանողի և նրա ներկայացուցչի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը հանրային քրեական հետապնդման դեպքում կրում է դատախազը, իսկ մինչդատական վարույթում` նաև քննիչը: Մասնավոր քրեական հետապնդման դեպքում այդ պարտականությունը կրում են տուժողը և նրա ներկայացուցիչը:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր ողջամիտ կասկածները, որոնք չեն փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի համար նշանակություն ունեցող ցանկացած հանգամանք պետք է հաստատվի պատշաճ ապացույցների բավարար համակցությամբ:
2. Եզրափակիչ դատավարական ակտը պետք է հիմնվի հետազոտված ապացույցների ազատ և բարեխիղճ գնահատման վրա:
3. Մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած հիմնավոր կասկած: Դատավճիռ կայացնելիս պետք է հաշվի առնվի անհրաժեշտ և հնարավոր ապացույցների բացակայությունը:
4. Վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է հանգամանորեն ստուգել ի պաշտպանություն մեղադրյալի բերված և պատշաճ ձևակերպված փաստարկները:
5. Հանցագործության համար անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա. այն պետք է հաստատվի փոխկապակցված վերաբերելի, թույլատրելի, հավաստի ապացույցների ամբողջությամբ:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Քրեական վարույթի ընթացքում ապացուցման ենթակա են՝
1) դեպքը և դրա հանգամանքները (ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) ենթադրյալ հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) մեղադրյալի մեղավորությունը ենթադրյալ հանցանքը կատարելու մեջ.
5) քրեական պատասխանատվությունը կամ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները.
6) մեղադրյալի անձը բնութագրող հանգամանքները.
7) ենթադրյալ հանցագործությամբ պատճառված վնասը.
8) այն հանգամանքները, որոնք թույլ են տալիս անձին ազատել քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից.
9) այն հանգամանքները, որոնցով անձը հիմնավորում է վարույթի ընթացքում իր գույքային պահանջները.
10) այն հանգամանքները, որոնցով վարույթի մասնակիցը կամ այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով քրեադատավարական օրենսդրությամբ, ներառյալ ապացուցման չափանիշների մասին վերաբերելի կանոններով, ապացույցները գնահատում են դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
3. Ոչ մի տվյալ նախապես հավաստի ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև քննիչը և դատախազը չպետք է կանխակալ վերաբերմունք դրսևորեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան, քանի դեռ պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դրանք չեն գնահատվել:»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի համաձայն՝
«4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝
1) դատարանի հետևությունները հիմնված են միայն հետազոտված թույլատրելի ապացույցների վրա.
2) դատարանի կողմից հաստատված կամ հերքված համարված փաստական հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են:
(...)
7. Մեղադրական դատավճիռը կայացվում է մեղադրական վերդիկտի հիման վրա և բովանդակում է հանցանքի կատարման մեջ մեղադրյալին մեղավոր ճանաչելու և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելու, պատժից ազատելու, իսկ սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում` պատիժ չնշանակելու մասին դատարանի որոշումը:»
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ է պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Անդրադառնալով «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման մեջ արձանագրել, որ այդպիսիք են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները:
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 347-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 3-րդ կետից՝ «4. Դատավճիռը հիմնավոր է, եթե՝ 3) դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները պատշաճ պատճառաբանված են»:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար:
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման:
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը):
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները: Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը:
Գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) : Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Թեև ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները արտահայտել է 1998 թվականի հուլիսի 01-ին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումների համատեքստում, սակայն Դատարանն արձանագրում է, որ այն վերաբերելի մասով կիրառելի է նաև 2022 թվականի հուլիսի 01-ից գործող քրեական դատավարության օրենսգրքի պայմաններում:
Հիմնական դատալսումների ընթացքում պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված թույլատրելի ապացույցների հիման վրա, դրանց ձևի և բովանդակության վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, հավաստիության, իսկ բոլոր ապացույցների համակցությունը՝ հիմնավոր եզրափակիչ դատավարական ակտ կայացնելու համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց պատշաճ հետազոտման և վերլուծության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, մեղադրյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր ողջամիտ կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, Դատարանը հաստատված է համարում, որ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանը չունենալով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունք, գտնվելով ոչ սթափ (հարբած) վիճակում' արտաշնչած օդում մաքուր ալկոհոլի պարունակությունը 0,546 մգ/լ 2023 թվականի հոկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 22։10-ին, Երևան քաղաքի Բագրևանդի փողոցում վարել է <<Տոյոտա>> մակնիշի 36 VS 327 հաշվառման համարանիշով տրանսպորտային միջոցը, ինչը հայտնաբերվել է ՀՀ ՆԳՆ ոստիկանության պարեկային ծառայության աշխատակիցների կողմից և կազմվել է վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրություն։ Այլ խոսքով, Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրյալ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, որի համար կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 55-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
§1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից կամ ազատություններից սույն օրենսգրքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակներն են` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, վերասոցիալականացնել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:¦
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
§1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթով և չափով, հանցագործության եղանակով, տեղով, ժամանակով, հանցագործության շարժառիթներով և նպատակներով, դիտավորության կամ անզգուշության տեսակով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` հանցավորի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցությամբ:
3. Ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ կարող է նշանակվել, եթե Դատարանը հիմնավորի, որ առավել մեղմ պատժատեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
4. Պատժի կատարման կարգը և պայմանները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսդրությամբ:¦
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
§Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված կամ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքը կասեցված կամ տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից հարբած (ոչ սթափ) վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը`
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը քսանապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ ութսունից հարյուր հիսուն ժամ տևողությամբ, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
(…)¦
Դատարանը հաստատված համարելով հանցագործության և դրա կատարման մեջ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանն ի մեղքի ապացուցված լինելը, գտնում է, որ նա ենթակա է պատժի կատարածի համար:
Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի հոդվածների համապատասխան Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշվելիս հաշվի է առնում կատարված հանցագործության եղանակը, հանցագործության շարժառիթներն ու նպատակները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև նշանակվող պատժի` մեղադրյալի վերասոցիալականացման և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորման գործընթացի ու նրա ընտանիքի կենսապայմանների վրա ազդեցության հանգամանքը:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որպես Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առնում այն, որ վերջինս ընդունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը և զղջացել կատարածի համար, ինչպես նաև վերջինիս խնամքին երկու անչափահաս երեխայի առկայության հանգամանքը:
Դատարանը՝ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի պատասխանատվությունը կամ պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրում:
Դատարանը՝ հիմք ընդունելով մեղադրյալի կողմից կատարած հանցագործության եղանակը, տեղը, ժամանակը, հանցագործության շարժառիթը և նպատակները, դիտավորության տեսակը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին, 55-րդ և 69-րդ հոդվածներով, գտնում է, որ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի նկատմամբ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված տուգանքի ձևով պատիժ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն.
§(…)
Տուգանքը որպես հիմնական պատիժ սահմանվում է ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցագործությունների համար՝ հանցանք կատարած անձի ամսական եկամտի հնգապատիկից հիսնապատիկի չափով։ (…)¦
Քրեաիրավական նշված նորմի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է ոչ թե նվազագույն աշխատավարձը, այսինքն պետությունում սահմանված ֆիքսված որևէ գումար, այլ հանցանք կատարած անձի եկամուտը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն.
§(…)
Ամսական եկամուտ` հանցանքն ավարտվելու օրվան նախորդող 12 ամիսների ընթացքում անձի ստացած միջին ամսական եկամտի 35 տոկոսը: Միջին ամսական եկամտի մեջ հաշվարկվում են ստացվող աշխատավարձը և դրան հավասարեցված այլ վճարումները, (…)¦:
Հաշվի առնելով այն, որ քրեական նոր օրենսգրքում տուգանքի հաշվարկման հիմքում դրվում է հանցանք կատարած անձի եկամուտը, օրենսդիրը կարգավորել է նաև այն իրավիճակները, երբ անձը եկամուտ չունի կամ դրա չափը անհնարին է պարզել: Այդ դեպքերում տուգանքի չափը հաշվարկվում է հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով:
Հաշվի առնելով, այն հանգամանքը, որ համաձայն գործի նյութերի մեղադրյալ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանը չի հանդիսանում վարձու աշխատող, ուստի վերջինիս նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվող տուգանքի չափը պետք է որոշվի ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափով:
2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ընդունված՝ «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ 2023 թվականի հունվարի 1-ին ՀՀ-ում որպես նվազագույն ամսական աշխատավարձ է սահմանվել 75.000 ՀՀ դրամը:
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրյալ Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև վերջինիս կողմից կատարված հանցանքի բնույթն ու նշանակությունը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես պատիժ պետք Է նշանակվի տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկի՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Դատարանը հաշվի առնելով, մեղադրյալի գույքային դրությունը գտնում է, որ վերջինս ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարել տուգանքը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի համաձայն.
«(…)
7. Տուգանքի նշանակման հնարավորությունը և չափը դատարանը որոշում է՝ հաշվի առնելով հանցագործության ծանրությունը, հանցագործությամբ պատճառված վնասի բնույթն ու չափը, հանցագործությամբ ստացված գույքային կամ ոչ գույքային բնույթի օգուտները, դատապարտվողի ու նրա ընտանիքի գույքային դրությունը, ինչպես նաև դատապարտվողի՝ եկամուտ ստանալու հնարավորությունը կամ նրան պատկանող այնպիսի գույքի առկայությունը, որի վրա կարող է բռնագանձում տարածվել։
8. Եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում՝ առավելագույնը 1 տարի, կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում։ Եթե տուգանքը նշանակելուց հետո դատապարտյալի նյութական վիճակի վատթարացման հետևանքով նա զրկվում է տուգանքը վճարելու հնարավորությունից, ապա դատարանը, հաշվի առնելով դատապարտյալի դիրքորոշումը`
1) երկարաձգում է տուգանքի վճարման սահմանված վերջնաժամկետը` առավելագույնը 1 տարով,
2) նշանակում է հանրային աշխատանքներ` հանրային աշխատանքների 24 ժամը հաշվարկելով հանցանքը կատարելու պահին նվազագույն աշխատավարձի չափով: (…)»
Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ նշանակված տուգանքը վճարելու համար պետք է սահմանել 12 (տասներկու) ամիս ժամկետ:
Քննության առնելով 2025 թվականի ապրիլի 09-ին քննիչի որոշմամբ որպես արտավարույթային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից կազմված թիվ ԱՆ018825 վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրության պատճենի և ալկոհոլի պարունակության ստուգաչափման կտրոնի պատճենի տնօրինման հարցը, Դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում:
Քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ` մինչ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է վերացնել նաև դրանով պայմանավորված սահմանափակումները։
Դատարանը գտնում է նաև, որ վարույթային ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 167-րդ հոդվածով նախատեսված վարույթային ծախսը բացակայում է:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 9-րդ, 347-349-րդ հոդվածներով, Դատարանը՝

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանին՝ մեղավոր ճանաչել՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 344-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքում և պատիժ նշանակել տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի հնգապատիկ՝ 375.000 (երեք հարյուր յոթանասունհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանին՝ թույլատրել որպես պատիժ նշանակված 375.000 (երեք հարյուր յոթանասուն հինգ հազար) ՀՀ դրամ տուգանքը մաս առ մաս վճարել 12 (տասներկու) ամիս ժամկետում:
2025 թվականի ապրիլի 09-ին քննիչի որոշմամբ որպես արտավարույթային փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված և քրեական վարույթին կցված՝ ՀՀ ոստիկանության պարեկային ծառայության կողմից կազմված թիվ ԱՆ018825 վարչական իրավախախտման վերաբերյալ արձանագրության պատճենը և ալկոհոլի պարունակության ստուգաչափման կտրոնի պատճենը, պահել քրեական գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում:
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Գեղամ Մեսրոպի Հովհաննիսյանի՝ նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց՝ Հայաստանի Հանրապետությունից բացակայելու արգելքը և դրանով պայմանավորված սահմանափակումները, վերացնել:
Վարույթային ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան ստանալու օրվանից հետո՝ մեկամսյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ժ.ՉԻՉՈՅԱՆ